20230420-RIS311884 Gewijzigd initiatiefvoorstel PvdA Hotspot Mariahoeve

Hotspot Mariahoeve Initiatiefvoorstel PvdA Den Haag April 2023

INHOUD 1. INLEIDING ................................................................................... 2 2. PROBLEEMSTELLING ................................................................... 3 4. AANPAK ....................................................................................... 6 5. FINANCIEN ................................................................................... 7 6. ONTWERP RAADSBESLUIT............................................................ 7

2

1. INLEIDING Haagse Hout heeft een grote behoefte aan een centrale plek waar verschillende functies op gebied van cultuur, ontmoeting, ontwikkeling, ondernemen en duurzaamheid voor jong en oud samen komen. Er zijn al vele (bewoners)initiatieven die gericht zijn op sociale cohesie, leefbaarheid en duurzaamheid. Door sociale en culturele organisaties in dit stadsdeel een actieve rol te geven van ontwerp tot uitvoering kunnen krachten gebundeld worden en komt dit bijeen op een centrale plek. Dat heeft de PvdA proberen te doen door met de input van deze organisaties dit initiatiefvoorstel op te stellen voor een Hotspot Mariahoeve.

Den Haag, 15 maart 2022

3

2. VERSNIPPERING RONDOM EEN KANTELWIJK Het stadsdeel Haagse Hout heeft verschillende sociale - en culturele wijkinitiatieven door actieve wijkbewoners en organisaties. Maar deze zijn versnipperd. Er ontbreekt een fysiek en sociaal centrum waar wijkinitiatieven en ontwikkelingsruimtes bij elkaar komen. Initiatieven en projecten moeten in de huidige setting met elkaar concurreren naar subsidies. Dat kan niet de bedoeling zijn. Ruimte De afgelopen jaren is Kunstpost, broedplaats voor o.a atelierkunst, van leegstaand pand naar leegstaand pand verhuisd. Maar de huidige wooncrisis zorgt ervoor dat leegstaande panden worden omgebouwd tot woningen en kavels voor woonprojecten worden verkocht. De culturele broedplaatsen verdwijnen hierdoor uit het stadsdeel. Het winkelcentrum Mariahoeve waar KunstPost momenteel met atelierkunstenaars, dansstudio en muziekdocenten in verblijft, is aangekocht door een investeerder die er prachtige bouwplannen mee heeft, maar of er betaalbare ruimte komt voor KunstPost is zeer onzeker. Een andere cultuuraanbieder, Podium Noord, aanbieder van podiumkunsten - heeft ook geen vaste plek. Vrijwilligersorganisatie Lichtpuntjes van Mariahoeve - met een grote sociale functie, kledingbank, weggeefhoek, wijkrestaurant - wil graag een familiecentrum waar mensen terecht kunnen.

Momenteel verblijven zij ook in een gehuurde ruimte boven in het winkelcentrum, waarbij het onzeker is hoelang ze daar kunnen blijven door de nieuwbouwplannen. Verbinding tussen aanbieders en buurtbewoners KunstPost heeft bij wijkplan ‘Mariahoeve aan zet’ geld aangevraagd voor een permanent pand waar ook de buurt bij betrokken wordt. Dit plan wacht nog op terugkoppeling, maar zelfs als KunstPost via deze weg een geldbedrag krijgt, wat door de grote concurrentie erg onzeker is, is dit maximaal 40.000 euro. Dit is bij lange na niet toereikend voor de realisatie van een fysiek centrum als hotspot in de wijk. Dit terwijl zo'n hotspot een antwoord kan zijn op grote uitdagingen die er in Mariahoeve leven. Kantelwijk De naoorlogse wederopbouwwijk Mariahoeve staat namelijk voor grote opgaves. De energietransitie, versterking van lokale economie en sociale cohesie zijn de thema’s voor de komende tien jaar. Mariahoeve staat al jaren bekend als ‘kantelwijk’. Er wonen verschillende groepen bewoners in de wijk niet per sé veel contact met elkaar hebben. Het ontbreekt aan een goede samenhang tussen bewonersgroepen. De Haagse PvdA heeft in het verleden diverse voorstellen ingediend om dat tij te keren. Maar het kantelt nog niet de goede kant op.

