20241114-RIS319799 Geamendeerd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028

Datum

Ons Kenmerk

10 september 2024

BSD/10783187 RIS319799

Geamendeerd voorstel van het college inzake Programmabegroting 2025-2028

Inleiding Voor u ligt de begroting van de gemeente Den Haag voor de jaren 2025-2028. Deze begroting vormt het financiële en beleidsmatige kader voor de komende jaren. Den Haag voert een solide financieel beleid. De gemeente zoekt hierbij de balans tussen voorzichtig zijn wanneer dat moet en extra investeren wanneer dat kan en nodig is. Ook proberen we te komen tot meer evenwichtig financieel beleid door uitgangspunten of regels te herzien en aan te passen aan de veranderende omstandigheden van de afgelopen en komende jaren. Begroting structureel in evenwicht In de begroting van 2024-2027 resteerde nog een structureel tekort van € 19 mln. door de afname van het gemeentefonds. Doordat het gemeentefonds vanaf 2027 structureel mee gaat groeien met het BBP en de opschalingskorting is geschrapt kan dit tekort opgelost worden. Desalniettemin beschikken we vanaf 2025 over beduidend minder middelen dan we zouden hebben gehad als vast was gehouden aan de oude ‘trap-op-trap-af-systematiek’. Het is noodzakelijk om in de komende jaren oog te houden voor een behoedzaam financieel beleid en de doeltreffend- en doelmatigheid van het beleid. In totaal laat het budgettair kader een voordeel zien dat oploopt van € 25,1 mln. in 2024 tot € 39,9 mln. in 2028.

Hier tegenover staan echter een groot aantal budgettaire knelpunten binnen het bestaande beleid als gevolg van onder andere prijsstijgingen en toename van de hoeveelheid en wijzigingen in de aard van het werk. Daarnaast zijn sommige knelpunten in de afgelopen jaren incidenteel opgelost, terwijl deze structureel zijn. Het grootste deel van het budgettair kader wordt ingezet om deze onvermijdelijke knelpunten op te lossen. Duurzaam investeren in de stad Naast het oplossen van knelpunten zijn er een aantal financiële ontwikkelingen die om een passend antwoord vragen. Den Haag heeft in het fysieke domein bijvoorbeeld te maken met een aantal financieringsbronnen die de komende jaren wegvallen. Op dit moment wordt een deel van de uitgaven tot en met 2030 gedekt uit de Enecoreserves. Dit betreft ook diverse projecten waar we cofinanciering vanuit het Rijk voor ontvangen. Daarnaast zijn er tekorten op de grondexploitaties door onder andere vertragingen vanwege bezwaarprocedures en de hoge inflatie, terwijl in het verleden de positieve resultaten op de grondexploitaties juist een dekkingsbron vormden binnen de begroting. Dit is al enkele jaren een punt van zorg. Tot slot zijn de apparaatslasten voor de stedelijke ontwikkeling niet structureel gedekt. Een deel van het budgettair kader wordt daarom ingezet om te kunnen blijven investeren in de stad.

Het gaat hierbij om het cofinancieringsfonds, actief grondbeleid, de structurele apparaatslasten voor de stedelijke ontwikkeling, structurele kapitaallasten voor nieuwe investeringen en voldoende middelen voor beheer en onderhoud.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

dienst: afdeling-telefoon dienst: afdeling-website

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10783187

Begroting 2025-2028: eenvoudiger en duidelijker Naast besluitvorming over de inzet van de financiële middelen worden in deze begroting ook stappen gezet om de financiële huishouding en de sturing hierop te verbeteren en de inzichtelijkheid en daarmee de bruikbaarheid van de begroting te verbeteren. Als onderdeel van de contourenbrief actualisatie financieel beleid (RIS 318378) is deze programmabegroting op vier onderdelen vereenvoudigd en verduidelijkt: • De programmateksten zijn beter gestructureerd via de drie W-vragen (wat willen we bereiken? wat gaan we daarvoor doen? en wat mag dat kosten?). Op deze manier wordt de samenhang tussen de gemeentelijke doelen, activiteiten en budgetten duidelijker. • De tabellen in de programmateksten zijn meerjarig gemaakt. Tot nu toe hadden de tabellen in de programmateksten alleen betrekking op het eerste jaar. Door de tabellen meerjarig te maken wordt het budgettair inzicht vergroot, omdat hiermee zichtbaar wordt hoe een budget zich over de looptijd van de begroting ontwikkelt. • Gelijktijdig met deze begroting ontvangt u een 'activiteitenboek', dat extra inzicht biedt in de opbouw van de budgetten per activiteit. • Hoofdstuk 1 van de begroting is herzien, zodat dit een zelfstandig leesbaar hoofdstuk is dat meer inzicht geeft in de financiële positie van de gemeente.

