20240711-RIS319104 Voorstel van het college inzake vaststelling voorlopig ontwerp overkluizing Grotiusplaats

Datum

Registratienummer

6 juni 2024

DSO/10685600 RIS319104

Voorstel van het college inzake vaststelling voorlopig ontwerp overkluizing Grotiusplaats Aanleiding en doel Langs de A12, tegenover het Paleis van Justitie, zijn in 2022 de Grotiustorens I en II opgeleverd met 655 huurappartementen. Het realiseren van een overkluizing ten behoeve van geluidsreductie was destijds een voorwaarde voor de ontwikkeling van de Grotiustorens. Dit is vastgelegd in het bestemmingsplan 2018 (RIS300549). De gemeente heeft met Provast in 2017 vastgelegd dat de kosten voor de realisatie en exploitatie van de overkluizing geheel voor rekening van de gemeente zijn en dat het dek groen ingevuld zal worden. Recent geluidstechnisch onderzoek (her)bevestigt dat de geluidsbelasting op de gevels van de Grotiustorens aanmerkelijk hoger is dan de wettelijke norm en dat niets doen geen optie is. De geluidbelasting terugbrengen tot een wettelijk acceptabel niveau en het inrichten van een groengebied draagt bij aan het woongenot van de bewoners van de Grotiustorens en zijn omgeving. Op 30 juni 2022 is door de raad een gewijzigde scope voor de overkluizing vastgesteld met een constructie, een veiligheidsinstallatie concept en een park (RIS312232) met de opdracht deze uit te werken tot een voorlopig ontwerp (VO).

Ook is op 30 juni 2022 een motie aangenomen (motie: Toekomstvisie voor de overkluizing, RIS312689) om te onderzoeken of een tijdelijke constructie een optie is. Ook is door middel van het aannemen van een motie (Motie: Second opinion overkapping, RIS312690) het besluit genomen een klankbordgroep in te stellen met als hoofdopdracht te onderzoeken of het gekozen alternatief nu de beste en meest kosteneffectieve oplossing is met het oog op mogelijke toekomstscenario’s voor de Utrechtsebaan. De ingerichte klankbordgroep heeft in februari 2023 zijn bevindingen gepresenteerd en onder andere geadviseerd om een halfopen alternatief te onderzoeken op haalbaarheid. Projectgebied Grotiusplaats Het projectgebied Grotiusplaats ligt in het Central Innovation District (CID), aan de Prins Clauslaan tussen het Anna van Buerenplein/ Theresiastraat en het Prins Bernardviaduct/ Juliana van Stolberglaan (Figuur 2). De huidige inrichting van het gebied vormt zowel ruimtelijk als functioneel een barrière tussen het centrum en de wijk Bezuidenhout (Figuur 1). De overkluizing van de A12 ter hoogte van de Grotiusplaats verbetert de verbinding tussen de aanliggende wijken. Op de overkluizing komt extra openbare ruimte die qua beplanting aansluit bij de nieuwe inrichting van het Maria Stuartplein.

Het park biedt extra visuele kwaliteit vanuit de omliggende bebouwing en voor langsgaand verkeer op de Prins Clauslaan en de mogelijkheid tot gebruik en verblijf.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

dienst: afdeling-telefoon dienst: afdeling-website

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Figuur 1 Huidige situatie Utrechtsebaan ter hoogte van de Grotiusplaats

Er is al eerder een ontwerp gemaakt voor de overkluizing Grotiusplaats en het Maria Stuartplein (de openbare ruimte aan de voet van de Grotiustorens). Het oorspronkelijke voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting voor de overkluizing Grotiusplaats en het Maria Stuartplein heeft vanaf april 2020 ter inzage gelegen (7 april 2020, RIS305074). Nadien heeft de gemeente geconcludeerd dat de overkluizing complexer en duurder was dan eerder aangenomen. Daarop heeft het college besloten om het projectdeel overkluizing Grotiusplaats te splitsen van het projectdeel inrichting van het Maria Stuartplein (13 juli 2021, RIS309529).

Figuur 2 Bestaande situatie en locatie overkluizing Grotiusplaats

2/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Raadsbesluit, amendement en moties De gemeenteraad heeft op 30 juni 2022 (RIS312232) ingestemd met het voorstel tot aanpassing van de scope, met een voorbereidingsbudget voor de volgende projectfase en met een reservering in het meerjaren-investeringsplan (MIP) voor de geraamde investeringskosten. De aanpassing van de scope bestaat op hoofdlijnen uit: • de constructie (en de belasting erop) is lichter en goedkoper dan de oorspronkelijk bedachte oplossing. De constructie was gebaseerd op een tafelconstructie en is aangepast naar een oplegging op de bestaande wanden van de bak van de Utrechtsebaan; • het verticale vluchtconcept wordt in het ontwerp toegespitst op de specifieke situatie van de overkluizing Grotiusplaats (met een lengte van 219 m); • de maaiveldinrichting wordt niet uitgevoerd met grote, zware bomen op het dek maar met struiken en beplanting voor een lagere belasting op het dek. Bij de behandeling van het betreffende voorstel heeft de gemeenteraad een drietal moties en een amendement aangenomen. Het amendement luidde “Blijf mogelijkheden stadspark Utrechtsebaan onderzoeken” (RIS312685). Op 19 oktober 2022 (RIS313362) heeft het college de raad geïnformeerd over de ingestelde klankbordgroep met externe experts.

Omdat ook de moties “Toekomstvisie voor de overkluizing” (RIS312689) en “Second opinion overkapping” (RIS312690) een nauwe relatie hebben met genoemd amendement zijn deze opgaven ook meegegeven in de onderzoeksopdracht aan de klankbordgroep. Motie “Betere sturing op risicoanalyses bij grote stadsprojecten” (RIS312686) is op 13 december 2022 separaat van het project overkluizing Grotiusplaats door het college richting de gemeenteraad afgedaan. Collegebesluit ter inzage leggen VO-maaiveld Op 18 oktober 2022 heeft het college het aangepaste voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting van de Grotiusplaats boven op de overkluizing vrijgegeven om ter inzage te leggen. De commissie Ruimte is hierover per brief geïnformeerd (RIS313453) en in de gelegenheid gesteld om technische vragen te stellen. De fractie van de Partij voor de Dieren heeft hiervan gebruik gemaakt. De vragen zijn op 6 december 2022 beantwoord (RIS313828) en hebben voor het college niet geleid tot aanpassing in het maaiveldontwerp. Appreciatie rapport klankbordgroep & alternatieven onderzoek Naar aanleiding van het op 3 juni 2022 aangenomen amendement en de moties “Toekomstvisie voor de overkluizing” (RIS312689) en “Second opinion overkapping” (RIS312690) is de klankbordgroep haar onderzoeksopdracht gestart.

Tijdens de vergadering van de commissie Ruimte van 15 februari 2023 heeft de klankbordgroep een presentatie gegeven, waarmee zij de conclusies heeft gedeeld van de externe reflectie op de vertunneling van de Utrechtsebaan en de overkluizing Grotiusplaats. Op 21 februari 2023 is het rapport van de klankbordgroep aan de commissieleden toegezonden (RIS314633). Na het verschijnen van het rapport van de klankbordroep waren de commissieleden tot 8 maart 2023 in de gelegenheid om (technische) vragen te stellen. Hierop zijn twintig vragen ontvangen. De antwoorden op de technische vragen zijn als bijlage bij de Appreciatiebrief meegestuurd aan de leden van de commissie ruimte op 16 november 2023 (RIS316958). In de Appreciatiebrief is het college ingegaan op twee van de dertien onderzochte alternatieven. De conclusie van het college is, mede aan de hand van het gesprek met de commissie ruimte op 16 november 2023, dat het ontwerp uitgewerkt in het voorlopig ontwerp volgens het raadsbesluit van 2022 (RIS312232) dichte dek, afsteunend op bestaande bak met openbaar groen aan de raad wordt voorgelegd.

