20260423-RIS324828 Voorstel van het college inzake voorlopig stilleggen project Nieuwe Eschermuseum in de voormalige Amerikaanse ambassade

Datum

Ons Kenmerk

6 maart 2026

OCW/11022607 RIS324828

Voorstel van het college inzake voorlopig stilleggen project Nieuwe Eschermuseum in de voormalige Amerikaanse ambassade Op 23 mei 2025 (RIS322085) heeft het college uw raad geïnformeerd over de berichtinggeving met betrekking tot een nog te realiseren nieuwe, private Escher-experience in Amsterdam en de verwachte impact die dit heeft op de visie op en de ambities voor het Nieuwe Eschermuseum. Met een volwaardige Escher-experience in Amsterdam zou, naar de mening van Stichting Escher Collectie, de ambitie zoals beschreven in de visie voor het Nieuwe Eschermuseum in de huidige vorm naar alle waarschijnlijkheid niet meer kunnen worden waargemaakt. Op 12 juni jl. volgde een spoeddebat in de gemeenteraad waarin wethouder Bruines de situatie heeft toegelicht en waarin mevrouw Schavemaker, algemeen directeur van Stichting Escher Collectie, het standpunt van de culturele organisatie heeft toegelicht. Tijdens het spoeddebat op 12 juni jl. zijn drie moties aangenomen. • Ga in gesprek met Amsterdam over mogelijke plannen voor Escher-Experience/museum in 020. • Ga zelf in gesprek met mogelijk privaat initiatief voor Escher-experience-museum in Amsterdam. • Hou opties open (In de studie naar mogelijke invullingen van het pand ook de optie te onderzoeken om meerdere instellingen te kunnen huisvesten.

Ook varianten met de huidige gebruiker of voorstellen waarin de huidige gebruiker in een andere vorm meedoet mee te nemen.). Op verschillende niveaus is er inmiddels contact geweest met de gemeente Amsterdam. Ook heeft het college een brief ontvangen van burgemeester Halsema van de gemeente Amsterdam. Burgemeester Halsema bevestigt in deze brief de informatie die in de verschillende contactmomenten met de gemeente Amsterdam naar voren is gekomen: de ontwikkeling betreft een privaat initiatief en de gemeente Amsterdam heeft geen sturende rol met betrekking tot dit initiatief. De eerstgenoemde motie is hiermee uitgevoerd. Nadat er duidelijkheid was over de positie van de gemeente Amsterdam, heeft een gesprek plaats gevonden tussen wethouder Bruines en adviseurs van de initiatiefnemer. De adviseurs van het private Amsterdamse Escher-initiatief hebben in een gesprek met wethouder Bruines - als reactie op de vraag of het initiatief een actieve rol zou kunnen en willen spelen in Den Haag - aangegeven dat het private initiatief uitsluitend gericht is op een locatie in Amsterdam. Een andere locatie voor het private Escher-initiatief wordt niet overwogen, aldus de adviseurs, niet in Den Haag, maar ook niet in andere steden. Het initiatief betreft dus expliciet een Amsterdams project.

De vraag of het private Escher-initiatief zich zou willen vestigen in Den Haag of zou willen (mee)investeren in een Haags Escher-project is volgens de adviseurs daarom niet aan de orde. De adviseurs hebben daarnaast nog de bereidheid bevestigd graag met het Escher Museum in overleg te willen blijven om te kijken waar beide initiatieven elkaar kunnen versterken.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/11022607

