20240620-RIS318842 Voorstel van het college inzake Formalisering uitvoeringskrediet renovatie en uitbreiding Haags Historisch Museum

Datum

Registratienummer

22 mei 2024

OCW/10747104 RIS318842

Formalisering uitvoeringskrediet renovatie en uitbreiding Haags Historisch Museum Inleiding Het Haags Historisch Museum presenteert als stadsmuseum in het Museumkwartier, een van de culturele hotspots van Den Haag, het beeld van de stad Den Haag zoals deze was, is en kan zijn. Het museumgebouw is een prachtig rijksmonument gelegen aan de Hofvijver, dat echter niet is gebouwd om als museum te functioneren en dat in de 21ste eeuw ook niet meer kan waarmaken. De geplande renovatie en uitbreiding verbeteren de duurzaamheid en de toegankelijkheid, lossen het knellende ruimtegebrek op en stellen het museum in staat de missie te vervullen om een stadsmuseum te zijn met de nationale uitstraling die onze stad past. Stapsgewijs zijn de plannen hiervoor uitgewerkt, in het Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken (RIS311896), bij de ambities verwoord in de coalitieakkoorden, de begroting 2024 – 2027 (RIS316918) en het besluit ter verdeling van de IHPmiddelen programma cultuur en bibliotheken (RIS318275). Nu ligt het sluitstuk bij u voor: het na een succesvolle aanbesteding voor de aannemer beschikbaar stellen van het uitvoeringskrediet waarmee deze visie kan worden gerealiseerd en het verhaal van Den Haag de toekomstbestendige plek krijgt die het verdient.

Achtergrond Het Haags Historisch Museum is gevestigd in een zeventiende-eeuws Rijksmonument dat door de eeuwen heen verschillende functies heeft gekend. In 1986 is hier, na grootschalige restauratie en verbouwing, het historisch museum van de stad Den Haag gevestigd. Het gebouw wordt gehuurd van de gemeente Den Haag. Het museum vertelt hier het verhaal van de stad van vroeger en nu, waarin onder meer het belang van Den Haag als het centrum van de Nederlandse democratie wordt getoond, geduid en toegelicht. Met de gemeentelijke museumcollectie, wisselende presentaties en bijhorende educatie- en participatieprojecten worden hier de nationale en de lokale historie van de stad en haar bewoners verbonden met actuele maatschappelijke thema’s.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

Aanzicht van het Haags Historisch Museum Bij de renovatie van 2005 lag de focus op gevelherstel en modernisering van de klimaatinstallaties. Nu is een grondiger renovatie aan de orde omdat gebouw en vaste presentatie inmiddels niet meer voldoen aan de eisen van de bezoeker die een sfeervol, modern en goed leesbaar museum verwacht. Beheerstechnisch zijn er noodzakelijke ingrepen nodig om het complex als museum te kunnen blijven openstellen: de installaties op het gebied van veiligheid, techniek en klimaat zijn dringend aan vervanging toe. Daarnaast kampt het museum al jaren met ruimtegebrek in de bezoekersfaciliteiten, de opslag- en installatieruimtes. De interieurs, inrichting en routing van de presentatieruimtes beantwoorden niet meer aan de huidige museale normen ten aanzien van goed beheer en aan de verwachtingen van een steeds kritischer publiek. Tevens voldoet de inrichting van de werkplekken voor het personeel niet aan gestelde ARBO-eisen. In 2019 stelde het museum een toekomstvisie op om toe te werken naar een modern historisch museum dat midden in de Haagse samenleving staat en ook nationale uitstraling heeft. In dit kader is in 2020 een haalbaarheidsstudie opgeleverd naar de mogelijkheden om het museumpand te renoveren.

