20240912-RIS314661 Gewijzigd initiatiefvoorstel PvdD Stunt niet met het klimaat
Tekst van het document
GEWIJZIGD INITIATIEFVOORSTEL
STUNT NIET met het
Klimaat
Leonie Gerritsen Partij voor de Dieren
RIS314661 8 juli 2024
I N L E I D I N G Den Haag stelt dit jaar nieuw reclamebeleid
Een belangrijk factor die de klimaatcrisis
voor de openbare ruimte vast. Het is van groot
verergeren
belang dat het beleid de klimaatdoelstellingen
brandstoffen. Het voorstel beoogt daarom de
niet ondermijnt. Gezien de urgentie van de
reclame voor deze producten aan banden te
klimaatcrisis is regulering van reclame in de
leggen. Dit type reclame heeft namelijk als
openbare ruimte een passende maatregel die
doel consumenten en bedrijven te stimuleren
nu moet worden genomen. Het beleid moet
om fossiele brandstoffen te blijven gebruiken.
is
het
gebruik
van
fossiele
dus niet alleen betrekking hebben op nieuwe contracten die pas over enkele jaren worden
Reclame beïnvloedt ons gedrag aanzienlijk.
herzien. Het voorliggende voorstel heeft als
Zoals tabaksreclame verboden is omdat het
doel dat Den Haag in de openbare ruimte de
schadelijk is voor onze longen, zou reclame
plaatsing van reclame die de klimaatcrisis
die sterk bijdraagt aan klimaatverandering
sterk verergert voorkomt.
verboden
moeten
worden
omdat
het
schadelijk is voor de aarde.
A A N L E I D I N G Den Haag streeft ernaar om in 2030 een
in Nederland. Dit heeft ook gevolgen voor de
klimaatneutrale gemeente te zijn en heeft de
Haagse
klimaatcrisis
dierenwelzijn. Fossiele brandstoffen, zoals
(RIS304259).
in
december Mobiliteit,
2019
erkend
voedsel
natuurgebieden,
woningbouw
en
en
kolen, olie en gas, veroorzaken veel CO2-
energieverbruik in huis zijn de grootste
uitstoot, gezondheidsschade en milieuschade.
oorzaken van CO2-uitstoot in een Nederlands huishouden. Dit initiatiefvoorstel richt zich
Den
Haag
daarom op de belangrijkste factor binnen
klimaatneutrale stad te worden met schone
deze categorieën: fossiele brandstoffen en
lucht
vleesconsumptie.
daarom niet passend dat producten en
en
heeft
als
doel
duurzaamheidsambities.
om Het
een is
diensten die dit doel ondermijnen in het De wereldwijde vleesconsumptie heeft een
straatbeeld worden gepromoot. Dit voorstel
grote impact op het klimaat. Door geen vlees
beoogt daarom het weren van reclame voor
te consumeren, kan per persoon per week
fossiele brandstoffen en vleesproducten uit
gemiddeld 13,3 kg CO2eq bespaard worden.
het straatbeeld van Den Haag om inwoners en
De vleesproductie vereist bovendien veel
bezoekers aan te moedigen minder van deze
waterverbruik
producten te gebruiken.
en
veroorzaakt
gezondheidsschade en het stikstofprobleem 2
J U R I D I S C H E
C O N T E X T
De initiatiefnemer wil - gezien de urgentie van
met
exploitanten
over
reclame
de klimaatcrisis - dat Den Haag eindelijk de
haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer,
stap maakt om te kiezen voor regulering van
vrijstaande
reclame. Het gaat hier specifiek om reclame in
Deze bevoegdheid ligt bij het college.
reclamevitrines
en
in
billboards.
de openbare ruimte. De APV definieert handelsreclame in de openbare ruimte als
Het Europees Hof voor de Rechten van de
volgt:
Mens
‘iedere
openbare
aanprijzing
van
ziet
toe
op
de
vrijheid
van
goederen of diensten, waarmee kennelijk
meningsuiting, waar reclame onder valt. Het
beoogd wordt een commercieel belang te
Hof is van mening dat de vrijheid van
dienen’. [2] Reclame is echter breder dan
meningsuiting, waaronder dus ook reclame,
alleen het aanprijzen van producten of
beperkt kan worden als daarmee een groter
diensten,
doel van algemeen belang wordt gediend.
omdat
het
ook
merkreclame,
aankondigingen of de promotie van een bepaald thema of idee omvat. Het begrip
Doelen
'reclame' wordt daarom gebruikt in plaats van
gezondheid.
het
verleiden consumenten en bedrijven om
begrip
'handelsreclame'.
