20230705-RIS315745 Voorstel van het college inzake Aanvraag Vangnetuitkering 2022

Datum

Registratienummer

6 juni 2023

SZW/10539707 RIS315745

Voorstel van het college inzake Aanvraag Vangnetuitkering 2022

Inleiding Evenals over voorgaande jaren (2015 tot en met 2021) is het college voornemens om over het jaar 2022 een vangnetuitkering aan te vragen, zoals bedoeld in artikel 74 van de Participatiewet, ter financiële compensatie van het tekort op de bijstand. Gelet op de hoogte van dit tekort zal deze aanvraag -net als de afgelopen jaren- naar verwachting door het Rijk worden afgewezen, omdat het Rijk dit beschouwt als eigen risico voor de gemeente. Ook dit jaar meent het college, in het licht van onze standpunten en de lopende juridische procedures tegen het Rijk inzake de bijstandsbudgetten, dat het van belang is om over het jaar 2022 een aanvraag voor een vangnetuitkering te doen. Dit zal in het onderstaande verder worden toegelicht. Om een aanvraag in te kunnen dienen moet een gemeente, naast een tekort hoger dan 7,5% van het definitieve bijstandsbudget, aan een aantal (procedurele) voorwaarden voldoen. De Toetsingscommissie Vangnet Participatiewet beoordeelt de aanvraag en adviseert de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hierover.

De belangrijkste voorwaarden om in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering over 2022 zijn: Bij een aanhoudend tekort moet het college bij de aanvraag de oorzaken van het tekort analyseren, aangeven welke interne en externe maatregelen zijn getroffen om het tekort verder te reduceren en ingaan op het beoogde effect van de genoemde maatregelen op de tekortreductie; Het college is verantwoordelijk voor de aanvraag, waarbij het volgens de aanvraagprocedure is vereist dat de gemeenteraad instemt met het inzicht dat het college heeft gegeven in de oorzaken van het tekort, de getroffen interne en externe maatregelen en het beoogd effect van deze maatregelen op de tekortreductie. Ook dient de gemeenteraad een akkoord te geven op de beschrijving van de wijze waarop het college de gemeenteraad heeft geïnformeerd over het tekort op het bijstandsbudget. De aanvraag voor de vangnetuitkering over 2022 moet uiterlijk 15 augustus 2023 ingediend zijn. In het onderstaande wordt achtereenvolgens ingegaan op de inzet van het college in de juridische procedures tegen het Rijk inzake onze bijstandstekorten, de analyse en de oorzaken van het bijstandstekort, de genomen maatregelen om het bijstandstekort te reduceren en de effecten daarvan.

De genomen maatregelen worden beknopt weergegeven, omdat de raad separaat op verschillende onderdelen en met de jaarrekening 2022 (RIS315244) uitvoerig wordt geïnformeerd. Met deze inhoud voldoet dit raadsvoorstel aan de voorwaarden om daadwerkelijk een aanvraag voor de vangnetuitkering over 2022 te kunnen doen. Inzet van het college Het college is van mening dat de financiering van de bijstand door het Rijk kostendekkend moet zijn, in ieder geval met betrekking tot de onvermijdbare kosten die samenhangen met de uitvoering van deze taak.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10539707

Deze opvatting wordt in de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 1 juli 2019 over onze zaak onderschreven (RIS303056). Voor de jaren 2015 en 2016 was het Rijk bereid om tot een compromis te komen (RIS309559). Gelet op de voortdurende tekorten op het bijstandsbudget ziet het college zich genoodzaakt om voor de jaren vanaf 2017 alle rechtsmiddelen in te zetten tot ook voor deze jaren een acceptabele oplossing wordt geboden. Concreet betekent dit dat er tegen de budgetbeschikkingen over de jaren 2017 tot en met 2022, de voorlopige budgetbeschikking over het jaar 2023 en de beschikkingen ten aanzien van de vangnetuitkeringen over de jaren 2017 tot en met 2021 verschillende bezwaar- en beroepsprocedures lopen. Alleen door ook over het jaar 2022 een aanvraag voor een vangnetuitkering te doen, kunnen wij gebruik maken van onze rechtsmiddelen, zoals het instellen van bezwaar en beroep. In overeenstemming met het advies van onze advocaten willen we daarom deze aanvraag indienen, ook al is de hoogte van het tekort lager dan 7,5% van het definitief toegekende budget over 2022. De aanvraag moet wel aan de procedurele voorwaarden moet voldoen: in dat perspectief moet dit raadsvoorstel worden gezien.

