Presentatie Accountantsverslag RC 20220525
Tekst van het document
Accountantsbevindingen bij jaarrekening 2021 gemeente Den Haag
Mustafa Perkgöz 29 mei 2022
Carla Slotema
Guido Vleugels
Agenda
2
1.
Accountantsbevindingen a) Fysiek domein: grondexploitaties en grote projecten, door Mustafa Perkgöz b) Sociaal domein, door Mustafa Perkgöz
2.
Overige Accountantsbevindingen a) Diverse onderwerpen beheersing (interne beheersing, informatietechnologie, fraude, naleving wet en regelgeving, verantwoording- en controleproces, begrotingsrechtmatigheid), door Carla Slotema
3.
Uw eventuele vragen en verzoeken a) Financiële positie, door Guido Vleugels b) Overige vragen en verzoeken?
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Fysiek domein
29 mei 2022
Fysiek domein Betreft programma(s) ▪ Vooral ▪
Programma 13 Stadsontwikkeling en wonen: lasten € 139 mln., baten € 101 mln.
▪ (Deels) ook ▪ ▪ ▪
Programma 3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie: lasten € 128 mln., baten € 91 mln. Programma 9 Buitenruimte: lasten € 180 mln., baten € 59 mln. Programma 12 Mobiliteit: laten € 71 mln., baten € 72 mln.
▪ Uitkomsten controle ▪
4
Onzekerheden getrouw beeld en rechtmatigheid circa € 58 mln.
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Fysiek domein Terugblik 2020
De waardering van de grondexploitaties is, vanwege de mate van schattingsonzekerheid, een (blijvend) significant risico in onze controleaanpak. ▪ Fouten: niet onderbouwde stelposten voor onvoorziene kosten. ▪ Onzekerheden: niet onderbouwde prospectieve kosten/opbrengsten én toerekening investeringen (op basis van de PPT-criteria; Proportioneel, Profijt en Toerekenbaar).
5
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Fysiek domein Inspanningen 2021 ▪ Ten eerste kiest de gemeente er voor alle (kosten)posten die in 2020 tot een fout hebben geleid, in de jaarrekening van 2021 volledig te repareren (€ 9,8 mln.). ▪ Ten tweede heeft de gemeente gewerkt aan een betere onderbouwing van prospectieve kosten en toerekening investeringen op basis van PPT (onzekerheden van € 29,3 mln. in 2020 gedaald naar € 5,3 mln. in 2021). Inspanningen hebben geleid tot een daling van onzekerheden (van 2020: € 49,3 mln. naar 2021: € 32,1 mln.).
6
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Fysiek domein Wat er resteert voor 2022 grondexploitaties ▪ De PPT-motivatie voor (volledige) toerekening van de investering aan de grondexploitaties en de voorziening negatieve plannen is nog op onderdelen onvoldoende (€ 5,3 mln. in 2021). ✓ Concrete normen op te stellen voor de toepassing van de PPT-criteria ▪
▪
7
Er zijn grondexploitaties waarvoor per balansdatum een herziening van de plannen wordt voorbereid. Voor deze grondexploitaties is de uitvoering van de plannen in de huidige vorm onzeker (€ 26,6 mln. in 2021). De huidige registratie van de prospecties en netto contante waarde van de grondexploitaties (in spreadsheets) brengt een verhoogd risico op fouten met zich mee.
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Fysiek domein Wat er resteert voor 2022 investeringen/grote projecten ▪ De voor grote projecten in de praktijk gehanteerde gedragslijn voor de activering van ‘restpunten’ verankeren in de Verordening ‘Nota Vastgoed’. ▪ Doorlopende posten uit het project Rotterdamse baan nader uitwerken en de formele afsluiting van het project realiseren; is sprake van een resterend budget (van circa € 24 mln.)? ✓ Een eventueel resterend subsidiebedrag zal ten gunste van het resultaat moeten komen. ▪ Tijdig reserveren voor het beheer en het onderhoud van alle investeringsobjecten. ▪ Versterken projectbeheersing; projectcontrol en projectadministratie. 8
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Fysiek domein Inflatie en prijsontwikkeling ▪ Zorgen voor en onzekerheden over de maatschappelijke en economische gevolgen van de huidige crises. ▪ Wat betekenen schaarser wordende en steeds duurdere materialen voor de uitvoerbaarheid van de gemeentelijke projecten?
