20240912-RIS317835 Geamendeerd voorstel van het college inzake nota ‘Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024’

Datum

Registratienummer

30 januari 2024

DSO/10632711 RIS317835

Geamendeerd voorstel van het college inzake nota ‘Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024’ Aanleiding Het aantal inwoners van Den Haag groeit. Deze groei vindt voor een groot deel plaats in drie ontwikkelgebieden: Binckhorst, Zuidwest en CID. Naast het toevoegen van woningen is het nodig om ook het voorzieningenniveau in deze gebieden mee te laten groeien. Zo zorgen we voor een evenwichtige en verantwoorde ontwikkeling van de stad: leefbaar, gezond, veerkrachtig en aantrekkelijk. In dit raadsvoorstel neemt het college u mee hoe wij samen met de raad zorgen dat er tijdig voldoende voorzieningen zijn in de ontwikkelgebieden. Vervolgens lichten wij het raadsvoorstel toe inzake de nota ‘Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024’. Sturen op voorzieningen Dit raadsvoorstel gaat over maatschappelijke voorzieningen en groen. Wij beginnen met een definitie van deze begrippen: •

Maatschappelijke voorzieningen omvatten onderwijs, 1e en 2e lijnszorg, welzijn, kunst en cultuur, sport en spelen. Dit zijn voorzieningen die vanouds worden gezien als basisbehoeften, waar iedereen toegang toe zou moeten hebben. Voor onderwijs en het centrum jeugd- en gezin heeft de gemeente wettelijke huisvestingstaken. Voor de andere voorzieningen heeft de gemeente traditioneel een rol, maar geen wettelijke taak.

•

Groen betreft hier beleefbaar groen in de directe woonomgeving. Dit groen dient voor recreatie en gezondheid van inwoners, voor de biodiversiteit, voor de opvang van neerslag en verkoeling van de stad. De hoeveelheid groen die nodig is in de woonomgeving valt te relateren aan het aantal inwoners. De grote groengebieden die onderdeel zijn van de Stedelijke Groene (RIS300506) vallen buiten deze definitie van groen.

Normeren, reserveren, investeren, realiseren Om te sturen op voldoende voorzieningen in de stad gebruikt de gemeente verschillende instrumenten, elk met een ander doel. •

Normeren: Het college heeft in 2021 de nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen vastgesteld (RIS307513). Deze richtinggevende normen geven aan hoeveel vierkante meter moet worden gereserveerd voor maatschappelijke voorzieningen en groen bij het opstellen van structuurvisies en voorzieningennota’s voor ontwikkelgebieden.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 3000 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10632711

•

Reserveren: de raad legt in gebiedsvisies (tot 2024 structuurvisies) voor ontwikkelgebieden vast hoeveel voorzieningen nodig zijn, en waar. Hiermee is voor langere tijd (10-20 jaar) ruimte gereserveerd voor de voorzieningen en het groen.

•

Investeren: het college stelt Integrale Huisvestingsplannen (IHP’s) vast. Hierin staat een concreet investeringsplan voor tien jaar voor de hele stad, gebaseerd op de meest actuele bevolkingsdata. Hierin worden rekening gehouden zowel met nieuwbouw als met de bestaande situatie.

•

Realiseren: op basis van de IHP’s realiseert het college realiseert voorzieningen in ontwikkelgebieden.

Eerste resultaten De afgelopen drie jaar heeft deze werkwijze de volgende resultaten opgeleverd: •

