20221221-RIS311845 Voorstel van het college inzake vaststelling wijz integraal huisvestingsplan onderwijs Den Haag 2020-2030

Datum

Kenmerk

15 maart 2022

OCW/10263698 RIS311845

Voorstel van het college inzake vaststelling wijzigingen integraal huisvestingsplan onderwijs Den Haag 2020-2030

1.

Inleiding

In het kader van een planmatige aansturing en beheersing van onderwijshuisvesting heeft uw raad op 6 februari 2020 het integraal huisvestingsplan onderwijs 2020-2030 vastgesteld (IHP), waarmee het beleidskader voor de investeringsopgave de komende 10 jaar inzichtelijk is (RIS 304176). Het IHP is het resultaat van een uitvoerige analyse van de gebouwenportefeuille, prognoses over de ontwikkeling van aantallen en spreiding van leerlingen. De opgave voor onderwijshuisvesting beweegt mee met de dynamiek van de stad. Nieuwe wetgeving, maatschappelijke ontwikkelingen en gewijzigde beleidsambities vanuit het onderwijs hebben consequenties voor onderwijshuisvesting. Het IHP is daarom een dynamisch plan, dat vraagt om tijdige bijsturing en bijstelling. Naar aanleiding van een aantal nieuwe ontwikkelingen worden nu slechts enkele wijzigingen in het IHP voorgesteld. Deze wijzigingen zijn samengevat in voorliggend raadsvoorstel, dat als oplegger dient bij het bestaande IHP. In 2024 wordt de volledige bestandsanalyse opnieuw uitgevoerd en volgt een nieuw IHP-rapport. Hiermee beogen we continue een actuele kijk te geven op de huisvestingsbehoefte en vervangingsopgave. De gemeente en schoolbesturen werken samen om invulling te geven aan de strategische huisvestingsopgave.

Binnen dit proces is nadrukkelijk de samenwerking met de schoolbesturen gezocht, waarbij eenieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheden, participeert in de planontwikkeling voor de onderwijshuisvesting. De gemeente is op grond van onderwijswetgeving verantwoordelijk voor de bekostiging van nieuwe schoolgebouwen. Schoolbesturen zijn verantwoordelijk voor de realisatie van de gebouwen (als ‘bouwheer’), de exploitatie en de instandhouding ervan. Ook afvaardiging van de kinderopvangorganisaties en de samenwerkingsverbanden in het speciaal onderwijs zijn direct betrokken. Begin 2021 zijn de Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen (RIS307513) vastgesteld door het college. De referentienormen worden vertaald in voorzieningenprogramma’s voor de grote gebiedsontwikkelingen, op basis van de woningbouwambitie voor dat gebied. Hiermee wordt voorkomen dat er onvoldoende ruimte voor maatschappelijke voorzieningen is. In het IHP Onderwijs vormen de huidige leerling prognoses en bezetting van bestaande scholen het vertrekpunt. De prognose is gebaseerd op demografische ontwikkelingen en concrete bouwprojecten. De hoge ambities in de gebiedsontwikkelingen zie je ten dele terug in de leerling prognoses en de indicatieve investeringsagenda van het IHP tot 2030. Het IHP Onderwijs staat niet meer helemaal op zichzelf.

De onderbouwing van de stabiele investeringsopgave waarmee het vastgoedbestand op orde blijft en groei gefaciliteerd wordt in aansluiting bij de groei van de stad, wordt momenteel ook voor sport, cultuur en zorg en welzijn gemaakt. Het IHP Onderwijs dient daarbij als voorbeeld om op gestructureerde wijze te werken aan grip op vastgoed en integrale stedelijke ontwikkeling.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

2. Nieuwe ontwikkelingen De inwerkingtreding van de ‘Wet meer ruimte voor nieuwe scholen’, de verbeteragenda voor de samenwerking passend onderwijs en jeugdhulp en bestuurlijke fusies en wijzigingen in wet- en regelgeving hebben consequenties voor onderwijshuisvesting. De gevolgen van deze wijzigingen worden onderstaand toegelicht. Dit ter aanvulling van hoofdstuk 1.2 Ontwikkelingen in het IHP. Wetswijzing meer ruimte voor nieuwe scholen Op 1 februari 2021 is de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen voor het basisonderwijs in werking getreden (Stb. 2020, 366). Stichting en bekostiging van het onderwijs behoort grotendeels tot de verantwoordelijkheid van het rijk. In de stichtingsprocedure voor het basisonderwijs -zoals deze voor 1 februari 2021 luidde- was echter ook gemeentelijke besluitvorming aan de orde. Aanvragen die voor 1 februari van een kalenderjaar werden ingediend werden voorheen door de gemeenteraad getoetst aan de voorgeschreven wettelijke regels. Bekostiging door het rijk vond alleen plaats indien de desbetreffende school voorkwam op het door de gemeenteraad voor 1 augustus vast te stellen “Plan van nieuwe basisscholen”. Vaststelling van een plan van scholen volgens de oude wet (titel IV, afdeling 2) door de raad is komen te vervallen.

De artikelen 73 tot en met 77 van de Wet op het primair onderwijs (WPO) regelen nu de aanvang van de bekostiging van nieuwe basisscholen. De Wet meer ruimte voor nieuwe scholen maakt het mogelijk om een school voor basis- of voortgezet onderwijs te stichten op basis van belangstelling van ouders en leerlingen. Met dit voorstel is beoogd dat het aanbod van scholen zich beter kan aanpassen aan de veranderende vraag vanuit de samenleving. Het begrip ‘richting’ als bepalende factor in de scholenplanning is losgelaten. In plaats van de huidige, op de godsdienstige of levensbeschouwelijke grondslag (richting) van scholen gebaseerde indirecte meting is een systeem van kracht waarin rechtstreeks bij de ouders naar de belangstelling voor een nieuwe school wordt gevraagd. Een kwaliteitstoets, uitgevoerd door de Onderwijsinspectie, is onderdeel van de startprocedure. De wetswijziging heeft een aanzienlijke verkorting van de termijn voor het vinden van passende huisvesting tot gevolg. Schoolbesturen krijgen ook aanzienlijk minder tijd om na de start het bestaansrecht van de nieuwe school te bewijzen. Het kan sneller dan voorheen tot opheffing leiden. Het oprichten van een nevenvestiging in het voortgezet onderwijs kan ook niet langer via het Regionaal Plan Onderwijs (RPO), in plaats daarvan behoeft iedere nevenvestiging een stichtingsaanvraag bij het ministerie.

