20260226-RIS323917 Voorstel van het college inzake Programma van Eisen Operatie Bomenbuurt

Datum

Ons Kenmerk

26 november 2025

DSO/10927934 RIS323917

Voorstel van het college inzake Programma van Eisen Operatie Bomenbuurt MOTIVERING De riolering van de Bomenbuurt is toe aan vervanging. Met de vaststelling van het Plan van Aanpak Operatie Bomenbuurt (RIS317440) op 15 februari 2024 heeft de raad ingestemd met een integrale gebiedsaanpak om verschillende maatregelen ten behoeve van mobiliteitstransitie, klimaatadaptatie en verbetering van de leefomgevingskwaliteit te combineren met de geplande rioolvervanging. Tevens is in dit Plan van Aanpak de toezending van het voorliggend voorstel voor het Programma van Eisen toegezegd aan de raad. Om de rioolvervanging en herinrichting in de Bomenbuurt en Bloemenbuurt-Oost mogelijk te maken heeft de raad in 2024 ingestemd met het dekkingsvoorstel van € 26 mln. voor het maken van het integraal Programma van Eisen en vervolgens de voorbereiding en uitvoering van de vier deelgebieden. Het Programma van Eisen ligt nu ter besluitvorming voor. Het Programma van Eisen is opgesteld op basis van de aanbevelingen en adviezen van het Bomenbuurtberaad, en aangevuld met een overzicht van het gemeentelijk beleid die van toepassing is op de fysieke leefomgeving. Dit document is tot stand gekomen in nauwe samenspraak met de omgeving.

Een belangrijk onderdeel was het burgerberaad, waarin buurtbewoners en vertegenwoordigers van het winkelgebied actief hebben meegedacht over de minimale uitgangspunten op wijkniveau die nodig zijn voor een integrale en toekomstbestendige herinrichting van de wijk. Dit participatieproces heeft geresulteerd in het bijgevoegde advies van het Bomenbuurtraad, waarbij rekening gehouden is met de wensen van de huidige en toekomstige gebruikers van de openbare ruimte in de wijk. Dit advies vormt de inhoudelijke basis van het Programma van Eisen. De ontwerpfase is de volgende processtap van de Operatie Bomenbuurt. Het maken van de ontwerpen voor de herinrichting zal in participatie met de buurt plaatsvinden. In het participatieplan is beschreven waarover deelnemers (belanghebbenden en belangstellenden) wel en niet kunnen meedenken. Een aantal voorwaarden en kaders ligt vast op basis van bestaand beleid, dat na de besluitvorming aangevuld zal worden met het Programma van Eisen. Omdat de aanpak van de Bomenbuurt naast een integrale rioolvervanging ook een integrale herinrichting betekent en dat vanwege het innovatieve karakter van het project dat tevens ook een lange looptijd kent (de verwachting is dat de werkzaamheden pas in 2035 zijn afgerond), vindt het college het gepast dat het Programma van Eisen wordt vastgesteld door de gemeenteraad.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10927934

Besluitvorming Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 25 november 2025, Besluit: het Programma van Eisen van de Operatie Bomenbuurt met bijgevoegde bijlagen vast te stellen. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 26 februari 2026. De griffier,

De voorzitter,

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10927934

TOELICHTING

Gebiedsafbakening De riolering in de Bomenbuurt en Bloemenbuurt-Oost is aan vervanging toe. Omwonenden hebben gevraagd om de vervanging van de riolering te combineren met een integraal en toekomstbestendige herinrichting van de wijk. De herinrichting beslaat 29 straten en 4 pleinen, zoals weergegeven in figuur 1. De wijkontsluitingswegen, zoals de Laan van Meerdervoort, maken geen deel uit van de Operatie Bomenbuurt. Het winkelgebied de Fahrenheitstraat, bestaande uit de Fahrenheitstraat en het middelstuk van de Thomsonlaan, zijn enkele jaren terug al opnieuw ingericht. Dit winkelgebied maakt daarom geen onderdeel uit van de Operatie Bomenbuurt. Op de aansluitingen van de zijstraten van de Fahrenheitstraat wordt echter wel onderzocht hoe aanvullende fietsparkeerplaatsen kunnen worden gerealiseerd ten behoeve van de omgeving en winkelstraat. Voor het middelstuk van de Thomsonlaan kunnen beperkte aanpassingen uitgevoerd worden, zoals de toevoeging van straatelementen en/of de vervanging van gekapte bomen.