De tweede motie van de drie eerdergenoemde moties is hiermee uitgevoerd. Op basis van de beschikbare informatie heeft Stichting Escher Collectie aan wethouder Bruines aangegeven onvoldoende vertrouwen te hebben in het concept voor een hoogwaardig grootschalig Eschermuseum, zoals dat voorzien was in de voormalige Amerikaanse ambassade. De stichting wil zich nu volledig concentreren op het huidige, en reeds succesvolle, Eschermuseum in het Paleis. Het college doet uw raad op basis hiervan het voorstel om de plannen voor het Nieuwe Eschermuseum in de huidige vorm voorlopig stil te leggen. Privaat Escher-initiatief elders De Stichting Escher Collectie, die verantwoordelijk is voor Escher in het Paleis, is eerder dit jaar door de M.C. Escher Holding B.V. op de hoogte gesteld van een privaat initiatief voor het realiseren van een Escher experience in Amsterdam. De M.C. Escher Holding B.V. is de exclusieve eigenaar van de internationale intellectuele eigendomsrechten ten aanzien van de werken van Escher en kan als enige partij aan andere organisaties licenties verlenen voor dergelijke initiatieven. Om de omvang en vorm van dit mogelijke initiatief te achterhalen, zijn er - zodra de eerste berichten hierover waren ontvangen - gesprekken gevoerd door Stichting Escher Collectie met de M.C. Escher Holding B.V. Ook wethouder Bruines is bij één van deze gesprekken aanwezig geweest.

De tot op heden beschikbare informatie van de M.C. Escher Holding B.V duidt op een grootschalige en professioneel opgezette ‘immersive Escher-experience’, in combinatie met het tonen van originele werken van Escher. Details over het concept, het doel, de beoogde locatie, de mate van (on)zekerheid van de realisatie en de identiteit van de initiatiefnemers van het project zijn tot op heden door de M.C. Escher Holding B.V. of (de adviseurs van) de initiatiefnemer niet bekendgemaakt, ondanks dat hier meerdere malen naar gevraagd is. Bekend is dat er door de M.C. Escher Holding B.V. contractuele afspraken met het private initiatief zijn gemaakt. Impact op het Nieuwe Eschermuseum Naar aanleiding van de berichten is het college in gesprek gegaan met Stichting Escher Collectie om de impact van dit initiatief op de plannen voor het Nieuwe Eschermuseum te bespreken. Hierop heeft Stichting Escher Collectie aangegeven dat de mogelijke komst van een ander omvangrijk Escherproject voor veel onzekerheden zorgt met betrekking tot de haalbaarheid van het Nieuwe Eschermuseum. Het concept van het Nieuwe Eschermuseum is gebaseerd op een combinatie van de grootste museale Eschercollectie ter wereld en belevingselementen die op het werk van Escher gebaseerd zijn. De uniciteit van dit concept wordt ten dele ondergraven door een grootschalige Escher- experience elders in de Randstad.

Daarmee wordt het begrote aantal bezoekers per jaar voor het Nieuwe Eschermuseum onzeker, terwijl de motivatie voor de verhuizing van Escher in het Paleis naar de voormalige Amerikaanse ambassade mede is ingegeven door de beoogde schaalsprong van circa 180.000 bezoekers per jaar naar 300.000. Stichting Escher Collectie ziet daarmee de pijlers onder het plan minder stevig worden. Zij is van mening dat de ambitie, zoals die door Stichting Escher Collectie is beschreven in de visie voor het Nieuwe Eschermuseum, onder deze nieuwe omstandigheden naar alle waarschijnlijkheid niet meer kan worden waargemaakt. Ook de gemeente ziet de mogelijke komst van een privaat Escher-initiatief als een bedreiging voor haar ambitie voor een unieke, internationale culturele trekker in het Museumkwartier van Den Haag. De brief van burgemeester Halsema en het gesprek met (de adviseurs van) het private Amsterdamse initiatief hebben dit inzicht bevestigd.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/11022607

Voorstel voorlopig stilleggen project Nieuwe Eschermuseum Op basis van deze inschatting van het museum, is het college van mening dat de plannen voor het Nieuwe Eschermuseum in de voormalige Amerikaanse ambassade zoals aan u voorgelegd voorlopig niet haalbaar zijn. De conclusie van Stichting Escher Collectie, dat zij hun ambitie en visie, zoals die ten grondslag liggen aan de plannen voor het nieuwe museum, onder deze omstandigheden niet waar kunnen maken, is voor het college zeer zwaarwegend. Daarom doet het college dit voorstel om de huidige plannen voor het Nieuwe Eschermuseum voorlopig stil te leggen. Dit geeft uw raad de mogelijkheid om, indien de omstandigheden zouden wijzigen, het project later eventueel te heroverwegen. In afwachting van het raadsbesluit is het lopende aanbestedingstraject voor het aantrekken van een ontwerpteam overigens reeds opgeschort. Indien heroverweging te zijner tijd zou leiden tot het besluit de plannen alsnog uit te werken behoeft geen nieuw aanbestedingstraject te worden gestart, waardoor nieuwe voorbereidingskosten worden bespaard. Het huidige Eschermuseum blijft in het Paleis Stichting Escher Collectie heeft het college aangegeven zich – nu en in de toekomst - onverminderd in te zetten voor het behoud, de presentatie en de ontwikkeling van educatie en onderzoek naar de Escher-collectie.