Het ontbreekt aan coördinatie van een goede samenhang tussen verschillende aanbieders die de sociale cohesie willen bevorderen en een fysieke plek waar dat bijeenkomt.

4

Ook de wijken Bezuidenhout en Benoordenhout kennen geen centrale locatie waar cultuuraanbieders van atelierkunst, tot muziekscholing tot podiumkunst bij elkaar kan komen. Een Hotspot Mariahoeve zou een antwoord kunnen zijn op deze gebreken.

5

3. HOTSPOT MARIAHOEVE Ondanks de grote opgaves waar de wijk voor staat, bruist Mariahoeve van de ideeën en initiatieven om d.m.v. kunst, podiumkunst en ondernemende projecten de sociale cohesie en duurzaamheid in de wijk te bevorderen. Mariahoeve heeft de fysieke ruimte om een nieuw gebouw te plaatsen, leegstand te (her)bestemmen voor cultuuren ontmoetingscentra of bij herontwikkel- of nieuwbouwplannen zoals het Winkelcentrum Mariahoeve in gesprek te gaan met de investeerder om die ruimte te creëren. Hoe mooi zou het zijn als de gemeente actief op zoek gaat naar te ontwikkelen permanente ruimte(s), multifunctionele panden voor sociaal-maatschappelijke, culturele en ook sociaal-economische functies, zoals bijvoorbeeld een buurtleerwerkplaats? Hoe mooi zou het zijn als de gemeente samen met de bewoners onderzoekt of en zo ja, hoe deze panden ook duurzaam door bewonersorganisaties kunnen worden beheerd? Vóór de wijkbewoners en dóór wijkbewoners. Dit moeten een cultuur- en ontwikkelingscentra worden met de werknaam ‘Hotspot Mariahoeve'. Deze plek(ken) bied(t)(en): •

Cultuur: o Atelier- en expositieruimte voor kunstenaars. KunstPost heeft een groot netwerk van atelierkunstenaars die ze helaas vanwege gebrek aan ruimte niet allemaal kunnen herbergen; o Podiumkunst. Podium Noord is de cultuuranker voor stadsdeel Haagse Hout; o Muziekbeoefening; Samenwerking met de Muziekschool Den Haag. o Studio voor jongeren. Hier kunnen jongeren (16+) vlogs, podcasts en muziek met elkaar maken. Jeugdopbouwwerkers kunnen hierbij faciliteren en in hun netwerk expertise inhuren. VoorWelzijn heeft hier een coördinerende rol om expertise van binnen het stadsdeel en/of daarbuiten aan te trekken. Ook kan een samenwerking met stadsomroep Den Haag FM ontstaan. o Dans (Salsa / Stijldans); o Bibliotheek.

•

Ontmoeting. Lichtpuntjes van Mariahoeve heeft plannen voor: o Familiecentrum waar gezinnen met een klein budget spullen kunnen krijgen; o Wijkrestaurant;

6

o Projecten om de zelfredzaamheid van vrouwen te vergroten door hen kennis te laten maken met zelfstandig ondernemerschap. Zo kunnen ze financieel onafhankelijk worden.

•

Duurzaamheid: o Urban farming i.c.m. duurzame winkel waar geoogste producten worden verkocht; o Tuinen van Mariahoeve. Deze stichting brengt groen dichter bij de wijkbewoners. Het heeft vier vlindertuinen en moestuinen en een voedselbos die het samen met de bewoners onderhoudt; o Energiecoöperatie(s) De Groene Smaragd / Groen Hofzicht. Zij informeren over stimuleren groene daken en zonnepanelengebruik en kunnen wellicht ook zonnepanelen en/of een groen dak op de Hotspot realiseren zodat het pand energieneutraal wordt; o Gebiedscoöperatie Wijk25. Dit initiatief wil de zeggenschap van bewoners en lokale ondernemers van de wijk vergroten. Dit doet het door zich in te zetten voor een rechtvaardige energievoorziening, sociale en culturele activiteiten en groen.

•

Ontwikkeling: o ruimtes die betaalbaar gehuurd kunnen worden door wijkbewoners of initiatieven voor (sociale) Workshop- vergader- of communicatiedoeleinden (wellicht gecombineerd met de bibliotheek); o Studieplekken en huiswerkbegeleiding voor 8 t/m 24 jaar; VoorWelzijn en Lichtpuntjes van Mariahoeve kunnen hun kennis en expertise bundelen door vrijwilligers aan te trekken die kinderen uit de wijk kunnen ondersteunen bij hun leerbegeleiding en -behoefte.