Analyse en oorzaken van het tekort De achterliggende oorzaken van het tekort, zoals ook in de raadsvoorstellen voor de aanvragen voor de vangnetuitkering over 2020 (RIS308995) en 2021 (RIS312462) zijn beschreven, zijn niet gewijzigd: de systematiek en de uitkomsten van het verdeelmodel voor het bijstandsbudget doen geen recht aan de situatie van onze gemeente en onze arbeidsmarkt. Het college is dan ook van mening dat de financiering door het Rijk gebaseerd moet zijn op de onvermijdbare kosten van de bijstandsverstrekking en dat een gemeente geen ‘pech’ mag ondervinden door een verdeelmodel. Ondanks de opvatting van het Rijk dat het verdeelmodel voldoende ‘uitontwikkeld’ is, is onder druk van gemeenten en de VNG in opdracht van het Rijk onderzoek gedaan naar meerjarige tekorten en overschotten op het bijstandsbudget. Dit onderzoek is gepubliceerd en op 3 oktober 2022 als bijlage bij de brief aan de Tweede Kamer over de bijstandsbudgetten 2022 en 2023 (kenmerk 2022-0000196510) aangeboden. De uitkomst van dit onderzoek is dat het verdeelmodel op negen kenmerken sterk afwijkt van de situatie in Den Haag. Een ander deel van het onderzoek, dat zich toespitst op de beleidsmatige effecten, wordt naar verwachting in oktober 2023 gepubliceerd.

In oktober 2021 werd door het Rijk het voorlopige macrobudget vastgesteld op € 6.446,6 miljoen; eind september 2022 werd het definitieve budget, na verschillende correcties, voor het jaar 2022 vastgesteld op € 6.021,6 miljoen. Voor de gemeente Den Haag betekende dit dat het definitieve BUIG-budget voor het jaar 2022 uitkwam op € 356,7 miljoen, terwijl de netto BUIG-lasten van de gemeente Den Haag € 358,8 miljoen bedroegen: een tekort van € 2,1 miljoen. Ontwikkelingen arbeidsmarkt De economische groei in de agglomeratie Den Haag (excl. Delft en Westland) was in 2022 5%. Dat was in lijn met de landelijke ontwikkeling dat jaar (4,5%) (bron: CBS). Op 1 januari 2022 was het aantal banen in de stad 2,9% hoger dan een jaar eerder (RIS314887). In 2022 bedroeg het aantal werkzame personen woonachtig in Den Haag 288.000: een toename van 14 duizend ten opzichte van een jaar eerder (bron: CBS). Door de sterke aanwezigheid van het openbaar bestuur in Den Haag groeit de economie minder snel dan in de andere delen van Nederland. Den Haag kent een grote vraag naar hoger opgeleid personeel, o.a. door de aanwezigheid van het openbaar bestuur, specialistische zakelijke dienstverlening en internationale organisaties.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10539707

