Aanbiedingsbrief presidium bij Evaluatie behandeling burgerinitiatief

999

Retouradres Postbus 19157, 2500 CD Den Haag

Ons kenmerk

GRF2025.370672/RIS324272 Aan de gemeenteraad

Contactpersoon

T.E. Bolding Dienst

Griffie Afdeling

Griffie Telefoonnummer

06 42 56 99 05 E-mailadres

thomas.bolding@denhaag.nl

Datum

8 december 2025 Onderwerp

Evaluatie behandeling burgerinitiatief 'referendum uitbreiding betaald parkeren'

Geachte leden van de raad, Het presidium heeft onderzoeksbureau KWINK Groep opdracht gegeven tot een evaluatie van de aanloop naar en raadsbehandeling van het burgerinitiatief ‘Referendum uitbreiding betaald parkeren’ en de daaropvolgende startnotitie. Het presidium heeft daarnaast gevraagd om aanbevelingen voor een herziening van de Referendumverordening startnotitie en de Verordening op het burgerinitiatief. Het eindrapport van KWINK Groep is bij deze brief gevoegd. In het onderzoek beantwoordt KWINK Groep de volgende onderzoeksvraag: “Hoe is het proces rondom de behandeling van het burgerinitiatief ‘Referendum betaald parkeren’ verlopen, hoe wordt en kan dit proces gewaardeerd worden en wat kan de gemeente leren van deze casus voor de toekomst? Hier zijn verschillende onderzoeksmethoden voor toegepast. Er zijn twaalf gesprekken gevoerd met betrokkenen bij het proces, zoals de initiatiefnemer, raadsleden en ambtenaren. De onderzoekers hebben ook met externe experts gesproken. Met een vergelijkende analyse is de referendumpraktijk in andere gemeenten onderzocht. De opgehaalde informatie is geanalyseerd en op basis daarvan zijn conclusies en aanbevelingen geformuleerd. In het vervolg van deze brief reageert het presidium op belangrijke onderdelen van de evaluatie: de conclusies en aanbevelingen.

Vervolgens schetst het presidium hoe vorm kan worden gegeven aan een herziening van de verordeningen na de gemeenteraadsverkiezingen. Alle aanbevelingen overnemen KWINK Groep doet in het rapport vijf aanbevelingen. Deze kunnen wat het presidium betreft allemaal worden overgenomen: 1. Zorg voor meer eigenaarschap bij betrokkenen; 2. Actualiseer en harmoniseer de verordeningen; 3. Maak onderscheid tussen een inleidend en een definitief verzoek tot een referendum; 4. Verbeter de begeleiding en informatievoorziening richting initiatiefnemer en de raad; 5. Geef de referendumcommissie de mogelijkheid om ook op eigen initiatief advies uit te brengen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 19157 2500 CD Den Haag

T 070 - 3532917 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

GRF2025.370672/RIS324272

Twee aanbevelingen verdienen nadere toelichting. Tijdens de behandeling van het burgerinitiatief viel op dat de uitzonderingsgronden in beide verordeningen niet op elkaar aansluiten. Het actualiseren en harmoniseren van de verordeningen is van belang. De onderzoekers bevelen ook aan om onderscheid te maken tussen een inleidend en definitief verzoek tot een referendum, zoals het geval is in de modelverordening van de VNG. Dit is een aanbeveling die het presidium onderschrijft. Dit heeft als consequentie dat de startnotitie overbodig wordt, wat door het presidium niet als een probleem wordt gezien. Het werken met een inleidend en definitief verzoek tot een referendum is voor de stad een duidelijker procedure dan nu het geval is. Ook de overige aanbevelingen kunnen bij de herziening van de verordeningen worden meegenomen. Het presidium onderschrijft vier van de vijf conclusies In het rapport worden vijf conclusies getrokken: 1. Het doorlopen proces is onnavolgbaar en lastig te begrijpen vanuit het perspectief van inwoners. Het achterliggende doel van een referendum is uit het oog verloren. 2. Het proces om van een burgerinitiatief tot een referendum te komen is complex. Het onderwerp betaald parkeren en de politieke context in Den Haag maken het proces nog complexer. 3. De juridische kaders zijn verouderd en sluiten niet goed op elkaar aan.

Dit zorgt voor onduidelijkheid over het proces. 4. De gemeente Den Haag was onvoldoende voorbereid op een referendum. 5. Betrokkenen zijn formeel binnen hun bevoegdheden gebleven, maar hanteerden over het algemeen een smalle rolopvatting. De eerste vier conclusies kunnen over het algemeen onderschreven worden. Bij de vijfde conclusie heeft het presidium een duidelijk andere visie. Het rapport vermeldt dat geen van de actoren die bij het proces waren betrokken, zoals griffie, college, presidium en burgemeester, hun rol zoals beschreven in de verordeningen duidelijk heeft verzaakt (conclusie 5, p. 23). De onderzoekers vinden echter dat de verordeningen ruimer geïnterpreteerd hadden moeten worden. Zij zijn van mening dat verschillende partijen hun rol op een manier hadden moeten invullen die naar de mening van het presidium niet is verankerd in de verordeningen. Een dergelijke werkwijze was naar het oordeel van het presidium een risicovolle werkwijze geweest. Een rolinvulling zoals wordt gesuggereerd in het rapport had alle actoren in dit proces kwetsbaar gemaakt voor de aantijging dat sturend zou zijn opgetreden. De Referendumcommissie krijgt de suggestie dat zij haar rol breder had kunnen opvatten dan voorgeschreven door de verordeningen.

Ook deze conclusie deelt het presidium niet, juist vanwege de strak omschreven taken voor de commissie in de Referendumverordening startnotitie. Het opnemen van een breder takenpakket voor de Referendumcommissie kan overwogen worden bij een herziening van de verordening. Vervolgproces: herziening van de verordeningen Het presidium heeft bij de evaluatie als doel gehad om ideeën op te doen voor een (eventuele) herziening van de Referendumverordening startnotitie en de Verordening op het burgerinitiatief. Het onderzoek dat door KWINK is uitgevoerd biedt daarvoor voldoende handvatten. Het presidium is daarom van mening dat het dienstig is de gemeentelijke regelingen rond het instrument referendum te vernieuwen en daarbij gebruik te maken van de modelverordening van de VNG. Daarmee wordt afscheid genomen van de startnotitie.

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

GRF2025.370672/RIS324272

Hoewel over de startnotitie ‘referendum uitbreiding gereguleerd parkeren’ geen referendum is georganiseerd, stelt het presidium zich op het standpunt dat de mogelijkheid voor het organiseren van een referendum in Den Haag behouden moet blijven. Het presidium vindt het verstandig dat een initiatief tot herziening van de Referendumverordening startnotitie en de Verordening op het burgerinitiatief vanuit de nieuwe raad komt, bijvoorbeeld in de vorm van een werkgroep naar analogie van de werkgroep die een nieuw Reglement van Orde heeft geschreven. Hierbij is het aan te bevelen dat de werkgroep let op de landelijke ontwikkelingen op dit onderwerp en de aanbevelingen uit dit onderzoek meeneemt in het vervolgproces. Het presidium stelt voor na de gemeenteraadsverkiezingen in 2026 een werkgroep in te stellen die een voorstel zal doen voor nieuwe verordeningen.

Met vriendelijke groet,

Het presidium

de griffier Lilianne Blankwaard-Rombouts

de voorzitter Ralf Sluijs

3/3