Adviesrapport Burgerberaad Statenkwartier

Burgerberaad Statenkwartier Adviezen voor de gemeenteraad over klimaatverandering en -adaptatie

24 Oktober 2022

Voorwoord

De gemeente Den Haag moet in de komende paar jaar essentiële beslissingen nemen over de maatregelen die de klimaatverandering moeten afremmen en de gevolgen daarvan voor alle Hagenaars acceptabel moeten maken. Zij heeft advies gevraagd aan bewoners van de wijk Statenkwartier, via een zogenaamd burgerberaad. Een groep wijkbewoners is 4 avonden bij elkaar geweest, ondersteund door een begeleidingsgroep vanuit de gemeente. In dit burgerberaad zijn een groot aantal ideeën geopperd en bediscussieerd. Dat totaal ligt nu voor u: 23 adviezen voor de

Klimaatverandering raakt iedereen, en is reeds merkbaar in onze wijk, het Statenkwartier. U, de Gemeenteraad, vroeg ons, burgerberaad Statenkwartier, om te laten horen wat wij belangrijk vinden in dit prangende vraagstuk. Deze kans heeft het burgerberaad met beide handen aangegrepen, en in dit eindrapport vindt u onze adviezen voor het tegengaan van klimaatverandering en het aanpassen van onze wijk aan de gevolgen van klimaatverandering die we nu al merken. Onder kundige begeleiding hebben deelnemers, met verschillende achtergronden en leeftijden, in de maanden mei en juni van het jaar 2022 zich verdiept in thema’s rondom klimaatverandering. Na het horen van een aantal deskundigen zijn er gesprekken en discussies gevoerd over de thema’s uitmondend in een aantal adviezen. De adviezen geven een duidelijk signaal aan u: pak door! Zet stappen om de energietransitie in Den Haag vorm te geven, wees eerlijk naar de inwoners van Den Haag en ga aan de slag met klimaatadaptatie.

gemeenteraad over klimaatverandering en -adaptatie. Aflezend aan de energie uit de bijeenkomsten kunnen wij alleen maar concluderen: in het Statenkwartier leven deze thema’s. Bewoners zien de urgentie en voelen eigenaarschap om met dit thema aan de slag te gaan. We willen op korte termijn stappen zetten. Maar dat kan niet zonder u. Dat vraagt dat onze adviezen worden overgenomen, en dat de gemeente in

2

samenwerking met de wijk aan de slag gaat. Zo zijn op korte termijn grote resultaten te bereiken in het tegengaan van klimaatverandering en in klimaatadaptatie van de wijk! En - niet onbelangrijk - met slechts het Statenkwartier zijn we er niet. Klimaatverandering speelt in heel de stad, en vraagt een unieke aanpak per wijk. In sommige wijken is het klimaatadaptie mogelijk nog urgenter. Het is aan u om op korte termijn ook daar aan de slag te gaan met initiatieven rondom klimaatverandering en burgerparticipatie. Wij zijn graag bereid om de adviezen toe te lichten zodat u als gemeenteraad tot goede besluitvorming kan komen, en wensen u succes en daadkracht voor het vervolg.

Met hartelijke groet, Burgerberaad Statenkwartier

3

Leeswijzer voor het advies In de volgende pagina’s vindt u de adviezen van het burgerberaad Statenkwartier. Deze zijn exact overgenomen zoals deze tijdens de laatste bijeenkomst zijn geformuleerd. Soms vragen ze enige context – in de inleiding van elk thema kunt u daar wat meer over lezen. Ook vindt u in de bijlage van het advies alles over hoe het burgerberaad is verlopen – van hoe de loting heeft plaatsgevonden, welke deskundigen wij hebben gesproken tot hoe het gehele proces verder is vormgegeven.

Alternatief vervoer Om minder fossiele brandstofvoertuigen te gebruiken en duurzame alternatieven aantrekkelijker te maken, neemt de gemeente stappen om de deelauto en het openbaar vervoer nog aantrekkelijker te maken. Autogebruik en parkeren Te voet, per fiets, of met het openbaar vervoer: zo verplaats je jezelf bij voorkeur in en naar het Statenkwartier. De auto krijgt een minder centrale rol in het beleid, maar is vaak nog steeds een gewenst vervoermiddel.

Thema’s Het burgerberaad is aan de slag gegaan

Groen en openbare ruimte

met een vijftal thema’s, waarin de adviezen zijn onderverdeeld. Deze thema’s zijn door het burgerberaad zelf geselecteerd als belangrijkst en meest wezenlijke elementen van klimaatverandering en -adaptatie. Deze thema’s zijn:

Om klimaatadaptatie te bevorderen, meer waterberging te realiseren en de leefbaarheid van de wijk en stad te vergroten wordt onze wijk (en stad) knalgroen. Groen verbindingen, gezamenlijk composteren, waterberging en nog tientallen andere initiatieven zijn welkom om onze wijk te vergroenen.