Deze veranderingen moeten bijdragen aan een steeds verbeterende informatievoorziening aan de raad en het inzicht in de begroting helpen vergroten. Het budgetrecht is immers één van de belangrijkste rechten van de raad. Naast het vereenvoudigen en verduidelijken van de begroting zijn als onderdeel van de contourenbrief de spelregels voor het cofinancieringsfonds in deze begroting uitgewerkt. Tot slot wordt het financieel beleid vereenvoudigd door de areaalsystematiek te beëindigen en is zoals aangekondigd naar aanleiding van ‘het doelmatigheidsonderzoek financiële risico’s’ een voorstel uitgewerkt om het weerstandsvermogen te vereenvoudigen en meerjarig stabiel te maken (RIS 311212). Adviezen van de accountantsorganisatie en toezeggingen aan de rekeningencommissie In deze begroting geeft het college opvolging aan verschillende adviezen van de accountsorganisatie en toezeggingen aan de rekeningencommissie. Zo is in deze begroting de taakstelling op de apparaatslasten verwerkt en zijn extra middelen beschikbaar gesteld om de veiligheid op het gebied van informatiebeheer en security te waarborgen (Paragraaf Bedrijfsvoering). Ook de toezeggingen en adviezen over de indicatoren, uitputting Enecoreserves, de MPG en aanvulling van de reserve Grondbedrijf zijn in deze begroting verwerkt, zoals verderop in dit raadsvoorstel wordt toegelicht.

Verder is het college bezig met een herziening van de tussentijdse rapportages. Dit traject is ingezet vanuit de contourenbrief actualisatie financieel beleid en de ontwikkelingen rondom de rechtmatigheidsverantwoording bij de programmarekening 2023 onderstrepen nogmaals de noodzaak hiervan. Dit najaar gaat het college in gesprek met de gemeenteraad over de beoogde ontwikkeling; de inzet is om de herziening vanaf 2025 te effectueren. Leeswijzer Voor een uitgebreide toelichting op de belangrijkste keuzes en actualiteiten met betrekking tot de programmabegroting wordt u naar hoofdstuk 1 van de programmabegroting verwezen. In hoofdstuk 2 van de programmabegroting komen de inhoudelijke speerpunten en financiën per beleidsprogramma aan bod en in hoofdstuk 3 de (verplichte) paragrafen, over bijvoorbeeld het weerstandsvermogen en lokale heffingen. In hoofdstuk 4 wordt de financiële begroting met onder meer de gemeentelijke inkomsten behandeld.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10783187

Een aantal specifieke onderwerpen die onderdeel uitmaken van de programmabegroting komen in dit raadsvoorstel kort aan het licht. Dit betreffen de volgende: 1. Bijstelling begroting huidig uitvoeringsjaar 2024 2. Nieuwe, aangepaste en vervallen reserves 3. Meerjaren Investeringsplan 2024-2028 4. Meerjarenprognose Grondexploitaties 5. Parkeerbaten van programma 12 naar 15 6. Actualisatie begrotingsindicatoren 7. Overzicht Enecoreserves 8. Digitale toegankelijkheid P&C documenten 1. Bijstelling begroting huidig uitvoeringsjaar 2024 Ook de begroting van het lopende jaar (2024) is geactualiseerd. In bijlage 3 is een volledig overzicht gegeven van alle wijzingen van het lopende jaar. Naast de wijzigingen die in hoofdstuk 1 toegelicht worden betreft dit verschillende budgetneutrale bijstellingen. In bijlage 3 worden alle mutaties groter dan € 2,5 mln. in 2024 toegelicht. De begroting 2025-2028 en de actualisatie van 2024 dienen in samenhang te worden bezien. 2. Nieuwe, aangepaste en vervallen reserves Bij de Programmabegroting 2025-2028 zijn reserves verlengd, aangepast (maximale hoogte en naam) en vervallen. Daarnaast worden er nieuwe reserves ingesteld voor Dier en Natuur, Zwerfafval, de vrijval van de ondergrondse kruising Zwolsestraat en voor de voorfinanciering van actief grondbeleid.

Het volledige overzicht van alle wijzigingen met betrekking tot de reserves is opgenomen in bijlage 4. 3. Meerjaren Investeringsplan Het totaal van investeringsprojecten van de gemeentelijke begrotingsprogramma’s vormt het Meerjaren Investeringsplan (MIP). Het MIP wordt jaarlijks door de raad vastgesteld als onderdeel van de besluitvorming bij de begroting. Investeringen zijn van dekking voorzien. Over de voortgang van de projecten wordt in verschillende P&C-documenten en projectrapportages gerapporteerd. Naar aanleiding van afgeronde projecten, nieuwe projecten en aanpassingen in de uitvoering van lopende projecten, wijzigt het MIP jaarlijks. Deze bijstellingen bestaan allereerst uit financieel neutrale wijzigingen zoals het toevoegen van een nieuwe jaarschijf voor investeringsprogramma’s die structurele dekking kennen, zoals de vervanging van civieltechnische kunstwerken en voor projecten waar baten (huren of heffingen) tegenover staan, zoals investeringen in rioleringen. Ook worden projecten in het overzicht opgenomen waar besluitvorming over heeft plaatsgevonden. Daarnaast is sprake van financieel niet-neutrale bijstellingen met betrekking tot het MIP, zoals het toevoegen van nieuwe investeringen bij de begroting en investeringen die goedkoper of duurder worden.