Komende periode wordt onderzocht of in het kader van de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen een startup verzamelgebouw kan worden ingezet voor nieuwe stichtingsinitiatieven. Op 14 juli 2020 heeft de gemeenteraad het Plan van nieuwe basisscholen 2021 tot en met 2024 vastgesteld. In dit plan is een algemeen bijzondere basisschool van de Stichting Seva World School in stadsdeel Laak en een interconfessionele (protestantse-christelijke/rooms katholieke) basisschool in het nieuwe woongebied Binckhorst opgenomen. Voor de Seva World School wordt nog gezocht naar een passende startlocatie. Het schoolgebouw aan de Ketelstraat is aangeboden, maar niet geschikt bevonden door de initiatiefnemers. In het gebied Junopark in de Binckhorst is sprake van een voorgenomen realisatie van een nieuw Kindcentrum, de school zal naar verwachting deze zomer van start gaan in de tijdelijke huisvesting aan de Barbaraweg. Het rijk heeft in 2020 op basis van de oude wet een licentie afgegeven voor een VO-vestiging in de Binckhorst (Lucas Onderwijs) en een Islamitische VO-school (SIVOR) in Den Haag. In het kader van meer ruimte voor nieuwe scholen zijn er dit jaar twee initiatieven aangemeld bij het ministerie (SIION, Islamitisch VO en Agora, VO). Agora heeft het initiatief ingetrokken.

Volgens deze nieuwe wet waren de initiatiefnemers verplicht om de gemeente, de schoolbesturen en de samenwerkingsverbanden vóór 15 september 2021 uit te nodigen voor een gesprek. Het gesprek met SIION heeft plaatsgevonden.

2/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

De gemeente heeft daarna een zienswijze bij het ministerie ingediend. Daarin is de zorg met het ministerie gedeeld dat er reeds een licentie voor een Islamitische VO school is afgegeven en dat de gemeten belangstelling, als gevolg van de nieuwe methodiek, grotendeels dezelfde doelgroep betreft. Indien ook SIION een licentie verkrijgt kan er voor deze school op zijn vroegst in januari 2023 ten behoeve van het programma 2024 een complete huisvestingsaanvraag bij de gemeente worden ingediend. Speciaal onderwijs De ambitie ‘Ieder kind ontwikkelt zich veilig en optimaal in de eigen context’ is een belangrijke pijler op de verbeteragenda voor de samenwerking passend onderwijs en jeugdhulp. Dat betekent dat het streven is dat meer kinderen met een passend aanbod binnen het reguliere systeem kunnen blijven en onderwijs en jeugdhulp samen op één plek worden aangeboden. Deze ambitie is nog niet verankerd in een wettelijk kader. Wel kan met de ontwikkeling van nieuwe scholen in de groeigebieden CID, Binckhorst en Den Haag Zuidwest worden geanticipeerd op deze beleidsontwikkeling door scholen te bouwen met alle voorzieningen op één plek. Ook kunnen de mogelijkheden worden onderzocht voor huisvestingsprojecten die nu actueel zijn.

De uitbreiding van SBO-school De Merlijn op de hoofdlocatie van basisschool de Horizon, zie hoofdstuk 4 voorstellen investeringsplanning, is een kans voor meer integratie van beiden scholen. Bestuurlijke fusies Per 1 augustus 2021 heeft er een bestuurlijke fusie plaatsgevonden tussen Stichting Lucas Onderwijs en Stichting Scholengroep Den Haag Zuidwest. De fusie betreft de volgende scholen: Zuidwest College (Beresteinlaan 627), Wateringse Veld College (Missouri 1) en Roemer Visscher College (Roemer Visscherstraat 106), welke thans onder het bestuur van Lucas Onderwijs vallen. Ook Stichting Scholengroep Spinoza en de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Delft (Grotius College) zijn per 1 januari 2022 gefuseerd. Van de Stichting Openbaar Voortgezet Onderwijs Delft zijn geen VO-scholen in Den Haag gevestigd. Wijziging verordening voorzieningen huisvesting onderwijs Op 15 juli 2021 (RIS309056) heeft uw raad de meest recente wijziging van de Haagse Verordening onderwijshuisvesting vastgesteld. De wijziging betrof onder meer het treffen van een regeling voor extra schoolruimte voor achterstandsleerlingen in het basisonderwijs. Inmiddels wordt gewerkt aan volgende voorstellen voor wijziging van de Verordening, met als basis onder meer de gemeentelijke nota “Onderwijshuisvesting in Den Haag; op weg naar een stedelijk IHP” uit 2019 (RIS301793).

Niet uitgesloten is dat hieraan nog actualisaties moeten worden toegevoegd, onder andere vanwege de wetswijziging Vereenvoudiging bekostiging primair onderwijs welke per 2023 in werking treedt. In het verdere verschiet liggen aanpassingen in de Verordening vanwege bijvoorbeeld de in voorbereiding zijnde wetswijziging onderwijshuisvesting (verplichting tot integrale huisvestingsplanning en meerjarige onderhoudsplannen, renovatie als voorziening in de huisvesting en afschaffing investeringsverbod in het primair onderwijs), waarvan inwerkingtreding verwacht wordt per 2024. Met deze wijziging heeft de wetgever voor ogen dat gemeenten en schoolbesturen in heel het land komen tot een meer planmatige en doelmatige aanpak van bouw en onderhoud van schoolgebouwen. Daarnaast kunnen maatregelen voortvloeiend uit het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar onderwijshuisvesting in het funderend onderwijs in de toekomst effect hebben op de lokale regelgeving. Integrale Kindcentra Met de start van de ontwikkeling van het IHP zijn samen met de schoolbesturen een aantal richtinggevende basisprincipes en uitgangspunten vastgesteld. Eén van de principes is dat we in het basisonderwijs bij voorkeur kindcentra bouwen, waarbij kinderopvangorganisaties en onderwijsinstellingen samen op één plek worden aangeboden.