Andere
zijn
onder
meer
Fossiele
en
bredere begrip. [3]
klimaatverandering, wat een negatieve impact de
die
vleesreclames
producten
op
kopen
en
gemeenten, zoals Utrecht, hanteren ook dit
heeft
te
veiligheid
bijdragen
aan
volksgezondheid.
De gemeente Den Haag stelt zelf de regels op
Klimaatverandering heeft nu al een negatieve
voor reclame-uitingen in de openbare ruimte.
impact op de volksgezondheid, zo betoogt
Het
onder meer het RIVM. [4] Recent stelden meer
wijzigen
van
de
APV
is
een
raadsbevoegdheid. Deze bevoegdheid van de
dan
gemeente strekt zich op basis van de
tijdschriften eveneens dat klimaatverandering
Gemeentewet
de
leidt tot onder meer sterfte door hitte,
bescherming van de gezondheid van personen
huidkanker, tropische infecties en allergieën.
(Eiffel-onderzoek, zie bijlage). Door fossiele en
[5] Door fossiele reclame en vleesreclame uit
vleesreclame uit de openbare ruimte te
de openbare ruimte te weren, draagt Den
weren,
in
wordt
geval
tot
Haag
CO2-uitstoot,
een
volksgezondheid. Het beperken van fossiele
schonere lucht en gezonder milieu. Ook
reclame is niet voor niets door de IPCC in
draagt de maatregel bij aan het verminderen
2021 aangewezen als voorbeeld van een
van de stikstofcrisis.
effectieve beleidsmaatregel. [6]
Naast haar publiekrechtelijke instrumentarium
Den Haag streeft naar een schone en gezonde
heeft de gemeente directe invloed op de
stad en investeert daarom in schone lucht
contracten met reclame-exploitanten, via het
door middel van de Aanpak schoon vervoer[7]
programma
de
en het Schone Lucht Akkoord. [8] Het weren
aanbesteding opgesteld wordt. Het gaat hier
van fossiele en vleesreclame past in deze
om langlopende contracten
ambitie en sluit aan bij het voorzorgsprincipe
3
van
de
eisen
dat
voor
bij
aan
de
bescherming
medische
door
van
belang
uit
vooraanstaande
gediend
vermindering
dit
elk
200
van
de
dat stelt dat de overheid maatregelen moet
mogelijk verbod op fossiele reclame, is het tijd
nemen om inwoners te beschermen tegen
om door te pakken. Er zijn namelijk veel
ernstige of onomkeerbare schade aan de
andere plekken die ook werken aan het
samenleving of het milieu.
beperken van reclame voor producten die bijdragen aan klimaatverandering. Dit geldt
Dit initiatiefvoorstel is gebaseerd op een
bijvoorbeeld ook voor vleesreclame, waarvan
eerder voorstel om fossiele reclame [9] te
de impact op het milieu groot is. In de
weren. Het eerdere voorstel werd afgewezen
Provincie Noord-Holland is op 19 december
door een kleine meerderheid, deels omdat
2022 naar aanleiding van een motie van de
men vreesde dat het geld zou kosten. Hierop
PvdA en GroenLinks [11] al besloten om zowel
heeft een verdere verdieping plaatsgevonden
fossiele als vleesreclame te verbieden. Dit
die aantoont dat er geen kosten verwacht
voorstel doet hetzelfde. Ook zijn er twee
worden. Nu er een nieuw reclamebeleid komt
juridische
[10] en er in het coalitieakkoord wordt
voorstel te onderbouwen: één van Eifel en één
gesproken over een
van Van der Vijver.