Wonen en energie In onze woningen zoveel mogelijk energie besparen en overgaan op duurzame alternatieven van energie. Dat is ons doel. De gemeente ondersteunt en faciliteert deze missie van bewoners van het Statenkwartier, en waar kan wordt de basis verplicht.

De wijk

Kennis en informatie De klimaatverandering en -adaptatie pakken we samen aan, maar soms vereist dit meer kennis en informatie. Hiervoor hebben wij de steun nodig van de gemeente met een fysieke ontmoetingsplek voor informatie.

4

De wijk, het Statenkwartier, kenmerkt zich door haar charmante oude huizen. Charmant, maar in het kader van energietransitie daardoor soms ook wat onhandig. Isoleren is kostbaar en ingewikkeld, het overgaan naar een andere vorm van energie soms moeilijk. Uitdagend, maar we zien ook dat het niet onmogelijk is! Tientallen inwoners hebben al eerste, of grote stappen, gezet in het verduurzamen en veranderen van hun huis en energievoorziening. Ook zien we in het Statenkwartier veel zonnepanelen en andere

duurzame initiatieven. Kortom – veel duurzame alternatieven worden omarmd en veel bewoners hebben voldoende draagkracht om deze stappen te zetten. Dat neemt niet weg dat dat niet voor iedere bewoner van het Statenkwartier geldt. In dit burgerberaad namen we dan ook als uitgangspunt dat iedereen de mogelijkheid zou moeten hebben om haar woning in het Statenkwartier te verduurzamen. Of je nu een koop- of vrije sector huurwoning bewoont, of je wel of niet de financiële middelen of kennis hebt. We werken samen aan een duurzame verandering in onze wijk.

Het Statenkwartier is daarnaast verbonden met de rest van de stad en treinstations middels openbaar vervoer en fietspaden. De laatste jaren zien we verbeteringen voor de fietsveiligheid in de wijk en ook rondom het openbaar vervoer vinden grote veranderingen plaats. Toch is de auto- en parkeerdruk in de wijk nog vrij hoog en hebben veel bewoners één of twee auto’s in de wijk. Daarbij zien we dat het Statenkwartier een oude wijk is met vrij brede straten en lanen. Met her en der wat groene parkjes, en veel bomen, is de wijk al best groen – maar alsnog is veel openbare ruimte bestraat. Dit zorgt ervoor dat temperaturen in de zomer hoger kunnen oplopen.

5

Aangenomen adviezen burgerberaad Statenkwartier Wonen en energie 1. Zorg ervoor dat huishoudens in het Statenkwartier stroom kunnen delen op wijkniveau net als de Groene Mient. Gemeente moet lobby voeren op nationaal niveau om regelgeving aan te passen zodat dit mogelijk is. Voorwaarde is dat privacy gewaarborgd wordt. 2. Bij verkoop / overdracht van vastgoed wordt het vervangen van enkel glas door dubbelglas verplicht, met behoud van monumentale uitstraling. De verplichting ligt bij de koper. 3. De gemeente moet isolatie tot op een bepaald niveau verplicht stellen. Er moet daarbij gebruik gemaakt worden van een generieke maatstaf, misschien het energielabel. Goedkope leningen moeten mogelijk zijn en blijven. 4. Bewoners van het Statenkwartier moeten weten dat er voorlopig geen collectieve warmteoplossing komt. Bewoners ontvangen van een door de gemeente aangestelde en gefinancierde onafhankelijke partij advies op maat over alternatieven zoals (hybride) warmtepompen. Inwoners maken zelf een afweging. 5. Blijf als gemeente de rente vergoeden van de leningen van het Warmtefonds (Rijksregeling) en breng dit onder de aandacht op wijkniveau.

Kennis en informatie 6. De gemeente Den Haag moet op korte termijn een fysiek kenniscentrum openen op de Frederik Hendriklaan waar inwoners altijd terecht kunnen voor onafhankelijk en objectief advies over verduurzaming/de energietransitie/klimaatadaptatie.

Toelichting advies Korte termijn • Locatie regelen, financiering; • Bemensing (eventueel met vrijwilligers) van de winkel met de juiste expertise; • De informatie in het centrum (naast bemensing ook aangevuld met informatie in boeken, filmpjes etc.); • Zichtbaarheid en bekendheid van het centrum (bijvoorbeeld door een brief in de bus bij inwoners); • Samenwerking tussen de BES en het centrum (want de BES doet zelf al veel informatieavonden, de BES geeft gratis energielabelchecks uit, kan eventueel helpen bij de bemensing); • In principe gratis advies, totdat het specifieke hulp bij inkoop o.i.d. wordt. Midden-lange termijn • Dit kenniscentrum moet er ook voor andere wijken, of combinaties van wijken komen.

