Aanvulling Visiedocument West Den Haag

Samen naar de toekomst

———————————————————— Drie verzoeken om West Den Haag mee te nemen in het ‘Gewijzigde voorstel van het college inzake de Formalisering van het voorbereidings- en uitwerkingskrediet voor de transformatie van Lange Voorhout 102 naar het Nieuwe Eschermuseum’. (RIS318437)

———————————————————— Addendum bij het visiedocument: Neem West Den Haag mee in de ontwikkeling van het Museumkwartier Juni 2024, Blueyard Amsterdam

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 1 / 30

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 2 / 30

Inhoud

I. Introductie

5

II. Drie verzoeken

7

1. V  oorkom onnodige jarenlange

7

leegstand door de asbestsanering naadloos te laten aansluiten op de verbouwing 2. Betrek het Emma Paleis bij

11

het uitwerken van de scenario’s 3. Onderzoek de mogelijkheid

19

om twee instellingen in de Ambassade te huisvesten III. Bijlage

28

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 4 / 30

Met veel belangstelling hebben wij het ‘Gewijzigde voorstel van het college inzake de Formalisering van het voorbereidings- en uitwerkingskrediet voor de transformatie van Lange Voorhout 102 naar het Nieuwe Eschermuseum’ (RIS318437) gelezen. Hoewel wij de inspanning van het college waarderen om kritisch naar het stuk te kijken, begrijpen wij niet waarom een aantal kansen en mogelijkheden die uit het vernieuwde voorstel voortvloeien, niet zijn benoemd en opgenomen. Ook missen wij reacties op een aantal vragen die tijdens het debat van 12 juni 2024 werden gesteld. Wij willen wij graag met drie concrete voorstellen op het gewijzigde voorstel reageren, om op die manier bij te dragen aan: - betere financiële onderbouwing en dekking - sterkere aansluiting aan de visie Museumkwartier 2033 - de algemene leefbaarheid van de stad We willen benadrukken dat deze drie verzoeken niet ten koste gaan van het gewijzigde voorstel. Integendeel: ze dragen juist bij aan de haalbaarheid, zowel op economisch, maatschappelijk als cultureel vlak.

 Dit addendum vertaalt ons eerder gepubliceerde stuk ‘Neem West mee in de ontwikkeling Museumkwartier’ naar drie concrete verzoeken: 1.  Onderzoek hoe de asbestsanering naadloos kan aansluiten op de verbouwing om onnodige leegstand te voorkomen. 2. Betrek het Emma Paleis in de uitwerking van het proces. 3. Onderzoek de mogelijkheid om twee instellingen in de Ambassade te huisvesten. DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 5 / 27

1. Voorkom onnodige jarenlange leegstand door de asbestsanering naadloos te laten aansluiten op de verbouwing.

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 7 / 27

Asbestsanering en daadwerkelijke verbouwing. Het is cruciaal dat bij een cultureel bouwproject de asbestsanering en verbouwing naadloos op elkaar aansluiten, zowel economisch, maatschappelijk als cultureel. Dit voorkomt onnodige kosten en zorgt dat een instelling toegankelijk blijft voor bezoekers, zonder lange sluitingsperiodes. Economisch gezien voorkomen vertragingen extra kosten en inkomstenverlies door langere sluiting. Maatschappelijk blijft de rol van het museum als ontmoetingsplek en bron van educatie intact. Cultureel kan het museum zijn functie als platform voor dialoog en diversiteit blijven vervullen. De verbouwing van Boijmans Van Beuningen in Rotterdam toont aan hoe een slechte afstemming kan leiden tot een onnodig lange sluiting. Hierdoor verloor de stad een belangrijke culturele ontmoetingsplek, wat had kunnen worden vermeden met betere planning. ‘Het was ontzettend jammer voor het museum, de medewerkers en vooral de bezoekers. We hadden hen nog veel langer kunnen blijven inspireren en verwelkomen, maar omdat het financieringsplan niet rondkwam en de gemeente daardoor niet verder kon, moest het ontwerpproces worden stilgelegd, ondanks de goede afstemming in de planning.’ Cathy Jacob, Directeur Presentaties Museum Boijmans Van Beuningen (tot 2024).

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 9 / 30

2. B  etrek het

Emma Paleis bij het uitwerken van de scenario’s.

