20240620-RIS318669 Voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZDK, Fruitweg en Uitenhagestraat

Datum

Registratienummer

1 mei 2024

DSO/10680024 RIS318669

Voorstel van het college inzake Gebiedskaders ZDK, Fruitweg en Uitenhagestraat 1. Aanleiding De ruimte voor werk in Den Haag staat onder druk. Er is meer vraag dan ruimte en er komen hierdoor maar weinig plekken vrij op de bestaande bedrijventerreinen voor nieuwe bedrijven. In de urgentiebrief bedrijfshuisvesting (RIS311819) heeft het vorige college al de noodklok geluid over het tekort aan bedrijfsruimte. Het doel is een evenwichtige stad waar de inwoners kunnen wonen én werken. Hiervoor is inzet op realisatie van meer vierkante meters bedrijvigheid op concrete plekken nodig en behoud van de bestaande vierkante meters. Op de Haagse bedrijventerreinen liggen mogelijkheden om meer ruimte voor werken toe te voegen. We zetten in op het vernieuwen, intensiveren en verduurzamen van de bedrijventerreinen. De ambitie uit de Bedrijfshuisvestingsstrategie (RIS303177) was om 175.000 m2 bedrijfsruimte op alle bedrijventerreinen binnen de stad toe te voegen. In het Programma Bedrijfshuisvesting dat parallel met deze stukken aan de raad wordt toegezonden is dit geactualiseerd. Op basis van regionale prognoses en lokale behoeftes is er tot en met 2030 een potentiële behoefte van 340.000 m2 kantoorruimte en 300.000 m3 aan bedrijfsruimte. De gemeente Den Haag moet hierin een actieve rol spelen door voorwaarden te scheppen voor, en ruimte te bieden aan, bovengenoemde speerpunten.

Dit is een traject van lange adem, maar begint met het stellen van duidelijke kaders voor onze bedrijventerreinen. De uitwerking hiervan vindt plaats in zogenaamde gebiedskaders voor de Haagse bedrijventerreinen. De gebiedskaders worden voor alle terreinen opgesteld. De gebiedskaders geven een strategisch perspectief op de toekomst van het bedrijventerrein met een blik op economische kansen en ruimtelijke kwaliteit. Ook geven de gebiedskaders duidelijkheid aan eigenaren en andere marktpartijen over wat er wel en niet mogelijk is op een bedrijventerrein. Hierbij wordt het basisuitgangspunt gehanteerd dat een bedrijventerrein gebruikt moet worden door bedrijven waarvoor een bedrijventerrein noodzakelijk is om goed te kunnen functioneren. Denk hierbij aan de mogelijkheden die een bedrijventerrein biedt om activiteiten uit te voeren die geluid, geur, vrachtverkeer of andere potentiële overlast kunnen veroorzaken. Het kader is een uitnodiging aan vastgoedeigenaren, ondernemers en marktpartijen om mee te werken aan een kansrijke ontwikkeling van hun terrein. Figuur 1: Overzicht werkgelegenheid per bedrijventerrein

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10680024

We willen ondernemers inspireren en stimuleren om te investeren in hun vastgoed. De gemeente is afhankelijk van eigenaren en ondernemers op een bedrijventerrein- om vernieuwing en herontwikkeling op gang te krijgen. Per bedrijventerrein wordt op basis van de gebiedskaders een ontwikkelagenda opgesteld met daarin uitvoeringsplannen. We zijn gestart met gebiedskaders voor de drie meest urgente en kansrijke terreinen. Dit zijn Zichtenburglaan-Kerketuinen-Dekkershoek (ZKD), Fruitweg en Uitenhagestraat. In het tot stand komen van de gebiedskaders zijn per bedrijventerrein diverse participatiemomenten en cocreatiesessies georganiseerd. In dit raadsvoorstel zijn de algemene principes van de gebiedskaders toegelicht. Daarnaast is er voor de drie gebiedskaders een korte samenvatting opgenomen met de beoogde gebiedsvisie. De drie basisprincipes met als doel het bedrijfsruimte toe te laten nemen De gebiedskaders zijn opgebouwd vanuit de volgende drie basisprincipes. Centraal hierbij staat het hoofddoel bedrijfsruimten in Den Haag op de bestaande terreinen toe te laten nemen door verdichting, verduurzaming en intensivering: 1.

Versterken en behouden van vierkante meters bestaande bedrijvigheid: Dit houdt in dat binnen het hele gebied de vierkante meters bedrijvigheid behouden blijven. Dit is het eerste en ook belangrijkste uitgangspunt. De bestaande bedrijventerreinen moeten een bedrijventerrein blijven en gericht zijn op werk. Hierbij is het van belang dat de basis op orde is met schoon, heel en veilig. Daarnaast zetten we in op verduurzaming, klimaatadaptatie, schone mobiliteit en circulariteit.