•

(Sociaal) Ondernemen: o De Wisselwinkel, een tijdelijke winkel waar ondernemende wijkbewoners kunnen uitproberen of een winkel iets voor hen is; o

Buurtleerwerkplaats voor groenbeheer en / of energietransitie.

7

Meer dan cultuur Er is niet alleen een behoefte aan Kunst en Cultuur in het stadsdeel. De inzendingen voor het wijkprogramma ‘Mariahoeve aan zet’, waar wijkbewoners een geldbedrag tot 40.0000 euro kunnen aanvragen voor hun wijkinitiatief, laat veel verschillende plannen zien van bewoners die in essentie de kern bevatten dat er een sterke behoefte is aan activiteiten die de leefbaarheid en de sociale cohesie bevorderen. Wijkbewoners hebben originele plannen ingediend voor jeugd, ouderen, gezin, alleenstaanden. Door de verschillende plannen te bundelen en in kracht te versterken zijn een of meerdere permanente en toegankelijke hotspots in de wijk niet alleen wenselijk maar ook noodzakelijk.

8

4. INTEGRALE AANPAK Gentrificatie, woningnood en het verdwijnen van maatschappelijke vastgoed voor sociale en culturele activiteiten vragen om een integrale aanpak. De Gebiedscoöperatie Wijk 25 werkt al enige tijd met de Gemeente Den Haag samen om paden te verkennen voor ontwerpend onderzoek en herontwikkeling van de wijk Mariahoeve en Marlot (zie het webinar Samen Stad Maken op 11 maart 2022) om zo als bewoners en ondernemers samen met de gemeente effectief te kunnen werken aan een duurzame en sociaal sterke wijk. De gemeente De gemeente zoekt beschikbare grond waar een fysiek centrum gebouwd kan worden of waar leegstaande gebouwen kunnen worden aangepast aan de bestemming voor Kunst, Cultuur en Ontmoeten. Een goed voorbeeld van een (her)gebruik van leegstaande gebouwen met een maatschappelijke functie in de wijk is Zuid57 - Zuid57. Ook praat de gemeente met investeerders en projectontwikkelaars om wensen te horen en op elkaar af te stemmen. Participatie bewoners Wijkbewoners en -initiatieven moeten hun dromen en ideeën voor mogelijke bestemmingen voor binnen- en buitenruimte kenbaar kunnen maken via de wijkbouwmeester. Deze moet bewoners en initiatieven actief benaderen om hun opvattingen aan te horen en mee te nemen in het ontwerpend onderzoek.

Deze wijkbouwmeester - een rijksbouwmeester op wijkniveau – functioneert als verbindende factor tussen de gemeente en de wijkbewoners en -initiatieven. Hij coördineert – in samenwerking met DNA Mariahoeve en de GCWijk25 – het ontwerpend onderzoek naar het fysieke en sociaal-cultureel - maatschappelijke ‘DNA’ van de wijk: duurzaamheid, natuur, architectuur, ten behoeve van de herontwikkeling van deze naoorlogse wederopbouwwijk. Ontwikkeling In aanloop naar realisatie van een fysieke, permanente locatie moet de gemeente ook kijken naar tijdelijke pop-uplocaties. Een pop-uplocatie dat het kunstdomein met het sociale en maatschappelijke domein op een creatieve en innovatieve manier verbindt. Een pop-uplocatie biedt een sociale ruimte om experimenteel te werken. Door een pop-upatelier midden in de wijk neer te zetten, geven we bewoners van Mariahoeve een tijdelijke creatieve ontmoetingsplek, iets wat de wijk nu erg mist. Hierdoor krijgt de wijk een positieve stimulans. Ook kan vanuit deze plek het ontwerpend onderzoek / herontwikkeling, juist in de planvormingsfase, worden ondersteund. Zo ontstaat er meer dialoog en verbinding, sociale cohesie. Het pop-up atelier fungeert daarnaast als start voor een wijkonderzoek om de mogelijkheden van een permanente hotspot te verkennen.

