D1 Presentie accountantscontrole 2022 RC20230531

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Inhoud

Grondexploitaties

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Financiële positie

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Referentiewaarden voor kengetallen Landelijk

>200.000

Gemeente Den Haag

Weerbaarheid: Netto schuldquote

74%

74%

47%

Gecorrigeerde netto schuldquote

68%

70%

42%

Solvabiliteit

30%

37%

32%

Grondexploitatie

7%

4%

0%

0%

0%

0%

105%

98%

83%

Wendbaarheid: Structurele exploitatieruimte belastingcapaciteit

Bron: Dashboard - Gemeentelijke begroting kengetallen - Den Haag (findo.nl) . Gebaseerd op BBV-vereisten.

▪ Handleiding houdbaarheidstest gemeentefinancien 2022.pdf (vng.nl)

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Voorspellende waarde van de begroting Wij adviseren het college dit te onderzoeken en in de nadere uitwerking van de contourennota op te nemen en dit ook met u (tussentijds) te bespreken.

Structureel versus incidenteel Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

NIST Cybersecurity framework

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Scope van het assessment

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Bevindingen 1. Identificeren ▪ Geen volledig zicht op het IT landschap. ▪ Bijvoorbeeld geen centraal overzicht van uitbestedingen. ▪ Overzicht van kritische services en infrastructuur is niet actueel.

2. Reageren ▪ Toename in complexiteit van cyberaanvallen vraagt om specifiek op de gemeente toegespitste p p v v h d ’ . ▪ Gemeente maakt gebruik van generieke (internationaal) beschikbare responsplannen. ▪ Beschikt nog niet over specifieke responsplannen.

3. Herstellen ▪ Om te kunnen herstellen van een cybersecuritycrisis is goede communicatie van belang. ▪ Wel een overkoepelend communicatieplan, maar geen communicatieplan specifiek voor een cybersecurity crisis. ▪ Daarnaast dringen wij aan IT-herstelplannen op te stellen. Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Governance van IT

▪ Cyber security een nog prominentere plek op de agenda van zowel bestuur als gemeentelijk management team.

▪ Huidige inrichting van verantwoordelijkheden en sturing effectief?

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Drie instrumenten

1. Actief grondbeleid middels eigen grondexploitaties; 2. Faciliterend grondbeleid; 3. Samenwerking met verbonden partijen.

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Grondexploitatieportefeuille Aantal

Waarde

▪ Het aantal (eigen) grondexploitaties is in 2022 (34) met drie nieuw geopende grondexploitaties en zeven afgesloten projecten in 2022 gedaald ten opzichte van 2021 (38).

▪ De eindwaarde van de gemeentelijke grondexploitatieportefeuille is toegenomen van -/- € 157,8 2021 -/- € 191,6 miljoen in 2022. ▪ Daarnaast neemt de verliesvoorziening toe van € 176,0 2021 € 208,3 miljoen in 2022. ▪ De benodigde weerstandscapaciteit per ultimo 2022 d d b f d p € 38,3 (2021: € 39,2 ).

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Verdere context 1. Betreft toekomstgerichte informatie. 2. Lange doorlooptijd (tot of >10 jaar). 3. Prognoses en parameters betreffen een momentopname. Dit geldt ook voor onze berekeningen.

4. Marktomstandigheden en beleid kunnen wijzigen.

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Jaarrekening; bouwgronden in exploitatie

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Jaarrekening; bouwgronden in exploitatie

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Controleaanpak Informatie in de jaarrekening

Paragraaf grondbeleid

▪ Financiële aansluitingen ▪ Risicoanalyse & scope bepaling ▪ Toets uitgangspunten van de exploitatieopzet per project in de scope ▪ Actualiteit verplichtingen ▪ Toets (rekenkundige) juistheid van het model van de exploitatieopzet ▪ Integrale controle op de POC ▪ Integrale controle op de verliesvoorzieningen ▪ Toets schattingsuitkomst; backtesting ▪ Nauwkeurigheid en volledigheid van de balanstoelichting

▪ Toets verenigbaarheid met de jaarrekening

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Controleaanpak Bij de aanpak speciale aandacht voor: ▪ Bevindingen uit het verleden (lees: opvolging aanbevelingen) ▪ Nieuwe grondexploitatieprojecten ▪ Afsluiting grondexploitatieprojecten ▪ Opvallende mutaties in de prognoses ▪ Uitgangspunten in relatie met de marktontwikkelingen

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Openstaande punten verslaggeving Gemeente is bezig met de verslaggevingstechnische aanscherpingen. Dit betreft de aanpassingen in: de Verordening beheersregels grondexploitaties en strategisch bezit 2018, de actualisatie van de Grondprijzenbrief 2020 én de actualisatie van de Nota Vastgoed 2013.