Via het Rendabel investeringskrediet voor gemeentelijke accommodaties kinderopvang kan kinderopvang worden meegebouwd. De kinderopvangorganisaties betalen dan een marktconforme huur aan de gemeente. In de praktijk kan bovendien over en weer gebruik worden gemaakt van elkaars ruimte.

3/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

De in het IHP voorgestelde regeling ten aanzien van een gezamenlijke ruimte voor kinderopvang en school bij (vervangende) nieuwbouw van dubbelstrooms basisscholen (17 groepen) wordt daarom niet nader uitgewerkt. 3. Stand van zaken uitvoering IHP Onderstaand worden een aantal veranderingen toegelicht die aandacht behoeven. Huisvesting speciaal (voorgezet) onderwijs Voor het speciaal (voortgezet) onderwijs geldt dat de opgave is om de groei van het aantal leerlingen te faciliteren. Niet alleen is sprake van een groei van 10 procent in de afgelopen twee jaar. Ook is er sprake van wachtlijsten. Schoolbesturen en het samenwerkingsverband trekken samen op in het vinden van een oplossing, waarbij het vraagstuk in verband met het lerarentekort veelal complexer is dan alleen het vinden van passende huisvesting. Vooralsnog is in zijn totaliteit normatief sprake van voldoende huisvestingscapaciteit. Echter, anticiperend op deze ontwikkeling is rekening gehouden met een voorstel voor ingebruikname van de Haviklaan door het Pleysiercollege (zie hoofdstuk 4 voorstellen). Ook is De Springplank, Pachtersdreef 3 aangeduid als onderzoekslocatie (zie hoofdstuk 8 nieuwe onderzoeksprojecten). Samen met de regio zal worden bezien waar toevoeging van capaciteit structureel nodig is.

Groeiafspraken in het voortgezet onderwijs Een belangrijke opgave voor het voortgezet onderwijs is om met de groei van de stad het aanbod te versterken waar nu weinig aanbod is: Op de Binckhorst en in Den Haag Zuid West. Om de kans te vergroten dat een nieuwe school in deze twee gebieden een aanvulling is voor de stad en succesvol geëxploiteerd kan worden, is het belangrijk dat zij voldoende belangstelling krijgen om hun bestaansrecht te bewijzen. Dat kan alleen als er met de schoolbesturen onderling afspraken worden gemaakt over groei. De groei van de stad zet door ook na de periode van dit IHP (8 jaar). De leerlingenprognoses en de voorzieningenprogramma’s voor grote gebiedsontwikkelingen, bieden zicht op deze groei ten aanzien van het VO. Met de schoolbesturen, zullen de komende periode afspraken over groei worden vastgelegd in een nog op te stellen convenant. Een gezamenlijke werkgroep van gemeente en schoolbesturen krijgt de opdracht om afspraken voor te bereiden die de balans houden tussen enerzijds het zo veel mogelijk honoreren van de schoolkeuze van ouders en leerlingen en anderzijds het bereiken van een optimale spreiding van onderwijsaanbod over de stad en het mee ontwikkelen van scholen in de grote gebiedsontwikkelingen. Dit in aansluiting bij de leerling prognoses en een schoolomvang per school die goed te exploiterenis.

De gemeente zal vervolgens alleen groei faciliteren, indien deze van tevoren onderbouwd en benoemd is. Complicerende factor daarbij is dat nieuwe initiatieven voor te starten VO- scholen (Meer Ruimte voor Nieuwe Scholen) de opgave beïnvloeden en slechts beperkt te plannen zijn. Voor de gemeente zijn duidelijke afspraken extra van belang omdat de huisvesting van nieuwe VO-scholen voorafgaand aan de komst van de leerlingen, als onderdeel van de gebiedsontwikkelingen zullen worden gerealiseerd. Al dan niet gecombineerd met andere functies. Lobby voor duurzaamheid en extra financiële middelen Sinds 2018 biedt de gemeente een toeslag voor nieuwe scholen naar bijna-energieneutraliteit boven op de normvergoeding. Tot het verhogen van de energieprestatie-eisen naar volledige neutraliteit is in afwachting van rijksbeleid nog niet overgegaan. Om te voldoen aan de klimaatdoelstellingen is verduurzaming van schoolgebouwen nodig. In de bekostiging vanuit het rijk wordt hierin vooralsnog niet tegemoetgekomen. In maart 2021 is het resultaat van het interdepartementale beleidsonderzoek (IBO) naar onderwijshuisvesting in het funderend onderwijs verschenen.

In het rapport “Een vak apart” constateert de interdepartementale werkgroep dat de kwaliteit van de schoolgebouwen achterblijft bij de maatschappelijke verwachtingen, dat op plekken niet aan de wettelijke eisen wordt voldaan en in het huidige tempo de klimaatdoelen voor dit onderdeel van het maatschappelijk vastgoed niet worden gehaald.

