Brief van de Nationale Ombudsman, mede namens de Kinderombudsman, aan de Jeugdombudsman Den Haag en Leidschendam-Voorburg over beschikkingsvrij werken in de jeugdhulp

nationals ombudsman Retouradres: Postbus 93122, 2509 AC Den Haag

Jeugdombudsman Den Haag De Jeugdombudsman gemeente Den Haag en Leidschendam-Voorburg Postbus 16623 2500 BP Den Haag

Geachte mevrouw Nass, In gesprek met mijn medewerkers heeft u uw zorgen geuit over het beschikkingsvrij werken in de jeugdhulp in de gemeente Den Haag, in het bijzonder in relatie tot de veranderingen in de organisatie van de jeugdhulp met ingang van 1 juli 2024.1 U heeft verzocht om het standpunt van de Nationale ombudsman ten aanzien van het zogenoemde beschikkingsvrij of beschikkingsarm werken2 in de jeugdhulp. Met deze brief voldoe ik, mede namens de Kinderombudsman, aan dit verzoek. lk deel uw zorgen. De beschikking is een fundamentele waarborg in het Nederlands bestuursrecht. Het beschikkingsvrij of beschikkingsarm werken in de jeugdzorg is in strijd met de wet en schaadt de belangen en rechtsbescherming van jeugdicien en ouders. Het is mij bekend dat in het sociaal domein vaker niet wordt voldaan aan de waarborgen van het bestuursrecht. Zo constateerde ik in 2018 dat een deel van de gemeenten ten onrechte geen beschikking afgaven bij de uitvoering van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening.3 Tevens concludeerde ik dat als er een beschikking werd afgegeven, dat deze van onvoldoende kwaliteit was. In dat onderzoek heb ik de volgende verwachting uitgesproken:

Pagina 1 Datum 11 juni 2024 Onderwerp Beschikkingsvrij of beschikkingsarm werken in de jeugdhulp Ons nummer 1999664

Contactpersoon T 070

De ombudsman verwacht dat gemeenten een duidelijk, gemotiveerd en op schrift gesteld besluit aan burgers verstrekken, zodat het voor hen gemakkelijk te begrijpen is wat er is besloten en wat dit betekent. Gemeenten laten in hun beslissing eveneens weten dat iemand de mogelijkheid heeft bezwaar te maken. Ook geven zij daarbij aan op grond van welke feiten deze beslissing is genomen en op welke wijze er rekening is gehouden met de belangen van de burgers.4 Deze verwachting herhaal ik ten aanzien van de uitvoering van de gemeentelijke taken in de jeugdhulp: er moet altijd een beschikking worden gegeven die voldoende duidelijkheid geeft over de toekenning, de overwegingen die tot het besluit hebben geleid, en de mogelijkheden om Nationale ombudsman Zoals onder andere verwoord in uw brief over dit onderwerp van 20 april 2024 aan het college van burgemeester en wethouders. 2 lk versta onder het 'beschikkingsvrij' of 'beschikkingsarm' werken de werkwijze waarin er alleen op verzoek of bij specifiek in de verordening benoemde besluiten een beschikking wordt afgegeven door het bestuursorgaan. De werkwijze voorgeschreven in artikel 2.6 van de Verordening jeugdhulp Den Haag 2024 voldoet aan deze definitie. 3 Nationale ombudsman, Een open deur? Een onderzoek naar de toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening, Rapportnr. 2018/010 en Nationale ombudsman, Een open deur? Het vervolg.

Onderzoek naar de toegang tot de gemeentelijke schuldhulpverlening onder 251 Nederlandse gemeenten, Rapportnr. 2018/070. 4 Nationale ombudsman, Rapportnr. 2018/070, p. 36. 1