Voorstel 3 laat zien hoe de huisvesting van twee instellingen in één gebouw tot positieve effecten kan leiden. Hetzelfde is het geval bij het betrekken van de huidige locatie van het Eschermuseum. Gezien de omvang van de ontwikkeling van de voormalige Amerikaanse Ambassade (zowel financieel, logistiek als maatschappelijk) lijkt het zinvol hierbij ook het Paleis te betrekken, vooral omdat beide projecten direct in samenhang staan. Aangezien de gemeente in het aangepaste voorstel uitgaat van een culturele invulling van het Paleis (RIS318437, pagina 11), willen wij u graag het scenario van een pandenruil presenteren.

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 11 / 27

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 12 / 30

▶2018

Sleutelproject: gericht op hedendaags kunst Presentatie-instelling West, nu tijdelijk in het Museumkwartier, heeft aangegeven hier permanent te willen vestigen. Hedendaagse kunst met een internationale uitstraling is een aanvulling op het huidige hier gevestigde aanbod[...] Naar een Museumkwartier met internationale aantrekkingskracht Ambitiedocument en toetsingskader 2018, Gemeente Den Haag, diensten OCW en DSO ▶2019

De afdeling Cultuur heeft aangegeven dat ze West ook een reële optie vinden om te huisvesten in het Paleisje. West zelf heeft ook aangegeven interesse te hebben in deze locatie[...] Memo, Centrale Vastgoedorganisatie aan Wethouder Bruines, Wethouder Van Asten, en Wethouder Revis, 7 Oktober 2019, zie bijlage 1

▶2022

In het paleis [...] wordt conform het economisch uitvoeringsplan ingezet op een nieuwe culturele functie met internationale allure. [...] Wanneer het Eschermuseum naar de Amerikaanse Ambassade verhuist komt het paleis op de Lange Voorhout vrij voor een culturele invulling. Tevens betekent deze verhuizing dat een andere locatie gezocht moet worden voor West (Kunstforum). RIS311896, Integraal Huisvestingsplan (IHP), Gemeente Den Haag, pagina 68

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 13 / 30

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 14 / 30

Een Paleis voor hedendaagse Kunst Sinds 2018 heeft West haar interesse in Emma’s Winterpaleis als mogelijke permanente locatie kenbaar gemaakt. Hiervoor zijn sindsdien ook verschillende businesscases en proposities met de gemeente gedeeld. Gezien deze locatie oorspronkelijk een museale functie voor hedendaagse kunst had, sluiten de plannen naadloos aan bij de oorspronkelijke functie van het gebouw en bij de plannen van de Museumvisie 2033, en het Integraal Huisvestingsplan 2033 van de gemeente.

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 15 / 30

Hedendaagse Kunst in een barokke setting. Van 2016 —2019 presenteerde West zijn programma in het Paleis Huis Huguetan, Lange Voorhout 34. Hierbij hebben we laten zien, dat hedendaagse kunst binnen een historische setting, en interessant spanningsveld creëert, dat door de bezoekers als zeer inspirerend beschouwt werd. De tentoonstellingen met Gustav Metzger (2018) werd door het NRC destijds als een van de 5 meest belangrijke internationale tentoonstellingen van het jaar benoemd.

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 16 / 30

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 17 / 30

3. O  nderzoek de

mogelijkheid om twee instellingen in de Ambassade te huisvesten.

Op basis van het ‘Gewijzigd voorstel van het college inzake de formalisering van het voorbereidings- en uitwerkingskrediet voor de transformatie van Lange Voorhout 102 naar het Nieuwe Eschermuseum’ (RIS318437), bestaat de mogelijkheid om twee instellingen in de voormalige Amerikaanse Ambassade te huisvesten. In het concept Programma van eisen van het Nieuwe Eschermuseum is te lezen dat 1.600 m² presentatieruimte nodig is om de beoogde resultaten te bereiken. Hierdoor blijven 900 m² beschikbaar voor een tweede instelling, zonder dat hiervoor concessies in de ambities of de beoogde resultaten nodig zijn. Op de volgende pagina’s laten wij, aan de hand van de combinatie tussen West en Escher, duidelijk zien welke consequenties zo’n samenwerking heeft op cultureel en economisch vlak. Graag willen wij hierbij benoemen dat ook andere combinaties dan Escher en West denkbaar zijn.