4/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

Vlak voor de kabinetswissel heeft de vorige minister een beleidsreactie op het IBO-rapport naar de Tweede Kamer gestuurd (vergaderjaar 2021–2022, 35 925 VIII, nr. 144). Daarin erkent hij de noodzaak van spoedeisende verbetering van onderwijshuisvesting. Een groot deel van zijn reactie is gewijd aan mogelijke verbeteringen en (op termijn) aanpassing van het stelsel van verantwoordelijkheden voor onderwijshuisvesting, maar de minister zinspeelt nadrukkelijk ook op een financiële impuls waar het gaat om een landelijke inhaalslag voor de verouderde gebouwenvoorraad in relatie tot het halen van klimaatdoelen. Hoewel het regeerakkoord nog geen financiële vertaling hiervan zichtbaar maakt, zien wij deze aanzet voor snelle verbetering van de staat van onderwijsgebouwen als een hoopgevend vertrekpunt voor het nieuwe kabinet. Dit naast de € 2,75 miljard, welke het regeerakkoord wel noemt om maatschappelijk vastgoed zoals scholen, culturele centra en buurthuizen te verduurzamen. Het woord is nu aan de nieuwe minister en de Tweede Kamer, waarbij eerstgenoemde inmiddels heeft aangekondigd over het IBO-rapport een gedegen en gedragen debat te willen voeren. Een gerichte lobby vanuit de VNG en de sectorraden primair en voortgezet onderwijs kan hierbij rekenen op onze steun.

Boeggolf In de jaren voorafgaand aan de vaststelling van het IHP zijn 14 projecten toegekend die nog niet in uitvoering zijn. In de planning van de voorstellen in het IHP is ruimte gereserveerd om hierop in te lopen. Inmiddels zijn 10 projecten in uitvoering gegaan. Na oplevering van deze projecten komt de gemiddelde leeftijd komende jaren weer dichter bij de beoogde 30 jaar van gebouwen in bezit (exclusief monumenten). Participatie Schoolbesturen zijn als bouwheer zelf verantwoordelijk om belanghebbenden te informeren en betrekken bij bouwplannen. Vanwege de bijzondere taak van de gemeente als subsidiegever voor voorzieningen in de onderwijshuisvesting, zijn met de schoolbesturen over participatie bij bouwplannen afspraken gemaakt. De gestandaardiseerde aanpak, zoals geformuleerd in het IHP, is afgelopen twee jaar toegepast voor diverse bouwprojecten. Dit maakt dat belanghebbenden vroegtijdig zijn betrokken en weten waar zij aan toe zijn. Er heeft een startbijeenkomst met de omgeving plaatsgevonden over de bouwplannen van de Oranje Nassauschool, Koos Meindertschool, John F. Kennedyschool, Houtwijk Montessorischool, De Populier en De Wonnebald. Voor de huisvestingsprojecten in uitvoering, vindt op projectniveau afstemming plaats met belanghebbenden door het schoolbestuur. Variërend van intensief bewonersoverleg tot meer informerend.

Het IHP is, nog voor de vaststelling in 2020, in de stadsdelen gepresenteerd en besproken met een vertegenwoordiging van de bewoners. Op de website van de gemeente Den Haag (https://ihp.denhaag.nl) is het IHP toegelicht. 4. Voorstellen In het IHP is toegewerkt naar een stabiel vervangingstempo. Tijdige vervanging van gebouwen die het einde van hun levensduur hebben bereikt is nodig om de kwaliteit van de gebouwen op orde te houden. In de Verordening onderwijshuisvesting van de gemeente Den Haag wordt uitgegaan van een levensduur voor schoolgebouwen van 60 jaar. Uitgaande van een scholenbestand van in totaal 580.000 m2 gaat het om zo’n 97.000 m2 vervanging in een periode van 10 jaar (580.000/60*10). In dit tempo hebben we na zestig jaar het volledige bestand vervangen en blijft de gemiddelde leeftijd van de gebouwen rond de 30 jaar. In het IHP wordt voor 78.000 m2 aan vervangings- voorstellen gedaan. De overige 19.000 m2 wordt ingevuld door later op te voeren onderzoekslocaties. In het IHP zijn 11 locaties aangeduid als onderzoekslocatie. Op basis van de onderzoeksresultaten wordt voorgesteld onderstaande voorstellen aan de investeringsplanning toe te voegen (tabel 29 in het IHP): • Vervangende nieuwbouw basisschool De Zonnebloem in 2029 (De Haagse Scholen); • Uitbreiding basisschool Jan van Nassauschool in 2023 (SCOH);

5/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

•

• • •

Uitbreiding basisschool De Regenboog nadat de dislocatie van De Horizon vrijkomt rond 2024 2025 (Lucas Onderwijs). De noodlokalen voor de twee groepen kunnen worden verwijderd van het schoolplein; Uitbreiding SBO-school Merlijn in 2024 (Lucas Onderwijs). De extra gerealiseerde groepen kunnen op latere programma’s worden afgerekend, indien de leerlingen daadwerkelijk aangetrokken zijn; Verbouwing 2de Messstraat voor de International Waldorf School voor de komende 15 jaar (Stichting Vrije scholen Zuidwest Nederland); Vervangende nieuwbouw De Haagsche Schoolvereeniging, Nassaulaan oude gebouwdeel in 2027 (de Haagsche Schoolvereeniging).

Voor de overige onderzoeken geldt dat deze niet worden opgenomen als voorstel. De totale omvang van de voorstellen is circa 6.500 m2, waarvan circa 1.500 m2 BVO aan uitbreidingsvoorstellen. De uitbreiding van De Regenboog en verbouwing 2de Messstraat worden niet meegerekend, omdat dit geen investering betreft in vervangende nieuwbouw. Het onderzoek naar vervangende nieuwbouw van het Haags Montessori Lyceum (i.c.m. de Neuhuyskade) loopt nog. Op basis van de uitkomsten van het nog uit te voeren onderzoek van het Haags Montessori Lyceum wordt bepaald of vervangende nieuwbouw als voorstel bij de actualisatie van het IHP in 2024 wordt toegevoegd (circa 6.500 m2 BVO). Naar aanleiding van de licentie die het rijk eerder heeft afgegeven voor een islamitische VO-school, is in overleg met Lucas Onderwijs, afgezien van nader onderzoek naar permanente uitbreiding van het Edith Stein College. Met de toevoeging van bovenstaande voorstellen aan de investeringsplanning, wordt voor 82.000 m2 aan vervangingsvoorstellen gedaan. Uitgaande van een stabiel vervangingstempo, resteert nog 15.000 m2 voor later op te voeren onderzoekslocaties. Vervangende nieuwbouw van het pand aan de Nassaulaan 26 van De Haagsche Schoolvereniging is geen onderzoekslocatie, maar wel benoemd als voorstel.