4
adviezen
bijgevoegd
om
het
P R O B L E E M S T E L L I N G Fossiele- en vleesreclame draagt bij aan meer CO2-uitstoot en luchtvervuiling en veroorzaakt daarmee gezondheidsschade Fossiele
reclame
heeft
als
doel
dat
consumenten meer producten afnemen die gebaseerd
zijn
op
fossiele
brandstoffen
(kolen, olie, gas). Fossiele producten zoals voertuigen op verbrandingsmotoren en grijze energie veroorzaken uitstoot van stoffen als CO2 en fijnstof. Dit heeft een directe en negatieve invloed op klimaatverandering en luchtkwaliteit, en daarmee op de gezondheid van inwoners en bezoekers van Den Haag. Ook
heeft
het
gebruik
van
fossiele
verbrandingsmotoren in Den Haag een directe impact op het stikstofprobleem waardoor de natuur zwaar onder druk staat. Vleesreclames dragen slechte
ook
bij
aan
klimaatverandering,
luchtkwaliteit
en
andere
milieuproblemen. Mede daarom heeft Den Haag een duurzaam voedselbeleid [12], gericht op een eiwittransitie.
klimaatdoelstellingen om klimaatneutraal te zijn in 2030. De Haagse gemeenteraad heeft
Fossiele- en vleesreclame staat haaks op
vastgesteld dat Europese, nationale en lokale
Global
overheden alles moeten doen wat in hun
Goals
en
gemeentelijke
macht ligt om de opwarming van de aarde te
beleidsambities
beperken tot 1,5 °C. Deze committering is ook Deze industrie is de grootste veroorzaker van
door de Nederlandse overheid bevestigd met
klimaatverandering. Het reguleren van deze
het ondertekenen van het klimaatakkoord van
reclames
helpt
verminderen
CO2-uitstoot
te
Parijs. Het weren van fossiele en vleesreclame
klimaatverandering
te
sluit
om
en
de
ook
aan
bij
gemeentelijke
voorkomen, wat aansluit bij doelstelling 13
beleidsdocumenten zoals de Aanpak schoon
‘Klimaatactie’ van de SDG's, ook bekend als
vervoer en het Schone Lucht Akkoord. Deze
de Global Goals. Naast klimaatverandering
documenten beogen om de lucht in Den Haag
hebben
te
fossiele
brandstoffen
en
verschonen,
door
vervuilende
vleesproductie ook een negatieve invloed op
vervoersmiddelen te weren en schoon vervoer
werkomstandigheden,
te
de
natuur,
het
leefmilieu en de mensenrechten wereldwijd.
bevorderen,
met
als
doel
de
volksgezondheid te verbeteren. Ook sluit het aan bij de gemeentelijke, provinciale en
Het weren van deze reclames helpt Den Haag
landelijke ambities om het stikstofprobleem in
bij het behalen van de eigen
Natura 2000-gebieden tegen te gaan.
5
Fossiele- en vleesreclame is misleidend en
politieke beslismomenten in Den Haag.
haalt de urgentie uit de energietransitie
Daarom is het extra belangrijk dat Den Haag deze reclames weert. In 2019 was slechts 2%
Fossiele reclame geeft een verkeerde indruk
van de investeringen van de fossiele industrie
van de inspanningen van de fossiele industrie
gericht op vergroening. Desondanks zoekt de
om te vergroenen. De reclames benadrukken
industrie nog steeds naar nieuwe olie- en
groene initiatieven, terwijl deze slechts een
gasvelden.
klein deel vertegenwoordigen van de vaak vervuilende activiteiten van deze industrie.