Op basis hiervan besloot de gemeente als eigenaar van het museumgebouw een plan te laten ontwikkelen voor een grondige renovatie en uitbreiding (RIS306881; RIS314587; RIS311896). Inmiddels heeft een succesvolle Europese aanbesteding geleid tot de keus voor de aannemer voor realisatie van de renovatie en uitbreiding. Met het nu voorliggende raadsvoorstel wordt aan de raad het besluit voorgelegd om over te gaan tot uitvoering middels het instemmen met het uitvoeringskrediet van € 17.654.000,-. De gemeente heeft tot 10 juli 2024 de tijd om akkoord te geven op de offerte van de aannemer (gestanddoeningstermijn). Na deze termijn vervalt dit aanbod en ontstaan extra kosten. Verbouwing ter versterking van de binnenstad en het cultuurbeleid De verbouwing ondersteunt de vernieuwingsslag van het museum die noodzakelijk is om aan de huidige museale normen te kunnen blijven voldoen, om in de toekomst relevant te blijven als Haags stadsmuseum en om daarnaast steviger op de kaart te komen als museum van nationaal belang.

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

Door het museum is in 2019 gewerkt aan een visiedocument met een nieuw museaal profiel waarin vernieuwing van organisatie, presentaties en gebouw centraal staan. In 2019 is de missie van het Haags Historisch Museum als volgt geformuleerd: “De geschiedenis van Den Haag is groter dan alleen Den Haag. Het is van lokale, van nationale en zelfs van internationale betekenis. Vanuit onze historische locatie aan de Hofvijver vertellen we deze unieke geschiedenis aan zowel inwoners van de stad als aan toeristen. We doen dat met trots, door het heden en verleden met elkaar te verbinden, met kleurrijke verhalen van Hagenaars en met tot de verbeelding sprekende objecten uit onze collectie. Bij voorkeur in co-creatie met stadsbewoners”. Zo presenteerde de tentoonstelling “Macht” de historie van 800 jaar Binnenhof, maar liet bezoekers en leerlingen ook reflecteren op de manier waarop de visie op burgerschap door de tijd heen verandert. De historie achter het Zand en het Veen is verbonden met het nog steeds actuele thema van kansenongelijkheid. Via het project “Eigentijds Verzamelen” is en wordt actief gezocht naar objecten en verhalen van stadsgenoten om deze in de collectie op te nemen en te tonen als onderdeel van het verhaal van de stad.

Behalve om de genoemde knelpunten op te lossen, is renovatie nodig om de inhoudelijke visie op het museum uit te voeren en de ambities op het gebied van groei in publieksbereik waar te maken (van gemiddeld 45.000 naar 75.000 bezoekers). De Adviescommissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur 2021-2024 prees de toekomstvisie van het museum en gaf daarbij ook aan dat de ruimtelijke en klimatologische omstandigheden in het monumentale gebouw afbreuk doen aan de kwaliteit van de collectiepresentatie en de bezoekerservaring. De verbouwing en renovatie van het museum zijn opgenomen in het Integraal Huisvestingsplan Cultuur en Bibliotheken (RIS311896). De coalitieakkoorden van 2022 (RIS313189) en 2023 (RIS316672) en het Binnenstadsplan 2033 (RIS316359_bijlage 1) zien de verbouwing van het museum als een van de pijlers waarmee het culturele karakter van het Museumkwartier verder wordt versterkt en een impuls wordt gegeven aan het kwaliteitstoerisme. Het museum behoort tot de oprichters en het bestuur van de Stichting Museumkwartier, die met gezamenlijke marketing en programmering dit deel van de binnenstad als culturele hotspot vorm geven. De Cultuurvisie 2033 (RIS315525) identificeert het bijdragen aan de aantrekkelijkheid van de stad als een van de vier opgaven waarbij kunst en cultuur bij uitstek een rol van betekenis kunnen spelen.

Met de tentoonstellingen over onder meer Haags haar, Frederick Lincks foto’s van Den Haag in de jaren ’70 en het spraakmakende in co-creatie tot stand gekomen Koloniaal Den Haag trok het museum in 2023 nieuw publiek. Met 46.742 bezoekers werd het pre-corona bezoekersaantal van 2019 overtroffen (45.702). Het cijfer dat bezoekers gaven voor het totale programma in 2023 steeg van een 7,8 naar een 8,1. Naar een toekomstbestendig, verduurzaamd en natuurinclusief gebouw Het bouwplan voor de renovatie van het Haags Historisch Museum kwam tot stand in opdracht van de gemeentelijke centrale vastgoedorganisatie CVDH en in nauwe samenwerking met het museum. Het plan gaat uit van het verplaatsen van de hoofdentree naar de voormalige poort aan het Tournooiveld. Hiervoor wordt een deel van de openbare ruimte aan het Tournooiveld ingericht als trap naar het souterrain-niveau. Deze wordt uitgewisseld met de huidige hellingbaan voor de hoofdentree aan de Korte Vijverberg, die weer als trottoir zal worden ingericht. De recente aanbouwen op de binnenplaats worden gesloopt. Zo ontstaat weer een overzichtelijke ruimte, die nu gebruikt kan gaan worden als entreehal, met aangrenzende faciliteiten zoals de winkel, garderobe en toiletten. De ruimte zal werken