9
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Sociaal domein
29 mei 2022
Sociaal domein Betreft programma(s) ▪ Vooral ▪ ▪ ▪
Programma 6 Onderwijs: laten € 165 mln., baten € 71 mln. Programma 7 Werk en inkomen: laten € 702 mln., baten € 506 mln. Programma 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid: laten € 680 mln., baten € 167 mln.
▪ (Deels) ook ▪ ▪
Programma 4 Openbare orde en veiligheid: laten € 86 mln., baten € 22 mln. Programma 5 Cultuur en bibliotheek: laten € 125 mln., baten € 6 mln.
▪ Uitkomsten controle ▪ ▪ ▪ 11
Fouten rechtmatigheid € 1,4 mln. Onzekerheden getrouw beeld en rechtmatigheid € 0,8 mln. Onzekerheden rechtmatigheid € 0,1 mln.
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Sociaal domein (subsidie/opdracht?) Situatie 2020 ▪ (Welzijn)subsidies met kenmerken van opdracht verstrekt. ▪ Significante onzekerheid. Situatie 2021 ▪ De gemeente heeft voor de huidige Kadernota Subsidiebeleid een (juridisch) afwegingskader met een hieraan gekoppelde nadere werkinstructie ontwikkeld. ✓ De kadernota is aangescherpt en wordt aan de raad voorgelegd. ▪ Op basis van het intern onderzoek en aanvullende dossierinformatie is de onzekerheid voor de controle 2021 weggenomen.
12
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Sociaal domein (subsidie/opdracht?) Onze zorgen zijn nog niet volledig weggenomen! Onze adviezen: 1. Een inhoudelijke beoordeling/materiële toets van de beleidsafdeling verplichten; 2. Gebruik geen taal in een (subsidie)aanvraag of in een gemeentelijke beschikking die tot verwarring leidt; 3. Maak een beter onderscheid tussen de subsidiabele prestaties/activiteiten, subsidievoorwaarden en subsidieverplichtingen; 4. Probeer vaker met een specifieke subsidieregeling te werken; 5. Richt in het primaire proces een procedure in waarbij in de toekenningsfase de aard van de verstrekking onderzocht wordt; 6. Laat interne auditfunctie een periodieke controle op de subsidies uitvoeren.
13
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Sociaal domein (Jeugd en WMO) Het beeld voor Jeugd en WMO is nagenoeg gelijk gebleven ▪ Hoe kan de afhankelijkheid van derden in het sociaal domein worden verminderd (Zorg In Natura)? ▪ Rechtmatigheidsissues m.b.t. zorg in natura en Persoonsgebonden Budget (PGB) komen in 2021 nog voor. ▪ Gemeente heeft een interne controle uitgevoerd op de prestatielevering en rechtmatige besteding van de PGB’s. ✓ Onzekerheden zijn verminderd (van 2020: € 5,4 mln. naar 2021: € 0,4 mln.)
14
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Sociaal domein (overig) Tijdelijke vraagstukken ▪ Corona gerelateerde regelingen zijn in 2021 beëindigd en leiden niet tot bijzonderheden (TOZO, TONK etc.). ▪ Gemeentelijke Kredietbank helpt samen met acht andere kredietbanken onder de regie van Sociale Banken Nederland de landelijke private schulden van gedupeerden toeslagenaffaire te verifiëren en af te lossen. ✓ Zorgvuldigheid en aandacht voor menselijke maat zijn vereist!