2.

Toevoegen van extra geschikte vierkante meters voor bedrijvigheid: Om extra ruimte te creëren voor de ondernemers is het doel om extra vierkante meters bedrijvigheid toe te voegen. Dit vraagt om maatwerk oplossingen, waaronder strategische sloop-nieuwbouw, het verhogen van de bouwhoogte, verdiepingen toevoegen, gestapeld bouwen of het bouwvlak beter benutten. We zetten specifiek in op meer ruimte voor de maakindustrie en stadsverzorgende bedrijven en hebben oog voor betaalbaarheid.

3.

Eventueel intensivering middels ondergeschikte extra functies op het bedrijventerrein: Binnen de gestelde randvoorwaarden is het mogelijk extra functies en programma toe te voegen aan het bedrijventerrein, mits de eerste twee stappen gerealiseerd worden. Het transformeren van bedrijfsruimte naar andere functies, waarmee vierkante meters bedrijvigheid verloren gaat, is dus niet mogelijk. De randvoorwaarden zijn: ➢ Alleen wanneer behoud van bedrijfsruimte geborgd is én extra m2 bedrijfsruimte gerealiseerd wordt; ➢ Passend binnen profilering betreffende terrein en zonering (met focus op ‘beter benutten’); ➢ Programma dat een toegevoegde waarde heeft voor het bedrijventerrein en/of de stad en waarvoor een aantoonbare marktbehoefte is. ➢ Het toevoegen van een permanente woonfunctie past in principe niet binnen de mogelijkheden. Conform de motie “Nee, tenzij principe voor wonen op bedrijventerreinen, (RIS303742) zal het toestaan van een woonfunctie beargumenteerd aan de raad worden voorgelegd.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10680024

Per gebiedskader zijn mogelijkheden en kansen voor het toevoegen van bedrijfsruimte in kaart gebracht. Daarnaast is aangegeven onder welke voorwaarden de gemeente medewerking wil leveren aan functiemening. De visie per gebiedskader is vertaald in een visiekaart met een zonering voor functiemenging en de daarbij behorende randvoorwaarden. De visiekaart wordt ondersteund door een toolbox en een handreiking ‘Duurzame Bedrijventerreinen’, een ondersteunende kaart ‘Raamwerk openbare ruimte’ voor versterking van de ruimtelijke structuur op basis van de hedendaagse uitgangspunten van klimaatadaptatie en biodiversiteit. De gebiedskaders zijn kaders voor toekomstige initiatieven. Bepalend voor de visie op een bedrijventerrein is de beoogde toekomstige functie en het profiel Alle bedrijventerreinen hebben een profiel en branding voor de toekomst. Dit gaat over voor welke doelgroepen en type bedrijvigheid het terrein in principe is bedoeld en is bepalend voor de gebiedsvisie. Aan de hand van de mate van stedelijkheid en het dominante aanwezige proces op een locatie zijn de bedrijventerreinen ingedeeld naar een profiel: ➢ Het kan gaan om een binnenstedelijk bedrijventerrein sterk verbonden met het stedelijk weefsel of juist om een meer geïsoleerd terrein bijvoorbeeld aan de rand van de stad. Dit leidt tot een andere profilering.

➢ Het aanwezige proces op een locatie kan meer bestaan uit creatie of uit productie. Productie is meer gericht op doen en gaat om bedrijven in sectoren als logistiek, bouw en maakindustrie. Bij creatie staat denken centraal en gaat het om bedrijven in bijvoorbeeld dienstverlening, advisering, kennis, ICT & creatief en ontwerp & onderzoek. Er zijn vier hoofdprofielen te onderscheiden, waarbij er op het snijvlak tussen de profielen ook vier subprofielen zijn. In de gebiedskaders is onderbouwd wat het huidige en beoogde profiel voor het bedrijventerrein is. Dit biedt een duidelijk toekomstperspectief en stimuleert de investeringsbereid van eigenaren en ondernemers.

Figuur 3: Indeling van de bedrijventerreinen aan de hand van 4 hoofd- en 4 sub profielen

2. Gebiedskader ZKD Zichtenburg Kerketuinen Dekkershoek (ZKD) is een gemengd functioneel bedrijventerrein gelegen in Den Haag Zuidwest (ca. 88 ha en 8.520 banen). We behouden en versterken het functioneel stedelijke werkmilieu met een profiel als Maakwijk.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10680024