3/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Geluidsreductie en veiligheid De topeisen waaraan de overkluizing wettelijk gezien moet voldoen zijn geluidsreductie en veiligheid. Geluidsreductie Ten aanzien van het geluid is de Omgevingswet en de daarop gebaseerde uitvoeringsregelgeving (voorheen: Wet geluidhinder) richtinggevend. De gevels van woningen mogen wettelijk gezien blootgesteld worden aan een maximale geluidsbelasting van 48 dB voor verkeerslawaai. De geluidbelasting op Grotiustoren I is momenteel 67 dB. En het is ook ruim boven de door het college vastgestelde hogere grenswaarde van 59 dB voor Grotiustoren I. Dit leidt voor bewoners tot een ongezond woonklimaat. Maatregelen ten aanzien van geluidsreductie zijn dus noodzakelijk. Veiligheidsconcept In dit specifieke project werken de eisen veiligheid en geluidreductie tegen elkaar in: hoe steviger en fundamenteler de geluidsmaatregelen zijn des te zwaarder (en kostbaarder) zijn de noodzakelijke veiligheidsmaatregelen. Een oplossing voor het geluid, zoals bijvoorbeeld het door uw raad op 30 juni 2022 vastgestelde dichte dek, veroorzaakt dat de rook en hitte ingeval van een calamiteit met brand er niet uit kunnen waardoor een onveilige situatie ontstaat voor weggebruikers op de Utrechtsebaan. Om de situatie alsnog veilig te maken is vluchtwegverkorting noodzakelijk.

Dit vergt grote investeringen in een middenvluchtkanaal, installaties en hoge exploitatiekosten omdat de installaties aangesloten moeten worden op de bediencentrale Den Haag (hierna te lezen als bediencentrale). Het wettelijk veiligheidskader wordt in het geval van dit project voor een belangrijk deel bepaald door de lengte van de overkluizing. De totale overkluizing van de Utrechtsebaan ter plaatse van de Grotiusplaats wordt 219 meter lang en valt daarmee niet onder de wettelijke voorschriften voor een tunnel (minimaal 250 meter lengte) zoals vastgelegd in de Wet Aanvullende Regels Veiligheid Wegtunnels (Warvw). Het wettelijk toetsingskader voor het project zijn daarom de Omgevingswet en de daarop gebaseerde uitvoeringsregelgeving (voorheen: Wabo en Bouwbesluit) en het ‘Kader veiligheidsvoorzieningen verdiepte ligging’ (RVC2019). De daadwerkelijke invulling van het thema veiligheid onder de overkluizing wordt bepaald door het veiligheidsconcept. Het veiligheidsconcept overkluizing Grotiusplaats is tot stand gekomen op basis van onder andere het overleg met de Omgevingsdienst Haaglanden, het advies van de Veiligheidsregio Haaglanden (die adviseert in het kader van de Wet Veiligheidsregio’s), de politie en hulpdiensten, deze bestaat uit de volgende onderdelen: • Toelating: Op de Utrechtsebaan zijn geen routeplichtige stoffen toegestaan. Er gelden echter twee uitzonderingen.

Deze zijn bepaald in het routeringsbesluit van de gemeenteraad d.d. 16 mei 2019 (RIS302166). Het gaat om het vervoer van LPG naar a) het tankstation aan de van Stolkweg in Den Haag en b) naar het tankstation aan de Rijksstraatweg in Wassenaar Haaglanden. Vanaf de realisatiefase van het project Grotiusplaats zullen alternatieve routes worden aangeboden zodat ook dit vervoer onder de overkluizing wordt uitgesloten. Hiervoor moeten nieuwe ontheffingen worden aangevraagd door de ontheffinghouders (de transporteurs). Voorafgaand aan dit raadsvoorstel heeft met hen en de ODH hierover afstemming plaatsgevonden. Zie voor een verder toelichting de paragraaf Vergunningen & Procedures verderop in dit voorstel.

4/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

•

•

•

• •

Filevorming: Het ten allen tijden voorkomen van file op de Utrechtsebaan heeft een te grote impact op zowel het Rijkswegennet als het stedelijk wegennet. Dat er af en toe file staat op de Utrechtsebaan is daarom als uitgangspunt genomen voor de uitwerking van het veiligheidsconcept. File op de Utrechtsebaan (incl. onder de overkluizing Grotiusplaats) vormt in geval van een incident met brand een extra risico. Er staan dan op de rijweg bovenstrooms van het incident (voor het incident) voertuigen met inzittenden en mogelijk dus ook benedenstrooms (na het incident). Zelfredzaamheid: Het uitgangspunt is zelfredzaamheid van personen om de incident locatie zelfstandig te verlaten. Hierbij wordt uitgegaan van verticaal vluchten waarbij vluchters zelfstandig naar het bovenliggend maaiveld gaan. De rijbaan waar het incident plaatsvindt wordt verlaten via de vluchtdeuren tussen de rijbanen stad-in en stad-uit. Vervolgens komt men in het middenvluchtkanaal en kan men via één van de trappen (afhankelijk van de gekozen vluchtdeur) naar maaiveldniveau (Grotiusplaats) ontkomen. Het middenvluchtkanaal komt onder overdruk te staan, zodat rook en gassen niet het middenvluchtkanaal binnen kunnen dringen. Zodra de nietincidentbaan vrij is van verkeer kan er ook horizontaal gevlucht worden naar de andere baan. Hulpdiensten: De hulpdiensten zullen via de niet-incidentbaan de calamiteit bestrijden.

Voor de veiligheid van de hulpdiensten wordt het verkeer door slagbomen tegengehouden, ruim voor het begin van de overkluizing. Op deze manier zijn de betreffende rijbanen in de niet incidentrijbaan verkeersvrij gemaakt voor de komst van de hulpdiensten. De hulpdiensten kunnen dan via het middenvluchtkanaal oversteken naar de incident-rijbaan. Technische voorzieningen: De overkluizing wordt zodanig ingericht dat detectie, alarmering en zelfredzaamheid optimaal worden bevorderd. Bewaking en bediening: De incidentbeheersing vindt plaats 24 uur per dag, 7 dagen per week door de operators van de bediencentrale. De dienstdoende operator beoordeelt in voorkomend geval de ernst van de calamiteit aan de hand van signalen uit snelheidsdetectie, branddetectie en camerabeelden. Indien nodig worden de hulpdiensten gealarmeerd en kunnen de vluchtenden ondersteund worden met omroepberichten.

Beschrijving voorlopig ontwerp Het ontwerp voor de overkluizing Grotiusplaats is onder andere gebaseerd op het veiligheidsconcept en bestaat uit drie onderdelen: • voorlopig ontwerp voor de constructie van de overkluizing, het dak op de Utrechtsebaan ten hoogte van de Grotiusplaats; • voorlopig ontwerp voor de installaties onder de overkluizing, t.b.v. de Utrechtsebaan ten hoogte van de Grotiusplaats incl. bediening, besturing en bewaking; • voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting van de Grotiusplaats. De drie ontwerp-onderdelen vormen samen het integrale ontwerp en voldoen onder andere aan: • veiligheidseisen; • constructieve eisen; • verkeersmanagementeisen; • eisen voortkomend uit het samenspel tussen de constructieve beperkingen en maximaal groen ingericht maaiveld; • eisen vanuit bediening, besturing & bewaking; • eisen vanuit beheer & onderhoud.

5/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Constructief ontwerp De nieuw aan te brengen overkluizing is ongeveer 120 meter lang en overkapt in de breedte de gehele Utrechtsebaan (2.400 m2). Aan beide zijden sluit de nieuwe overkluizing aan op bestaande viaducten voor het kruisend verkeer op maaiveld (Theresiastraat en Juliana van Stolberglaan). Dat leidt tot een totale overkluizing van de Utrechtsebaan van ongeveer 219 meter lang. De overkluizing Grotiusplaats steunt op de buitenwanden van de bak waarin de Utrechtsebaan ligt en de wanden van het aan te brengen middenvluchtkanaal. Deze ontwerpkeuze is duurzamer en goedkoper dan het bouwen van een volledig nieuwe (tafel)constructie over de bak van de Utrechtsebaan (Figuur 3). De wegindeling en de constructie van de Utrechtsebaan worden door de realisatie van de overkluizing Grotiusplaats niet gewijzigd. Het toekomstige dak boven de Utrechtsebaan is constructief per moot/dekplaat ontworpen. Bij de bruggebouwen komen lichtere, minder dikke, dekplaten. Dit hangt samen met de constructieve eigenschappen van de bestaande verdiepte bak van de Utrechtsebaan waar het dak op wordt gebouwd (Figuur 3). Als uitvloeisel van het verschil in dikte van de platen, houdt het constructieve ontwerp ook rekening met een verschil in belasting per plaat.