15
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Overige Accountantsbevindingen 29 mei 2022
Overige accountantsbevindingen Interne beheersing: nu en in de toekomst! ▪ Programma ter verbetering van de interne beheersingsorganisatie is opgestart. ▪ Centralisatie van ondersteunende processen binnen gemeente gaande om het risico op fouten te verkleinen; potentiële schijnzekerheid? ▪ Veel verbeterinitiatieven lopen door en zijn nog niet geëffectueerd. Doorontwikkeling integraal werken ▪ Een financiële administratie leidt nog niet tot versimpeling van de consolidatie (van de afzonderlijke diensten). ▪ Tussentijdse analyse van de tussenrekeningen is een must. ▪ Worden de memoriaalboekingen volgens de bedoeling ingezet?
17
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Overige accountantsbevindingen Informatietechnologie ▪ In de toekomst bij een transitie en of een volledige uitfasering van een applicatie te accepteren IT risico’s opnieuw afwegen. ▪ Met de stakeholders de afspraken omtrent aanvullende zekerheden m.b.t. het op orde zijn van continuïteitsmanagement, de rollen en verantwoordelijkheden contractueel vastleggen. ▪ Volg de adviezen van het Nationaal Cyber Security Centrum (NCSC) over de basismaatregelen, de aandachtspunten crisesmanagement en -communicatie bij digitale incidenten. ▪
18
Voor meer informatie verwijzen wij naar de website van het NCSC: https://www.ncsc.nl/onderwerpen/oekraine.
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Overige accountantsbevindingen Fraude en naleving wet- en regelgeving ▪ Concept frauderisicoanalyse van de gemeente is beschikbaar! ▪ Ook niet-financiële risico’s (bijvoorbeeld wetmatigheid of duurzaamheid) in de analyse opnemen; integrale benadering is aan te bevelen. ▪ Wij adviseren het college de analyse te bespreken in de raad/Rekeningencommissie. ▪ Het integriteitsbewustzijn verder vergroten; is het stappenplan actueel? ▪ Redresplannen (en daarmee samenhangende interne controles) tot volledige uitvoering brengen.
19
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Overige accountantsbevindingen Afsluit- en verantwoordingsproces ▪ Enkele verbeteringen zijn gerealiseerd. Nadere verbeteringen zijn mogelijk op basis van de evaluatie 2021. ▪ Afsluit- en verantwoordingsproces blijven veel inspanning vragen. Dit heeft impact voor het controleproces. ▪ Een financiële administratie leidt nog niet tot versimpeling van de consolidatie (van de afzonderlijke diensten) en uniforme aanlevering van de noodzakelijke stukken. ▪ De primaire registratie van transacties/boekingen loopt niet altijd in een keer goed. ▪ Tussentijdse afsluiting behoort een onderdeel te zijn van het primair proces. Verantwoording 2022 wordt verrijkt met de rechtmatigheidsverantwoording van het college!
20
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Overige accountantsbevindingen Begrotingsrechtmatigheid ▪ Op drie programma’s zijn begrotingsoverschrijdingen op de lasten te constateren. ▪ Wij adviseren gemeente om in het adresseren van de begrotingsrechtmatigheid consistent te zijn door bijvoorbeeld bij elk programma aan te geven of er wel of niet sprake is van een begrotingsonrechtmatigheid; verplicht binnen de rechtmatigheidsverantwoording (vanaf 2022).
21
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Overige accountantsbevindingen Verslaggeving ▪ ▪ ▪ ▪ ▪
22
Aansluiten indicatoren met het coalitieakkoord. De gemeente jaarlijks een volledige BBV-check laten uitvoeren. Verbeteren omvang en leesbaarheid jaarverslag. Herziening grensbedrag voor toelichtingen en afwijkingen? Concretere analyses en meer inzicht in diepgang van risico’s en financiële aansluitingen in de paragrafen verbonden partijen, weerstandsvermogen en vastgoed.
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Financiële positie
29 mei 2022
Financiële positie Waar in verslaggeving 1. 2.