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

als scharnierpunt van waaruit bezoekers het bestaande stadspaleis en de nieuwe tentoonstellingszalen gaan betreden. Dit nieuwe binnenplein voelt ruim en ruimtelijk aan en reflecteert op de oude binnenplaats als beschutte stedelijke ruimte, waar het gevoel van binnen en buiten in elkaar overvloeien. De loods op het binnenterrein wordt vervangen door twee gestapelde nieuwe tentoonstellingszalen. Op de begane grond eindigt deze zaal in een glazen pui, waardoor de oorspronkelijke looproute vanuit het hoofdgebouw naar het schiethuis weer kan worden ervaren. Als tweede ruimtelijk scharnier wordt een serre op de achterste binnenplaats tussen de nieuwe zalen en het schiethuis gebouwd, zodat een integraal verbonden museumcomplex ontstaat. De verbinding van het schiethuis is cruciaal voor de functionele opzet en in verband met kunsttransporten. In het interieur van stadspaleis wordt de oorspronkelijke ruimtelijke opzet gekoesterd. De oorspronkelijke hoofdentree, het tochtportaal met zuilen en het authentieke trappenhuis blijven behouden. De routing wijzigt en er komt meer daglicht en uitzicht op de Hofvijver en het Tournooiveld in de opeenvolgende ruimtes, zodat het circuit door het gebouw verbetert en bovendien de beleving van de locatie onderdeel wordt van het museumbezoek. Bij de renovatie van het museum worden alle installaties vervangen door efficiëntere installaties.

Bovendien gaat het pand van het gas af, waardoor de Co2-uitstoot aanzienlijk afneemt. De warmteopwekking zal door middel van een warmtepomp gebeuren. Het platte dak krijgt PV-panelen zodat het gebouw deels in zijn eigen energiebehoefte kan voorzien. Het mossedum groendak daaronder draagt bij aan een vertraagde waterafvoer en aan het tegengaan van hittestress. De beglazing wordt verbeterd en gevel en dak worden geïsoleerd. Het energielabel van Korte Vijverberg 7 gaat van B naar A en van de Doelenstraat 4 van G naar A. In overleg met de gemeentelijke afdeling ecologie worden 2 nestkasten voor de roodstaart (en andere vogels), 4 nestkasten voor vleermuizen en 6 nestkasten voor gierzwaluwen geplaatst.

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

© 3D visualisaties DP6 architectuurstudio Realisatie van de renovatie en uitbreiding In 2021 is na een Europese aanbesteding de integrale ontwerpopdracht gegund aan een ontwerpteam onder leiding van DP6 architectuurstudio. Deze ontwerpopdracht omvatte het architectonische, constructieve en installatietechnische ontwerp, inclusief de benodigde bouwfysische, archeologische, ecologische en duurzaamheidsadviezen en uitwerkingen (inclusief brandveiligheid) voor het ontwerp van de renovatie en uitbreiding van het museum. Tijdens het ontwerptraject vond afstemming plaats met Monumentenzorg en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Inmiddels is de Commissie Welstand & Monumenten (onder voorwaarden) akkoord en adviseerde ook de Advies Commissie Openbare Ruimte positief. De aanvraag omgevingsvergunning is ingediend op 1 november 2023. De opdracht voor realisatie van de renovatie en uitbreiding van het museum betreft in totaal ca. 1.600 m² bruto vloeroppervlak renovatie en ca. 700 m² bruto vloeroppervlak nieuwbouw. Onderdeel van de opdracht zijn sloopwerkzaamheden, bouwkundige en installatietechnische werkzaamheden, waaronder restauratie-, renovatie- en nieuwbouwwerkzaamheden. Hiervoor is een Europese Aanbesteding gepubliceerd, waarbij in de selectiefase vijf aannemers zijn geselecteerd.