Passend bij de draagkracht is er een verschil in hoogte en gewicht van de bovenliggende onderdelen, zoals de retentiekratten, de tuinaarde en de verhardingsmaterialen. Uit veiligheidsoverwegingen worden alle soorten voertuigen van het dak geweerd. Hiertoe is rondom het dak een rand aangebracht die zal voorkomen dat voertuigen het dek op kunnen rijden. Hiervoor wordt een verkeersbesluit voorbereid.

Figuur 3 Dwarsdoorsnede rijrichtingen van de Utrechtsebaan het middenvluchtkanaal

Het huidige constructieve ontwerp van de dekplaten is gebaseerd op volstortliggers met een druklaag (Figuur 4). Ten tijde van het raadsbesluit (juni 2022) werd uitgegaan van ‘holle kanaalplaatliggers’. Het grootste bezwaar van deze liggers was dat de waterdichtheid minder te garanderen is.

Figuur 4 Weergave van de verschillende dekplaten op de bak van de Utrechtsebaan, ieder met een eigen dikte en draagkracht

6/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

In verband met het gehanteerde veiligheidsconcept komt er per rijrichting van de Utrechtsebaan ter hoogte van de Overkluizing Grotiusplaats op een tweetal locaties een vluchtdeur (onderlinge afstand ca. 70 meter) (Figuur 5). Daarmee kunnen automobilisten ten tijde van een calamiteit via de vluchtdeur naar het middenvluchtkanaal komen.

Figuur 5 Principetekening werking middenvluchtkanaal, vluchtdeuren en rookmuren tussen de beide rijrichtingen

Vanuit het middenvluchtkanaal is er een vluchtroute per trappenhuis omhoog naar de vluchthuisjes op het maaiveldniveau van de Grotiusplaats (Figuur 6). Aan de uiteinden van de overkluizing wordt tussen de rijbanen een rookmuur toegepast. Hiermee wordt de recirculatie van rook sterk beperkt waardoor geen rookverspreiding naar de andere rijrichting plaats vindt en hulpverlening vanuit de niet-incidentbuis mogelijk is.

Figuur 6 Ontwerptekening met 1 van de trappen naar maaiveld in het middenvluchtkanaal

Installaties en bediening In het project overkluizing Grotiusplaats zitten een aantal installaties t.b.v. de veiligheid en de doorstroming van het verkeer op de Utrechtsebaan. Deze hebben de functie om: • de verkeersdoorstroming op de Utrechtsebaan maximaal te ondersteunen; • bediening en bewaking vanuit de bediencentrale te laten plaatsvinden; • incidenten zoveel mogelijk te voorkomen en de kans op calamiteiten te minimaliseren; • escalatie van incidenten te voorkomen; • de zelfredzaamheid van weggebruikers te waarborgen en indien noodzakelijk te ondersteunen;

7/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

•

de hulpverleningsdiensten zodanig te faciliteren dat de hulpverlening veilig en efficiënt uitgevoerd kan worden.

Op hoofdlijnen worden de volgende installatietechnische zaken gerealiseerd: • Branddetectie: Dient om een eventueel beginnende brand onder de overkluizing snel te kunnen detecteren en daarmee escalatie te voorkomen. • Verlichting: de huidige verlichting op de Utrechtsebaan wordt ter plaatse van de overkluizing aangepast en uitgebreid. • Vluchtdeuren: per rijrichting worden er twee vluchtdeuren geplaatst naar het middenvluchtkanaal. Deze worden omrand met contourverlichting zodat vluchters deze gemakkelijk weten te vinden. Ook in het middenvluchtkanaal komt verlichting. • Closed circuit television (CCTV): de CCTV geeft de operator in de bediencentrale via camera’s en beeldschermen visuele informatie over de situatie op de Utrechtsebaan. Het huidige CCTVsysteem wordt met de realisatie van de overkluizing Grotiusplaats uitgebreid. • Communicatievoorzieningen: Voor de operators van de bediencentrale komt er een omroepsysteem waarmee zij via luidsprekers mededeling kunnen doen aan de weggebruikers ten tijde van een incident. Voor de hulpdiensten worden installaties aangebracht voor onderlinge communicatie via het C2000-systeem. Indien nodig worden GSM-versterkers geplaatst om mobiele (telefoon)communicatie te ondersteunen. • Verkeerslichten en slagbomen: in elke rijrichting op de Utrechtsebaan komt er voor de overkluizing een verkeerslicht en afsluitboom te staan.

In geval van een incident kan hiermee de rijbaan onder de overkluizing fysiek afgesloten worden, zodat er geen nieuw verkeer de incidentbuis inrijdt. Bovendien kunnen de hulpdiensten een eventuele brand aanvallen vanuit de (inmiddels leeggereden) niet-incident rijbaan. Verkeer dat door de slagbomen op afstand wordt tegengehouden, wordt van de A12 geleid. • Overdrukinstallatie: in het middenvluchtkanaal komt een installatie om overdruk te creëren zodat eventuele rook buiten het middenvluchtkanaal wordt gehouden. • Vluchtrouteaanduidingen: de bestaande vluchtroute aanduidingen langs de Utrechtsebaan dienen ter plaatse van de overkluizing aangepast te worden omdat de vluchtroutes gedeeltelijk wijzigen. Ook in het middenvluchtkanaal komen aanduidingen. • Brandblusvoorzieningen: In de hulppostkasten komen handblussers te hangen. Ten behoeve van het blussen van grotere branden komt er een (droge) blusleiding waarop de brandweer de brandslangen kan aansluiten, die gevoed worden met behulp van een tankautospuit op maaiveldniveau. • Verkeersvoorzieningen: Ten behoeve van de verkeersafwikkeling komen er op enkele additionele locaties boven de rijbanen matrixborden te hangen. Om de situatie onder de toekomstig overkluizing te kunnen bewaken en bedienen worden de installaties aangesloten op de bediencentrale.

Op basis van (brand)detectie en camerabeelden wordt vanuit de bediencentrale het soort incident bepaald (pechgeval, ongeval en/of brand). Afhankelijk van het soort incident neemt de operator in de bediencentrale maatregelen om escalatie van het incident te voorkomen, de weggebruiker te ondersteunen en indien nodig de hulpverleningsdiensten op te roepen. Het ontwerp van de installaties sluit aan op de werkwijze en het bedienconcept van de bediencentrale. Dat zorgt ervoor dat de medewerkers in de bediencentrale voor de overkluizing een vergelijkbare “look & feel” van de installaties aantreffen als bij de huidige drie tunnels van Den Haag. Samen met de operators van de bediencentrale worden de werkprocedures en technische specificaties nog nader uitgewerkt. Dat de overkluizing wordt ondergebracht bij de bediencentrale is voor de hulpdiensten een eenduidige manier van handelen.

8/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Ontwerp maaiveldinrichting Met het raadsbesluit van 30 juni 2022 (RIS312232) is de raad akkoord gegaan met de hernieuwde ontwerpuitgangspunten ten opzichte van het oorspronkelijke ontwerp (2020) wat was opgesteld in combinatie met het Maria Stuartplein. De groene invulling van de Grotiusplaats is niet langer uitgevoerd met volwassen bomen maar met beplanting die qua gewicht past bij het gewijzigde constructieve ontwerp van de overkluizing (Figuur 7).

Figuur 7 Artist impressie toekomstige situatie maaiveldinrichting op overkluizing Grotiusplaats

In het ontwerp van het maaiveld is rekening gehouden met de verschillen in draagkracht van de onderliggende dekplaten en de bak van de Utrechtsebaan. Tijdens het maken van het ontwerp heeft daarom uitgebreide afstemming plaatsgevonden tussen de constructeurs van de dakconstructie, de ontwerpers van de technische installaties en de ontwerpers van de maaiveldinrichting (Figuur 8). Het doel ervan was om maximaal ruimte voor groen te vinden, gegeven de constructieve en technische beperkingen. Hoofdgedachte is dat op die delen van de overkluizing waar voldoende draagkracht is de zwaardere inrichtingselementen worden aangebracht dan op de delen met minder draagkracht. Voor een volledige beschrijving van het voorlopig ontwerp maaiveldinrichting wordt verwezen naar bijlage 1 - Overkapping Grotiusplaats, toelichting voorontwerp maaiveldinrichting.