Figuur 1 Gebiedsafbakening Operatie Bomenbuurt

Financieel Dit raadsvoorstel betreffende het Programma van Eisen heeft zelf nog geen directe financiële gevolgen voor de gemeente. Dit komt doordat het Programma van Eisen voornamelijk fungeert als een beleidsmatig kader dat de uitgangspunten, doelen en strategieën voor het gemeentelijke beheer en inrichting van de openbare ruimte beschrijft. Het document zelf leidt dus niet tot directe uitgaven, maar geeft de uitgangspunten aan voor hoe de gemeente met de inrichting van de openbare ruimte in de Bomenbuurt wil omgaan. Beslissingen die te zijner tijd in vervolg op dit beleidsstuk worden genomen, kunnen natuurlijk wel financiële gevolgen hebben. Hiervoor zal separate besluitvorming inclusief financiële dekking worden voorgelegd, te weten het besluit voor vrijgave van het voorontwerp.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10927934

In het voorstel van het college inzake Plan van Aanpak Operatie Bomenbuurt (RIS317440) is de dekking binnen de vier programma’s (Duurzaamheid, Buitenruimte, Mobiliteit en Stadsdelen (participatie)) voor alle fasen weergegeven. De uitvoering van de Operatie Bomenbuurt moet binnen dit financiële kader worden uitgevoerd. Juridisch Het Programma van eisen vormt een gebiedsgerichte uitwerking van reeds vastgesteld beleid, waarbij de omgeving actief heeft meegedacht over de gemaakte keuzes. Het raadsvoorstel introduceert geen nieuw beleid en heeft dus geen aanvullende juridische consequenties. Advies Bomenbuurtberaad Het Bomenbuurtberaad, bestaande uit gelote bewoners van de wijk en twee vertegenwoordigers van het winkelgebied, heeft in vier intensieve bijeenkomsten meegedacht over de minimumuitgangspunten op wijkniveau voor de herinrichting. Dit advies is in april 2025 overhandigd aan de wethouder en vormt een belangrijke basis van dit Programma van Eisen. Opsomming kernpunten uit het advies Bomenbuurtberaad: • Identiteit van de wijk: De Bomenbuurt wordt gezien als een “dorp binnen de stad”, met een sterke eigen identiteit gebaseerd op het oorspronkelijke ontwerp van Berlage. Bewoners hechten veel waarde aan het behoud van deze karakteristieken.

• Bijzondere plekken: Er is speciale aandacht voor plekken met potentie voor ontmoeting en spel, zoals pleinen, brede straten met middenberm en de Valkenboskade. Ideeën zoals een groene promenade of een lineair park met ontmoetingsbrug zijn geopperd. • Toekomstbestendigheid: De wijk is ontworpen vóór de opkomst van de auto. Thema’s als parkeerdruk, verkeersveiligheid, hittestress en wateroverlast zijn nu urgent. Het beraad benadrukt het belang van vergroening en klimaatadaptatie. • Spanningsvelden: Er is een duidelijke spanning tussen de wens voor voldoende parkeergelegenheid en de ambitie om ruimte te creëren voor vergroening en verblijf. Het beraad pleit voor een zorgvuldige afweging, met prioriteit voor voetgangers, fietsers en vergroening met aandacht voor de parkeersituatie. • Concrete aanbevelingen: Voor elk type straat (brede straten, smalle woonstraten, pleinen, etc.) zijn specifieke aanbevelingen gedaan, zoals het toevoegen van bomen, vergroening van pleinen en het verbeteren van de verblijfskwaliteit. Voorgestelde uitgangspunten voortkomen uit het advies Bomenbuurtberaad • Toepassing van de STOMP-principe. Te beginnen met bredere trottoirs, met voldoende ruimte voor voetgangers en scootmobiels in alle straten. Meer ruimte voor fietsers door bredere en indien mogelijk gescheiden fietspaden met daarbij aandacht voor voldoende fietsparkeerplaatsen.