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 19 / 27

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 20 / 30

De voormalige Amerikaanse Ambassade Sinds 2018 is West – op basis van een tijdelijke gebruikersovereenkomst – in de voormalige Amerikaanse Ambassade gevestigd. In de afgelopen jaren, heeft de instelling projecten gerealiseerd met veel jonge nationale en internationale makers, die regelmatig onder de aandacht van de landelijke pers kwam. Ook werd regelmatig gereflecteerd op het gebouw, de architect Marcel Breuer, en Bauhaus. De rondleidingen, publicaties en tentoonstelling die West presenteert, zorgen voor veel publiek en goede recensies. Tijdens het Escher-jaar heeft West gezamenlijk met het Kunstmuseum en het Eschermusem een drieluik van tentoonstellingen gepresenteerd, waarin het werk van Escher in een groter hedendaagse context geplaatst werd.

40m

12,5m 12,5m

45m

Voormalige Amerikaanse Ambassade Lange Voorhout 102 2511 EK Den Haag Perceel: 2300 m󷬲 (40 m x 57,5 m) Architect: Marcel Breuer Jaar: 1959 Gebruik: 1959 — 2017 Amerikaanse Ambassade 2018 — heden West Den Haag & ANNA

Ruimtelijke situatie: kelder & garage verdieping 1 (incl. Auditorium) verdieping 2 verdieping 3 verdieping 4 totaal

1700 m󷬲 1250 m󷬲 950 m󷬲 1050 m󷬲 1050 m󷬲 6000 m󷬲

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 21 / 30

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 22 / 30

Gezamenlijk bouwen aan de toekomst Sinds enkele jaren zijn er steeds meer voorbeelden te vinden waarbij meerdere culturele instellingen zich in één gebouw vestigen. Bekende voorbeelden in Nederland zijn onder andere Forum in Groningen, Amare in Den Haag en WDW in Rotterdam. Door een pand met andere instellingen te delen, ontstaan er belangrijke kruisbestuivingen en kan er kosteneffectief en duurzaam gewerkt worden. Terwijl 15 jaar geleden nog vanuit ‘The sky is the limit’ werd gedacht en gewerkt, is inmiddels de CO2-footprint van een instelling een steeds crucialer aspect geworden. Mede daarom lijkt de bundeling van instellingen juist steeds populairder te worden. Als BIS-instelling heeft ook West hier rechtstreeks mee te maken. Zo heeft onze instelling deze beleidsperiode een CO2-inventarisatie gemaakt, en gaan wij ervan uit dat duurzaamheid een steeds belangrijker aspect in de toetsing van organisaties zal zijn. De meest effectieve stap die je als instelling hierbij kunt zetten, is het idee van een eigen locatie loslaten en in plaats hiervan een flexibel beleid ontwikkelen waarbij ruimte met andere instellingen gedeeld wordt, zodat er op een effectieve en duurzame manier met middelen kan worden omgegaan.

Het scenario links is gebaseerd op een aangepast Programma van Eisen (PvE) van West Den Haag, dat op verzoek van de wethouder is ontstaan naar aanleiding van een recent gesprek tussen West Den Haag, Blueyard en de gemeente.

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 23 / 30

Synergie In ons visiestuk ‘Neem West mee in de ontwikkeling van het Museumkwartier’ hebben we uitgebreid de meerwaarde van West in het Museumkwartier belicht. In de context van de recent gepubliceerde Visie Museumkwartier 2033 is het belangrijk te beseffen, dat West de enige hedendaagse kunstinstelling van het Museumkwartier is, die structureel door het Rijk gefinancierd is. Hiermee wordt West gezien als ‘museum essentieel voor het landelijke aanbod ’. (Toelichting BIS Regeling) Hieronder kunt u de positieve effecten zien, die de huisvesting van twee instellingen in de ambassade voor beide instellingen kan betekenen. Juist daarom willen wij de gemeenteraad dringend adviseren, om het college te vragen om minimaal één van de scenario’s hiervoor te gebruiken, om de haalbaarheid hiervan in kaart te brengen.