Actualisatie Meerjarig Investeringsplan 2024-2028 Jaarlijks vindt bij de begroting een bijstelling op het MIP plaats. Toelichtingen op de ontwikkelingen op het investeringsprogramma komen aan bod in de verschillende beleidsprogramma’s. Uitwerking investeringsbegroting n.a.v. de contourenbrief Op dit moment wordt als onderdeel van de contourenbrief gewerkt aan een investeringsbegroting teneinde een investeringssystematiek met bijbehorend financieel kader en een onderliggende werkwijze tot stand te brengen.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10783187

Als eerste stap wordt gewerkt aan een modelmatig inzicht waarin het gemeentelijk bezit centraal in kaart wordt gebracht. Van lantaarnpalen en bankjes tot bruggen en vastgoed. Op basis van technische levensduur en normbedragen kan inzicht worden gegeven in de benodigde toekomstige vervangingsinvesteringen. 4. Meerjarenprognose Grondexploitaties In de begroting 2025-2028 zijn de ontwikkelingen op grondexploitaties verwerkt en wordt een actueel inzicht gegeven van de meerjarige ontwikkelingen op de grondexploitatieportefeuille en de toereikendheid van de reserve grondbedrijf om risico's op te vangen. Bij de programmarekening 2023 is geconstateerd dat de weerstandcapaciteit voor de grondexploitaties ontoereikend was en de reserve grondbedrijf op € 0 mln. stond. Op basis hiervan wordt bij deze begroting een bijdrage van € 6,7 mln. aan de reserve grondbedrijf voorgesteld, zodat de reserve grondbedrijf weer op toereikend niveau kan komen. De totale berekende weerstandscapaciteit komt uit op € 61 mln. De weerstandscapaciteit bestaat uit de reserve grondbedrijf plus de verwachte positieve resultaten op grondexploitaties. De benodigde weerstandscapaciteit op basis van de project- en portefeuillerisico’s moet tussen de € 56 mln. en € 73 mln. bedragen. De weerstandcapaciteit wordt dus € 5 mln. boven de ondergrens geprognosticeerd.

De weerstandscapaciteit is verbeterd door het aanvullen van de reserve grondbedrijf, het vaststellen van de grondexploitatie CE-118 Juliana van Stolberglaan 1 en de jaarlijkse actualisatie van het rentepercentage met een positief effect van € 4,9 mln. Een gedetailleerde onderbouwing met projectrapportages die ingaan op de ontwikkeling op begroting, bouwprogramma en risico's voor de grootste grondexploitaties wordt gegeven in de Meerjarenprognose Grondexploitaties 2024 (MPG). In het MPG wordt op verzoek van de rekeningencommissie ook ingegaan op de geprognotiseerde huuropbrengsten (RIS 319009). De MPG wordt, gelijktijdig met de begroting, vastgesteld door het college en wordt ter kennisname aangeboden aan de raad. 5. Parkeerbaten van programma 12 naar 15 In de begroting worden alle algemene dekkingsmiddelen onder programma 15 Financiën verantwoord, met uitzondering van de parkeerbelasting. Onder de algemene dekkingsmiddelen worden verstaan de Gemeentefondsuitkering, OZB, toeristenbelasting, parkeerbelasting, precariobelasting, erfpachtinkomsten, dividend en rente, en reclame-inkomsten. Het verantwoorden van de algemene dekkingsmiddelen op programma 15 Financiën zorgt voor een zuivere scheiding van deze dekkingsmiddelen en programmamiddelen.

De activiteiten in relatie tot het taakveld Parkeerbelasting [063.A Parkeerbelasting (opbrengsten) en 063.B Parkeerbelasting (perceptielasten)] worden daarom overgeheveld van programma 12 Mobiliteit naar programma 15 Financiën. 6. Actualisatie begrotingsindicatoren Het college bereidt de actualisatie van de prestatie-indicatoren voor teneinde deze door de raad te laten vaststellen. De actualisatie vindt jaarlijks plaats als onderdeel van de programmabegroting, te beginnen bij de programmabegroting 2025-2028. De wijzigingen gaan in vanaf het volgende begrotingsjaar (2025) en gelden niet voor het lopende jaar (RIS 319370).