•

•

Reserveren: De raad heeft de structuurvisies CID (RIS307135, juli 2021) en Zuidwest (RIS315261) vastgesteld. met daarin hoeveel voorzieningen nodig zijn, en waar. Deze geven voor 15-20 jaar aan hoeveel ruimte er in die ontwikkelgebieden wordt vrijgehouden voor maatschappelijke voorzieningen en groen. En waar die ruimte te vinden is. Die langdurige reservering is nodig omdat de opgave voor maatschappelijke voorzieningen en groen in ontwikkelgebieden veel groter is dan in de rest van de stad. Voor ontwikkelgebied Binckhorst was bij vaststelling van de nota Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen begin 2021 al een omgevingsplan van kracht en was al een voorzieningenprogramma opgesteld. Investeren: het college heeft Integrale Huisvestingsplannen (IHP’s) vastgesteld voor onderwijs, sport, cultuur en bibliotheken. Hierin staat een concreet investeringsplan voor tien jaar voor de hele stad, met locaties en bedragen. De IHP’s zijn gebaseerd op de meest actuele bevolkingsdata. Dekking voor de IHP’s komt uit een oplopende reeks kapitaallasten in de begroting. Een IHP zorg en welzijn wordt nu opgesteld. En het college gaat een IHP voor groen opstellen. Realiseren: Het college heeft in de ontwikkelgebieden de eerste concrete voorzieningen opgeleverd. Bijvoorbeeld het kindcentrum ‘De Binck’ in de Binckhorst.

Evaluatie huidig beleid In 2023 heeft het college deze werkwijze geëvalueerd om te bezien of die werkbaar is, en of die voldoende maatschappelijke voorzieningen en groen oplevert. Daarbij is ook gekeken naar hoe andere steden in Nederland en Europa omgaan met voorzieningen en groen. Deze evaluatie is 4 oktober 2023 met de commissie ruimte besproken (RIS316628). De hoofdconclusie is dat richtinggevende normen helpen om een ruimtereservering te maken aan het begin van een proces van gebiedsontwikkeling. In de loop van een ontwikkeling wordt steeds meer duidelijk welke vraag er echt is, en of daarvoor plek valt te vinden. In het ontwikkelgebied of daar buiten. Deze evaluatie (RIS316628) is op 4 oktober besproken met de commissie Ruimte. Voorstel aanpassen beleid De uitkomst van de evaluatie, een tiental aangenomen moties (zie bijlage 2) en het coalitieakkoord 2023-2026 zijn aanleiding om de nota Haagse richtinggevende normen aan te passen. Daarover gaat dit raadsvoorstel. De aanpassingen woorden hieronder toegelicht.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10632711

Het college biedt de nota ter vaststelling aan de raad aan. Dit is afgesproken bij de bespreking van het collegebesluit over de huidige nota ‘Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen’ (RIS307513). Tegelijk met het vaststellen van de nieuwe nota door de raad, zal het college de huidige nota ‘Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen’ intrekken. Hiermee wordt het onderdeel normeren van het voorzieningenbeleid verbeterd. Uit de evaluatie blijkt ook dat de realisatie van maatschappelijke voorzieningen en groen blijvend aandacht nodig heeft. Het college geeft hier aan welke extra inzet wij gaan plegen, en hoe wij de raad hierover informeren. Normering: Aanpassingen ten opzichte van nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (2021) Naar aanleiding van de evaluatie stelt het college voor om de nieuwe nota vast te stellen, die op onderdelen anders is dan de Nota Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen uit 2021.

Hier staan kort de te wijzigen onderdelen, die worden daaronder toegelicht: a) Wijzigen term ‘referentienorm’ in ‘richtinggevende norm’; b) Verduidelijken doel en toepassing richtinggevende normen; c) Toevoegen richtinggevende normen voor hoogstedelijk gebied; d) Normen toevoegen voor cultuur, waaronder podia, musea, broedplaatsen/ateliers; e) Toevoegen van beslisboom buitensport; f) Toevoegen van kwantitatieve en kwalitatieve uitgangspunten bij de groennorm voor zowel klimaat als gebruik voor de mens om o.a. gezond te bewegen; g) Benoemen aantal maatschappelijke voorzieningen waar geen richtinggevende norm voor is. De nieuwe nota heet ‘Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024’. De term ‘groen’ is toegevoegd in de titel omdat groen in de nieuwe nota veel meer aandacht krijgt. De wijze van tellen is verduidelijkt, en er zijn kwalitatieve uitgangspunten toegevoegd. Hoofdstuk 2 bevat het doel van de richtinggevende normen, en een tabel met richtinggevende oppervlaktes voor diverse maatschappelijke voorzieningen en groen. Deze worden gehanteerd bij de start van de planvorming van ontwikkelgebieden. Hiermee wordt ingezet op voldoende aanbod op het juiste schaalniveau, gekoppeld aan de grote gebiedsontwikkelingen. Indien er voor bepaalde voorzieningen geen locatie beschikbaar is in het te ontwikkelen gebied, wordt hiervoor elders ruimte gecreëerd.