• De woonstraten krijgen een profiel en inrichting passend bij een 30km-gebied. Het asfalt in de buurt worden vervangen door klinkers. • Parkeervakken worden op een verhoogde rand aangelegd, het stoepparkeren. In de toekomst wordt het relatief eenvoudig om parkeervakken, die als gevolg van de mobiliteitstransitie niet meer nodig zijn, om te zetten naar een andere functie. • Het realiseren van mobiliteitshubs. Dit zijn plekken in de wijk voor het stallen van allerlei vormen van deelmobiliteit, zoals elektrische deelauto’s of de deelbakfiets. In de wijk is plek voor 15 -20 hubs. Samen met het autodeelcoöperatief Bomenbuurt en andere marktinitiatieven wordt actief voorgesorteerd op de groeiende vraag naar deelauto’s.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10927934

•

• •

•

•

Uitbreiding van de schoolzones. In samenwerking met de basisscholen, omwonenden en ouders worden maatwerkoplossingen bedacht om de verkeersoverlast tijdens de haal- en brengtijden te verminderen. Toepassing van eenrichtingsstraat in de “smalle straten” die niet breed genoeg zijn voor passerende auto’s. Voor fietsers geldt deze verplichting niet. De groene middenbermen worden teruggebracht naar de oude stijl waarbij doorsteken opgeheven worden. Deze bermen zullen (extra) ruimte bieden voor ontmoeting, spelen en verblijf. Toepassing van een ondergrens van 5 bomen per 100 meter met daarbij vervanging van gekapte bomen en toevoeging van nieuwe bomen om bij te dragen aan de vergroenings- en klimaatopgave in de wijk. Uitgangspunt is de aanplant van bomen in de volle grond. Versterking profiel, samenhang en functie van de pleinen in de wijk om de kwaliteit te beteren en meerwaarde voor de wijk te vergroten.

Mobiliteitstransitie Den Haag staat voor grote opgaven met betrekking tot het toekomstbestendig en leefbaar houden van de stad. Een stadsvriendelijk mobiliteitssysteem hoort hierbij, dit is vormgegeven in de ‘Hoofdlijnenbrief Mobiliteitstransitie’ (RIS302361) en de ‘Strategie Mobiliteitstransitie Den Haag – 2022-2040’ (RIS310664). Eén van de uitganspunten binnen dit beleid is dat de openbare ruimte zoveel als mogelijk via het STOMP-principe moet worden ingericht. Binnen de mobiliteitstransitie wordt gezocht naar een duurzame mobiliteitsoplossing afgestemd op de menselijke maat. Wijzigingen in het parkeerbeleid kunnen bijdragen aan de versnelling van de mobiliteitstransitie. Met de inzet op mobiliteitstransitie wordt (extra) ruimte vrijgemaakt voor de energietransitie, vergroening, klimaatadaptieve maatregelen en verblijfskwaliteit. De gemeente is reeds gestart met het plaatsen van mobiliteitshubs door de stad. Dat zijn plekken in de buurt voor allerlei vormen van deelmobiliteit, zoals elektrische deelauto’s en de deelbakfiets. Binnen de Operatie Bomenbuurt is plek voor 15 – 20 hubs; er wordt gestart met enkele pilots in de buurt. Het ontwikkelen van innovatieve mobiliteitsdiensten is aan de markt. Denk hierbij bijvoorbeeld aan deelmobiliteit, zoals al is vormgegeven met de autodeelcoöperatie van de Bomenbuurt of de verschillende aanbieders van deelfietsen.

Kansrijke doelgroepen voor het gebruik van deelauto’s zijn bijvoorbeeld buurtbewoners met meerdere auto’s, autobezitters die toe zijn aan een nieuwe auto of (nog) geen auto bezitten. Het gebruik van deelmobiliteit wordt actief gepromoot binnen de Operatie Bomenbuurt o.a. door het aanbod en beschikbaarheid van verschillende vormen van deelmobiliteit te vergroten. Deelname gebeurt op basis van vrijwilligheid. Vergroening Meer groen in de buurt draagt bij een verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving, het tegengaan van de negatieve effecten van klimaatverandering en heeft positieve effecten op de gezondheid van buurtbewoners. In de Stadsnota voor de Openbare Ruimte is de doelstelling het vergroten van het percentage groen in de openbare ruimte met 5% vastgesteld. Meer groen in de wijk staat ook hoog op het wensenlijstje van buurtbewoners. Als vaste onderdeel van de ontwerpfase wordt standaard voor alle bestaande bomen een boomeffectanalyse gedaan. Uit deze analyse kan volgen dat een deel van de bestaande bomen mogelijk vervangen moet worden. Vooruitlopend op de herinrichting zijn de afgelopen periode gekapte of omgevallen bomen niet vervangen.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10927934