Dezelfde problematiek speelt bij de
Deze advertenties normaliseren de fossiele
vleessector die bijvoorbeeld in 2022 met de
sector en hun schadelijke producten. Dit
reclame ‘Nederland Vleesland’ probeerde om
vermindert de urgentie om te vergroenen en
haar imago op het gebied van klimaatimpact
te verduurzamen, wat juist dringend nodig is.
en slechte omgang met dierenwelzijn te
Vervuilende
veranderen. De negatieve gevolgen van de
bedrijven
gebruiken
groene
reclames vaak om lobby-inspanningen te
consumptie van vlees op het klimaat en op het
ondersteunen, vooral rond belangrijke
milieu worden niet genoemd.
6
A A N P A K
Beoogd effect
Dienst Vliegen & zeevaart Alle vlieg- en bootreizen op fossiele
Dit voorstel beoogt fossiele en vleesreclames
brandstof, ongeacht de afzender van de
te weren uit het straatbeeld van Den Haag,
advertentie (kan Djoser, Corendon, TUI,
met als doel dat dit leidt tot een afname van
SunWeb zijn, maar ook Albert Heijn of
het
Kruidvat of een ambassade)
gebruik
van
deze
producten
door
bewoners en bezoekers van de stad. Het is
Pakketreizen naar bestemmingen buiten
een erkenning van het feit dat de fossiele en
Europa waar de vliegreis of bootreis niet
vee-industrie een grote rol spelen in het
bij inbegrepen is
verergeren
van
klimaatverandering.
Het
voorstel beoogt bij te dragen aan het
Dienst Auto’s
voorkomen van steeds ergere effecten van
Nieuwe
klimaatverandering en aan het beschermen
vervoermiddelen
met
een
fossiele
van de gezondheid.
verbrandingsmotor
en
hybride
auto’s
vervoermiddelen
en
lease-
(zoals de SUV, benzineauto) Definitie van fossiele reclame IssueDe Alliantie Amsterdamse Reclame Fossielvrij
and
image-advertenties
voor
de
volgende sectoren
heeft namens 51 organisaties een advies
Bedrijven in de olie- en gaswinning
opgesteld voor het Amsterdamse college van
Luchtvaartbedrijven en luchthaven
B&W over hoe om te gaan met het weren van fossiele reclame [13]. Deze alliantie stelde de
Fossiele reclame laat zich hiermee beschrijven
volgende definitie van fossiele reclame op:
als reclame door bedrijven uit de kolensector, de olie- en gassector en de luchtvaartsector
Product Fossiele brandstof
met de producten en diensten fossiele
Fossiele brandstof voor vervoer (bijvoorbeeld
brandstoffen,
benzine, diesel, gas)
grijze stroom- en gascontracten, cruisereizen
Fossiel opgewekte elektriciteit en warmte
vliegvakanties/vliegtickets,
en auto’s met een fossiele of hybride brandstofmotor. Onder deze definitie vallen issue- en image-advertising en sponsoring van bedrijven uit genoemde sectoren.
7
Initiatiefnemer stelt voor met het oog op de
uit de buitenruimte. Dit verbod heeft geen
juridische houdbaarheid deze definitie deels
betrekking op fossiele of vleesreclame die
over te nemen, met uitzondering van de
bijvoorbeeld via print, radio, tv of digitaal in
reclame voor en door bedrijven uit de fossiele
Den Haag verspreid wordt [X]. Ook voorziet
sector. Initiatiefnemer stelt daarmee voor de
de voorgestelde wijziging van de APV in een
definitie toe te voegen aan de APV, en
clausule waardoor bedrijfsnamen, logo’s en
verzoekt het college deze definitie op te
reclames aan of in de directe nabijheid van
nemen in het Reclamebeleid Buitenruimte.
winkelpanden
bijvoorbeeld
nog
steeds
mogelijk zijn. De bedrijfsvoering van deze Een vergelijkbare definitie kan ook worden
bedrijven wordt dus maar beperkt begrensd.
gebruikt voor vleesreclame. In dit geval gaat
Tegelijkertijd wordt zo wel een stap gezet om
het om reclame voor voedsel dat afkomstig is
de klimaatcrisis aan te pakken.