Uiteindelijk hebben in de gunningsfase twee aannemers ingeschreven waarvan eerst het plan van aanpak is beoordeeld. Na het vaststellen van de kwalitatieve beoordeling zijn vervolgens de prijzen beoordeeld. De aannemer met de Beste-Prijs-Kwaliteit-Verhouding is de winnaar van de aanbesteding. Dat is de firma Koninklijke Woudenberg Ameide B.V.

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

Met het raadsvoorstel dat nu voorligt, wordt het uitvoeringskrediet ter hoogte van € 17.654.000,- voor de realisatie van de renovatie en uitbreiding verbouwing van het museum beschikbaar gesteld en kan de aanbesteding worden gegund. De aanbieding door de aannemer die hier onderdeel van uitmaakt, verloopt op 10 juli 2024 (gestanddoeningstermijn). Gunning geschiedt met als opschortende voorwaarden dat goedkeuring van de gemeenteraad én een onherroepelijke omgevingsvergunning nodig zijn voor gunning van de opdracht op basis van de ingediende inschrijvingssom. Na het ongebruikt verstrijken van de bezwaartermijn, na goedkeuring van de gemeenteraad voor het benodigde budget en na het onherroepelijk worden van de omgevingsvergunning zal de opdracht verleend worden middels de aanneemovereenkomst. De planning voorziet in sluiting najaar 2024 en heropening voorjaar 2027. Investering Het benodigde budget voor de realisatie van de renovatie en uitbreiding van het Haags Historisch Museum wordt geraamd op € 17.654.000 exclusief btw (*) en is als volgt opgebouwd: sloop € 358.010,renovatie en vaste inrichting € 4.169.121,nieuwbouw € 5.095.593,installaties € 4.116.276,bijkomend € 3.915.000,Totaal € 17.654.000,-. (*) De btw is terugvorderbaar en bedraagt € 3.607.170,-.

Stedin heeft recent laten weten door netcongestie de komende 5-10 jaar qua stroom niet alle benodigde vermogen te kunnen leveren. De aangevraagde extra aansluiting voor het schiethuis kan wel worden aangelegd. Onderzoek heeft uitgewezen dat door een (tijdelijke) situatie te creëren met herverdeling van aansluitingen en gebruik van batterijen een duurzame normale bedrijfsvoering mogelijk is totdat de netcongestie-problemen achter de rug zijn. Dit wordt nader uitgewerkt na de aanbesteding samen met de geselecteerde aannemer. Dit alles raakt overigens alleen de stroomvoorziening: het gebouw gaat in deze opzet nog steeds van het gas af en voldoet aan het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. De kostenraming van de batterijenoplossing is opgesteld door een gerenommeerd gecertificeerd installatietechnisch adviesbureau. In het traject van de verdere uitwerking worden meerdere offertes opgevraagd. Met de kosten van de batterijenoplossing is rekening gehouden in de stichtingskosten en daarnaast is er in de stichtingskosten een aanzienlijke post onvoorzien opgenomen. Andere opties om tot een oplossing van het netcongestieprobleem te komen zijn overwogen, maar kennen allemaal een veel grotere aanpassing van het installatietechnisch ontwerp en bieden bovendien geen goede oplossing voor het tekort aan stroom op piekmomenten.

De met de investering gemoeide kapitaallasten kunnen gedekt worden uit de in het coalitieakkoord “Den Haag 2022-2026, Voor een stad die tegen een stootje kan” extra ter beschikking gestelde investeringsmiddelen. In de begroting 2024-2027 (RIS316918) zijn de toegekende investeringsmiddelen verdeeld naar de programma’s ten behoeve van de uitvoering van de IHP’s. Met het besluit ter verdeling van de IHP-middelen programma cultuur en bibliotheken (RIS318275) zijn de middelen verder verdeeld en zijn specifieke investeringsprojecten benoemd waarvoor de beschikbare middelen als dekking fungeren, waaronder de verbouwing van het Haags Historisch Museum. De middelen worden daartoe, na uw akkoord, opgenomen in het Meerjarig Investeringsplan in de begroting 2025 – 2028.