De kans is groot dat deze bomen de rioolvervanging en de herinrichting niet goed doorstaan. Daarbij telt het terugplaatsen van deze bomen niet mee in de doelstelling voor 5% meer groen in de wijk. Energietransitie Stedin gaat versneld de netverzwaring uitrollen in gemeente Den Haag. Hiervoor zal Stedin in eerste plaats bestaande elektriciteitsstations in de wijk benutten. Er zullen ook extra stations bijgeplaatst moeten worden. Er vindt afstemming plaats om de locaties van de nieuwe stations te bepalen. Het is de bedoeling dat de werkzaamheden voor de netverzwaring en uitbreiding van de stations voorafgaand aan de rioolvervanging uitgevoerd worden. De werkzaamheden blijven grotendeels beperkt tot de directe omgeving rond elektriciteitsstations. Er worden goede afspraken met Stedin gemaakt over het tijdig informeren van buurtbewoners en een zorgvuldige inpassing van transformatorhuisjes in de wijk. Op nationaal niveau zijn er nieuwe inzichten gekomen over de uitrol van collectieve warmtenetten. Er is nieuw beleid in voorbereiding dat de regie voor de warmtenet bij overheden neerlegt. Binnen de Operatie Bomenbuurt wordt rekening gehouden met de toekomstige aanleg van een warmtenet of mogelijke initiatieven daartoe. Uitgangspunt echter blijft het huidige beleid en de maatregelen gericht op het stimuleren van de overgang naar warmtepompen en de plaatsing van zonnepanelen.

Inventarisatie van de behoefte aan collectieve warmtepompsysteem of bundeling van de gasafsluiting zal onderdeel zijn van de participatie van de straataanpak. Participatie ontwerpfase Een buitenruimteplan doorloopt verschillende stappen. Na vaststelling van het Programma van Eisen kan gestart worden met het ontwerpproces v00r de 29 straten en 4 pleinen die een nieuwe inrichting krijgen. Deze stap zal ongeveer 2 jaar duren. De wijk wordt hiervoor verdeeld in vier delen (zie figuur 2), waarbij gestart wordt in deelgebied 2. De gebiedsindeling is zodanig gekozen dat bij de uitvoering overlast en bereikbaarheidsproblemen voor de wijk tot een minimum worden beperkt, terwijl tegelijkertijd een aantrekkelijke marktpropositie voor aannemers wordt geboden. In het participatieplan worden verschillende stakeholders onderscheiden die op een eigen wijze benaderd worden. Zoals aangegeven in de afdoening van de motie: ‘Extra speeltuin in de Bomenbuurt' (RIS318102), zal er voor de speelplekken, pleinen en schoolomgevingen kinderen en jongeren benaderd worden om daar met maatwerk invulling aan te geven.

Figuur 2 Voorlopige gebiedsindeling Operatie Bomenbuurt

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10927934

In het ontwerpproces worden in fases de schetsontwerpen (SO), voorlopige ontwerpen (VO) tot aan definitieve ontwerpen (DO) gemaakt. Het maken van de SO’s en VO’s zal in participatie met de buurt plaatsvinden. In dit Programma van Eisen worden de minimumuitgangspunten van de herinrichting vastgelegd; over deze uitgangspunten is met het burgerberaad al geparticipeerd. Per straat is op basis van de behoefte van de bewoners maatwerk mogelijk. Denk hierbij aan het plaatsen van extra fietsnietjes op plekken waar de overlast het hoogst is of een reservering van geveltuintjes in straten zonder voortuintjes. Voor de (woon-)straten ligt het zwaartepunt van de participatie op de direct aanwonenden in de straat; voor de herinrichting van de pleinen wordt de hele buurt betrokken. Voor de speelplekken en herinrichting van schoolpleinen zal bijzondere aandacht zijn voor de inbreng van de (school-)kinderen. Dit participatietraject als onderdeel van het ontwerpproces wordt afgesloten met het besluit voor vrijgave van het voorontwerp. De benodigde voorbereidingstijd om te komen van een SO tot aan uitvoering duurt circa 1,5 tot 2 jaar per deelgebied; de uitvoering zelf zal circa 1,5 jaar vergen. De totale projectperiode inclusief de voorbereiding en uitvoering van deze herinrichting gaat zo’n 10 jaar duren. Naar verwachting worden de werkzaamheden in 2035 afgerond.

7/7