Bezuidenhoutseweg 151 2594 AG Den Haag Postbus 93122 2509 AC Den Haag T 070 356 35 63 post@ nationaleombudsman.n1 www.nationaleombudsman.n1

nationals ombudsman tegen het besluit op te komen. Formele waarborgen zijn ook van belang omdat de kinderrechten van kwetsbare kinderen en jongeren in het spel zijn. Het belang van het kind moet op een goede manier worden onderzocht en meegewogen, waarbij altijd ook rekening wordt gehouden met de visie van het kind zelf.5 Ook moet het voor een kind op passende, kindvriendelijke wijze worden duidelijk gemaakt wat er met deze visie is gedaan en wat een kind kan tegen een besluit kan doen als hij of zij het er niet mee eens is.6 De gemeenteraad en het college zijn niet bevoegd de wet opzij te zetten Juist omdat het hier gaat om een fundamenteel vereiste van rechtszekerheid en rechtsbescherming staat de Algemene wet bestuursrecht (Awb) het niet toe dat de gemeenteraad of het college afwijkt van artikel 1:3 Awb, het artikel waarin de beschikking is vastgelegd. Afwijken is alleen mogelijk op grond van een formele wet die door beide Kamers van de Staten-Generaal is aangenomen. De Jeugdwet biedt geen mogelijkheid om van artikel 1:3 van de Awb of te wijken. De gemeenteraad was dus niet gerechtigd artikel 2.6, onderdeel b, in de Verordening jeugdhulp Den Haag 2024 op te nemen.

Soortgelijke bepalingen zijn door de rechter onverbindend verklaard7 en door het ministerie van VWS is vastgesteld dat dergelijke bepalingen in strijd met het recht zijn.8 De hoop dat de wet in de toekomst wordt aangepast, verandert deze situatie niet.9 Wat de Nationale ombudsman betreft moet hieruit de consequentie worden getrokken dat de verordening lijn moet worden gebracht met de wet. Aileen een beschikking op verzoek geeft onvoldoende bescherming Het idee dat het voldoende is om de mogelijkheid te bieden om op verzoek alsnog om beschikking te verstrekken is onjuist. De overheid kan niet verwachten dat jongeren en ouders in staat zijn om zelf te herkennen of er sprake is van een 'publiekrechtelijke rechtshandeling' en dus een besluit. Uit veel onderzoek is bekend dat mensen daar niet toe in staat zijn. Daar komt nog bij dat het weten dat een beschikking gevraagd kan worden nog niet betekent dat mensen ook het doenvermogen hebben om daarnaar te handelen. Zeker mensen in een kwetsbare situatie, zoals in de jeugdhulp vaak het geval is, hebben vaak een grote mentale belasting waardoor het doenvermogen afneemt.1° Een beschikking, waarin mensen op hun rechten gewezen worden, kan als ankerpunt dienen.

Het slechts op verzoek verstrekken van een beschikking vergroot verschillen tussen mensen die hun weg weten te vinden in de bureaucratie en daartoe in staat zijn, en de mensen die dat niet kunnen. Vervolg lk blijf de ontwikkelingen rond beschikkingsvrij en beschikkingsarm werken in de gemeente Den Haag en daarbuiten, nauwlettend volgen en zal — net als Artikel 12, tweede lid, Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind. Zie Kinderombudsman, Stappenplan het beste besluit voor het kind. Bijvoorbeeld Rechtbank Den Haag 22 februari 2024, ECLI:NL:RBDHA:2024:2552. Brief van 15 februari 2024, inzake verzoek tot vernietiging de VerordeningJeugdhulp Maassluis 2023, Kenmerk 3773069-1061594-J. 9 De VNG erkent dat beschikkingsvrij of arm werken in strijd is met de geldende Jeugdwet: 'Deze werkwijze is niet in overeenstemming met de Jeugdwet die bepaalt dat een client die een individuele voorziening voor jeugdhulp krijgt een beschikking moet krijgen': VNG, nieuwsbericht 'VNGcommissie niet akkoord met handreiking gepast beschikken', 6 maart 2024. 10 WRR, Weten is nog geen doen. Een realistisch perspectief of redzaamheid, 2017.

nationale ombudsman mijn collega Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer - in mijn contacten met de rijksoverheid wijzen op werkwijzen in het sociaal domein die in strijd zijn met door het parlement aanvaarde wetten en de rechtsbescherming.

Met vriendelijke groet, de Nation e ombudsman,

Reinier van Zutphen