20240620-RIS318694 Voorstel van het college inzake Raadsvoorstel besteding derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede

Datum

Registratienummer

23 april 2024

DSO/10730443 RIS318694

Voorstel van het college inzake Raadsvoorstel besteding derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede Sinds 2013 besteedt de gemeente Den Haag al aandacht voor energiearmoede. Met de gascrisis is duidelijk geworden dat huishoudens met een laag inkomen en een slecht geïsoleerde woning extra kwetsbaar zijn voor energieprijsstijgingen. De afgelopen jaren heeft het college zich daarom intensief ingezet voor het bestrijden van energiearmoede in Den Haag. Op verschillende momenten heeft het college u geïnformeerd over de aanpak rondom dit onderwerp (RIS311562, RIS310551, RIS315254). Daarnaast heeft u als raad besloten over de besteding van de eerste twee tranches in de laatste programmabegrotingen (RIS313463, RIS309850). Het doel van de aanpak is om op korte termijn de kwetsbaarheid van huishoudens voor hoge energiekosten te verlagen door het verlagen van het energieverbruik. Met dit raadsvoorstel vraagt het college akkoord voor de besteding de derde tranche financiële middelen dat het Rijk ter beschikking heeft gesteld voor de aanpak van energiearmoede. Aanleiding hiervoor is de laatste beschikking in verband met een derde specifieke uitkering (SPUK) en een aangepaste bestedingstermijn voor de eerdere twee tranches. Een belangrijk uitgangspunt voor de voorgestelde besteding is de impact die de verschillende onderdelen hebben.

Om de middelen zo effectief mogelijk op de juiste plek te laten landen, is onder andere gekeken naar de mate waarin energiearmoede voorkomt binnen verschillende doelgroepen. Daarnaast is gekeken naar de doeltreffendheid van de verschillende maatregelen ten opzichte van de investering, onder andere op basis van ervaringen uit de eerste en tweede tranche. Tot slot is er gekeken naar het tempo waarmee de budgetten voor de verschillende onderdelen in de eerste en tweede tranche worden uitgeput. De eerstvolgende paragraaf beschrijft de problematiek en een geeft een overzicht van de aanpak van energiearmoede op hoofdlijnen. Daarna volgt uitleg over de kaders die van toepassing zijn op de besteding van de SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede. Hierna volgt een toelichting van de resultaten van de eerste en de twee tranches tot op heden. Tot slot zet het college uiteen hoe de rijksmiddelen ter bestrijding van energiearmoede tot op heden zijn ingezet en hoe het van plan is deze aanpak verder te ontwikkelen met de derde tranche. De kwetsbaarheid voor energiearmoede speelt in Den Haag Den Haag kent veel huishoudens met energiearmoede, in 2022 was dit 11,1% ten opzichte van 7,4% landelijk1. Dit zijn inwoners die relatief veel geld aan hun energierekening moeten uitgeven en vaak in een slecht geïsoleerde woning wonen.

Dit maakt deze inwoners erg kwetsbaar voor prijsstijging zoals de afgelopen jaren. Naast het risico van financiële problemen bij prijsstijging, is er ook een reëel risico dat zij slechter uit de Energietransitie komen dan meer welgestelde inwoners met een slecht geïsoleerde woning, die vaak meer mogelijkheden hebben om zelf te investeren in verduurzaming.

1

TNO (2024). Energiearmoede voorkomen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

Met dit voorstel wordt de huidige aanpak geïntensiveerd en verbeterd In de commissiebrief ‘Energie besparen voor iedereen’ (RIS311562) heeft het vorige college een plan van aanpak beschreven voor het besteden de SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede. Hiermee is gevolg gegeven aan de motie ‘Plan van aanpak energiearmoede’ (RIS310551) en aan voorstellen uit het ‘Gewijzigd Initiatiefvoorstel Actieplan Energiearmoede’ (RIS306660). De afgelopen jaren is de in de commissiebrief beschreven koers uitgevoerd en bekrachtigd en deze zal tot eind 2025 worden voortgezet. De koers houdt in dat het college investeert in kleinere, snel te realiseren besparingen, maar ook in grotere maatregelen om energie te besparen. In april 2023 is de raad opnieuw geïnformeerd over de voortgang via de commissiebrief ‘Aanpak Energiearmoede en inzet tweede tranche Rijksmiddelen (RIS831524)’. Daarin is besloten dat het college de huidige aanpak voortzet en intensiveert. Het dit raadsvoorstel stelt het college voor om op hoofdlijnen de koers voort te zetten en om extra in te zetten op de energiebrigade. Ook heeft het college de wens om de energiearmoedemiddelen te stapelen met de middelen vanuit het Nationale Programma Leefbare Wijken voor inwoners die weinig inkomen hebben en wonen in kwetsbare wijken.