Conform de indicatieve investeringsplanning van het IHP is op het programma OHV 2020 (2019.0941) reeds, onder voorwaarden, opgenomen dat de gemeente het gebouw aan de Nassaulaan 26 aankoopt voor de Haagse Schoolvereniging. Daarmee wordt de huidige huursituatie opgeheven en verkrijgt de gemeente het economisch claimrecht. De te ontvangen koopsom zal de Haagsche Schoolverenging inzetten ten behoeve van een gedeeltelijke uitbreiding en/of een gedeeltelijke inpandige verbetering van het bestaande schoolgebouw. Op het IHP wordt nu de vervangende nieuwbouw/renovatie van het bestaande gebouw aan de Nassaulaan opgenomen. De aankoopsom van Nassaulaan 26 zal in mindering worden gebracht op de normbekostiging voor de vervangende nieuwbouw/renovatie. Voor de uitbreiding en vervangende nieuwbouw van de Petrus Donderschool en Erasmusschool is een juiste timing in relatie tot de herontwikkeling in Dreven, Gaarden en Zichten (Den Haag Zuidwest) het uitgangspunt. In dit gebied worden netto circa 3.200 woningen toegevoegd. Als gevolg van een grootschalige sloop van woningen neemt het aantal leerlingen tot 2031 eerst af. Pas daarna neemt het aantal leerlingen toe. De actualisatie van het IHP, die uitgaat van de periode 2025 – 2034, wordt gezien als een geschikt moment om rekening te houden met uitbreiding naar een dubbelstrooms school rond 2032.

Daarmee wordt leegstand na oplevering en tijdelijke huisvesting (uitbreiding) voorafgaand aan de nieuwbouw voorkomen. De IHP-periode 2020-2030 valt net buiten de scope van deze ontwikkeling. De haalbaarheid van een verhuizing van het Pleysiercollege van de Kootwijkstraat naar de Haviklaan wordt momenteel onderzocht. Het schoolplein van het gebouw Kootwijkstraat is nodig voor de aanleg van een parkeervoorziening t.b.v. de herontwikkeling van de Theresiakerk aan de Apeldoornselaan. Met de verhuizing is direct uitbreiding mogelijk om de groei van het aantal leerlingen te faciliteren.

6/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

5. Investeringsplanning Het is inherent aan bouwprojecten dat er onzekerheden zijn met betrekking tot de planning. De investeringsplanning is ook daarom indicatief. Met de vaststelling van de programma’s Onderwijshuisvesting afgelopen jaren is getoetst op de haalbaarheid van de planning. Door een aantal projecten te verschuiven in de tijd, voorkomen we dat er opnieuw een stuwmeer aan nog niet gestarte projecten ontstaat. De Populier verschuift van 2021 naar 2023. Uitwerking van de ontwerpvarianten gedeeltelijk behoud en volledige vervanging in passende stijl, bleek financieel onhaalbaar zonder het Programma van Eisen te herzien. Nutsschool Bezuidenhout is opgenomen op het programma 2021 (in plaats van 2022) en de Koos Meindertsschool, naar aanleiding van vertraging in het vergunningstraject, op het programma 2022 (in plaats van 2021). De uitbreiding voor Kindcentrum Vroondaal is in de planning vervroegd omdat de groei van het leerlingaantal zich eerder voordoet dan verwacht (van 2025 naar 2023). De vervangende bouw van de Meester Schabergschool verschuift naar 2024, omdat sinds kort duidelijk is naar welke locatie deze school zal verhuizen. De La Reyschool verschuift naar 2024 in verband met de besluitvorming omtrent de locatie. De uitbreiding van The International School verschuift naar 2025.

De uitbreidingsplannen worden, in afwachting van de ontwikkelingen van het leerlingenaantal als gevolg van corona en Brexit, uitgesteld. De Tamarschool verschuift naar 2026, omdat de uitbreiding en vervangende nieuwbouw in relatie wordt gezien met de gebiedsontwikkeling in Den Haag Zuidwest. Dat is ook pas het moment dat er sprake is van op recht op een uitbreiding. Bovendien is op het programma 2021 reeds een uitbreiding toegekend. De ruimteclaim en nieuwbouw voor het VO in de Binckhorst verschuift van 2024 naar 2025, omdat de locatie later beschikbaar komt. Vervangende nieuwbouw van de Vrije School Den Haag (oude gebouwdeel) is naar voren gehaald in de planning (van 2027 naar 2026). Te lang uitstel leidt tot hoge onderhoudslasten voor het schoolbestuur, zonder dat deze de kwaliteit van het gebouw verbeteren. De ruimteclaim voor het Maerlant Lyceum in de omgeving van station Laan van NOI is komen te vervallen in de investeringsplanning. De businesscase voor een tweetalige internationale school bleek niet haalbaar. Onderstaande tabel geeft indicatief de investeringen weer uitgezet in de tijd (dient ter vervanging van tabel 29 in het IHP). De bedragen zijn inclusief BTW in € 1.000 (Prijspeil 2022 en inclusief BENG), exclusief grond- en/of sloopkosten en gebaseerd op de normbedragen van de Verordening onderwijshuisvesting.

De lichtgrijs gemarkeerde bedragen zijn reeds toegekend op de programma’s 2020 tot en met 2022.