Hierdoor kent de arbeidsmarktregio een hoge inkomende pendelstroom van werknemers van buiten de regio. Daarbij groeit de beroepsbevolking sterker dan de werkgelegenheid. Door de lage scholingsgraad in combinatie met een gebrek aan werkervaring, een beperkt sociaal netwerk en andere factoren hebben bijstandsgerechtigden een slechte arbeidsmarktpositie. Werkgevers geven bij de vacaturevervulling veelal de voorkeur aan mensen met recente werkervaring en schoolverlaters. Dit is ook zichtbaar in de sterke daling van het aantal werklozen met een WW-uitkering. Ook al hebben werkgevers veel vacatures, slechts een zeer beperkt deel van deze vacatures is geschikt voor bijstandsgerechtigden, die kunnen werken. Een steeds groter deel van de bijstandsgerechtigden kampt met een relatief zware en complexe problematiek, waardoor re-integratie (nog) niet mogelijk is. Ontwikkelingen bijstand Het bijstandsbudget (BUIG) bestaat uit verschillende soorten uitkeringen: de bijstand levensonderhoud, krediethypotheken, IOAW, IOAZ en de BBZ. De bijstand voor levensonderhoud beslaat ongeveer 95% van het totaal aantal uitkeringen. Net als in 2021 daalde in 2022 het aantal uitkeringen in Den Haag: in 2021 ging het om een daling van 5,3%, in 2022 om een daling van 5,1%.

Leeftijdsopbouw naar uitkeringen Leeftijdsopbouw bijstand levensonderhoud Jonger dan 27 jaar 27 – 50 jaar 50 jaar tot AOW Totaal Samenstelling bestand naar verblijfsduur Verblijfsduur bijstand 0 – 3 maanden uitkeringsduur 3 – 18 maanden uitkeringsduur 18 maanden of meer uitkeringsduur Totaal

Ultimo 2021

Ultimo 2022

Percentuele daling

1.589 10.873 10.979 23.441

1.408 9.930 10.904 22.242

11,4% 8,7% 0,7% 5,1%

Ultimo 2021 1.166 3.228 19.047 23.441

Ultimo 2022 1.206 2.677 18.359 22.242

Percentueel verschil +3,4% -17,1% -3,6% -5,1%

De totale uitstroom uit de bijstand was in 2022 5.740. Maatregelen Door het opheffen van verschillende coronamaatregelen begin 2022 en de economische ontwikkeling zette de daling van het aantal uitkeringen ook in 2022 door. Den Haag Werkt Aan de daling van de bijstand in 2022 met 5,1% is bijgedragen door de opgave van Den Haag Werkt om mensen vanuit de bijstand uit te laten stromen naar school of werk. De volgende resultaten zijn in 2022 behaald: − In 2.072 gevallen is de uitkering beëindigd na inzet van re-integratie; − 332 beschutte werkplekken zijn gerealiseerd, 69 meer dan de wettelijke taakstelling; − 565 STiP-medewerkers zijn doorbemiddeld naar een reguliere baan (435 meer dan vorig jaar);

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10539707

− − −

703 werkontwikkeltrajecten zijn afgerond, ondanks dat in het eerste kwartaal door de RIVMcoronarichtlijnen minder trajecten van start konden gaan; 375 werkfittrajecten zijn afgerond voor mensen die nog niet toe waren aan een werkontwikkeltraject; 95 kandidaten hebben deelgenomen aan mbo-praktijkleren (een toename van 63).

Jongerenaanpak Sinds medio 2021 is Jongerenpunt070 de nieuwe naam van het Servicepunt Arbeid. In het Jongerenpunt070 wordt integraal gewerkt om kwetsbare jongeren de juiste ondersteuning en hulpverlening te kunnen bieden (RIS306581, RIS310656, RIS309053, RIS310482 en RIS306618). In 2022 zijn 2.063 jongeren gebruik gaan maken van de dienstverlening van het Jongerenpunt070. Dit is inclusief VSV’ers. 3.164 jongeren zijn uitgestroomd, waarvan 1.455 naar school of werk. 1.549 jongeren zijn neutraal uitgestroomd mede in samenwerking met Leerlingzaken. Social return Met het inkoopbeleid worden maatschappelijke doelen gerealiseerd; door inkoop van diensten of goederen bij Den Haag Werkt, aanbestedingen aan erkende sociale ondernemers of social return bij aanbestedingen en inkoop boven de € 221.000. Opdrachtnemers moeten minimaal 5% van de gegunde opdrachtsom gebruiken voor werkgelegenheid of arbeidsontwikkeling voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In 2022 zijn er 1.911 kandidaten geplaatst bij opdrachtnemers, waarvan 1.210 op een werkplek (inclusief 123 BBL-plekken). Ook heeft de koppeling met maatschappelijke projecten in de regiodeal Zuidwest (RIS 305899) verder vorm gekregen. Participatie In het kader van het Werkoffensief +500 zijn afgelopen jaren 22.000 Haagse inwoners gesproken die 18 maanden of langer een uitkering ontvangen.