Tot slot loopt, naast de ‘gerichte energiearmoede aanpak’, het ‘actieprogramma opknappen en isoleren’ dat gericht is op het versneld isoleren van slecht geïsoleerde woningen (RIS316094). Deze gecombineerde aanpak is essentieel voor het effectief bestrijden van energiearmoede en het behalen van de gestelde klimaatdoelen. Met diverse partners wordt samengewerkt aan het bestrijden van energiearmoede Het college is al een aantal jaar actief in het bestrijden van energiearmoede en wordt daarin door de provincie Zuid-Holland, het ministerie van BZK en de VNG gezien als voorloper. Ook hebben veel gemeenten delen van onze aanpak gekopieerd, waaronder onze witgoedregeling, de Direct Bespaaractie (DBA) en de convenanten met woningcorporaties. De Haagse woningcorporaties zijn belangrijke partners in het bestrijden van energiearmoede, omdat ongeveer 65% van de doelgroep in een sociale huurwoning woont. Om die reden is het college een structurele samenwerking met hen aangegaan, die is vastgelegd in twee convenanten. Daarnaast wordt er ook samengewerkt met andere belangrijke partners in de stad, zoals bewonersinitiatieven en (sociaal) maatschappelijke organisaties.

Het college stelt, op basis van de ervaringen met de uitvoering van de eerste en tweede tranche, om meer samen te werken met sociale- en maatschappelijke partijen en meer kansen te creëren voor reintegratie binnen de aanpak van energiearmoede. Daarnaast bestaat de wens om onderwijsinstellingen zoals het ROC Mondriaan meer te betrekken. Naast het verlagen van het energieverbruik wordt ook aandacht besteed aan andere factoren die invloed hebben op energiearmoede zoals het inkomen van inwoners en een rechtvaardig en betaalbaar nieuw energiesysteem. Om energiearmoede te bestrijden zijn Rijksmiddelen ter beschikking gesteld Voor het bestrijden van energiearmoede heeft het Rijk een bedrag van in totaal € 22.358.265,- ter beschikking gesteld aan de gemeente Den Haag (hierna genoemd “energiearmoede-middelen”). Met de laatste wijzigingsbeschikking werd het totaalbedrag beschikbaar gesteld tot eind 2025 (Kenmerk 2021102696). Het Rijk heeft dit bedrag toegekend in drie tranches: 1e Tranche (20 januari 2022): € 4.942.069,2e Tranche (29 juni 2022): € 7.679.860,- (€ 4.942.069,- + € 2.737.791,- nationaal isolatieprogramma gelden) 3e Tranche (6 juli 2023): € 9.736.336,-

2/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

Kaders voor de besteding van de energiearmoede-middelen Er bestaan verschillende kaders die bepalen waar de energiearmoede-middelen aan besteed mogen worden, waaronder de beschikking van de SPUK-middelen, afstemming met programma Zuidwest, Europese staatsteunregels en het eigen inkoopbeleid van de gemeente. In deze paragraaf worden de vier kaders toegelicht. Met de ‘Wijzigingsbeschikking middelen aanpak energiearmoede’ van 6 juli 2023 heeft het rijk een derde tranche aan energiearmoede-middelen toegekend van € 9.736.336,-. Dit budget bestaat uit een algemeen deel van € 6.591.577,- en een bedrag van € 3.144.760,- dat specifiek is toegewezen voor Zuidwest. Dit onderscheid is gemaakt omdat Zuidwest valt onder het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid. Het doel van deze middelen is om op korte termijn kwetsbare huishoudens te ondersteunen bij het nemen van maatregelen om het energieverbruik te verlagen. De middelen mogen niet gebruikt worden voor directe financiële compensatie van hoge energierekeningen. Met kwetsbare huishoudens worden huurders en eigenaar-bewoners bedoeld met een “laag besteedbaar inkomen die te maken hebben met hoge energielasten als gevolg van gestegen energieprijzen in combinatie met de lagere energetische kwaliteit van de woningen”. In de beschikking is de einddatum voor de besteding van de drie tranches vastgesteld op 31 december 2025.