Figuur 8 Artist impressie wandelpad op overkluizing Grotiusplaats

9/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Belangrijkste kenmerken van het voorlopig ontwerp maaiveldinrichting Grotiusplaats zijn: • Kwaliteitsniveau: De Grotiusplaats wordt inricht met behulp van de Hofstadkwaliteit. Dit is het hoogste inrichtings- en beeldkwaliteitsniveau van Den Haag. • Bomen langs de Prins Clauslaan: De bomen worden in de berm geplant tussen de Prins Clauslaan en de bak van de Utrechtsebaan (dus niet op het dek Grotiusplaats). Daarmee wordt de boomstructuur langs deze doorgaande weg zoveel als mogelijk gecontinueerd. Vanwege de ligging van riolering en ondergrondse pompkelders kunnen er geen bomen geplant worden over de volle lengte van de bak. Aan de zuidzijde van de verdiepte bak is ruimte voor zeven bomen en aan de noordzijde is er ruimte voor acht bomen. Tussen de bomen wordt de berm afwisselend ingezaaid met een grasmengsel voor hogere begroeiing en aangeplant met heesters. • Beplanting op de overkluizing: Op het dak komen, waar mogelijk, kleine struikvormige (meerstammige) bomen. Voor de groeiplaats van de bomen zijn glooiingen tot 60 centimeter boven maaiveld nodig. Hierdoor ontstaat een afwisselend en ontspannen maaiveld. Het maaiveld wordt ingeplant met een afwisselingsrijk patroon van onder andere vaste planten en bodembedekkers. Het beplantingsplan sluit aan bij de beplanting op het Maria Stuartplein. Er worden gedeeltelijk inheemse plantensoorten voorzien.

Doel is dat deze qua voedselvoorziening en beschutting geschikt zijn voor vogels en insecten. Het beplantingsplan, incl. soortenkeuze, wordt in de DO-fase nader uitgewerkt, maar de plantensoorten zullen geschikt moeten zijn voor de schaduw en geschikt voor (het beheer van) de openbare ruimte. • Verblijfskwaliteit: Over de diagonalen van de overkluizing komen wandelpaden te liggen. Op de plekken waar twee paden samenkomen wordt ruimte voor verblijven toegevoegd. De wandelpaden en de aanliggende verblijfsplekken zijn van kunststofplanken. • Verbreding voetgangersoversteekplaats: De voetgangersoversteekplaats ter hoogte van de Theresiastraat wordt verbreed. Hierdoor wordt de voetgangersverbinding tussen het stationsgebied en de Theresiastraat verbeterd en het parkje op het dek wordt beter bereikbaar voor voetgangers. • Straatmeubilair, speelaanleiding en verlichting: Ter hoogte van de verblijvenplekken worden twee nooduitgangen naar maaiveld en de ventilatieschachten gesitueerd. Diverse zitgelegenheden zijn geïntegreerd in deze volumes. Op de verblijfplaatsen is sfeerverlichting voorzien. In het ontwerp Grotiusplaats is, aanvullend op hetgeen voorzien op het Maria Stuartplein, een speelaanleiding opgenomen welke nader wordt uitgewerkt in de DO-fase. • Waterretentiekratten: Op de overkluizing wordt het gehele dak bedekt met een waterretentiekrattensysteem.

Dit is nodig voor de watervoorziening van de beplanting. In tijden met veel neerslag heeft dit systeem een functie als tijdelijke waterberging. Door het water vast te houden in de kratten heeft de begroeiing minder last van uitdrogen in perioden zonder neerslag. Overtollig water wordt afgevoerd op het rioolstelsel. In geval van langdurige droogte wordt er vanuit de naastgelegen duiker water in de retentiekratten gepompt. • Voertuigkerende wering: Uit veiligheidsoverwegingen worden alle soorten voertuigen van het dak geweerd. Een te zware belasting van de overkluizing kan scheuren veroorzaken in de onderliggende bakconstructie van de Utrechtsebaan. Hierdoor kan grondwater de Utrechtsebaan binnenstromen en kan het verkeer gestremd raken. Rondom de Grotiusplaats komt daarom een voertuigkerende wering te staan in de vorm van een barrier (80cm hoog). De gemeente heeft op het gebied van klimaatadaptatie de ambitie om Den Haag als stad klimaatbestendiger te maken. Het realiseren van de overkluizing en het groen inrichten van de Grotiusplaats is een concrete invulling van de genoemde ambitie. Tijdens (hevige) regenbuien wordt het regenwater langer vastgehouden zodat het rioolstelsel niet overmatig wordt belast. Tijdens droge periodes kunnen de kratten als retentiebuffer fungeren.

De groene inrichting draagt bij aan het voorkomen van extra opwarming van de stad en vermindering van de hittestress.

10/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Participatie, zienswijzen, toetsing, advies en private afspraken De gemeente heeft in het kader van de overkluizing Utrechtsebaan/ Grotiusplaats de afgelopen jaren diverse malen gesproken en afgestemd met omwonenden, bedrijven, wijkorganisaties en belangenverenigingen. De participatie heeft zich hoofdzakelijk gericht op het voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting. In 2020 heeft het oorspronkelijke concept-voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting Grotiusplaats tezamen met Maria Stuartplein ter inzage gelegen en is het later vastgesteld. Nadien zijn de ontwerpuitgangspunten voor de maaiveldinrichting van de overkluizing Grotiusplaats bijgesteld, vanwege de keuze voor een andere en goedkopere constructie (30 juni 2022, RIS312232). Daarover is de omgeving tijdens informatiebijeenkomsten in juli 2022 en september 2022 geïnformeerd. Er hebben afgelopen 1,5 jaar diverse gesprekken plaatsgevonden met afzonderlijke stakeholders, zoals: • bewoners Haagse Hout & Grotiustorens; • Koninklijke Bibliotheek; • Paleis van Justitie; • (Tijdelijke) Tweede Kamer; • Veiligheidsregio Haaglanden (VRH), politie en hulpdiensten; • Rijkswaterstaat; • Provast (ontwikkelaar Grotiustorens); • Stichting Voorall; • Rijksvastgoedbedrijf.

Zienswijzen VO-maaiveld De nieuwe scope, gesprekken en voortschrijdende inzichten hebben geleid tot het aangepaste voorlopig ontwerp voor de maaiveldinrichting van de Grotiusplaats. Dit voorlopig ontwerp maaiveldinrichting is 18 oktober 2022 door het college vrijgegeven voor inspraak en lag ter inzage van 24 oktober tot en met 4 december 2022. Belangstellende waren gedurende deze periode in de gelegenheid zienswijzen in te dienen. Hierop zijn een drietal zienswijze door de gemeente ontvangen en beantwoord in de Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzeprocedure van het VO-maaiveld (zie bijlage 2 - Nota van Antwoord n.a.v. zienswijzen). In de zienswijzen zijn deels vragen gesteld en opmerkingen geplaatst. Daarnaast zijn er enkele concrete verzoeken ontvangen voor aanpassing van het voorlopig ontwerp maaiveld. • Een deel is positief over het voorgestelde ontwerp voor de inrichting van de Grotiusplaats. • Er gevraagd om bijvoorbeeld een honden uitlaatstrook, een jeu de boule baan en een kruidentuin aan het ontwerp toe te voegen. • Er wordt aandacht gevraagd voor looproutes en zitplekken en het toepassen van inheemse beplanting ten behoeve van insecten en vogels. • Een deel stelt dat het participatieproces van onvoldoende kwaliteit was en dat ten onrechte is gekozen voor een lichtere overkluizing.

Naar aanleiding van de zienswijzen is het voorlopig ontwerp op onderdelen aangepast: • zijn er twee secundaire wandelroutes op het dek toegevoegd; • zijn er extra zitbanken toegevoegd; • is er een speelaanleiding toegevoegd welke verder wordt uitgewerkt in de DO-fase. Tijdens de ter inzageperiode zijn in samenhang met het veiligheidsconcept en het ontwerp van de installaties door de gemeente de exacte locaties van de vluchtuitgangen en aanzuigopeningen voor de overdrukventilatie bepaald.