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

Voor de verhuur van het gerenoveerde en uitgebreide museumgebouw is een huurintentieovereenkomst gesloten, gebaseerd op de nieuwe situatie en het nieuwe huurbedrag. Museumexploitatie Het museum heeft een meerjarenbegroting opgesteld tot en met 2030, gebaseerd op het huidige subsidiebedrag. Hierin zijn de eenmalige kosten (tijdelijke opslag en huisvesting, inkomstenderving door sluiting, museale inrichting) en besparingen (minder personeelsinzet) in kaart gebracht, evenals de structurele museumexploitatie na heropening. Ook is rekening gehouden met het nieuwe huurbedrag, dat weliswaar hoger ligt dan nu, maar voor het overgrote deel wordt gecompenseerd door de verlaging van de energiekosten door de verduurzaming. Het museum draagt zorg voor de museale inrichting. Hiervoor staan onder meer bestemmingsfondsen ter beschikking en het budget dat altijd wordt begroot voor tentoonstellingen, zodat circa de helft van het geraamde bedrag reeds aanwezig is. Er zal daarnaast fondsenwerving bij maatschappelijke en private fondsen plaatsvinden, mede met behulp van de business club en de Stichting Steunfonds en gesteund door de succesvolle historie van het museum op dit terrein. De uitbreiding van circa 700 m² bruto vloeroppervlak nieuwbouw brengt met zich mee dat er enkele extra medewerkers zullen worden ingehuurd voor de hospitality van de bezoekers.

Daarnaast is in de begroting voorzien dat voor de extra programmering een extra programmamaker wordt aangesteld en is een extra fondsenwerver aangenomen. In de begroting is, zoals gezegd, gerekend met het huidige subsidiebedrag en is niet reeds op voorhand een verhoging van de entreeprijs ingecalculeerd. Indien nodig kan bij de herinrichting financieel getemporiseerd worden door bijvoorbeeld bij heropening niet meteen alle zalen voor tijdelijke tentoonstellingen te vullen. De strakke sturing op kosten van de afgelopen jaren heeft het museum ondanks de coronaperiode financieel zeer gezond gemaakt. Zichtbaarheid tijdens de renovatie De op 20 april jl. geopende expositie Haagse Harry, dûh tètaunstelling!! zal voorlopig de laatste in het museum zijn. De huidige planning houdt in dat het museum dit najaar de deuren sluit. Dan wordt de collectie ingepakt en verhuisd naar tijdelijke externe opslag, moet het gebouw worden ontruimd en tijdelijke huisvesting voor het personeel worden ingericht. Het museum zal werken aan de fondsenwerving voor de inrichting van het vernieuwde museumgebouw en de verbouwing begeleiden en monitoren. Daarnaast worden de nieuwe vaste presentaties en tijdelijke tentoonstellingen ontwikkeld en het publieks- en educatieprogramma vernieuwd.

In de periode dat het gebouw is gesloten, wordt ernaar gestreefd met enkele van de topstukken zichtbaar in de stad aanwezig te zijn om herkenbaar te blijven en langs deze weg de band met de bezoekers te behouden. Nadruk in deze periode ligt op de inzet van personeel en budget bij het onderwijs, het door eigentijds verzamelen en co-creatie betrekken van inwoners bij het vernieuwde museum en het zichtbaar blijven voor het publiek via virtuele activiteiten op de website en activiteiten in de stad. Nadat de herinrichting is afgerond, zal volgens de huidige planning in het voorjaar van 2027 het vernieuwde Haags Historisch Museum weer publiek kunnen verwelkomen.

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10747104

Besluitvorming Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 14 mei 2024, besluit: I.

ten behoeve van de realisatie van de renovatie en uitbreiding een uitvoeringskrediet van € 17.654.000,- beschikbaar te stellen ten laste van de in de begroting 2024 – 2027 (RIS316918) opgenomen investeringsmiddelen en in navolging van het besluit IHP-middelen programma cultuur en bibliotheken (RIS318275) deze middelen op te nemen in het Meerjarig Investeringsplanin de begroting 2025 - 2028;

II.

de opdracht voor de renovatie en uitbreiding van het Haags Historisch Museum te gunnen aan de winnaar van de Europese aanbesteding.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 20 juni 2024. De griffier,

De voorzitter,

8/8