van gedode dieren, en dus om reclame voor vlees en reclame door bedrijven uit de
Omgang met bestaande contracten
vleessector. Dit omvat geen issue- en imageadvertising en sponsoring door bedrijven uit
De gemeente heeft afspraken gemaakt met
deze sectoren. De initiatiefnemer stelt daarom
verschillende
voor om deze definitie toe te voegen aan de
openbare plekken, zoals bij het openbaar
APV.
vervoer,
partijen
vrijstaande
over
reclame
reclamevitrines
op en
billboards. Uit een juridisch onderzoek van Impact op bedrijven
advocaat Van der Vijver blijkt dat het aanpassen van de APV geen grond is te
Bedrijven hebben binnen bepaalde grenzen de
vermoeden dat schadeclaims betaald moeten
vrijheid om te kiezen waar ze reclame voor
worden.
maken en consumenten maken natuurlijk hun
publiekrechtelijk bevoegd tot het wijzigen van
eigen keuzes. Het Europees Hof voor de
de APV op het gebied van buitenreclame. Een
Rechten van de Mens ziet toe op de vrijheid
verbodsbepaling
van meningsuiting waar reclame ook toe
uitingen heeft effect omdat de exploitanten
wordt gerekend. Reclame kan beperkt worden
van buitenreclame in de gemeente zich dienen
als een groter doel zoals de gezondheid in het
te houden aan de toepasselijke regelgeving,
geding
waaronder een – aangepaste – APV.
komt.
Klimaatverandering,
alsook
De
gemeenteraad
voor
is
bepaalde
namelijk
reclame-
uitstoot van CO2 en andere stoffen, hebben een negatieve invloed op de gezondheid van
Daarnaast
inwoners. Het weren van de genoemde
tussen de gemeente en de exploitanten geen
reclame kan voor bedrijven in deze sectoren
bepalingen die een garantie zouden kunnen
bovendien een extra impuls geven om sneller
inhouden dat de APV niet op dit gebied
naar een groen en niet-vervuilend business
aangepast zou kunnen worden (los van de
model over te stappen. Hierbij kan opgemerkt
vraag of dat juridisch mogelijk zou zijn). Ook
worden dat er in dit initiatiefvoorstel sprake is
bij een wijziging van de APV kan de gemeente
van
van
dus onverminderd aan haar contract blijven
reclamemogelijkheden voor bedrijven. Dit
voldoen. Daarbij is het maar de vraag of een
initiatiefvoorstel heeft niet tot doel dit type
exploitant überhaupt schade lijdt.
gedeeltelijke
beperking
reclame geheel te verbieden, enkel te weren
8
bevatten
de
overeenkomsten
F I N A N C I Ë N Het weren van fossiele en vleesreclame uit de
contracten. Toen op 1 oktober 2021 de Wet
openbare
Kansspelen
ruimte
hoeft
niet
voor
op
Afstand
online
gokken
inkomstenderving te zorgen bij de gemeente
legaliseerde had dit positieve effecten voor
en bij exploitanten, aangezien deze vorm van
het
reclame
andere
reclameruimte.
Het
het
overeenkomsten
die
wordt
vervangen
reclame-uitingen.
Hiermee
initiatiefvoorstel
geen
door hoeft
aantal
toegestane
afnemers
van
is
niet
dat
al
gesloten
zo
waren
financiële
voordat bekend was dat deze wet zou ingaan,
consequenties te hebben. Het zou echter wel
toen zijn opengebroken om een hogere
kunnen zijn dat exploitanten bepleiten dat ze
afdracht af te dwingen. Hetzelfde gold toen
minder afdracht willen betalen. Echter, eerst
gokreclames weer aan banden werden gelegd
dient overtuigend aangetoond te worden dat
[14]. Mocht een aanpassing van het contract
er
wenselijk
sprake
is
van
ingrijpend
gewijzigde
zijn,
dan
kan
bovendien
een
financiële of commerciële voorwaarden naar
mogelijke aanpassing zien op aanpassing van
aanleiding van gewijzigde regelgeving. Dit is
de voorwaarden, zoals een (korte) verlenging
niet vanzelfsprekend, omdat er een zeer ruim
van de concessietermijn of een (geringe)
scala
uitbreiding
aan
mogelijke
adverteerders
overblijft.