Niet uitgegeven budget dient na deze datum te worden geretourneerd aan het Rijk. Zoals is aangegeven moet ongeveer een derde van de middelen in Zuidwest landen. De besteding van dit deel moet daarom ook afgestemd worden met het bredere programma Zuidwest. Daar is overeengekomen dat de corporaties de verschillende ontwikkelingen het gebied coördineren. Daarnaast is er afgesproken dat de besteding moet passen binnen de stadsbrede besteding van de middelen. Door het grote aantal huishoudens met energiearmoede in het gebied zal vanzelfsprekend een groot aandeel van het budget landen in Zuidwest. Tot slot is afgesproken dat de middelen worden ingezet voor het creëren van werkgelegenheid en re-integratie ten behoeve van de inwoners in Zuidwest. Naast de beschikking bestaan er ook meer algemene regels die invloed hebben op de besteding, waaronder de Europese staatssteunregels. Overheidsinstituties moeten rekening houden met staatssteunregels als zij steun willen verlenen. Kortgezegd is staatssteun het direct of indirect verstrekken van financiële steun aan ondernemingen door overheden 2. Deze regels hebben als doel om gelijke concurrentievoorwaarden te scheppen voor alle ondernemingen in Europa. Dit betekent dat de energiearmoede-middelen niet zomaar toegekend mogen worden aan woningcorporaties, particuliere verhuurders en andere ondernemingen.

Onder bepaalde voorwaarde kan de financiële steun wel aan ondernemingen toegekend worden. Ter illustratie, een aantal corporaties hebben projecten uitgevoerd met waterzijdig inregelen van cv-installaties om energie te besparen. Hiervoor zijn zij financieel gesteund vanuit de energiearmoede-middelen, omdat dit geen economisch voordeel oplevert voor de corporatie zelf. De corporaties mogen geen huurverhoging vragen, zij mogen de servicekosten niet verhogen en het is geen onderdeel van hun kerntaken zoals het isoleren van hun woningen. Het komt enkel ten goede aan de huurders voor wie het een lagere energierekening oplevert. Hierdoor is er geen sprake van staatssteun aan de woningcorporatie. Naast de Europese staatssteun regels bestaan er ook Europese richtlijnen voor de inkoop van diensten en producten. Eveneens met het doel om gelijke concurrentievoorwaarden te creëren voor alle ondernemingen. Deze richtlijnen zijn omgezet in de ‘Aanbestedingswet 2012’, hetgeen de basis vormt voor het inkoopbeleid van de gemeente Den Haag.

2

Kenniscentrum Europa Decentraal (2023). Staatssteun. Https://europadecentraal.nl/onderwerp/staatssteun/

3/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

Deze regels bepalen of een enkelvoudig onderhandse, een meervoudig onderhandse of een Europese aanbesteding van toepassing is. Dit heeft invloed op de voorwaarden die wij als gemeente mogen stellen, bijvoorbeeld of er voorkeur gegeven mag worden aan lokale ondernemingen. Wensen voor de besteding van de energiearmoede-middelen Binnen de boven genoemde kaders hebben we als gemeente de vrijheid om de middelen naar eigen inzicht te besteden. Onze aanpak mag variëren van energieadvies en witgoedregelingen tot grotere isolatiemaatregelen. In de beschikking staan wel een aantal voorkeuren beschreven: • Energiefixers Het Rijk heeft de voorkeur uitgesproken voor het opnemen van energiefixers in de energiearmoede-aanpak. 'Energiefixers' duidt op een aanbod dat bestaat uit een combinatie van energieadvies en de installatie van kleine energiebesparende maatregelen. De afgelopen jaren hebben wij hier al ervaring mee opgedaan onder de naam ‘bespaarteam’. • Sociaal vraagstuk Het Rijk benadrukt dat energiearmoede ook een sociaal vraagstuk is. In de beschikking wordt dan ook de wens uitgesproken om koppelkansen met sociale vraagstukken mee te nemen in de aanpak van energiearmoede. Hierbij kan worden gedacht aan het betrekken van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt en het betrekken van sociale- en maatschappelijke organisaties.

Diverse activiteiten dragen bij aan het verlagen energieverbruik van kwetsbare doelgroepen De commissiebrief “Energie besparen voor iedereen” (RIS311562) geeft aan dat het verminderen van het energieverbruik bij kwetsbare doelgroepen diverse activiteiten vereist en samenwerking met verschillende partners. Ook TNO3 heeft onderzoek gedaan naar de impact van verschillende type maatregelen. Het onderzoek concludeert dat isoleren het meest effectief is in het verlagen van het energieverbruik en verhogen van wooncomfort. Het bespaarteam, energiecoaching en de duurzame cadeaukaart dragen ook bij aan bestrijding energiearmoede. Huishoudens die hebben deelgenomen aan de interventies geven aan minder luchtwegproblemen te ervaren en dat het heeft bijgedragen aan hun betrokkenheid in de wijk. Hieronder wordt per onderdeel van de aanpak van energiearmoede toegelicht wat het inhoudt, welke successen zijn behaald en welke onderdelen het college wenst voort te zetten. • Projecten door woningcorporaties vanuit de convenanten Ongeveer 65% van de huishoudens in Den Haag die kampen met energiearmoede woont in een woning van een woningcorporatie. Om hun energieverbruik te verminderen, werken deze corporaties samen met de gemeente. Zowel uit de eerste, als de tweede tranche is € 2,5 mln.