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10783187

Op verzoek van de Rekeningencommissie worden de begrote waarden van indicatoren niet meer bijgesteld voor het lopende jaar. Hierop wordt enkel een uitzondering gemaakt als bronnen zijn vervallen, waardoor desbetreffende indicator toch in het lopende jaar moet worden gewijzigd, ten einde deze te kunnen verantwoorden bij de programmarekening. De actualisatie van de prestatie-indicatoren is opgenomen in bijlage 5. Ten eerste vervalt een aantal indicatoren, omdat bijvoorbeeld de bron niet (op tijd) beschikbaar is of omdat een indicator onvoldoende informatiewaarde heeft. Ten tweede wijzigt een aantal indicatoren, omdat bijvoorbeeld de brongegevens enigszins zijn gewijzigd of om een indicator te verduidelijken. En ten derde is er een aantal nieuwe indicatoren als alternatief van vervallen indicatoren of om de raad extra inzicht te geven. 7. Overzicht Enecoreserves Zoals is toegezegd aan de Rekeningencommissie (RIS 319370) is bij deze begroting een overzicht per Enecoreserve toegevoegd, conform bijlage A tot en met E van de onderzoeksrapportage van de GAD (RIS 316559). Dit overzicht is te vinden in programma 15 van de begroting. 8. Digitale toegankelijkheid P&C producten Net als voorgaande jaren wordt op de portal financien.denhaag.nl de Programmabegroting 20252028, in een toegankelijke omgeving, digitaal gepubliceerd. Hier zijn alle P&C-producten sinds 2017 te raadplegen.

Naast publicatie via de portal wordt ook nog het gedrukte boekwerk aangeboden. Besluitvorming Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: De raad van de gemeente Den Haag, Gezien het voorstel van het college van 03 september 2024, Besluit: I. *Vast te stellen de Programmabegroting 2025-2028 (bijlage 1 en 2), in overeenstemming met de voorgelegde ontwerpbegroting 2025-2028, met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves met dien verstande dat 0.5 miljoen euro uit de post onvoorzien wordt herbestemd in een nog in te stellen bestemmingsreserve raadsinitiatievenfonds en met dien verstande dat 299.999 euro uit de post onvoorzien wordt aangewend voor Programma 2.1 Gemeenteraad ten behoeve van de opkomstbevordering voor de gemeenteraadsverkiezing in 2026 en met dien verstande dat voor de exploitatie van Amare en de culturele programmering van de Nieuwe Kerk over 2025 € 1 mln.

beschikbaar wordt gesteld, maar vanaf 2026 de beschikbaarstelling van deze extra middelen voorwaardelijk te maken van een plan van aanpak, in die zin dat Stichting Amare het volgende wordt verzocht: - Een plan van aanpak aan te leveren waarin de Stichting Amare toelicht • hoe ze het advies van de adviescommissie MJB op gaat volgen • hoe ze de resultaten van de publieke enquête en het model publiek belang meeneemt in de exploitatieplannen; • hoe ze zich gaat inzetten het exploitatietekort te verminderen, en/of extra eigen middelen wil aantrekken.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10783187

- Te zorgen dat de prestatie-indicatoren die onderdeel uitmaken van stap 4 van het model publiek belang aansluiten bij bovenstaand plan en jaarlijks voor de begrotingsbehandeling over deze indicatoren te rapporteren. II.

vast te stellen de bijgestelde begroting van het huidige uitvoeringsjaar 2024 (bijlage 3);

III.

*in te stemmen met het verlengen, aanpassen, instellen en opheffen van de reserves (bijlage 4) met dien verstande dat in bijlage 4 de bestemmingsreserve raadsinitiatievenfonds wordt ingesteld: Instellen bestemmingsreserve Raadsinitiatievenfonds (programma 1) De gemeenteraad heeft meermalen aangegeven het initiatief van de raad te willen versterken met een raadsinitiatievenfonds. Deze bestemmingsreserve is de realisatie van dat fonds. Hieruit kunnen initiatieven die vanuit de raad ontstaan bekostigd worden, als deze geen dekking hebben binnen een ander programma. Doelstelling: Het initiatief van de gemeenteraad versterken Programma: 1 – Gemeenteraad Activiteit: Gemeenteraad Categorie: Projectreserve Maximale hoogte: € 1 mln. Maximale looptijd: 31-12-2028;

IV.

in te stemmen met het meerjarig investeringsplan 2024-2028 (MIP);

V.

in te stemmen met het actualiseren van de in de begroting opgenomen activiteiten;

VI.

in te stemmen met het actualiseren van de begrotingsindicatoren (bijlage 5);

Aldus geamendeerd besloten in de openbare raadsvergadering van 14 november 2024. De griffier,

De voorzitter,

ValidSigned door De Griffier L. Blankwaard Rombouts op 19-11-2024

6/6