(niet-fossiele) Daarnaast
is
van
het
aantal
advertentie
plaatsen.
onderdeel van een redelijk ondernemersrisico dat regels kunnen fluctueren. Wisselende wet-
Wij zien geen reden om uit te gaan van
of regelgeving leidt niet automatisch en direct
financiële
tot de noodzaak van aanpassing van lopende
hebben op de huidige begroting.
consequenties
die
betrekking
P L A N N I N G E N C O M M U N I C A T I E Als
de
en in het gemeentelijk reclamebeleid. Het
Algemene Plaatselijke Verordening gemeente
college dringt er bij het Rijk op aan te komen
Den Haag wordt vastgesteld dan dienen
tot een landelijk verbod op deze reclame en
exploitanten hieraan te voldoen. De gemeente
sponsoring.
zal waar toepasselijk contact op moeten
Tot slot wordt gevraagd uiterlijk in het vierde
nemen met exploitanten van buitenreclame
kwartaal van 2024 te rapporteren over deze in
om hen te wijzen op de wijzigingen in de APV
gang gezette acties.
9
de
voorgestelde
wijziging
van
C O N C E P T - B E S L U I T De gemeenteraad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen d.d. 12 september 2024, gezien het voorstel van Leonie Gerritsen, Partij voor de Dieren. Besluit: 1. Fossiele en vleesreclame in de openbare ruimte van Den Haag te verbieden door: a. In de Algemene plaatselijke verordening onder artikel 1:1 het volgende lid toe te voegen: “Fossiele reclame: reclame door of voor bedrijven in de kolensector, de olie- en gassector en de luchtvaartsector en reclame over de producten en diensten fossiele brandstoffen, vliegvakanties, vliegtickets, grijze stroomcontracten, gascontracten, cruisereizen of auto’s met een fossiele of hybride brandstofmotor.” “Vleesreclame: reclame door of voor bedrijven in de vleessector en reclame over vlees. Waarbij vlees gedefinieerd is als voedsel afkomstig van gedode dieren.” b. In de Algemene plaatselijke verordening onder artikel 2:97 Handelsreclame een zevende lid toe te voegen: “Fossiele en vleesreclame, die zichtbaar is vanaf een voor het publiek toegankelijke plaats, is verboden, tenzij het gaat om: a. bedrijfsnamen, bedrijfslogo’s en reclames aan of in de directe nabijheid van het pand waar de activiteiten plaatsvinden waar de reclame betrekking op heeft; b. wegwijzers op bedrijventerreinen; c.
In de Algemene plaatselijke verordening onder de eerste leden van artikel 6:1 en 6:1a (strafbepaling en boetebepaling bestuurlijke boete) aan de opsomming artikel 2:97, lid 5 toe te voegen. 2. Deze verordening in werking te laten treden op 1 januari 2025. 3. Het college opdracht te geven het huidige door hen vastgestelde beleid overeenkomstig dit voorstel aan te passen. 4. Het college opdracht te geven de exploitanten van reclamedragers in Den Haag te wijzen op de wijziging in de APV en het gemeentelijk reclamebeleid, teneinde fossiele en vleesreclames in onder ander haltevoorzieningen bij het openbaar vervoer, vrijstaande reclamevitrines en billboards te weren. Zo hebben de exploitanten ruim de tijd om zich op aanpassing van de regelgeving voor te bereiden. 5. Bij het Rijk erop aan te dringen om te komen tot een landelijk verbod op fossiele en vleesreclames evenals fossiele en vlees sponsoring. Het landelijke verbod zou niet alleen in de buitenruimte, maar ook in de (social) media dienen te gelden. 6. Het college te verzoeken om in het vierde kwartaal van 2024 de voortgang van de genoemde acties aan de raad mee te delen alsook eventuele andere in te schatten (financiële) gevolgen. Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 12 september 2024 De griffier,