beschikbaar gesteld aan de corporaties voor het uitvoeren van projecten gericht op het verlagen van het energieverbruik van hun huurders. Er worden voorwaarden gesteld aan de projecten die de woningcorporaties mogen indienen. Ten eerste moet het een project zijn waar de woningcorporatie zich extra inzet boven op de reguliere verplichtingen, zoals onderhoud en isolatie. Daarnaast mag de woningcorporatie geen huurverhoging of verhoging van servicekosten toepassen voor de genomen maatregelen binnen de projecten. De corporaties hebben voor het volledige bedrag van het eerste convenant hun projecten ingediend en uitgevoerd. In de onderstaande opsomming is te zien om wat voor projecten het gaat en hoeveel huishoudens hiermee zijn bereikt.

3

TNO (2023). Steunmaatregelen energiearmoede hebben positieve effecten. www.tno.nl/nl/newsroom/2023/07/steunmaatregelen-

energiearmoede/

4/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

• • •

• •

Arcade: Waterzijdig inregelen en aanpassen van de radiatoren (80 huishoudens) DUWO: Warmteterugwinsystemen in douches, energiecoaching en kleine energiebesparende maatregelen (446 huishoudens) Haag Wonen: Aanpassen verdeling stookkosten naar verbruik huishoudens, instaleren warmtepompboilers, optimaliseren centrale ketels, energiecoaching, kleine energiebesparende maatregelen (1.604 huishoudens) Hof Wonen: Installatie zonnepanelen (zonder verhoging huur of service kosten) (325 huishoudens) Staedion: Installatie zonnepanelen (zonder verhoging huur of service kosten), plaatsen ledverlichting, optimaliseren mechanische ventilatie, waterzijdig inregelen (1.335 huishoudens)

In 2023 is er een tweede convenant met de woningcorporaties gesloten, eveneens voor een bedrag van € 2,5 mln. Bijna alle corporaties hebben inmiddels projectplannen ingediend, m.u.v. DUWO. Van de ingediende projecten zijn er inmiddels 4 gehonoreerd, te weten: • Arcade: Waterzijdig inregelen en aanpassen van de radiatoren (48 huishoudens) • Haag Wonen: Waterzijdig inregelen en warmteterugwinsystemen (48 huishoudens) • Staedion: Zonnepanelen (346 huishoudens) • Hof Wonen: Energiecoaching en installatie kleine energiebesparende maatregelen (325 huishoudens) Deze projecten worden op dit moment uitgevoerd. Alle projecten binnen het tweede convenant moeten voor 31 december 2024 uitgevoerd zijn, het college stuurt zo veel mogelijk op uitvoering vóór het volgende stookseizoen. Het college stelt voor om een derde budget van € 2,5 mln. beschikbaar te stellen aan de corporaties onder dezelfde voorwaarden vanuit de derde tranche. Dit voorstel wordt verder toegelicht in de volgende paragraaf. Naast de projecten die de woningcorporaties op basis van de convenanten uitvoeren, zet het college de Rijksmiddelen in op verschillende andere projecten om energiearmoede tegen te gaan, te weten: •

Bespaarteam (wordt vanaf 2024 de ‘energiebrigade’ genoemd op verzoek van de corporaties) In 2023 hebben 805 inwoners gebruik gemaakt van het aanbod van het bespaarteam. Dit aanbod bestond uit een combinatie van energiebesparende maatregelen en energiecoaching (in overeenstemming met ‘energiefixers). Daarvoor is samengewerkt met lokale en maatschappelijke partijen. Dit waren het Stagehuis, de Energieambassadeurs/Just For You, Lichtpuntjes en Schroeder van der Kolk. Deze partijen hebben hierdoor ook ervaring opgedaan om een gelijke concurrentiepositie te verwerven ten opzichte van commerciële partijen bij het recente aanbestedingstraject (RIS318292). In de pilots is geëxperimenteerd met verschillende wervingsvormen en samenwerkingen met Welzijn en Helpdesk Geldzaken. Om het aantal deelnemende huishoudens te vergroten zijn er verschillende, opvolgende wervingsactiviteiten uitgevoerd, zoals een brief, een SMS-alert en persoonlijk langs de deuren gaan. Zoals verwacht spelen er meerdere problemen achter de voordeur. Daarom was de samenwerking met o.a. Helpdesk Geldzaken en een gordijnenproject van de Stichting voor Vrouwen uit Zuidwest waardevol voor de huurders. Het ‘bespaarteam’ gaat over in een nieuwe vorm; de ‘energiebrigade’. Met deze nieuwe vorm zal de aanpak worden opgeschaald en geïntensiveerd en nemen de corporaties de leiding in het project.