11/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Provast Provast heeft bij de gemeente aangegeven dat het ontwerp voor de maaiveldinrichting op de Grotiusplaats voldoet aan hun verwachtingen. Rijksvastgoedbedrijf Het Rijksvastgoedbedrijf is eigenaar van het Paleis van Justitie en de beide bruggebouwen over de Utrechtsebaan aan weerzijde van de toekomstige Grotiusplaats. Hierin is (afwisselend) de organisatie van de rechtbank, het openbaar ministerie en het Paleis van Justitie gehuisvest. Onder het Bruggebouw ter hoogte van de Juliana van Stolberglaan hangt een bouwdeel met daarin onder ander een lift en een trappartij. Voor de bouw van de overkluizing, met name het plaatsen van de diverse dekplaten is het noodzakelijk dat dit bouwdeel wordt aangepast. Hierover vindt afstemming met het Rijksvastgoedbedrijf plaats. Een en ander wordt vastgelegd in een Uitvoeringsovereenkomst (UVO). Reviews Het constructief ontwerp en het installatie ontwerp zijn door een extern Ingenieursbureau opgesteld en vervolgens door de gemeente en een andere extern bureau gereviewd. Ook de kostenraming is extern opgesteld en door de gemeente en een ander extern bureau gereviewd. Vooroverleg over Verkeerszaken (VOV) Het constructieve ontwerp is op 8 december 2022 behandeld door het VOV. Het VOV heeft positief geadviseerd over het ontwerp. Het maaiveldontwerp is op 2 februari 2023 behandeld door het VOV.

Het VOV heeft positief geadviseerd over het ontwerp en enkele aandachtspunten meegegeven voor de volgende fase (DO). Deze zullen in de DO fase nader worden uitgewerkt. Advies Commissie Openbare Ruimte (ACOR) Op 8 februari 2023 is het voorontwerp (VO) voor de maaiveldinrichting voorgelegd aan de ACOR ter advisering. De ACOR heeft positief geadviseerd en enkele aandachtspunten meegegeven voor de volgende fase (DO). Veiligheidsregio Haaglanden, politie, hulpdiensten en Rijkswaterstaat De aspecten met betrekking tot de veiligheid op de Utrechtsebaan onder de toekomstige overkluizing Grotiusplaats zijn besproken met de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH), politie, hulpdiensten en Rijkswaterstaat. Bovengenoemde instanties hebben positief geadviseerd op het ontwerp dat nu voorligt. Toekomstig beheerders Na realisatie van de overkluizing Grotiusplaats worden de onderdelen van de constructie, installaties en de maaiveldinrichting overgedragen aan diverse (gemeentelijke) organisaties voor het beheer en onderhoud. Op basis van het voorlopig ontwerp heeft afstemming plaatsgevonden met de toekomstig beheerders over het meerjarig onderhoud van dit extra areaal. Momenteel vindt nog afstemming plaats over het in het contract opnemen van het beheer en onderhoud van installaties. Dit onderdeel wordt namelijk onderdeel van de aanbesteding.

Een belastbaarheidsonderzoek heeft uitgewezen dat de extra werkzaamheden voor het bedienen en bewaken van de overkluizing Grotiusplaats niet past binnen de huidige personele bezetting van de bediencentrale. Als gevolg daarvan is het wel nodig aanvullend personeel in te zetten voor deze extra werkzaamheden. Dit vertaalt zich in extra personeelskosten. Zie de volgende paragraaf ‘financiering, risicomanagement en planning’ voor de totale beheerkostenraming en het dekkingsvoorstel.

12/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Financiering, risicomanagement en planning In dit hoofdstuk staan de geraamde kosten voor de investering en het jaarlijkse beheer beschreven, wordt een voorstel gedaan voor de financiële dekking en staat beschreven hoe het risicomanagement bij het project wordt uitgevoerd. Kostenraming en dekking investering In het raadsbesluit 30 juni 2022 (RIS312232) bedroegen de geraamde totale investeringskosten € 28,2 mln. Hiervan was al € 3,2 mln. aan kosten gerealiseerd in de grondexploitatie. Vanaf 2022 bedroeg de kostenraming € 25,0 mln. Deze kostenraming was gebaseerd op een (getoetst) schetsontwerp. Sinds juni 2022 is dit overeenkomstig raadsbesluit uitgewerkt naar een voorlopig ontwerp. De actuele kostenraming voor het realiseren van de overkluizing (incl. technische installaties) en het inrichten van het maaiveld zijn geraamd op € 38,0 mln. (prijspeil Q1 2023, exclusief BTW). De kostenraming is gebaseerd op een (getoetst) VO en heeft een onzekerheidsmarge van ±25%, inclusief een prijsindexatie tot en met 2027. In het raadsbesluit ‘voorstel van het college over gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten’, (RIS312232) van 30 juni 2022 is de kostenraming van € 28,2 mln. van dekking voorzien. Deze middelen zijn opgenomen in de reserve activa financiering. Voor het aanvullend benodigde budget van € 9,8 mln.

wordt in dit raadsvoorstel een voorstel gedaan voor beschikbaar stellen van dekking. Nu het project ongelijkvloerse kruising Zwolsestraat geen doorgang gaat vinden en hiervoor wel middelen waren gereserveerd (RIS318696), wordt voorgesteld een bedrag van € 9,8 mln. van die dekking, die conform geamendeerd raadsvoorstel (RIS318696) is toegevoegd aan de bestemmingsreserve aan het project overkluizing Grotiusplaats toe te kennen. Daarmee bedraagt het budget voor de realisatie van de overkluizing in totaal € 38,0 mln. In het raadsbesluit van 30 juni 2022 (RIS312232) was al een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld van € 4,0 mln. en bedroegen de historische kosten op dat moment € 3,2 mln. Daarmee resteert voor de uitvoering nog een budget van € 30,8 mln. Kostenraming beheerkosten Zoals in het raadsbesluit ‘voorstel van het college inzake gewijzigde scope en ontwerp overkluizing Utrechtsebaan met bijbehorende financiële besluiten’, (RIS312232) van 30 juni 2022 is aangekondigd, is op basis van het nu voorliggende ontwerp overkluizing Grotiusplaats ook een doorrekening gemaakt van de jaarlijkse beheer- en onderhoudskosten. Het gaat hier om het jaarlijkse beheer voor van constructie, maaiveldinrichting op de overkluizing en FTE voor bediening van de installaties. In totaal gaat het om jaarlijkse extra beheerlasten van € 457.200, - (prijspeil Q1 2023, exclusief BTW).

Dit bestaat uit € 291.200, - voor het beheer van de constructie, maaiveld en de installaties. Daarbij is er € 166.000, - aanvullend benodigd voor de gevraagde FTE voor bediening van de installaties door de bediencentrale.

13/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Financiering beheerkosten De gemeente draagt de kosten voor het beheer en onderhoud. Zoals aangegeven wordt het beheer en onderhoud van de installaties meegenomen in de aanbesteding. Zoals in het raadsvoorstel ‘Maria Stuartplein inrichting openbare ruimte’ (RIS312580) is aangegeven, is in de programmabegroting 2021 (RIS306159) vanaf 2024 beheerbudget toegekend voor het toenmalige totale project Grotiusplaats (Maria Stuartplein en overkluizing Grotiusplaats). Dat budget was berekend op een ander VO. Inmiddels is het DO van Maria Stuartplein vastgesteld (RIS312580) en na aftrek van de benodigde middelen voor het beheer van het Maria Stuartplein, resteert voor het beheer van de maaiveldinrichting boven de overkluizing een bedrag van € 69.700, - per jaar. Dat betekent dat er aanvullend structureel budget voor beheer en onderhoud benodigd is van € 387.500, - vanaf 2027. Zoals aangegeven in raadsvoorstel van 30 juni 2022 wordt een deel van de investering gedekt met Eneco-middelen (reserve verhoging kwaliteit in gebiedsontwikkeling en sociale woningbouw). In de programmabegroting 2020-2023 (RIS304372, blz. 19) is vanaf 2024 structureel beheergeld beschikbaar voor investeringen die worden gedaan met de verkoopopbrengst Eneco. In dit raadsvoorstel wordt voorgesteld de aanvullend benodigde middelen ten laste van dit structurele beheerbudget te brengen.