D

* Structurele subsidies uit Rijk en Gemeente

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 24 / 30

Dekking Elk project moet beginnen met een businesscase van de instelling, voordat de gemeente kan besluiten om kosten voor specifiek onderzoek te maken. Daarom presenteren wij hier een duidelijk en duurzaam dekkingsplan. Voor de kosteninschatting hebben we drie scenario’s onderzocht: één gebaseerd op de huidige huisvestingskosten van Escher* en twee defensieve varianten met hogere huurprijzen. Deze varianten gaan uit van stijgingen van respectievelijk 50% en 90%, wat resulteert in huren van € 120 en € 150 per m². Voor de dekking van de gezamenlijke meters is een verdeelsleutel gebruikt, gebaseerd op de tentoonstellingsruimtes.

Toelichting In 2024 heeft Stichting West € 170.000 aan kosten voor het gebruik van de huidige locaties Groenewegje 136 en de voormalige Amerikaanse Ambassade. In dat opzicht zouden de kosten bij Scenario 1 vergelijkbaar zijn met de huidige kosten, zou Scenario 2 een stijging van 68% betekenen en Scenario 3 een stijging van 80%. Bij alle drie de scenario’s blijven de huisvestingskosten in vergelijking met andere BIS presentatie instellingen en ten opzichte van het totale budget relatief laag. Doordat de West momenteel, met name door het all-inclusive contract met betrekking tot de voormalige Amerikaanse Ambassade, relatief lage energiekosten heeft, is er beleidsmatig rekening gehouden met significant hogere energiekosten in de toekomst (met name richting 2028).

* Zie jaarverslag Escher in het Paleis 2023. €186.458 voor 2279 m² > €82 per m²

De commerciële huurinkomsten bedragen voor Scenario 1 € 40.200, voor Scenario 2 € 41.400 en voor Scenario 3 € 53.200. Hiermee ontstaat een totale huuropbrengst van € 510.000 voor Scenario 1, € 720.000 voor Scenario 2 en € 900.000 voor Scenario 3. DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 25 / 30

Lokaal, landelijke en internationale verzamelgebouwen

→ Forum Groningen Type: verzamelgebouw voor cultuur Organisaties onder andere: Bibliotheek Bioscoop Stripmuseum Storyworld Forum Expo

← DWM gebouw Karlsruhe, Duitsland Type: verzamelgebouw voor musea onderwijs Organisaties onder andere: ZKM Städische Galerie Kunsthalle Karlsruhe HFG

→ AMARE Den Haag Type: verzamelgebouw voor podiumkunsten en onderwijs Organisaties onder andere: DMC NDT KonCon

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 26 / 30

→ Witte de Withstraat 50 (HBS) Rotterdam Type: verzamelgebouw voor kunst en cultuur Organisaties onder andere: Kunstitituut Melly (voorheen Witte de With) Tent (tot 2024) Hip Hop Huis

← Löwenbräu-Areal Zürich, Zwitserland Type: verzamelgebouw voor kunst instellingen, uitgeverijen en galeries. Organisaties onder andere: Migros Museum Kunsthalle Zürich Luma Westbau

→ Dortmunder U Dortmund, Duitsland Type: verzamelgebouw voor podiumkunsten en onderwijs Organisaties onder andere: Hartware Medienkunstverein Museum Ostwall uzwei DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 27 / 30

Bijlage 1. M  emo, Centrale Vastgoedorganisatie aan Wethouder Bruines, Wethouder Van Asten, en Wethouder Revis, 7 oktober 2019

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 28 / 30

Doc 189

10.2.E

10.2.E

10.2.E

10.2.E

10.2.b

)

10.2.E

10.2.b 10.2.b

10.2.B 10.2.B 10.2.B

10.2.b 10.2.B

10.2.b

10.2.B

10.2.B

10.2.B 10.2.b

10.2.B

10.2.B 10.2.b 10.2.B

10.2.B 10.2.b

10.2.B

DRIE VERZOEKEN, WEST DEN HAAG & BLUEYARD — PAGINA 29 / 30

Colofon Dit is een uitgave van West Den Haag Lange Voorhout 102 2514 JE Den Haag Nederland 070 392 53 59 info@westdenhaag.nl www.westdenhaag.nl Tekst Bureau Blueyard West Den Haag Beeldmateriaal West Den Haag Jhoeko Dana LaMonda Gemeente Den Haag Gemeente Groningen Gemeente Rotterdam ZKM Dortmunder U Document Versie 1, Oktober 2024