Het profiel van Maakwijk sluit aan bij de behoefte aan werkplekken voor praktisch geschoolde medewerkers en het arbeidspotentieel uit Zuidwest en sluit aan op het Nationaal Programma Den Haag Zuidwest 2023 – 2027. Om ZKD als Maakwijk te laten floreren wordt ingezet op de ZKD-campus (Structuurvisie Den Haag Zuidwest 2040, RIS315261). Voor de campus zijn zowel werkgevers/bedrijven, sociale partners en onderwijspartners noodzakelijk. Momenteel zijn deze al op ZKD gevestigd. Verder heeft de campus ondersteunende faciliteiten nodig voor kennisuitwisseling, ontmoeting en collectieve voorzieningen. ZKD wordt een levendiger en aantrekkelijker gebied om te werken en te verblijven. Mede door in te zetten op vergroening en verduurzaming op het terrein. De ambitie is het versterken van de bedrijfsruimte door de toevoeging van 40.000 m2. Uit onderzoek blijkt dat er veel vierkante meters bedrijvigheid planologisch-juridisch nog niet benut zijn. Er zijn een aantal deelgebieden te onderscheiden met de volgende beoogde doorontwikkeling: ➢

➢

➢

De ZKD-campus concentreert zich ruimtelijk rondom de centrale as door Zichtenburg en Kerketuinen, te weten De Werf en de Kerketuinenweg. Binnen deze zone concentreren zich de faciliterende voorzieningen en dient de openbare ruimte aangepakt te worden ter versterking van het karakter van de campus. Een aantal kansrijke thema’s waarin het campus concept tot uiting kan komen zijn verduurzaming bestaand vastgoed, duurzame mobiliteit en herstelbedrijven en circulaire economie. Om ZKD verder te verbinden met de stad, regio en in het bijzonder Zuidwest is de Zichtenburglaan een aandachtszone voor functiemenging. Aan deze laan zijn reeds voorzieningen en kleinschalige bedrijven aanwezig, die versterkt en uitgebreid kunnen worden. Het derde economisch deelgebied voor functiemenging fungeert ook als dwarsverbinding door het bedrijventerrein. Hiermee wordt de verbinding gecreëerd tussen de Beresteinlaan in Den Haag Zuidwest en de Margarethe van Hennebergweg in Loosduinen.

Figuur 4: Visiekaart ZKD

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10680024

3. Gebiedskader Fruitweg We zetten in op het behoud en versterken van de Fruitweg als stedelijk werkmilieu (ca. 16 ha bruto en ca. 1.815 banen) waarbij deze beter wordt verbonden met de omgeving. Het terrein moet een representatievere uitstraling krijgen waarbij de basis op orde is: schoon, heel en veilig. De ambities kunnen als volgt worden samengevat: ➢

➢ ➢

➢

➢

De ambitie is het toevoegen van ca. 10.000 m2 bedrijfsruimte. Uit onderzoek blijkt dat er veel vierkante meters bedrijvigheid juridisch/planologisch nog niet benut zijn. Niet overal is de maximale bouwhoogte benut. Het is voorstelbaar dat 1 á 2 nieuwe bedrijfsverzamelgebouwen worden opgericht op de Fruitweg. The New Farm is een goed voorbeeld van een verzamelgebouw met bedrijfsunits en een diversiteit aan maakindustrie. Een deel van het open perceel aan de Fruitweg 23-27 komt in aanmerking voor het toevoegen van een nieuw losstaand meerlaags gebouw, op gepaste afstand van het gemeentelijk monument. Als verbindende schakel tussen het centrum en Zuidwest is functiemenging op de percelen langs de Fruitweg goed voorstelbaar zolang de hoeveelheid bedrijfsruimte hierbij toeneemt. Een zone waar bedrijvigheid het uitgangspunt is met mogelijk andere functies (functiemix). We onderzoeken de ambitie om de Fruitweg te transformeren naar een groenere Parklaan. Dit kan alleen door het aantal parkeerplaatsen in de Fruitweg (slimmer) in te richten. Een andere ambitie is het doortrekken van een route langs de kade bij het Laakkanaal. Bij verbouw of sloop/nieuwbouw liggen kansen om de percelen op een andere wijze te organiseren. De kaderoute met groen kan zorgen voor een afwisselende en prettige werkomgeving en verblijfsruimte. De aanpak van de Knoop Moerwijk biedt hiervoor kansen.

Ook wenst de gemeente tussen de Radarstraat en de Jacob Schorerlaan een doorgang voor langzaam verkeer te onderzoeken. Hierdoor krijgt de ‘dode hoek’ van het bedrijventerrein een in- en uitgang. Tot slot kan door middel van een nieuwe langzaamverkeersbrug over het Laakkanaal een betere verbinding met Laakhavens West en het station Moerwijk ontstaan. Voor wat betreft verduurzamen ligt er voor de Fruitweg een grote kans om rondom en op het huidige HTM terrein. Het terrein wordt de komende tien jaar verbouwd. Zowel voor energie, wateropvang als voor vergroening biedt dit perceel en de stroken langs het terrein kansen. Ook de veelal platte daken op het bedrijventerrein bieden kansen voor het opwekken van zonne-energie en/of het vergroenen.