Risicomanagement Het project overkluizing valt te typeren als een complex project. Het project wordt uitgevoerd in een complexe stedelijke omgeving met raakvlakken met (rijks)infrastructuur. Vanwege het hoog complexe karakter, heeft het projectteam ervoor gekozen om het IPM-model toe te passen. Zo is het team in staat om het project adequaat te managen voor wat betreft de techniek, de omgeving, het contract, het raakvlakmanagement en de projectbeheersing. Actieve projectbeheersing vergroot de voorspelbaarheid en transparantie van het project door focus op scope, tijd, geld, kwaliteit, informatie, organisatie en risico’s. Het risicomanagement is gericht op het verkrijgen van zicht in mogelijke onzekerheden/ risico’s die het resultaat van de projecten kunnen bedreigen. Door de risico’s vroegtijdig in beeld te hebben is het mogelijk om hierop tijdig te anticiperen door het inzetten van beheersmaatregelen. Hiermee mitigeren we de kans van optreden van de risico’s of beperken we de impact van de gevolgen van optreden. Het IPM-team neemt hierdoor eigenaarschap op de risico’s en weet welke acties op welk moment genomen moeten worden.

Figuur 9 Principe en werkwijze van risicomanagement

Risicomanagement is een vastgesteld cyclisch proces waarbij risico’s geïnventariseerd, geprioriteerd, beheerst en geëvalueerd worden om de sturing te ondersteunen (Figuur 9). Binnen het project overkluizing Grotiusplaats wordt gebruik gemaakt van de RISMAN-methode.

14/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Dit alles heeft geresulteerd in een gekwantificeerd risicodossier, de drie belangrijkste risico’s zijn gepresenteerd in Tabel 1 Risicotabel. Risico

Oorzaak

Gevolg

Beheersmaatregel

Aanbesteding voor

1. Contractdocumenten zijn van

1. Vertraging door

1. Start initiëren voor toelichting

uitvoeringsfase

onvoldoende kwaliteit;

opnieuw moeten

aanbesteding (fysieke

mislukt.

a. Hiaten in het contract door

doorlopen aanbesteding.

informatiebijeenkomst).

onvoldoende voorbereidingstijd.

2. Extra geld vanwege

2. Terugkoppeling op Nota van

b. Omissies (o.a. vanuit

het in stand houden van

inlichtingen (NvL) en

documenten IB).

de

aanbestedingsplanning

c. Tegenstrijdigheden in

opdrachtgeversorganisat

verwerken/aanpassen.

contractspecificaties.

ie en aanvullende

3. Inschrijfsom (extern) laten

d. Volledigheid is niet op orde.

opdrachten (externe)

toetsen door een

e. We zijn te snel tevreden met

IB's.

kostendeskundige.

onvoldoende kwaliteit van de

3. Organisatorisch wordt

4. Tijdens NvL aanvullende

ontwerpstukken.

er meer gevraagd van de

documenten overleggen/

f. Het ontbreken van

organisatie vanwege het

meegeven.

documenten.

opnieuw in de markt

5. IB voert een interne review uit

2. Inschrijfsommen liggen boven

zetten van een

op de opgestelde contractstukken

beschikbaar budget.

gewijzigde scope.

t.b.v. kwaliteitscontrole.

a. Schaarste op de arbeidsmarkt

4. Inschrijvingen stroken

en materialen die gedisconteerd

niet met geprognotiseerd

worden in inschrijvingen.

budget.

Klasse * 0-5 3

b. Exponentieel stijgende eenheidsprijzen en leveringsvoorwaarden van materialen. 3. Geen inschrijvers; a. Te groot risicoprofiel bij ON neergelegd. b. Capaciteit niet beschikbaar in de markt. c. Project is niet commercieel aantrekkelijk om op aan te bieden. d. Er wordt de partijen onvoldoende tijd geboden om aan te bieden. e. Uitvraag wordt op een ongunstig moment in de markt gezet. 4. Te weinig tijd voor review van de documenten. 5. Aanbesteding is te lang uitgesteld door OG waardoor geïnteresseerde partijen geen beschikbaar tijdslot hebben.

15/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600 Claim

1. Gemeente Den Haag houdt

1. Projectontwikkelaar

1. Periodieke afstemming tussen

projectontwikkelaar

zich niet aan de gemaakte

Grotiustorens verlangt

gemeente Den Haag en

Grotiustorens aan

afspraken.

contractnakoming.

ontwikkelaar Grotiustorens.

Gemeente door niet

2. Realistische planning en

voldoen aan

realistische verwachtingen

contractuele

communiceren.

4

verplichtingen door Gemeente Den Haag. Bouw stagneert

1. Bevoegde instanties geven

1. Aannemer en

1. Sturen op bewustwording

doordat wisselen

geen groen licht om de

bediencentrale blijven

(samen met PM en TMI) dat

van rijbaan op A12

bediening ter hand te nemen.

naar elkaar wijzen en de

eenieder op zijn netvlies heeft dat

geen doorgang kan

2. Onduidelijkheid over de

noordelijke rijbaan gaat

de installaties op tijd aangesloten

vinden.

openstellingsprocedure.

niet open.

en getest moeten zijn op de

3. Planning aan zijde ON blijkt te

2. Vertraging door

bediencentrale.

krap.

stagnatie bouw.

2. Opstellen van een

4. Tijdsvenster blijkt te kort

3. Imagoschade door

ingebruikname protocol voor de

door;

klachten ingediend door

installaties afgestemd met de

a. Later starten uitvoering door

gedupeerde

beheerder.

uitloop/vertraging aanbesteding.

bezoekers/bewoners.

3

b. Later starten uitvoering door uitloop andere/vorige projecten. Tabel 1 Risicotabel

Klasse Kans 0 Geen 1 Erg laag 2 Laag 3 Matig 4 Hoog 5 Zeer Hoog

Kwantitatief 0% 1-5% 6-15% 16-25% 26-40% >40%

16/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Hoofdlijnenplanning De hoofdonderdelen met beoogde doorlooptijden voor de verdere uitwerking, voorbereiding en realisatie van het project overkluizing Grotiusplaats is in onderstaande planning weergegeven (Figuur 10).

Figuur 10 Hoofdlijnenplanning

Procedures en vergunningen Het project overkluizing Grotiusplaats past binnen het vigerende bestemmingsplan Bezuidenhout 2de herziening. Bij het bestemmingsplan is de beschikking in het kader van de Wet geluidhinder thans Omgevingswet gevoegd ten aanzien van de appartementencomplexen Grotiustorens I en II (ODH2018-00039186). De grenswaarde ten aanzien van geluid welke is vastgelegd in het Bestemmingsplan van 2018 is lager (strenger) dan het wettelijk maximum van 63 dB. Voor de realisatie van het project overkluizing Grotiusplaats zijn diverse vergunningen en/of ontheffingen noodzakelijk of moeten bestaande worden aangepast. • Afgelopen periode is gecontroleerd of het project eventuele extra stikstofdepositie veroorzaakt in nabijgelegen natura2000-gebieden (een zogenoemde voortoets met Aerius-berekening). Hierbij wordt onderscheid gemaakt tussen depositie tijdens de realisatiefase en depositie in de gebruiksfase. Er blijkt geen verschil in depositie tussen de gebruiksfase (na de bouw van de overkluizing) en de huidige situatie (zonder overkluizing). Op de Utrechtsebaan en Prins Clauslaan blijft namelijk dezelfde hoeveelheid verkeer rijden. Tijdens de realisatiefase wordt wel extra stikstofdepositie in verschillende natuurgebieden veroorzaakt.

Dit komt deels door de bouwvoertuigen op de projectlocatie, maar met name door de verschillende omleidingsroutes voor het verkeer stad-uit. Die liggen voor een deel dichter bij de natuur dan de Utrechtsebaan waar het verkeer normaliter over zou rijden. In de periode na besluitvorming zal een passende beoordeling opgesteld worden. In een passende beoordeling wordt voor elk van de stikstofoverbelaste habitattypen in de betreffende Natura 2000-gebieden beoordeeld of de door het project veroorzaakte stikstofdepositietoename leidt tot aantasting van het habitattype. Daarbij staat toetsing aan de instandhoudingsdoelstellingen centraal en worden onder andere beschouwd de kwaliteit van de habitattypen, het uitgevoerde beheer, de ter plekke aanwezige knelpunten en de eventuele cumulatie met effecten van andere projecten.