5/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

De geleerde lessen uit het bespaarteam worden meegenomen bij het opzetten van de ‘energiebrigade’ (de energiebrigade wordt in de volgende paragraaf beschreven). • Isolatievouchers Inmiddels hebben meer dan 300 huishoudens zich aangemeld voor de isolatiebrigade en hebben al ongeveer 70 huishoudens isolatiestappen gezet. De isolatiebrigade (naar inwoners gecommuniceerd als ‘Gratis Isolatie Actie’) is voor minima in een slecht geïsoleerde woning. Zowel woningeigenaren als particuliere huurders komen in aanmerking voor deze actie. De deelnemers krijgen een voucher van € 2.000, - aangeboden voor het uitvoeren van isolatiemaatregelen en er zijn aannemers geselecteerd die de maatregelen kunnen toepassen. Dit kunnen allerlei maatregelen zijn, van het plaatsen van isolerend glas tot dakisolatie. Doordat het echt maatwerk is, kost de uitvoering veel tijd. Eén aannemer heeft zich teruggetrokken, omdat hij geen mogelijkheid zag het uit te voeren en de samenwerking met de doelgroep als een te grote uitdaging beschouwde. Hierdoor is de capaciteit van de partners beperkt. Om te attenderen op de actie zijn brieven verstuurd naar huishoudens die recht hadden op deelname aan de actie. Daarnaast is er een strip ontwikkeld in verschillende talen, die verspreid is onder verschillende maatschappelijke organisaties en bewonersgroepen.

Om te kunnen garanderen dat iedereen die zich aanmeldt daadwerkelijk geholpen kon worden binnen de beperkte capaciteit, is besloten om geen extra communicatie in te zetten voor het werven van deelnemers. De opdracht wordt opnieuw aanbesteed in combinatie met diensten voor de stadsrenovatieprojecten (RIS316094). Vanaf 1 juli 2024 wordt daarmee de capaciteit verhoogd. De lessen die tot nu toe zijn geleerd worden meegenomen in de nieuwe aanbesteding. Het college stelt voor om de isolatievouchers voor de isolatiebrigade en stadsrenovatieprojecten te verhogen naar € 3.000,- met een extra budget van € 2 mln. vanuit de derde tranche. Dit voorstel wordt verder toegelicht in de volgende paragraaf. • Duurzame Cadeaukaart Inmiddels hebben meer dan 8.900 Ooievaarspashouders de Duurzame Cadeaukaart aangevraagd en ongeveer de helft heeft de kaart al gebruikt om met korting een energiezuiniger apparaat te kopen. De kaart is (ter stimulering van de lokale economie) alleen te besteden bij lokale winkels. In de meeste gevallen werd deze besteed aan één apparaat. Bij de start konden inwoners hun cadeau kaart gebruiken bij de BCC. De kaart kan nu gebruikt worden bij Zwennes en Coolblue. De koelkast is het populairst. Het college wil het eerste half jaar van 2024 gebruiken om te evalueren en te besluiten hoe verder wordt gegaan.

• Gerichte coaching Al een langere tijd zijn stadsbreed energiecoaches actief die inwoners helpen bij het verlagen van hun energieverbruik. Voor inwoners die te maken hebben met energiearmoede wordt een zeer gerichte energiecoaching aangeboden door de Energiebank sinds 2015 en sindsdien ook is doorontwikkeld. De coaching is gericht op minima en wordt ook aangeboden aan huurders van een sociale huurwoning. Deze energiecoaches bezoeken de bewoner thuis en trekken meer tijd uit per huisbezoek. Ze bezoeken een bewoner minimaal twee keer. De energiecoaches voor huurders zijn opgeleide vrijwilligers. Inmiddels is het aantal energiecoaches gestegen naar 150. De coaches zijn aangesloten bij bewonersinitiatieven die actief zijn in hun eigen buurt, wijk of in de hele stad. Deze bewonersinitiatieven, nu al zo’n 17, zijn verenigd in de Haagse Energiebesparingsaanpak (HEBA), een samenwerkingsverband dat is ondergebracht bij Duurzaam Den Haag. Sinds 1 januari 2024 zijn ook de activiteiten van de Energiebank Den Haag ondergebracht bij Duurzaam Den Haag. In 2023 zijn er meer dan 500 inwoners met energiearmoede geholpen. De afgelopen tijd zijn veel nieuwe coaches zijn opgeleid en is er een intensievere samenwerking met de corporaties.