De stichting concentreert zich nu verder op het succesvolle, reeds bestaande Eschermuseum in het Paleis aan het Lange Voorhout in Den Haag dat jaarlijks door circa 180.000 bezoekers bezocht wordt. De grootste museale Escher-collectie ter wereld, die in het bezit is van de gemeente Den Haag, blijft dus te zien op de vertrouwde locatie in het Museumkwartier. Vervolg herontwikkeling voormalig Amerikaans ambassadegebouw Het voorlopig stilleggen van het project Nieuwe Eschermuseum vraagt om een herbezinning op de toekomst van het voormalig Amerikaanse ambassadegebouw. Met de uitbreiding en verplaatsing van de gemeentelijke Eschercollectie naar het voormalige ambassadegebouw werd het toevoegen van een hoogwaardige culturele publiekstrekker aan het Museumkwartier beoogd. Deze toevoeging zou bijdragen aan de versterking van het Museumkwartier en de binnenstad. Het college ziet – ook met een andere hoogwaardige culturele publieksfunctie, bij voorkeur museale invulling – veel potentie om een positieve bijdrage te leveren aan de ontwikkeling van het Museumkwartier en de versterking van de binnenstad. Echter, nu de omstandigheden zijn veranderd en de uitdagingen voor de gemeente groot zijn, sluit het college andere opties voor het voormalige Amerikaanse ambassadegebouw niet op voorhand uit.

In de brief over het voormalige ambassadegebouw worden vier varianten genoemd die de komende maanden kunnen worden uitgewerkt. Het college hecht veel waarde aan een zorgvuldig proces waarbij de inbreng van de raad van essentieel belang is. Het gaat immers om een iconisch rijksmonument op belangrijke locatie in de binnenstad en het Museumkwartier. Daarom wil het college graag met de raad in gesprek over de koers voor het voormalige ambassadegebouw. In een separaat verzonden commissiebrief (RIS324829) wordt toegelicht hoe het college zich dit proces voorstelt. De uitvoering van de derde van de eerdergenoemde moties zal een plek krijgen in dit proces.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/11022607

Financiële middelen Voor het zetten van verdere stappen zijn middelen nodig. Het college stelt daarom voor om het reeds ter beschikking gestelde voorbereidings- en uitwerkingskrediet en andere voor het Eschermuseum beschikbare middelen beschikbaar te houden, zodat er vervolgstappen gezet kunnen worden. De kosten die tot op heden gemaakt zijn voor het Nieuwe Eschermuseum in de voormalige Amerikaanse ambassade en de afwikkeling van het project worden gedekt uit het in 2024 beschikbaar gestelde voorbereidings- en uitwerkingskrediet van € 1,8 mln. Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 3 maart 2026, besluit: I.

het project Nieuwe Eschermuseum in het voormalige Amerikaanse ambassadegebouw voorlopig stil te leggen;

II.

het voorbereidings- en uitwerkingskrediet en de voor het project beschikbare middelen die na afwikkeling resteren in de begroting (in programma 5 Cultuur) te reserveren voor het dekken van de lopende vastgoedkosten van het voormalige ambassadegebouw, voorbereiding en uitvoering van de (asbest)sanering van het gebouw en voor (de voorbereiding van) de renovatie en het verder uitwerken van de toekomstige herbestemming en invulling van het gebouw.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 23 april 2026. De griffier,

De voorzitter,

4/4