Hoofdstukken 3 en 4 geven uitleg hoe de nota wordt toegepast bij het maken van visies voor ontwikkelgebieden, en bij de uitvoering daarvan. Toelichting aanpassingen: a)

Wijzigen term ‘referentienorm’ in ‘richtinggevende norm’ Hiermee wordt benadrukt dat de normen bedoeld zijn als richtinggevend kader voor het opstellen van gebiedsvisies. Niet als juridisch kader voor het toetsen van afzonderlijke bouwplannen.

b)

Verduidelijken doel en toepassing richtinggevende normen Er staat nog nadrukkelijker dat de Haagse richtinggevende normen zijn bedoeld om ruimte te reserveren in visievorming voor grotere ontwikkelgebieden (bijv. CID, Zuidwest). Zij zijn niet bedoeld als toetsingskader voor de toelaatbaarheid van een individueel (bouw)project.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10632711

Een school, bibliotheek of sportveld bedienen namelijk een veel groter aantal inwoners dan één bouwproject. De nota geeft met andere woorden geen afwegingskader bij het verlenen van bijvoorbeeld omgevingsvergunningen. De nota betreft dus geen beleidsregel in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Verder is nu duidelijker beschreven hoe we in de stad sturen op voorzieningen: reserveren, investeren en realiseren, zoals aan het begin van dit raadsvoorstel staat. c)

Toevoegen richtinggevende normen voor hoogstedelijk gebied Deze zijn gebaseerd op het voorzieningenonderzoek CID. In dit onderzoek is uitgewerkt wat een goed voorzieningenniveau is voor de verwachte bewoners van het CID. Dit voorzieningenniveau is op onderdelen anders dan de richtinggevende normen voor centrumstedelijk gebied. Dit komt vooral doordat er in het CID minder gezinnen met kinderen worden verwacht dan in het centrum, en meer kleine huishoudens met onder meer studenten.

d) Toevoegen richtinggevende normen voor cultuur, waaronder podia, musea, broedplaatsen, ateliers In de nota worden nu oppervlaktenormen opgenomen voor cultuur conform het IHP cultuur en bibliotheken (RIS311896). Hiermee geven wij uitvoering aan de motie ‘Neem kunst en cultuur serieus in de Haagse referentienormen’ (RIS30919) e)

Toevoegen van beslisboom buitensport In de aangepaste nota is opgenomen dat de benodigde oppervlaktes sport kunnen worden aangepast aan de hand van de beslisboom sport. De beslisboom buitensport is een hulpmiddel om zo efficiënt mogelijk met het ruimtebeslag van buitensport om te gaan. Eerst kijkt het college of sportvelden in een gebied efficiënter kunnen worden benut, zodat er minder oppervlak nodig is in een ontwikkelgebied. Als er dan nog steeds vraag naar sportvelden is, geeft de beslisboom aan onder welke voorwaarden er buiten het ontwikkelgebied ruimte kan worden gevonden. De beslisboom is al toegepast in het IHP Sport (RIS311895), Voorzieningenprogramma Zuidwest (RIS315261), en voorzieningenonderzoek CID (RIS316628).