6/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

Hierdoor is de verwachting dat dit jaar nog meer Haagse inwoners met energiearmoede geholpen kunnen worden door de energiecoaches. Het college is voornemens om de gerichte coaching in ieder geval tot eind 2025 voort te zetten. • Energiebespaarworkshops voor moeilijk bereikbare groepen In 2023 zijn er 60 workshops georganiseerd. Deze zijn goed bezocht, alleen al in de periode november t/m december 2023 waren er bijna 400 deelnemers. Stichting Aardewerk bereikt via welzijnsorganisaties groepen die de gemeente normaal minder makkelijk bereikt. Zij bieden energiebespaarworkshops en een cursus “gezond binnenklimaat”. Hiermee besparen de inwoners energie en krijgen zij meer wooncomfort. Om een diverse groep aan bewoners te bereiken zijn er speciale workshops georganiseerd voor verschillende doelgroepen en op verschillende taalniveaus. Daarnaast zijn de workshops georganiseerd op belangrijke ontmoetingsplekken in de wijk zoals het Turks Museum, een jeugdcentrum of een buurthuis. Gezien het succesvolle bereik van moeilijk bereikbare groepen en de positiever reacties van de deelnemers is het college voornemens om de workshops voort te zetten. • Direct Bespaaractie 2024 & 2025 De afgelopen jaren hebben inwoners zich in grote aantallen deelgenomen aan de Direct Bespaaractie (DBA).

Alle inwoners mogen zich aanmelden voor Direct Bespaaractie waarbij kosteloos kleine energiebesparende maatregelen worden geïnstalleerd. De Direct Bespaaractie is onderdeel van de recente aanbestedingsprocedure (RIS318292) zodat deze dienst gecontinueerd kan worden. Het voorstel is om energiearmoede-middelen te gebruiken voor een deel van aanmeldingen in 2024 en 2025. Dit betreft deelnemers die energietoeslag ontvangen en hoogstwaarschijnlijk kwetsbaar zijn voor energiearmoede, wat neerkomt op ongeveer 1.500 aanmeldingen. De totale kosten van de Direct Bespaaractie in 2024 wordt nu gefinancierd vanuit de enecomiddelen. Het college is voornemens om dit te wijzigen en een deel van de kosten vanuit overgebleven energiearmoede-middelen te financieren, aangezien de energiearmoede-middelen op korte termijn moeten worden besteed (vóór 31 december 2025). Overgebleven energiearmoede-middelen kunnen niet voor andere doeleinden binnen de gemeente worden gebruikt en moeten teruggestort worden aan het Rijk, in tegenstelling tot de enecomiddelen. • Goedkoper je huis verwarmen extra In 2023 hebben meer dan 200 inwoners gebruik gemaakt de dienst ‘goedkoper je huis verwarmen extra’. Bij ‘goedkoper je huis verwarmen’ komt een door de gemeente ingehuurde adviseur de Cvinstallatie bekijken.

De adviseur voert direct gratis zaken uit als het ontluchten van de radiatoren, het verlagen van de aanvoertemperatuur of het aanbrengen van radiatorfolie. Ook geeft de adviseur advies over grotere maatregelen zoals een nieuwe ketel of radiator, vloerverwarming, een warmtepomp of waterzijdig inregelen. In de adviesgesprekken bleek dat een deel van de bewoners veel baat heeft bij artikelen als een deurdranger en een radiatorventilator, maar dat niet kan betalen. Voor ooievaarspashouders zal de gemeente de genoemde producten betalen en installeren. Dit bespaart energie en draagt bij aan het wooncomfort. Alle inwoners kunnen hiervan gebruik maken. In 2024 moet deze dienst opnieuw worden aanbesteed en wil het college deze dienst uitbreiden en intensiveren. • Zonnepaneelprojecten Het college wil, naast de zonnepaneelprojecten van de corporaties, ook inzetten op zonnepaneelprojecten voor inwoners met energiearmoede (RIS831524). Bijvoorbeeld door zonnepanelen te kopen voor een energiecoöperatie en deze bijvoorbeeld te monteren boven parkeerplaatsen om de energielasten van mensen met energiearmoede te verminderen.