Voor circa 90% is volledig betaald werk (nog) niet haalbaar. In 2022 is doorgebouwd om de ondersteuning aan de groep met een grote afstand tot de arbeidsmarkt uit te breiden. Deze groep bestond op 31 december 2022 uit 18.972 mensen (RIS311554). Ook is het ‘Gelijkwaardig meedoen Lab’ gestart om samen met klanten en partners te zoeken naar een aanbod dat de participatiedoelgroep helpt om op eigen kracht mee te doen aan de maatschappij. Instapwerk Op basis van de uitkomsten van de pilot Instapeconomie (RIS311530) is door de gemeenteraad besloten om dit project uit te breiden. Daarmee wordt meer werk met waarde gecreëerd. Met instapwerk wordt een blijvend perspectief geboden, worden er vaardigheden ontwikkeld en gaan de mensen er financieel op vooruit door een vrijwilligersvergoeding. Maatschappelijk fit De pilot Maatschappelijk fit is in 2022 afgerond en wordt als project voortgezet in 2023. Met Maatschappelijk fit wordt de overgang tussen participatie en re-integratie gemakkelijker. Naleving en handhaving Maatregelen op het gebied van naleving en handhaving dragen ook bij aan het terugdringen van het bijstandstekort. Doelstelling van naleving en handhaving is dat de uitkering bij de mensen terechtkomt die het nodig hebben. Hierbij zal de komende jaren meer nadruk komen te liggen op preventie en vroegsignalering van misbruik en oneigenlijk gebruik van de uitkering.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10539707

In 2022 zijn 468 uitkeringen beëindigd of verlaagd naar aanleiding van een onderzoek door het team Handhaving en Fraude. Daarnaast is in 119 gevallen voorkomen dat iemand (onterecht) instroomt in de bijstand. Coalitieakkoord Den Haag 2022-2026 Naast de hiervoor genoemde maatregelen is in het Coalitieakkoord 2022-2026 vastgelegd dat de gemeente Den Haag ook de komende jaren passende ondersteuning wil bieden aan mensen die aan het werk willen maar voor wie de stap naar regulier werk te groot is. Boven op de reguliere uitstroomdoelstelling helpen we 1.600 personen extra aan werk met behulp van Stip-banen en de uitbreiding van de mogelijkheden voor loonkostensubsidie. Dit is bovenop de reguliere 1.500 personen die nu al jaarlijks met loonkostensubsidie aan het werk zijn. Zo willen we meer mensen een kans geven op werk of een waardevolle bijdrage aan de stad. We investeren de komende jaren hiervoor in totaal € 30 miljoen. In 2022 zijn de eerste stappen gezet om aan deze doelstelling te werken. Externe maatregelen In de aanvraag voor de vangnetuitkering wordt ook gevraagd naar zogenoemde ‘externe’ maatregelen. Het gaat hierbij onder andere om onderzoeken naar bijvoorbeeld de mogelijkheden van en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, input en consultatie van derden over de Haagse aanpak, samenwerking met organisaties en andere gemeenten.