3. 4. 5. 6. 24
Programmaverantwoording: Positief resultaat programma’s € 70 mln. voordelig; Balans: • Algemene reserve € 50 mln.; • Overige Weerstandsvermogen € 70 mln.; • Bestemmingsreserves € 1 mld.; • Voorzieningen risico’s € 100 mln.; • Langlopende financiering € 1,25 mld.; • Financiële vaste activa € 462 mln.; • Derivaat (lening € 130 mln. in 2032 tegen 3,1%); Programma 15 Financiën (rente, dividend, gemeentefonds; BBV-Paragraaf Financiering; BBV-Paragraaf Weerstandsvermogen; BBV-kengetallen. 29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Financiële positie: Resultaat Het resultaat is € 70 mln. voordelig (2020 € 84 mln. voordelig) Belangrijkste componenten (zie paragraaf 1.2 Jaarstukken): ▪
▪ ▪ ▪ ▪
25
Gemeentefonds (voordeel taakmutaties € 36 mln., nadeel Haagse aantallen € 7 mln.); BUIG (hogere bijdrage € 7 mln., en lagere uitkeringslasten € 14 mln.); Onderbesteding/vertraging projecten (projectreserves); Nadeel Jeugdzorg € 15 mln., Voordeel Maatwerk WMO € 15 mln., voordeel Participatie € 10 mln.; Nadeel Overhead € 7 mln.
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Financiële positie: toekomst onzeker Bevindingen en Aandachtspunten 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Weerstandsvermogen te laag => herstelplan: Financiële regels zijn nageleefd; Kengetallen niet ongunstig t.o.v. landelijk beeld; Eneco-opbrengst € 675 mln. beïnvloedt beeld positief; Vertraging uitvoering projecten; Resultaatontwikkeling toekomst onzeker: belangrijke opgaven, gemeentefonds, prijsniveau, onderhoud, tekort rijksfinanciering sociaal domein; 7. Verhouding leningen t.o.v. materiële vaste activa en t.o.v. totale baten gunstig; 8. Derivaat effectief (niet speculatief); 9. Risico’s en beheersmaatregelen meer concretiseren; 10. Aandacht voor reëel begroten.
26
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Financiële positie: bestemmingsreserves Wat voor bestemmingsreserves staan op de balans? 1.
2. 3. 4. 5.
6.
27
Algemene reserve € 50 mln.: risico-cumulatiemodel, saldo € 51 mln. te laag => herstelplan: 1. Verkoop vastgoed (boekwinst); 2. Voordelige jaarrekeningresultaten (zie voorstel bestemming) 3. Toekomstige vrij te besteden bespaarde rente; 4. Risicobeheersing: minder risico’s minder algemene reserve Programmareserves € 5,5 mln. Reserve grondbedrijf € 57 mln. Reserve activafinanciering € 109 mln. Is dekking toekomstige kapitaallasten Projectreserves € 799 mln.: specifiek doel of project 1. Enecoreserves € 543 mln. 2. Grote projecten € 40 mln. 3. Corona € 15 mln. Overige bestemmingsreserves € 102 mln.: 1. Allocatie incidentele middelen € 66 mln. => zit in toekomstige begrotingen t/m 2025 2. Armoedebeleid € 30 mln. 29 mei 2022
Financiële positie: Enecomiddelen Waar zichtbaar in de Programmarekening start budget RIS 311102 123
reserve 1/1/21 pag. 496 97
reserve 1/1/22 pag. 496 87
Duurzame mobiliteit
307
271
269
(sociale)woningbouwimpuls
50
49
46
Energietransitie
184
161
141
IT-impuls
10
2
0
674
580
543
kwaliteitsimpuls gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw
Bijzonderheden • • • •
28
Incidenteel geld; Separaat raadsbesluiten voor de inzet; Deels juridisch en bestuurlijk extern verplicht; Deels onder voorwaarden keuzes mogelijk (zie Rapport “Overzicht van opties die de gemeentefinanciën verbeteren”). 29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad
Tenslotte
Wij beantwoorden graag uw vragen. Dank voor uw aandacht!
Contact voor (latere) vragen: Carla Slotema en Jaco van Duijn
29
29 mei 2022
Gemeentelijke Accountantsdienst Accountant van en voor de gemeenteraad