7/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

Vanuit de gemeente zijn een aantal gesprekken gefaciliteerd tussen woningcorporaties en energiecoöperaties. Uit ons onderzoek blijkt dat het lastig om een locatie te vinden die geschikt. Bovendien zijn de regels voor de besteding van de energiearmoede-middelen aangescherpt en is de vorm via een coöperatie niet meer mogelijk. In beschikking staat namelijk “Het is niet toegestaan de middelen als financiële compensatie uit te keren. Ook maatregelen die niet aan of in de woning worden aangebracht zijn niet toegestaan, denk hierbij bijvoorbeeld aan zonnepanelen die op een andere woning, bedrijfsgebouw of veld worden aangelegd.”. Het college onderzoekt nu of het mogelijk is om zonnepanelen te leggen op daken van VvE’s waar veel inwoners wonen met energiearmoede in Mariahoeve en zal in de komende maanden een update geven van het onderzoek. Voorstel besteding derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede Een belangrijk uitgangspunt voor de begroting is de impact die de verschillende onderdelen hebben. Om de middelen zo effectief mogelijk op de juiste plek te laten landen, is onder andere gekeken naar de mate waarin energiearmoede voorkomt binnen verschillende doelgroepen. Zo blijkt een overgroot deel van de huishoudens met energiearmoede in een corporatiewoning te wonen.

Daarnaast is gekeken naar de doeltreffendheid van de verschillende maatregelen ten opzichte van de investering, onder andere op basis van ervaringen uit de eerste en tweede tranche. Tot slot is gekeken naar het tempo waarmee de middelen uit de eerste en tweede tranche zijn besteed aan de verschillende onderdelen. Het college stelt de onderstaande begroting voor de besteding van de derde tranche tot en met 31 december 2025. Onderdeel

Bedrag

Energiebrigade/ behaaglijk wonen

€ 5.200.000,-

Derde budget energiebesparende projecten woningcorporaties Verhogen isolatievouchers (isolatiebrigade & stadsrenovatieprojecten) Totaal

€ 2.500.000,€ 2.000.000,€ 9.700.000,-

De energiebrigade steunen met € 5,2 mln. om 10.000 huishoudens te bereiken Ongeveer een derde deel van de middelen uit de derde tranche, namelijk € 3.144.760,-, is bedoeld voor onze Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV)-focus wijk, oftewel Den Haag Zuidwest. Vanuit het programma Den Haag Zuidwest en de coalitie Wonen, Onderwijs en Werk (een samenwerking tussen de corporaties, het ROC Mondriaan en de gemeente Den Haag) kwam de wens dat de besteding van de derde tranche gelden onderdeel te maken van hun aanpak. Zij willen deze middelen graag inzetten voor een energiebrigade onder regie van de corporaties. Bovendien gaf de minister bij de toekenning van de derde tranche de nadrukkelijke aanbeveling om de middelen in te zetten op ‘energiefixers’ zoals deze energiebrigade. Dit omdat het bijdraagt aan het vertrouwen van de inwoners en een opstap is naar grotere maatregelen, maar ook omdat de energiebrigades mogelijkheden bieden om de samenhang met andere sociale vraagstukken op te zoeken. Vanuit die gedachten heeft het college besloten om het bespaarteam (tegenwoordig ‘energiebrigade’) groots op te schalen en te intensiveren. Naar de doelgroep zullen de activiteiten gecommuniceerd worden onder de titel ‘Behaaglijker Wonen’.

Om bij goedkeuring van dit raadsvoorstel zo snel mogelijk van start te gaan en andere diensten te continueren voor bewoners, is al een aanbestedingsprocedure doorlopen voor diensten zoals de werving van deelnemers, energiecoaching en de installatie van kleine energiebesparende maatregelen (RIS318292).

8/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

De coalitie Wonen, Onderwijs en Werk (WOW) heeft een werkgroep opgericht en heeft een concept projectplan opgesteld. In overleg met de gemeente is besloten om de energiearmoede-middelen in te zetten op energiebrigades en re-integratie. Daarnaast is besloten om een deel van de inspanningen van de corporaties op te nemen in een derde convenant, het gaat hierbij om coördinatie van het project en het opzetten van de communicatiestrategie. Andere diensten binnen de energiebrigade zoals de installatie van energiebesparende maatregelen, energiecoaching en werving zijn onderdeel van een recente aanbesteding. Daarnaast heeft het project het doel om inwoners te ondersteunen bij reintegratie. Het college stelt voor om de energiebrigade flink op te schalen met de middelen uit de derde tranche. Hiermee verwacht het college in 2024 en 2025 zo'n 5.000 huishoudens per jaar verwachten te kunnen helpen. Recent zijn er vier raamovereenkomsten aanbesteed voor de uitvoering van energiescans, de direct bespaaractie (kleine besparende maatregelen), energiebrigade (fixers voor corporatiewoningen) en inkoop van energiebesparende materialen (RIS318292). In vier jaar tijd kunnen deze producten, zonder afnameverplichting, voor maximaal € 11.750.000,- excl. btw worden ingekocht.