9

Stichting Cultuurgebaar en Cultuurvlinder hebben als voorbeeld een plan voor een Oppimp Atelier. Dit is een tijdelijke sprankelende, gastvrije, creatieve mobiele plek in Mariahoeve, waar buurtbewoners kennis kunnen maken met duurzame mode en architectuur en zelf creatief en duurzaam aan de slag kunnen gaan door hun eigen kleding op te pimpen onder begeleiding van professionele kunstenaars. Duurzaam en groen Duurzaamheid verdient ook een plek in de hotspot. De energiestransitie – Mariahoeve is focuswijk - , energiearmoede en verduurzaming stellen ons voor andere keuzes. De Tuinen van Mariahoeve kent een stevig netwerk van buurtbewoners met groene vingers die meerdere plekken in de wijk beheren, zoals het Voedselbos aan de rand van de wijk, de gemeenschappelijke moestuinen bij Catherinaland, Toverbosch en De Tuinen in wijkpark De Horst. De kennis voor urban farming en verduurzaming kunnen zij ook weer delen met andere wijkbewoners in de Hotspot. Werkgebied Gekozen wordt voor het werkgebied Mariahoeve en Marlot, in verbinding met de andere wijken van Haagse Hout en met omliggende gemeenten. Hierdoor kun je een blauwdruk scheppen voor de hele stad. D.w.z.

wanneer er een succesvolle formule ontstaat waarbij de verbinding wordt gelegd tussen verschillende bewonersgroepen en bewonersinitiatieven die in het stadsdeel Haagse Hout te vinden zijn, onderzoeken of en hoe dit model gebruikt kan worden op andere plekken in de stad. Ook wordt het met een dergelijke aanpak makkelijke om lessen te leren uit andere wijken.

10

5. FINANCIEN De kosten voor de realisatie van een Hotspot zijn afhankelijk van de uiteindelijk te kiezen locatie, samenwerkingspartners en eventuele aansluiting bij bestaande of lopende projecten. Uit de haalbaarheidsstudie in Mariahoeve moet blijken of en waar er kansen liggen om een Hotspot te realiseren. Aan de hand van deze studie kan de dekkingsopgave bepaald worden. De financiering zou, naar gelang de invulling, in de toekomst opgehaald kunnen worden uit bijdragen van verschillende portefeuilles zoals Kunst en Cultuur, maar ook Welzijn, Wijkaanpak, Duurzaamheid en zelfs Sociale Zaken, Energietransitie en Economische Zaken. Ook kan de Hotspot aansluiten bij de afspraken in het coalitieakkoord om extra ontmoetingsplekken in wijken te realiseren. Ook kan er met een dergelijke aanpak aansluiting gezocht worden bij CityDeals en projecten met financiering uit ministeries of de EU. Bewonersinitiatieven kunnen worden ondersteund – in het kader van participatie en ‘empowerment’ - bij de verduurzaming van hun eigen organisaties (en dus met toegang tot financiering elders) en met kennis-, capaciteits- en netwerkopbouw, mogelijk ook om toe te werken naar duurzaam eigen beheer van de hotspot(s). De hotspot(s) verenig(t)(en) al deze aspecten in één of meerdere fysieke plekken.

11

6. ONTWERP RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Den Haag, gezien het initiatiefvoorstel ‘Een hotspot Mariahoeve’ Besluit: 1. Bij planvorming in Mariahoeve het uitgangspunt te hanteren om verschillende maatschappelijke functies zoveel als mogelijk samen te laten komen, ontmoeting te faciliteren en investeerders waar mogelijk te stimuleren om leegstaand vastgoed te (her-)bestemmen voor maatschappelijke functies en die ruimte(n) daartoe geschikt te maken; 2. Samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en ontwikkelaars een haalbaarheidsstudie te doen naar de kansen voor een Hotspot Mariahoeve en hierbij specifiek de (on)mogelijkheden te onderzoeken voor een Hotspot in het te verbouwen winkelcentrum in Mariahoeve; 3. Samenwerking met partijen aan te gaan om een multifunctionele samenwerking te bevorderen in het hele stadsdeel en meer specifiek met sociaal maatschappelijke organisaties in Mariahoeve en Marlot, waar een grote behoefte is aan cultuur, maar ook ruimte om te ontmoeten en te ondernemen en uitdagingen in energietransitie en behoud van een groene parkwijk;

Aldus verworpen in de openbare raadsvergadering van 20 april 2023.

12