17/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

•

•

•

•

•

•

In een passende beoordeling mogen mitigerende maatregelen al worden betrokken. Indien de passende beoordeling concludeert dat significante gevolgen van de toename van stikstofdepositie door het project zijn uitgesloten of er voldoende mitigerende maatregelen worden getroffen, is een vergunning niet nodig. Er kan dan worden volstaan met een bestuurlijk oordeel. In het geval dat significante gevolgen voor instandhoudingsdoelstellingen niet zijn uit te sluiten is (verdere) mitigatie nodig om de tijdelijke toename van stikstofdepositie door het project te reduceren of is het doorlopen van een ADC-toets nodig, waarin wordt beoordeeld of (A) er geen reële alternatieven zijn, (D) er sprake is van dwingende redenen van groot openbaar belang en dat door (C) compensatie de algehele samenhang van het Natura 2000-netwerk gewaarborgd blijft. Na bestuurlijke besluitvorming door de gemeenteraad van Den Haag over de voorgenomen realisatie van het project overkluizing Grotiusplaats wordt zowel de Aerius stikstofdepositieberekening geactualiseerd als de passende beoordeling opgesteld. Tijdens de aanbestedingsfase zullen ook de inschrijvende aannemers uitgedaagd worden om de depositie verder te beperken. Voor de bevoorrading van het LPG-tankstation aan de van Stolkweg in Den Haag is een ontheffing voor onbepaalde tijd verleend door de Omgevingsdienst (beschikking van 9 september 2019).

Drie maanden voordat de werkzaamheden buiten starten zullen alternatieve routes moeten zijn vastgelegd zodat ook dit vervoer onder de overkluizing wordt uitgesloten. Om dit te bereiken moet direct na de besluitvorming over dit raadsvoorstel een nieuwe ontheffing worden aangevraagd door de ontheffinghouder (de transporteur). De ontheffing zal worden verleend door de ODH. Voorafgaand aan dit raadsvoorstel is hierover op procesniveau afgestemd met ontheffinghouder en ODH. Voor de bevoorrading van het LPG-tankstation in Wassenaar is in de huidige situatie geen aanvraag voor een ontheffing ingediend. De Benoordenhoutseweg richting Wassenaar maakt deel uit van de ‘geslotenverklaring’ (zie routeringsbesluit) en is voorzien van K14 bebording waardoor transport van LPG over deze weg impliciet is toegestaan. Direct na de besluitvorming over dit raadsvoorstel zal een ontheffing moeten worden aangevraagd door de ontheffinghouder (de transporteur). Dit is noodzakelijk omdat de nieuwe aansluiting op de Benoordenhoutseweg vanaf afslag 3 Utrechtsebaan geen deel uitmaakt van het routeringsbesluit. De ontheffing zal worden verleend door de ODH. Voorafgaand aan dit raadsvoorstel is hierover op procesniveau afgestemd met ontheffinghouder en ODH.

Na openstelling van de Rijnlandroute zal door de gemeenteraad een nieuw routeringsbesluit (moeten) worden vastgesteld waarbij het vervoer van alle routeplichtige stoffen over de Utrechtsebaan in het algemeen wordt verboden. De verleende ontheffingen, voor vervoer van LPG over de Utrechtsebaan naar de twee tankstations, zullen dan ambtshalve worden ingetrokken. Voor de sloop en bouwwerkzaamheden is een Omgevingsvergunning Bouwen nodig. Deze procedure kent reguliere stappen incl. bezwaartermijn. Daarnaast zijn er een aantal vergunningen nodig op basis van de APV van de gemeente Den Haag. Aan de hand van het uitvoeringsontwerp van de aannemer zullen een aantal verkeersbesluiten worden voorgesteld, zoals voor de bebording en ten behoeve van het weren van voertuigen op de toekomstige overkluizing.

18/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Aanbesteding en contractering De scope van de aan te besteden opdracht, de contractvorm en de aanbestedingsprocedure zijn afgestemd met en akkoord bevonden door de Tenderboard van de gemeente. Daarna heeft medio 2022 een marktconsultatie plaatsgevonden. Tijdens de markconsultatie hebben gemeente en marktpartijen gesproken over onder andere de uitdagingen van deze opdracht en de best passende contractvorm en aanbestedingsprocedure. Hierin zijn geen bijzonderheden naar boven gekomen die de voorgestane contractvorm en aanbesteding(procedure) in de weg staan. Ook is door de markt beaamt dat, hoewel strak, de periode van de wegafsluiting van de Utrechtsebaan haalbaar worden geacht. Omdat het beheer van de installaties en daarmee ook het onderhoud onder de bediencentrale valt, wordt, zoals ook gebruikelijk, onderhoud van de installaties voor de eerste jaren mee gecontracteerd. De gekozen contractvorm betreft een Design, Build & Maintain contract (DBM) o.b.v. de standaardvoorwaarden uit de UAV-gc. De vanuit de aanbestedingsperiode gecontracteerde aannemer zal het ontwerp van de gemeente uitwerken tot een uitvoeringsontwerp en daarna realiseren. Het contractdeel ‘Maintain’, de zogenaamde M-scope, ziet op het door de aannemer uitvoeren van het meerjarig onderhoud van enkele (nieuwe) installaties in de fase na oplevering van het gerealiseerde werk.

De duur van het onderhoudscontract is 15 jaar. De aanbestedingsprocedure betreft een Europese Niet-openbare procedure wat inhoudt dat eerst een selectiefase wordt doorlopen om vijf geschikte aannemers te selecteren waarna een inschrijvingsfase volgt waarin de geselecteerde aannemers een prijs en plan van aanpak indienen en worden beoordeeld o.b.v. het criterium Beste Prijs Kwaliteit Verhouding (EMVI-BPKV). Deze kwaliteit ziet op het beheerst uitvoeren van de werkzaamheden (incl. integraliteit, fasering, planning en risicobeheersing) en een duurzaamheidsopgave. Voor de realisatiefase zullen eisen in het contract worden opgenomen die invulling geven aan bestaande afspraken die de duurzaamheid bevorderen, zoals het betonakkoord. Daarboven zal aan inschrijvers gevraagd worden om als onderdeel van hun kwalitatieve inschrijving aan te geven hoe aan de gemeentelijke ambities ten aanzien van duurzaamheid invulling wordt gegeven, bijvoorbeeld door leverantie van circulaire producten, een emissieloze bouwplaats en beperking van transportbewegingen. Het begin van de aanbesteding, de selectiefase heeft eind 2022 plaatsgevonden. Daarbij is aangegeven dat de gemeente nog geen akkoord heeft gegeven op de daadwerkelijke opdracht en realisatie van het project en de inschrijvingsfase van start kan gaan na het verkrijgen van bestuurlijke goedkeuring.

Aan het einde van de selectiefase zijn vijf aannemers geselecteerd voor de inschrijvingsfase van de aanbesteding. De inschrijvingsfase is nog niet gestart. Aan het eind van de inschrijvingsfase dienen de aannemers hun inschrijving (plan van aanpak prijs) in bij de gemeente. Na beoordeling van de plannen en prijzen door de gemeente wordt het voorlopige gunningsbesluit gepubliceerd, waarna marktpartijen in de gelegenheid zijn om een bezwaar tegen het besluit in te dienen (Alcatel-termijn). Als daar geen gebruik van wordt gemaakt, of als de bezwaren ongegrond zijn, vindt de definitieve gunning plaats en kan de gecontracteerde aannemer de realisatiefase voorbereiden en aanvangen. Voorbereidende werkzaamheden in opdracht van de gemeente In opdracht van de gemeente worden de zettingsmetingen van de bakconstructie Utrechtsebaan gecontinueerd en aangevuld met zettingsmetingen van direct aanpalende gebouwen (0-meting). Ook het monitoren van de grondwaterspiegel in het projectgebied wordt gecontinueerd. Ook tijdens de realisatiefase wordt gemeten op eventuele zettingen zodat daarop vroegtijdig geanticipeerd kan worden door de aannemer.