Figuur 5: Visiekaart Fruitweg

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10680024

4. Gebiedskader Uitenhagestraat We zetten in op het behoud en versterken van de Uitenhagestraat als stedelijk werkmilieu (ca. 5,6 ha bruto met ca. 160 banen). Het wordt een toekomstbestendig bedrijventerrein dat zich steviger verankerd in het stedelijke weefsel en daar nadrukkelijk een onderdeel van is. De ambities kunnen als volgt worden samengevat: ➢

➢

➢

Meer bedrijfsruimte creëren (+5.000 m2). Vanwege de lage bouwhoogte op een deel van het bedrijventerrein is verruiming mogelijk (deels naar 12 en 22 meter hoog). De extra ruimte wordt gezocht op afstand van de woonbuurten. Een andere mogelijkheid is het volbouwen van de twee doodlopende zijstraten aan de westzijde van de Uitenhagestraat. Dit is alleen voorstelbaar als er een integraal plan wordt ontwikkeld voor een bedrijfsverzamelgebouw. Aan de randen is eventueel ruimte voor functiemenging (wanneer het een passende functie is en de hoeveelheid bedrijfsruimte toeneemt). Hierdoor transformeert het bedrijventerrein van een naar binnen gekeerd monofunctioneel gebied naar een multifunctioneel gebied dat verbonden is met de omgeving. De Uitenhagestraat blijft de werkstraat met de ontsluiting voor de bedrijvigheid. Er worden twee doorsteken geprojecteerd voor een meer open en transparant terrein. Daarnaast is de ambitie om bedrijfspanden, bijbehorende percelen en de openbare ruimte te vergroenen en vernieuwen en duurzamer en klimaatbestendig te maken. Er heerst nu een groot hitteprobleem, waarmee zeker met het oog op verdichten, vergroenen van groot belang is. De bedrijven op Uitenhagestraat – met nagenoeg allemaal platte daken – bieden een grote kans voor het vergroenen van de daken of voor energieopwekking.

Figuur 6: Visiekaart Uitenhagestraat

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10680024

5. Vervolgproces De gebiedskaders zijn het eindresultaat van een aantal jaar gesprekken met ondernemers en eigenaren, advies van externe partijen en werk van de gemeente. Ze vormen tegelijkertijd ook het begin van meer aandacht voor de bedrijventerreinen. •

• • • •

Per bedrijventerrein wordt op basis van de gebiedskaders een ontwikkelagenda opgesteld met daarin haalbare uitvoeringsplannen, waarbij onderzocht moet worden welke financiële instrumenten ingezet kunnen worden (o.a. Fondsen, subsidies en aansluiting bij lopende programma’s, onderzoeken of regelingen). Onderdeel van de ontwikkelagenda is het opstellen van een duurzaamheidsagenda conform de motie ‘Verduurzaming Haagse bedrijventerreinen’(RIS316507), waarbij o.a. kansen, haalbaarheid en realisatievoorstellen voor de energietransitie en verduurzaming van bedrijventerrein en economie wordt meegenomen. De maatregelen in de ontwikkelagenda’s in samenhang met aandacht voor schoon, heel en veilig worden opgesteld; De gemeente hierdoor een actievere rol zal krijgen om in alle fasen van planontwikkeling, bijvoorbeeld door het inzetten van ontwikkelmanagers voor het versnellen van projecten of het oprichten van een beheer- en exploitatiemaatschappij; Het programma beschrijft hoe en met welke instrumenten we inzetten op realisatie van vierkante meters bedrijfsruimte; De gemeente initiatiefnemers (ondernemers of vastgoedeigenaren), die in een bedrijventerrein willen ontwikkelen en investeren, faciliteren door in een vroeg stadium de handreiking ‘Duurzame Bedrijventerreinen’ mee te geven.

Het vervol op de gebiedskaders en de uitwerking in ontwikkelagenda’s en uitvoeringsplannen, is onderdeel van het programma Bedrijfshuisvesting waarover de gemeenteraad parallel wordt geïnformeerd. Raadsvoorstel van het college inzake Gebiedskaders ZKD, Fruitweg en Uitenhagestraat Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: De raad van de gemeente Den Haag, Gezien het voorstel van het college van 1 mei 2024, Besluit: I. in te stemmen met het gebiedskader ZKD II. in te stemmen met het gebiedskader Fruitweg III. in te stemmen met het gebiedskader Uitenhagestraat IV. het vervolg op de gebiedskaders nader uit te werken in het programma Bedrijfshuisvesting

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 20 juni 2024. De griffier,

De voorzitter,

7/7