f) Toevoegen van kwantitatieve en kwalitatieve uitgangspunten bij de groennorm Het college stelt voor om aanvullend aan de oppervlaktenorm, bij visies voor ontwikkelgebieden rekening te houden met: • een richtafstand van 300 meter tot een groene ontmoetingsplek. Hiermee wordt uitvoering gegeven aan een ambitie uit het coalitieakkoord 2023-2026. Daarnaast is het streven dat een groot deel van de nieuwe woningen binnen 750 meter van de Stedelijke Groene Hoofdstructuur (RIS300506) ligt. • kwaliteitsaspecten als bomenstructuur, klimaatadaptatie, biodiversiteit, sportieve en recreatieve routes en ecologische netwerken in aansluiting op de stedelijke groene hoofdstructuur; deze aspecten zijn al uitgewerkt in ander beleid voor groen en bewegen. Uit het Europees en G4 vergelijkend onderzoek (RIS316628) blijkt namelijk dat afstand tot en kwaliteit van groen van groot belang zijn voor de leefbaarheid, niet alleen het oppervlak aan groen. Investeringen in kwaliteit mogen echter niet te veel ten koste gaan van de kwantiteit. Ze zijn beide belangrijk.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10632711

g) Benoemen van een aantal maatschappelijke voorzieningen waar geen richtinggevende norm voor is Er zijn richtinggevende normen opgesteld voor voorzieningen waarvan de behoefte goed te relateren is aan het aantal inwoners in een gebied. Voor sommige voorzieningen valt moeilijk een richtinggevende norm op te stellen: Bijvoorbeeld hoger- en beroepsonderwijs (MBO/HBO/WO) heeft een groot verzorgingsgebied en hoeft niet gespreid te worden over de stad. Nutsvoorzieningen zoals trafohuisjes zijn overal nodig, maar de behoefte hangt af van de netcongestie, niet van het aantal inwoners. Wat betreft gebedsruimte weet de gemeente niet hoeveel vraag daarnaar is; Wij gaan op zoek naar ruimte wanneer een geloofsgemeenschap daarom vraagt. Deze en een aantal andere voorzieningen worden in de nieuwe nota wel benoemd als aandachtspunt bij gebiedsontwikkeling. Hierdoor worden zij niet vergeten bij het opstellen en herzien van gebiedsvisies en voorzieningenprogramma’s. Versterken realisatie Naast een duidelijkere nota, is ook een versterking van de realisatie nodig. Hieronder licht het college toe wat het gaat doen om maatschappelijke voorzieningen en groen gerealiseerd te krijgen. a)

Gemeentelijke regie op de ruimteclaims

Er komt meer gemeentelijke regie op de ruimteclaims. Hieronder vallen ook maatschappelijke voorzieningen en groen. Het college wil op strategisch niveau sturen door het vaststellen van de omgevingsvisie Den Haag 2050. Vaststelling door de raad is in 2024 voorzien. Met deze omgevingsvisie geeft de raad richting aan de ontwikkeling van de stad. Op tactisch niveau wil het college stedelijk en gebiedsgericht gaan sturen op ruimte voor de verschillende ruimteclaims over de stad. b) Onderzoek doen naar een integraal investeringsplan groen Voor maatschappelijk vastgoed zijn al een aantal integrale huisvestingsplannen (IHP’s) opgesteld. Het college gaat het opstellen van een investeringsplan voor (wijk- en buurt)groen onderzoeken. Zo’n investeringsplan kan inzicht geven in de kansen voor nieuw (wijk- en buurt)groen welke horen bij de verdichtende stad. Ook maakt het plan inzichtelijk welke investeringen nodig zijn voor realisatie en exploitatie. Zo komt de grip op groen op hetzelfde niveau als de grip op maatschappelijk vastgoed. Een investeringsplan groen laat zien welke middelen nodig zijn voor nieuw groen. Ook laat het zien uit welke bronnen de bekostiging moet komen: naast de gemeentelijke bijdrage zijn bijdragen van ontwikkelaars en de rijksoverheid voor gebiedsontwikkeling noodzakelijk, en rijksbijdragen voor verbeteren van de bestaande stad, zoals klimaatadaptatie.