Aanscherpingen voor 1. PPT: toerekening van de investeringskosten op basis van de BBV-criteria van Proportionaliteit, Profijt en Toerekenbaarheid.

2. Post onvoorzien: een stelpost zonder verifieerbare onderbouwing os niet toegestaan. 3. Bijdrage (verstratings)fonds: het vormen van een fonds voor toekomstige onderhoudskosten past niet.

4. R

wb

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

w:

b

d

d b

w

‘

w

’

.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Afwijkingen fysiek domein

Ongecorrigeerd

Gecorrigeerd G d xp (Im) ë Ov : € 14 T

: € 27 v

v : € 12

: € 53

Programma 13, DSO

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

G d xp (Im) ë Ov :€0

T

: € 12,4 v v :€0

: € 12,4

Programma 13, DSO

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Gecorrigeerde afwijkingen grondexploitaties (€ 27 miljoen) ▪

miljoen .

d

fw

b

f

v

€ 11 miljoen en reclassificaties v

€ 16

▪ Belangrijkste afwijkingen betreffen: ▪ Bij twee grondexploitaties bleken de vastgestelde plannen niet uitvoerbaar en/of realiseerbaar te zijn: Transvaal en Forepark. Het gevolg hiervan voor de jaarrekening is dat de grond tegen de v v d p v h v d d b p M ë V v (€ 7,0 ). d p v v v w d 2022 (€ 4,8 b ). ▪ Niet goed doorgevoerde balansverkorting van circa € 10,0 . ▪ Overige bevindingen van circa € 4,2 w v circa € 2 f d z d PEM modellen.

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Ongecorrigeerde afwijkingen grondexploitaties (€ 12,4 miljoen) Bevindingen die zich herhalen ▪

v v d d xp z v b d v € 6,6 , d b r is voldaan aan de BBV-criteria van Proportionaliteit, Profijt en Toerekenbaarheid. Dit betreft de Noord Boulevard Scheveningen voor € 4,4 , h Sp w F 2 3v € 2,0 d Grotiusplaats v € 0,2 .

De aanscherpingen in de verslaggeving zal de herhaling van bevindingen in de toekomst voorkomen.

Overige bevindingen ▪ De berekende en verantwoorde POC-winst is voor € 1,3

f

▪ Niet verantwoorde gronduitgifte- pb v en bij de grondexploitatie Forepark d € 0,5

(b d

▪ P

(v

h

p

▪ T h

p d

d xp

N f d

N

▪ Overige bevindingen van circa € 2,1

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

€ 1,3 ).

S h v

v

w

€ 0,4 fd w

d

d v v

f.

)d b

(d b

f d x

d xp

N

h

p

z v

d

v

fd

dv b d € 0,5

v ).

d € 0,8

€ 0,7 h

KJ-p

en .

v

€ 0,9

.

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Bevindingen die niet terugkomen in 2022 ▪ Grotiusplaats:

v

v

pp

v

€ 12

.

▪ Grondexploitatie Forepark en MVC Transvaal zijn na correctie in de jaarrekening 2022 getrouw verantwoord. ▪ Stappen gemaakt in het (administratief) afsluiten van grondexploitatieprojecten.

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Tussentijds onderzoek bevordert een getrouwe weergave Dreven Gaarden Zichten ▪ Op verzoek een onderzoek gedaan naar de verwerking van het raadsbesluit van 8 februari 2022 DGZ in de financiële administratie 2022. ▪ In ons rapport van 27 oktober 2022 staan onze bevindingen en aanbevelingen. ▪ Bij onze eindejaarscontrole hebben wij vastgesteld dat het merendeel van onze bevindingen is gecorrigeerd en overgenomen in de jaarrekening 2022.

Wij vragen (het college) om na te gaan bij welke grondexploitaties tussentijdse controles in de toekomst kunnen plaatsvinden.

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Rechtsmatigheidsverantwoording

Voorbereidingen

Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Pilot

Nog te ondernemen acties

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag

Nog te ondernemen acties

Vaststellen van de verantwoordings- en rapporteringsgrens

Aanpassen van relevante verordeningen

Mate van detaillering over de rechtmatigheid in de paragraaf bedrijfsvoering Gemeentelijke Accountsorganisatie Den Haag

Accountantsverslag 2022 Gemeente Den Haag