Op deze manier is het aanbod voor de bewoners in de stad niet stilgevallen en kan ook direct worden opgeschaald bij instemming van dit voorstel. Via een 3de convenant € 2,5 mln. voor energiebesparende projecten van corporaties Het college stelt voor om, gezien de succesvolle resultaten van de eerste twee convenanten, een derde convenant te sluiten met de corporaties onder dezelfde voorwaarden en voor hetzelfde bedrag (€ 2,5 mln.). Mede door de convenanten, is het duurzaamheidsnetwerk met corporaties en de gemeente versterkt en wordt kennis uitgewisseld over de projecten ter bestrijding van energiearmoede. In september 2023 heeft de gemeente ook evaluatiegesprekken gevoerd met de individuele corporaties over de projecten uit het eerste convenant. Hierin is besproken welke besparingen de projecten hebben opgeleverd, hoe de huurders hebben gereageerd en welke leerpunten de corporaties zijn tegengekomen. Op dat deze informatie meegenomen kon worden in de projectplannen voor het tweede en een derde convenant. Het college is voornemens om eind 2024 opnieuw een tussenevaluatie uit te voeren met de corporaties. De toegevoegde waarde van het naar eigen inzicht besteden is dat woningcorporaties weten waar energiearmoede speelt, welke behoeften hun huurders hebben en hoe de huurders het beste benaderend kunnen worden.

Met een derde convenant kan op langere termijn, tot 31 december 2025, budget beschikbaar gesteld worden voor projecten met een grotere impact. Illustratief hiervoor zijn projectideeën van corporaties, zoals het plaatsen van zonnepanelen en het aanpassen van verwarmingssystemen zonder het verhogen van de servicekosten of de huur. Deze projecten kunnen een grote impact kunnen hebben op de energierekening van de huurders, maar dreigen buiten het tweede convenant te vallen door de einddatum. Dit komt doordat de voorbereiding voor dit soort projecten langer duurt, mede omdat ze onderdeel zijn van grotere renovatietrajecten. De isolatievouchers verhogen naar € 3.000,- met een extra budget van € 2 mln. Het college stelt voor om extra budget van € 2 mln. beschikbaar te stellen voor huishoudens in een huurwoning met energiearmoede die deelnemen aan de isolatiebrigade of de aankomende stadsrenovatieprojecten. Met het extra budget kan de voucher per woning opgehoogd worden naar | € 3.000, - vanuit de energiearmoede-middelen. In de stadsrenovatieprojecten zal de voucher worden aangevuld tot € 5.000, - vanuit het Nationale Isolatieprogramma. Het afgelopen jaar werden de isolatievouchers t.w.v. € 2.000, - per huishouden ter beschikking gesteld.

De ervaring leert deze een ophoging net het verschil kan maken voor het uitbreiden van het aantal geïsoleerde ramen of het toepassen van vloerisolatie.

9/10

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10730443

Vooral voor deze huishoudens, waar het lastig is om een eigen financiële bijdrage te leveren, kan dit veel effect hebben. Het doel is om met deze ophoging ook een versnelling in het isoleren van de particuliere huursector te bereiken. Ongeveer 25% van alle huishoudens die te maken hebben met energiearmoede woont in een particuliere huurwoning. De voorwaarde bij de besteding van de voucher is dat de verhuurder geen huurverhoging mag vragen voor de genomen maatregelen. Het project komt daarom ten goede van de huurder omdat deze profijt heeft van het lagere energieverbruik en extra comfort. Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 23 april 2024, besluit: I.

in te stemmen met het beschikbaar stellen van een derde budget ter grootte van € 2,5 mln. voor projecten van woningcorporaties ten behoeve van het verlagen van het energieverbruik van hun huurders, onder gelijke voorwaarde als de eerste twee convenanten, vanuit de middelen uit de derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede;

II.

in te stemmen met het opschalen en intensiveren van de energiebrigade met € 5,2 mln. vanuit de middelen uit de derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede;

III.

in te stemmen met het beschikbaar stellen van een budget van € 2 mln. vanuit de derde tranche SPUK-middelen Aanpak Energiearmoede voor het verhogen van de waarde van isolatievouchers voor deelnemers aan de isolatiebrigade en stadsrenovatieprojecten.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 20 juni 2024. De griffier,

De voorzitter,

10/10