7/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698 School 2020 1 De Oase 2 De Vliermeent 3 Basisschool Toermalijn

Voorstel

Soort onderwijs

Vervangende nieuwbouw cluster Donker Curtiusstraat[1] BO Vervangende nieuwbouw[2] BO 2 BO Vervangende nieuwbouw

Bedrag

Reeds toegekend Reeds toegekend Reeds toegekend

4 Segbroek College (Goudsbloemlaan 131) VO € Revitalisering 5 Johan de Witt Scholengroep (Nieuwe Duinweg 6-14) Revitalisering fase 2 VO € 6 Inspecteur WP Blokpoelschool Vervangende nieuwbouw SO € Totaal 2021 7 Segbroek College (Goudsbloemlaan 131) Revitalisering VO € Vervangende nieuwbouw + uitbreiding op dezelfde 8 Dr. M.M. den Hertogschool BO € locatie 9 Nutsschool Bezuidenhout Vervangende nieuwbouw + uitbreiding op locatie BO € Rooseboomstraat 10. Het huidige gebouw aan de Merkusstraat 19 behouden ten behoeve van onderwijshuisvesting. Totaal 2022 10 Montessorischool Houtwijk In verband met gewenste doorgroei naar een extra BO € stroom onderbouw/middenbouw/bovenbouw uitbreiding van het bestaande schoolgebouw met drie groepsruimten dan wel vervangende nieuwbouw ten behoeve van 12 groepen op het bestaande terrein. [3] 11 Koos Meindertsschool (A.Kortekaasplantsoen 125) Vervangende nieuwbouw (ihp 2021) BO € 12 Het Mozaïek Vervangende nieuwbouw SO € 13 De Vrije School Wonnebald Vervangende nieuwbouw BO € Totaal 2023 14 Chr. College de Populier Lyceum Vervangende nieuwbouw VO € 15 I.C. Hofstad College – Heldring Nieuwbouw 2 gymlokalen VO € 16 Oranje Nassauschool Vervangende nieuwbouw BO € 17 Van Hoogstratenschool Vervangende nieuwbouw op dezelfde locatie BO € 18 John F.

Kennedyschool Vervangende nieuwbouw BO € 19 Dalton Den Haag Revitalisering gymlokaal VO € 20 Jan van Nassauschool Uitbreiding BO € 21 Kindcentrum Vroondaal Uitbreiding (fase 2) [4] BO € Totaal 2024 22 De Strandwacht (Paddepad 6-8) Vervangende nieuwbouw SO € 23 Meester Schabergschool (1e Lulofsdwarsstraat) Vervangende nieuwbouw (verhuizing naar CID) en BO € huidige pand als wissellocatie aanhouden. 24 De La Reyschool (De La Reyweg 212) Vervangende nieuwbouw in combinatie met dislocatie BO € (stadsdeel Escamp). 24 Carolusschool Vervangende nieuwbouw BO € 26 De Horizon (Paets van Troostwijkstraat 93) Vervangende nieuwbouw + uitbreiding op dezelfde BO € 27 De Merlijn Uitbreiding BO € 28 n.t.b.

Ruimteclaim en nieuwbouw Binckhorst BO € Totaal 2025 29 ISH International School of The Hague Mogelijke uitbreiding Internationaa € 30 n.t.b Ruimteclaim en nieuwbouw Binckhorst VO € 31 Yunus Emre Vervangende nieuwbouw BO € 32 De Vrije School Den Haag Vervangende nieuwbouw (oude gebouwdeel) VO € Totaal 2026 33 Tamarschool Uitbreiding BO € 34 OBS Houtwijk Vervangende nieuwbouw Marie Andriessenerf/straat BO € 35 Maris Waldeck Vervangende nieuwbouw VO € Totaal 2027 36 De Springbok (Pretoriusstraat 123) Revitalisering BO € 37 Haags Montessori Lyceum VO € Vervangende nieuwbouw Neuhuyskade (uitbreiding huidige hoofdlocatie of permanente huisvesting elders) 38 De Haagsche Schoolvereeniging Vervangende nieuwbouw min aankoop BO € Totaal 2028 39 n.t.b. Ruimteclaim eerste nieuwbouw Zichten (Escamp) BO € 40 n.t.b. Ruimteclaim en nieuwbouw Laakhavens BO € 41 Leyenburg Vervangende nieuwbouw BO € 42 n.t.b. Ruimteclaim en nieuwbouw Binckhorst BO € Totaal 2029 43 Basisschool Statenkwartier Vervangende nieuwbouw BO € 44 De Zonnebloem Vervangende nieuwbouw BO € 45 n.t.b. Ruimteclaim eerste nieuwbouw Den Haag Zuid West VO € Totaal

€

4.100 3.300 5.500 € 12.900 2.500 4.200 6.400

€ 13.100 5.000

5.600 4.000 5.100 € 19.700 15.600 1.700 5.400 4.300 3.600 800 2.500 1.200 € 33.900 6.800 6.900 5.900 5.400 6.100 1.100 6.900 € 39.100 5.600 14.400 5.600 12.700 € 39.500 1.600 4.300 9.100 € 15.000 4.500 9.800 2.900 € 17.200 6.900 6.900 8.400 6.900 € 29.100 6.900 7.400 14.400 248.200

€ 8/12 28.700

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

6. Huurlocaties De terugloop van het aantal leerlingen en het oplopend overschot aan ruimte de komende jaren in een aantal gebieden, is aanleiding om de huur van de Moskousingel 34 van Daltonschool De Vijver in Wateringse Veld met ingang van 1 augustus 2022 op te zeggen en de dislocatie van CBS Comenius in Centrum, Viljoenstraat 8, rond 2023 af te stoten. 7.