Het investeringsplan leidt dus niet direct tot nieuwe financiële verplichtingen voor de gemeente. Wel kan het helpen om aanvragen naar het Rijk te onderbouwen. Het investeringsplan groen wordt niet betaald uit het programma Buitenruimte, want dat is hoofdzakelijk voor beheer bedoeld.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10632711

c) Onderzoek naar aanvullende bekostiging van maatschappelijke voorzieningen en groen Het college zal het onderzoek naar de bekostigingssystematiek voortzetten. Hierbij wordt onder andere gekeken naar het optimaal gebruik maken van kostenverhaal, en naar een koppeling met sociaalmaatschappelijke baten. Bij dit laatste werken we samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken, dat bezig is met een verkenning naar de sociaal-maatschappelijke investeringsopgaven in de 17 grootschalige NOVEX woningbouwlocaties. Den Haag is via de G4 betrokken bij dit onderzoek. d) Monitoring Het college rapporteert aan de raad over de behoefte en realisatie van voorzieningen en groen op twee manieren: • Via de actualisatie van de IHP’s voor de hele stad. Elk IHP begint met een verkenning van de huidige situatie en de verwachte behoefte. • Via de actualisatie van de voorzieningennota’s voor ontwikkelgebieden. Daarin staat waar er plek wordt vrijgehouden voor maatschappelijke voorzieningen en groen, en of die plek nog steeds nodig is. Voorzieningennota’s zijn er alleen voor ontwikkelgebieden, omdat daar veel meer nieuwe voorzieningen nodig zijn dan in de rest van de stad. Aanvullend aan de monitoring van voorzieningen op gebiedsniveau, zal het college bij bouwplannen inzichtelijk maken hoe het plan zich verhoudt tot voorzieningen en groen in de omgeving.

Evaluatie werkwijze Tot slot evalueert het college elke vier jaar het werken met richtinggevende normen voor maatschappelijke voorzieningen en groen. Daarbij betrekt het college de ervaringen in Den Haag, en ontwikkelingen bij de G4 en op nationaal en Europees niveau. Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 30 januari 2024, besluit: I.

II.

III.

de nota ‘Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024’ vast te stellen, *met dien verstande dat de door Stichting Wijkberaad Bezuidenhout aangeboden Leefbaarheidseffectrapportage wordt aangenomen en inzichtelijk wordt gemaakt voor de hele stad, waarbij de gemeente het onderhoud tot tenminste 2040 zal (laten) verzorgen. *Én met dien verstande, dat de maatvoering voor een huisartsenpraktijk wordt gewijzigd conform de richtlijnen van de Landelijke Huisartsen Vereniging en de richtinggevende norm wordt gewijzigd van 110 m2 naar 150m² voor een normpraktijk van 2095 patiënten. *Bij ontwikkelvisies of gebiedsNvU’s aan te geven welke voorzieningen zijn beoogd, waar deze een plek kunnen krijgen, en hoeveel vierkante meter is voorzien in het betreffende gebied. *Bij de ontwikkelstrategieën standaard een specifiek overzicht te geven van: 1. hoeveel voorzieningen worden gerealiseerd;

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10632711

IV.

V.

2. hoe deze zich verhouden tot de Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024; 3. welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden; 4. en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden. Indien financiering echter pas later mogelijk is, hiervan een motivatie te geven en een duidelijk traject te schetsen naar de benodigde financiering; *Bij NvU’s en PUK’s standaard een overzicht toe te voegen wat het huidige voorzieningenniveau is, welke voorzieningen in de wijk en wijkoverstijgend nodig zijn voor de toename van het aantal woningen en bewoners, en indien van toepassing hoe dit zich verhoudt tot de ontwikkelstrategie. *Het college evalueert en actualiseert na twee jaar de Haagse richtinggevende normen maatschappelijke voorzieningen en groen 2024, op basis van evaluatie en samenwerking met deskundigen. De raad wordt hierover gerapporteerd.

*Aldus geamendeerd besloten in de openbare raadsvergadering van 12 september 2024.

De griffier,

De voorzitter,

7/7