Met deze externe maatregelen wordt voortgebouwd op de maatregelen die zijn benoemd in de aanvragen om een vangnetuitkering van 2019, 2020 en 2021. De externe maatregelen zijn: -

-

-

-

-

De samenwerking in de arbeidsmarktregio Haaglanden (ondersteund door het stafbureau Regionaal Platform Arbeidsmarkt) is verder versterkt o.a. via het RMT-Haaglanden en een verkenning hoe deze samenwerking verder vorm kan krijgen (Next Steps); Gesprekken en samenwerking met werkgevers en maatschappelijke partners om mensen daadwerkelijk te kunnen begeleiden naar en te plaatsen op een arbeidsplaats, onder andere via de coalitie Wonen, Onderwijs en Werk in Den Haag ZuidWest; Samenwerking met verschillende onderwijsinstellingen, zoals ROC-Mondriaan en de Pro/VSO-scholen waarbij de gemeente en haar partners reeds vooruitlopen op aangekondigde wijzigingen in landelijke wet- en regelgeving ten aanzien van de verbetering van de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt voor jongeren; Om de resultaten van de bijstandsaanpak te kunnen vergelijken werkt onze gemeente mee aan de benchmark van Divosa. We kunnen zo onze resultaten vergelijken met andere gemeenten in Nederland en de G4; Met de G4, maar ook met diverse andere gemeenten, vindt op verschillende ambtelijke niveaus (directies, beleid- en uitvoering) overleg plaats om ervaringen en kennis te delen; Op het terrein van handhaving bestaat ook een netwerk van kennisdeling, waar onze gemeente actief aan deelneemt.

Er bestaan verschillende platforms zoals de Commissie Handhaving van Divosa en het Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de VNG. Door actieve deelname aan deze netwerken is het eenvoudiger om kennis uit te wisselen en op de hoogte te blijven van nieuwe technieken en methoden voor handhaving.

Tot slot Het is onze ambitie dat wij een adequate financiering van het Rijk voor onze bijstandskosten ontvangen en dat wij geen beroep meer hoeven doen op de vangnetuitkering. Helaas zijn wij hierover nog steeds in een juridische procedure met het Rijk verwikkeld, waardoor dit raadsvoorstel ten behoeve van een aanvraag voor een vangnetuitkering ook over het jaar 2022 gewenst is.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10539707

Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 6 juni 2023, overwegende dat: in artikel 15, zesde lid van de Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, is geregeld dat het college bij een aanvraag voor de vangnetuitkering aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid informatie verstrekt over het tekort op het bijstandsbudget en de genomen maatregelen om te komen tot een (verdere) reductie van hiervan; er voldoende informatie beschikbaar is over het feit dat het tekort op het bijstandsbudget voornamelijk wordt veroorzaakt door factoren, die niet of nauwelijks door de gemeente beïnvloed kunnen worden; vanwege de extra druk op de gemeentelijke middelen maatregelen tot vermindering van het tekort op het bijstandsbudget noodzakelijk zijn en dat het nemen van deze maatregelen ook een voorwaarde is om in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering over het jaar 2022; bij een afwijzing van de aanvraag voor de vangnetuitkering door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid het college gebruik kan maken van de rechtsmiddelen om het besluit van de minister aan te vechten; besluit: I.

in te stemmen met de analyse van het college over de oorzaken van het tekort waaruit blijkt dat het tekort op het bijstandsbudget voornamelijk wordt veroorzaakt door factoren, die niet of nauwelijks door de gemeente beïnvloed kunnen worden; II. in te stemmen met het gevoerde beleid en de wijze waarop het college de raad heeft geïnformeerd over het tekort op het bijstandsbudget en over de maatregelen die een bijdrage leveren aan de vermindering van dit tekort; III. in te stemmen met de analyse van het college, het gevoerde beleid en de maatregelen, die opgenomen worden in de aanvraag voor de vangnetuitkering 2022. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 5 juli 2023. De griffier,

De voorzitter,

6/6