Krimpgebieden

Afgelopen twee jaar zijn belangrijke stappen gezet in het verminderen van leegstand in het krimpgebied Leidschenveen-Ypenburg. Met de huidige IHP voorstellen, waarbij 3.200 m2 BVO is afgestoten, is er nu ook in dit stadsdeel sprake van een gezonde omvang van het scholenbestand. De situatie in de Schilderswijk is anders. Gemiddeld genomen kent de Schilderswijk een overcapaciteit van 20 procent, dit percentage loopt komende jaren verder op. Meerdere scholen hebben een dusdanig kleine omvang waarbij het de vraag is of deze bestaansrecht hebben in de buurt. Nagedacht kan worden over het toekomstbeeld van dergelijke schoolgebouwen, die op termijn toe zijn aan vernieuwing. De verhuizing van de Prinses Ireneschool en/of de Jan Ligthartschool naar een groeigebied, biedt kans om te komen tot een betere vraag-aanbodverdeling in de Schilderswijk. Uitruil van leerlingen tussen scholen of uitbreiding van reguliere scholen met speciaal basisonderwijs om leegstand te verminderen is ook een mogelijkheid. Andere mogelijkheid is om de leegstand in de Schilderswijk in te zetten als startlocatie voor nieuwe initiatieven in het kader van de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen. Op de langere termijn komt met de herontwikkeling van Laakhavens meer ruimtelijke verbinding met de Schilderswijk. Op termijn biedt dat mogelijk kansen voor een betere benutting van de leegstand in de Schilderswijk.

Vooruitlopend op de actualisatie van het IHP in 2024 wordt een werkgroep met afgevaardigden van betrokken schoolbesturen opgericht, om te komen tot voorstellen in het terugdringen van leegstand en optimaal gebruik van ruimte. 8. Groeigebieden Voorzieningenprogramma's gebiedsontwikkelingen en de leerlingenprognoses In het IHP maken we de koppeling tussen investeringen in onderwijshuisvesting en de ontwikkeling van de stad. In de groeigebieden De Binckhorst, het Central Innovation District (CID) en Den Haag Zuidwest is vanwege het groeiend aantal leerlingen, rekening gehouden met vijf ruimtelijke claims voor onderwijshuisvesting. Deze claims zijn onderbouwd op basis van harde prognoses waarin alleen de concretere bouwplannen zijn verwerkt (stedelijk circa 33.000 woningen). De ambities zijn met de extra toevoeging van tot 12.000 tot 14.000 extra woningen tot 2040 hoger. Dit laatste is vooralsnog niet verwerkt in de leerlingenprognoses. De woningbouwontwikkelingen waarmee in de prognoses wordt gerekend zijn ten opzichte van twee jaar geleden nauwelijks gewijzigd. Dit vertaalt zich daarom nog niet in een toenemende investeringsbehoefte. In de voorzieningenprogramma’s voor de grote gebiedsontwikkelingen worden de ruimteclaims, rekening houdend met de ontwikkelambities, wel vastgelegd.

Buiten de scope van de voorgestelde wijzigingen in dit IHP, vallen de nu al voorziene ruimteclaims na 2030. Op basis van de huidige prognoses kan na 2030 rekening worden gehouden met twee à drie scholen in Laakhavens. De eerste nieuwe VO-school op de Binckhorst gaat naar Lucas Onderwijs (IHP 2024) en voor de tweede VOschool in Den Haag Zuidwest heeft Stichting Scholengroep Spinoza interesse getoond (IHP 2028). Tegelijkertijd maakt de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen het ook mogelijk voor schoolbesturen die niet bij het IHP of het RPO betrokken zijn geweest, recht op huisvesting te verwerven. Als het rijk een licentie afgeeft voor de stichting van een dergelijke nieuwe school, is het de vraag of er nog steeds draagkracht is voor deze ruimteclaims. Het rijk heeft in 2020 namelijk op basis van de oude wet een licentie afgegeven voor een islamitische VO-school (SIVOR) in Den Haag. Mochten er komende jaren nieuwe stichtingsinitiatieven volgen, dan zal dit bij de actualisatie van het IHP in 2024 worden betrokken.

9/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

Tot slot is het streven om bestaande scholen in groeigebieden, waar ruimtelijk inpasbaar, de mogelijkheid te geven te groeien naar een hoeveelheid leerlingen die gezond te exploiteren is. Daarvoor is een dubbelstrooms school in het basisonderwijs het uitgangspunt. In groeigebieden is in overleg met de schoolbesturen eerst gekeken naar bestaande scholen en de ruimtelijke uitbreidingsmogelijkheden. Daarvoor wordt voor de Jan van Nassauschool in het CID-gebied een voorstel gedaan voor een uitbreiding van de school met 8 groepen. Voor Den Haag Zuidwest is rekening gehouden met uitbreiding van de Tamarschool in 2026. Voor de Liduina, Nutschool Bezuidenhout en M.M. den Hertogschool in Bezuidenhout is in uitbreiding voorzien. Ook wordt voorgesteld met de actualisatie van het IHP in 2024 rekening te houden met vervangende nieuwbouw inclusief uitbreiding van de Petrus Dondersschool en Erasmusschool (zie hoofdstuk 4 voorstellen investeringsplanning). Speciale aandacht verdient de aanpak voor de wijken in Den Haag Zuidwest (Bouwlust-Vrederust, Morgenstond, Moerwijk). De urgentie voor deze aanpak wordt breed gedeeld en is op 8 juli jongstleden bekrachtigd door ondertekening van de intentieverklaring ‘het Verbond van Zuidwest’ door meer dan honderd partijen, waaronder de gemeente, bewoners, ondernemers, professionele partijen en het Rijk.