19/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Het terrein waar de werkzaamheden gaan plaatsvinden is na onderzoek vrijgegeven voor niet gesprongen explosieven of archeologische waarden in de bodem. Rijkswaterstaat is door de gemeente verzocht om vooruitlopend op de werkzaamheden van de aannemer een telecomkabel in beheer bij KPN te verleggen middels een verzoek tot aanpassing (VTA). Vooruitlopend op de realisatiewerkzaamheden van het project overkluizing Grotiusplaats repareert het project Renovatie Utrechtsebaan (GRUB) twee pompenkelders (onder in de bakconstructie van de Utrechtsebaan) die tijdens de renovatiewerkzaamheden zijn beschadigd. Realisatiefase Na gunning van de opdracht zal de winnende aannemer starten met het uitwerken van het ontwerp tot een Uitvoeringsontwerp. Indien relevant worden daarbij de aanbevelingen van de adviescommissies VOV en ACOR, de beantwoording van de ontvangen zienswijzen en adviezen betrokken. Daarnaast vraagt de aannemer de relevante vergunningen aan om het werk te mogen uitvoeren. Eventueel daarvoor benodigde onderzoeken worden uitgevoerd. Op basis van het inmiddels door de gemeente opgestelde BVC-detailplan, ten aanzien van Bereikbaarheid, Veiligheid en Communicatie, zal de aannemer de werkzaamheden uitvoeren.

Het projectteam van de gemeente is met het stedelijk bereikbaarheidsoverleg (SBO) overeengekomen in welk periode de Prins Clauslaan (gedeeltelijk) en Utrechtsebaan (gedeeltelijk) voor het verkeer mogen worden afgesloten om de werkzaamheden uit te voeren. De projectlocatie boven de Utrechtsebaan en nabij het stadscentrum zorgt ervoor dat verkeersmaatregelen direct gevolg hebben voor de verkeersdrukte in de stad en het omliggende (rijks)wegennetwerk. Met het SBO is afgesproken dat vanaf mei 2026 een jaar lang er wegafsluitingen en omleidingsroutes ingesteld kunnen worden voor wat betreft de werkzaamheden aan de Utrechtsebaan. De maaiveld inrichting, inclusief raakvlakken met de Prins Clauslaan, zal in het eerste kwartaal van 2027 afgerond zijn. Het werk zal gefaseerd uitgevoerd worden zodat de Utrechtsebaan voor de rijrichting stad-in, met uitzondering van enkele weekenden, gebruikt kan worden door het verkeer. Voor het verkeer stad-uit wordt de Utrechtsebaan tijdens de realisatiefase van de overkluizing afgesloten vanaf de toerit bij het Malieveld/Zuid-Hollandlaan tot toerit 2. Op hoofdlijnen wordt het werk via onderstaande fasering uitgevoerd: • De aannemer start de werkzaamheden met het opbouwen van een tijdelijk verkeerssysteem waarmee het verkeer stad-in via de zuidelijke rijbaan (huidige rijbaan voor stad-uit) kan gaan rijden.

Het verkeer stad-uit gaat via omleidingsroutes rijden. • Tijdens de daaropvolgende periode wordt het middenvluchtkanaal en de overkluizing boven de noordelijke rijbaan van de Utrechtsebaan gebouwd. Aansluitend start de montage van nieuwe bekabeling en installaties die worden aangesloten op de bediencentrale. In deze fase wordt ook het bouwdeel onder het oostelijke bruggebouw aangepast. • De verkeerssituatie op de Utrechtsebaan wordt omgebouwd waardoor het verkeer stad-in weer gebruik gaat maken van de originele noordelijke rijbaan, onder de aangebrachte eerste helft van de overkluizing. Verkeer stad-uit blijft via de omleidingsroutes rijden. • Boven de zuidelijke rijbaan van de Utrechtsebaan wordt de tweede helft van de overkluizing Grotiusplaats gebouwd. Ook daar worden vervolgens nieuwe kabels en installaties geïnstalleerd en getest en aangesloten op de bediencentrale. Deze fase eindigt met het in gebruik nemen van de rijrichting stad-uit over de Utrechtsebaan. Het verkeer op de Utrechtsebaan ondervindt vanaf dan nagenoeg geen hinder meer van de werkzaamheden aan het project.

20/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

•

•

Tot slot zal de inrichting op de overkluizing en langs de Prins Clauslaan worden afgerond. Daarbij zijn enkele stremmingen van 1 van de rijstroken van de Prins Clauslaan mogelijk (in beide rijrichtingen). De realisatiefase en het contract met de aannemer eindigt, met uitzondering van het onderhoudscontract voor de installaties, met een oplevering van de aannemer aan het projectteam van de gemeente. Het projectteam draagt de diverse onderdelen vervolgens over aan de diverse (gemeentelijke) beheerders.

Communicatie Voorafgaand aan, en tijdens de realisatiefase, moeten de omgevingspartijen en verkeersdeelnemers tijdig geïnformeerd zijn over de voortgang en de werkzaamheden, de mogelijke hinder en de omleidingsroutes. Hiervoor wordt ingezet op zowel mobiliteitsmanagement als communicatie. Uit de herkomst- bestemmingenanalyse blijkt dat een substantieel gedeelte van de weggebruikers in de ochtendspits afkomstig is uit de directe omgeving van Den Haag (Nootdorp, Leidschenveen en Zoetermeer). Veel bestemmingen bevinden zich daarnaast in- en rond het centrum van Den Haag. Het is aannemelijk dat met een gerichte aanpak van het mobiliteitsmanagement via de werkgevers het mobiliteitsgedrag van forenzen met enige procenten kan worden beïnvloed om buiten de spits te reizen of met een andere modaliteit. We werken hierin samen met Zuid-Holland Bereikbaar. Het is zeer belangrijk om met goede en tijdige communicatie de directe omgeving (mensen die er wonen en werken), weggebruikers en andere stakeholders te informeren over de hinder en de maatregelen. Mensen kunnen dan tijdig besluiten over alternatieven. Met goed verwachtingenmanagement is ook een deel van het ongemak te verlichten. Dan weet de weggebruiker dat er extra hinder en reistijd is naar Den Haag.

De communicatie zal veelal digitaal verlopen (website bereikbaarheid en projectpagina denhaag.nl/rondjecentraal, socials), apps voor actuele lokale verkeersdrukte, mobiliteitsmanagement en e-nieuwsbrieven. Dit wordt aangevuld met (fysieke) informatieavonden, de advertenties in de Stadskrant Den Haag, huis-aan-huis omwonendenbrieven en beantwoording van vragen via het telefonische klantcontactcentrum (KCC). Belangrijke onderwerpen daarbij zijn de definitieve situatie, de tijdelijke bereikbaarheid/omleidingsroutes, mogelijke hinder tijdens de realisatiewerkzaamheden en bouwfasering. Tot slot Met voorliggend voorstel voor de geluidsreductie en de groene invulling van de Grotiusplaats wordt passend invulling gegeven aan het bestemmingsplan, de afspraken die gemaakt zijn met Provast. Samen met de aanliggende openbare ruimte zoals de Theresiastraat, Haagse Loper en Maria Stuartplein wordt de Grotiusplaats een aangename plek om te wonen, te werken en te verblijven. Na uw positieve besluitvorming zal het college doorwerken aan de overkluizing van de Grotiusplaats. Medio 2027 is het gehele werk naar verwachting gereed. Besluitvorming Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 6 juni 2024,

21/22

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10685600

Besluit: I.

in te stemmen met de bijgevoegde Nota van Antwoord 'voorlopig ontwerp Grotiusplaats';

II.

in te stemmen met het voorlopig ontwerp overkluizing Grotiusplaats, bestaande uit de onderdelen constructie, installaties en inrichting maaiveld;

III.

in te stemmen met de verdere uitwerking tot definitief ontwerp en de realisatie van het project;

IV.

de totale projectkosten, geraamd op € 38,0 mln. (exclusief BTW, inclusief VAT (voorbereiding, uitvoering, administratie, toezicht en onvoorzien)) als volgt te dekken: a. € 28,2 mln. reserve activa financiering (RIS312232); b. € 9,8 mln. uit de bestemmingsreserve waar de vrijvallende middelen ongelijkvloerse kruising Zwolsestraat aan zijn toegevoegd conform geamendeerd raadsvoorstel (RIS318696) en hiermee het investeringsbudget in het MIP op programma 9 Buitenruimte te verhogen;