10
De voorzitter,
C O L O F O N Partij voor de Dieren Den Haag
Foto's
Spui 70
Cover:
2511 BT Den Haag
p. 2: Juhash Imre, Pexels p. 4: Jacek Dylag, Unsplash
Tel. nr. | 070 353 3714
p. 5: Kelly Sikkema, Unsplash
E-mail | pvdd@denhaag.nl
p. 6: Arthon Meekodong
Website | denhaag.partijvoordedieren.nl
p. 7: Muhammed Khairul Iddin Adnan, Pexels p. 9: Robin Sommer, Unsplash
Robert Barker | Tekst Jan Willem van den Bos | Tekst
Met speciale dank aan Femke Sleegers van
George Ongkiehong | Tekst
Reclame Fossielvrij
Nicole Dick | Vormgeving
B R O N N E N [1] Barker, R. (2019). Motie Klimaatcrisis (RIS304259). Opgehaald van https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/6/Moties%2C%20amendementen%20en%20initiatieven/55 5007 [2] Gemeente Den Haag. (2021). Algemene plaatselijke verordening voor de gemeente Den Haag. Opgehaald van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR11313/51 [3] Gemeente Utrecht. (2017). Reclameverordening gemeente Utrecht 2017. Opgehaald van https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR460353 [4] RIVM. (2022). Klimaat en gezondheid. Opgehaald van https://www.rivm.nl/klimaat-en-gezondheid [5] The Guardian. (2021). More than 200 health journals call for urgent action on climate crisis. Opgehaald van https://www.theguardian.com/environment/2021/sep/06/more-than-200-health-journals-call-forurgent-action-on-climate-crisis [6] IPCC. (2021). IPCC Sixth Assessment Report. Opgehaald van https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg3/ [7] Gemeente Den Haag. (2019). Aanpak schoon vervoer (RIS303606). Opgehaald van https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/Overige%20bestuurlijke%20stukken/536083 [8] Rijksoverheid. (2020). Deelnemers Schone Lucht Akkoord. Opgehaald van https://www.schoneluchtakkoord.nl/schone-lucht-akkoord/deelnemers/ [9] Barker, R. (2021). Gewijzigd initiatiefvoorstel: Weer fossiele reclame uit de openbare ruimte (RIS310966).
Opgehaald van https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/6/Moties,%20amendementen%20en%20initiatieven/718284 [10] Gemeente Den Haag. (2023). Evaluatie reclamebeleid (RIS314585). Opgehaald van https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/Overige%20bestuurlijke%20stukken/822395
11
[11] Muurlink, G & Gielen, A. (2022). Motie Reclameafspraken aanpassen aan provinciaal duurzaamheidsbeleid (M256-2022). Opgehaald van https://noordholland.bestuurlijkeinformatie.nl/Agenda/Document/5aead2c0-80e2-4c8d-bf2622299077bbde?documentId=367adf4b-9fd8-4f61-ae6a-e5291181089c&agendaItemId=15ea99ad-117c42ac-982f-93ef999e2848 [12] Barker, R. & Holman, J. & Wijsmuller, J. (2019). 2e gewijzigd, Duurzaam voedsel; nog een tandje bijzetten (RIS302821). Opgehaald van https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/6/moties,_amendementen_en_initiatieven/516824 [13] Alliantie Amsterdamse Reclame Fossielvrij. (2020). Amsterdamse Reclame Fossielvrij. Opgehaald van https://verbiedfossielereclame.nl/wp-content/uploads/2020/11/AmsterdamseReclame-Fossielvrij.pdf [14] Barker, R. (2022). Schriftelijke vragen Gokken met reclame (RIS312894). Opgehaald van https://denhaag.notubiz.nl/modules/4/schriftelijke_vragen/770182
B I J L A G E N Eiffel (2021). Het weren van fossiele reclame uit de openbare ruimte in Utrecht. Van der Vijver, T. (2022). Juridische analyse civielrechtelijke aspecten initiatiefvoorstel verbod fossiele reclame.
12