Met diverse partijen in de stad wordt gewerkt aan een integraal programma voor de aanpak in Den Haag Zuidwest. In dit programma zullen ook ambities ten aanzien van primair en voortgezet onderwijs in Den Haag Zuidwest worden opgenomen. 9. Nieuwe onderzoeksprojecten In dit raadsvoorstel worden een aantal nieuwe onderzoekslocaties aangeduid. Komende twee jaar wordt de noodzaak en haalbaarheid van vervangende nieuwbouw, renovatie en uitbreiding van deze locaties onderzocht. De onderzoekslocaties kunnen als voorstel worden opgevoerd bij de actualisatie van het IHP in 2024. Er is in de periode 2020-2030, rekening houdend met een stabiel vervangingstempo, nog ruimte voor circa 15.000 m2 BVO onderzoeksvoorstellen. De volgende locaties zijn benoemd als onderzoekslocatie: • De Leeuwerikhoeve, Walenburg 25 – vervangende nieuwbouw; • Kleine Keizer, Alphons Diepenbrockhof 79 – vervangende nieuwbouw; • De Zuidwester, Marterade 312 – vervangende nieuwbouw; • De Springplank, Pachtersdreef 3 - vervangende nieuwbouw en/of uitbreiding in relatie tot gebiedsontwikkeling Dreven, Gaarden en Zichten; • De Eerste Nederlandse Montessorischool, Laan van Poot 353 - vervangende nieuwbouw. 10. Financieel Het vast te stellen IHP heeft het karakter van een indicatief plan. Aan het IHP zelf zijn dus geen financiële consequenties verbonden.

Wel geeft het IHP een beeld van de hoogte van de jaarlijks door het college vast te stellen programma’s onderwijshuisvesting, als de lijn van IHP gevolgd wordt. Schoolbesturen dienen daarvoor elk jaar aanvragen in. In de jaarlijkse programma’s onderwijshuisvesting vindt de besluitvorming over de investeringen en de bijbehorende inzet van middelen plaats. Om inzicht te geven in de benodigde financiële middelen is een financiële vertaling gemaakt op basis van de normbedragen, zoals die zijn vastgelegd in de verordening onderwijshuisvesting. Het totaal benodigde investeringsbudget om de voorstellen in dit IHP te realiseren voor de periode 2020-2030 bedraagt op basis van prijspeil 2022 € 332 miljoen euro: € 138 miljoen voor het primair onderwijs, € 16 miljoen speciaal onderwijs, € 6 miljoen internationaal onderwijs en € 88 miljoen voor voortgezet onderwijs. Daarnaast moet rekening worden gehouden worden met een investeringsbehoefte van € 45 miljoen ten behoeve van kleinere voorzieningen in de huisvesting. Dit betreffen bijvoorbeeld kosten voor uitbreidingen, grondkosten, sloopkosten of onvoorziene verbouwkosten.

10/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

Ook wordt er € 38 miljoen gereserveerd voor nog op te voeren onderzoekslocaties. Daarmee komt het gemiddelde jaarlijkse investeringsniveau (vlieghoogte) op ongeveer 33 miljoen euro. Doordat De Populier niet kon starten in 2021 en de Koos Meinderts, Meester Schabergschool, De La Reyschool, The International School of The Hague en de Tamarschool verschuiven naar een later moment in de IHP-planning, is er in de eerste IHP-jaren sprake van een onderbesteding. De uitgestelde investeringen worden later ingelopen. Dit is ook nodig omdat er in de IHP-periode 2020-2030 is toegewerkt naar een stabiel vervangingstempo. In het IHP is uitgegaan van prijspeil 2020. Afgelopen jaren waren er forse prijsstijgingen in de bouwkosten voor schoolgebouwen, met indexatie van de normbedragen tot gevolg. De normbedragen zijn jaarlijks geïndexeerd conform de landelijke systematiek van de VNG (6,38 procent naar 2021 en 4,92 procent naar 2022). Naar de financiering van onderwijshuisvesting op de lange termijn is onderzoek verricht. Er zijn in de huidige begroting onvoldoende middelen beschikbaar om de benodigde investeringen te kunnen dekken. Tot 2023 is er naar verwachting voldoende dekking om de benodigde investeringen te financieren. Daarna is ongeveer 1/3 van het benodigde jaarlijkse budget beschikbaar.

Besluitvorming over de financiering van onderwijshuisvesting na 2023 wordt onderdeel van de coalitieonderhandelingen in 2022. Het streven is om het investeringsniveau in lijn te houden met de uitgangspunten van het IHP. Als er geen extra geld beschikbaar komt, zullen de schoolgebouwen noodgedwongen veel ouder worden en komen er geen nieuwe scholen in groeigebieden (Binckhorst, CID en Zuidwest). Naast het feit dat de wettelijke taak dan in het gedrang komt (goede schoolgebouwen), zijn het uitgestelde investeringen. De lasten moeten later alsnog genomen worden. Nu zijn scholen gemiddeld 35 jaar oud en worden ze circa 60 jaar gebruikt. Uitgaande van het voorgestelde stabiele vervangingstempo, blijft de vastgoedportefeuille op orde. Het interdepartementaal beleidsonderzoek naar onderwijshuisvesting toont aan dat er landelijk extra middelen nodig zijn om de achterstand landelijk weg te werken en de duurzaamheidsambities te realiseren. Binnen het huidige stelsel is hiervoor een verhoging van de niet-gelabelde bijdrage in het gemeentefonds noodzakelijk. De lobby van de gemeente, VNG en sectorraden sluit hierbij aan.

11/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10263698

11. Besluitvorming Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: De raad van de gemeente Den Haag, Gezien het voorstel van het college van 15 maart 2022, Besluit: I. de hierboven genoemde wijzigingen van het Integraal huisvestingsplan onderwijs Den Haag 20202030 vast te stellen en dat deze wijzigingen de betreffende gedeeltes uit het Integraal huisvestingsplan onderwijs Den Haag 2020-2030 vervangen of aanvullen; II. dat de uitvoering en bekostiging van de voorstellen uit het integraal huisvestingsplan gefaseerd zullen plaatsvinden binnen het jaarlijks conform de Verordening voorzieningen huisvesting onderwijs gemeente Den Haag 2015 door burgemeester en wethouders vast te stellen Programma Onderwijshuisvesting; III. dat de in het kader van de onder II genoemde Verordening door de schoolbesturen in te dienen aanvragen voor voorzieningen op basis van het integraal huisvestingsplan onderwijs conform het bepaalde in de voornoemde Verordening worden beoordeeld. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 22 december 2022. De griffier,

De voorzitter,

12/12