6

7

Groen en openbare ruimte 14. We adviseren om de groen-blauwe structuur van de stad te versterken, om klimaatadaptatie te bevorderen, meer waterberging te realiseren en de leefbaarheid van de stad te vergroten. 15. We hebben het rapport ‘Haagse Iconen’ uit 2018 gezien, we vinden het een heel waardevol rapport dat interessant is voor de hele stad Den Haag. Om de groene structuren in Den Haag te versterken, te werken aan biodiversiteit, waterberging, hitte-eilandeffect, (groene) aansluiting aan de ommelanden en leefbaarheid: • M  aak waar nodig een update van het rapport – korte termijn;

Alternatief vervoer 7. De gemeente moet op korte termijn er voor zorgen dat per 500m één parkeerplaats is gereserveerd voor deelauto’s. 8. De gemeente moet op korte termijn faciliteren dat er een sneltram voor bezoekers naar het strand komt: • Vanuit het ADO-stadion; • Met tussenstops bij CS; • Parkeren is relatief goedkoop, bijv. 5 euro per dag en voor de tram is er een gereduceerd tarief.

Autogebruik en parkeren 9. Het burgerberaad wil meer ruimte voor groen, voetgangers en fietsers in het Statenkwartier. 10. Maak van de wijk een milieuzone. 11. Maak van de Fred een voetgangers- en fietserszone (uitgezonderd laden & lossen en minder validen). 12. Vaste tijden voor laden en lossen op de Fred, en handhaving hiervan. 13. Ontwikkel een alomvattende visie voor mobiliteit en ruimte voor het Statenkwartier, waarbij het doel is om de wijk grotendeels parkeervrij te maken (met een uitzondering voor minder validen en voor laden & lossen).

8

• K  ies enkele icoonprojecten om mee te starten om de groenblauwe netwerken in de stad te verbinden en te versterken; • O  ntwikkel concrete plannen voor deze icoonprojecten met inwoners – middellange termijn. 16. Waar het kan een groene verbinding maken tussen bomen, bijvoorbeeld langs de Frankenslag. Denk bomen, bijvoorbeeld langs de Frankenslag. Denk hierbij aan planten of struiken om groene verbindingen te maken, hierbij wel aandacht voor voldoende doorgangen om over te steken. Het groen zou door bewoners onderhouden kunnen worden, vraag aan de gemeente om voor de eerste aanplant te zorgen. 17. Geef inwoners inspraak bij het vernieuwen van straten, met een keuzemenu uit: • M  inder straatbetegeling; • V  ersterken van groen in de stad; • W  aterdoorlatend wegdek; • M  inder parkeerplaatsen; • M  eer buurttuinen / stadsjungle / speelplekken.

9

Reflectie van het burgerberaad Statenkwartier op het proces 18. Kies bij het vernieuwen van het wegdek van straten en parkeerplekken voor waterdoorlatende bestrating, denk daarbij ook aan kinderkopjes als bestrating. 19. Bij het verleggen van tramlijn 16 bij de Mauritslaan de vrijgekomen ruimte herontwikkelen tot groene zone, denk hierbij aan een multifunctionele zone met speelruimte, buurttuinen en algemeen groen à planning is om de herinrichting in 2023 te starten, graag op korte termijn de wijk hierbij betrekken. 20. Als experiment een GFT-container bij bijvoorbeeld het afvalstation op de Prins Mauritslaan om te zien of het werkt, de compost wordt gebruikt voor het groen in de wijk. 21. Een actie van 6 maanden van de gemeente om een regenton af te halen als je een tuin hebt. Om waterberging te stimuleren en overstroming van het riool te voorkomen. 22. Het Statenkwartier wil meedoen aan het NK tegelwippen en meegenomen worden in de campagne van Duurzaam Den Haag. 23. Start een campagne om mensen te informeren en te stimuleren om geveltuintjes aan te leggen en boomspiegels te beplanten.

Een burgerberaad is voor de deelnemers bijna per definitie “nieuw”. Het lukte om snel een werkbare situatie met ons allen te realiseren, mede door de begeleiding vanuit de gemeente. Zij stelden een werkwijze voor, die we gevolgd hebben. Ook zorgden zij voor experts op vele gebieden, die vaak meteen konden antwoorden op bijna alle vragen. Bij de tweede (van de vier) bijeenkomsten hadden we als groep gevonden hoe we beslissingen konden nemen. De discussies waren daarbij effectief en efficiënt: de tijd werd goed gebruikt, ook in kleinere groepen. Het resultaat is een groot aantal aangenomen adviezen. We hebben afgesproken dat er een meerderheid van 75% nodig was om een conceptadvies aan te nemen. De stemmingen over de tientallen concept adviezen kostte veel tijd, waarbij we voor ons gevoel een paar belangrijke onderwerpen niet voldoende hebben besproken. Over de aanwezigheid van auto’s werden bijvoorbeeld sterk verschillende meningen genoemd: tenminste gelijk aantal parkeerplaatsen stond sterk tegenover de auto op termijn geheel de wijk uit. Deze interessante tegenstelling, en een aantal meer, werden door ons niet uitgewerkt. Hiervoor hadden we – achteraf – graag wat meer tijd gehad.

Voor de deelnemers was het een leerzame en interessante ervaring, mede door het gevoel dat we een nuttige bijdrage konden leveren aan de besluitvorming in de gemeente over (het bestrijden van de gevolgen van de) klimaatverandering in het Statenkwartier.

10

11