20221003 KWINK groep - Deelonderzoek 1 Informatievoorziening t a v voorbereidingscommissie openbare versie

Delen mail Welstandscommissie op verzoek van de raad. RIS310730. 61 Partij voor de Dieren, Hart voor Den Haag, SP, PVV, Haagse Stadspartij (2021). Schriftelijke vragen: Informatie over welstandsadvies.

RIS310816. 62 College van B&W (2021). Vrijgave voordracht tot intrekking besluit aanwijzing van de Dreven tot Gemeentelijk beschermd stadsgezicht. RIS310286.

20

voorstel inzake voordracht tot intrekking besluit aanwijzing van De Dreven tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht. Hierbij is het advies van de Welstandscommissie als bijlage meegestuurd. In het advies van de Welstandscommissie lezen we dat de commissie al in 2019 en 2020 zorgen heeft geuit over het beschermd stadsgezicht: ‘In 2019 en 2020 heeft de commissie haar zorgen uitgesproken over de planvorming in Den Haag Zuidwest en de gevolgen hiervan voor het beschermd stadsgezicht.’63 Niet is bekend aan wie de zorgen destijds zijn geuit, wat de zorgen exact waren en in welke vorm deze zorgen zijn geuit. In dit voorstel is uitgebreider stilgestaan bij de weging om over te gaan tot voordracht. Zo wordt uitgelegd dat de Welstandscommissie werkt vanuit de aanname dat alleen een grootschalig renovatie scenario gewogen is, maar dit is volgens het college niet het geval. Zo zijn verschillende varianten van renoveren in de Dreven onderzocht om binnen de kaders van het beschermd stadsgezicht te blijven. Bij al deze varianten was de conclusie dat de ambities en doelstellingen voor de Dreven niet gerealiseerd kunnen worden binnen de kaders van het beschermd stadsgezicht. Bij dit voorstel is het advies van de Welstandscommissie als bijlage toegevoegd, evenals een advies van Monumentenzorg Den Haag.

Het projectdocument is (geamendeerd door raad) opnieuw door het college ingediend bij de raad in februari 2022. Ook hier geldt dat de informatie over het negatieve advies van de Welstandscommissie beknopt is weergegeven. Er staat enkel dat het advies van de Welstandscommissie negatief is. Het advies zelf is niet bijgevoegd als bijlage. Op 20 december 2021 is het Wob-dossier preadvies Welstand Drevenbuurt op basis van de schriftelijke vragen ‘Informatie over welstandsadvies’64 aan de raad beschikbaar gesteld (zie voor meer informatie paragraaf 2.2.).65 Op 24 januari 2022 is een aangepast Wob-dossier beschikbaar gesteld aan de raad. Het dossier is aangepast omdat te veel is weggelakt in het dossier van 20 december en een aantal stafverslagen buiten de scope van het verzoek vielen maar wel bijgevoegd waren bij de eerste versie van het Wob-dossier.66 Op 25 januari 2022 is de advisering van de Welstandscommissie in de commissie Ruimte besproken. Dit betekent dat de raadsleden één dag van tevoren het aangepaste Wob-dossier tot zich konden nemen. Tijdens deze vergadering geven raadsleden aan dat in het (aangepaste) Wob-dossier nog steeds te veel weggelakt is, waardoor het niet mogelijk is om te beoordelen of de wethouder de raad eerder had moeten informeren over het preadvies en of de wethouder daar eerder toe verzocht is door de Welstandscommissie.

Zes fracties willen, desnoods vertrouwelijk, alle stukken ontvangen uit dit Wob-dossier. In de vergaderingen in februari 202267 gaan de raadsleden in op de Welstandscommissie en haar advies. Hierbij richten zij zich op de inhoudelijke bezwaren van de commissie en op de vraag of de Welstandscommissie inderdaad aandrong op het delen van het preadvies met de raad en of dit tussen 1 maart 2021 (moment van oplevering preadvies) en 23 juli 2021 (de email van de voorzitter van de Welstandscommissie waarin aangedrongen werd op het delen van het preadvies met de raad) gebeurde. Tijdens de commissievergadering van 2 februari 2022 geeft de Welstandscommissie een toelichting op de inhoud van haar advies en beantwoordt zij vragen van de commissieleden. Het debat wordt in de tweede termijn in beslotenheid voortgezet. 68 Uit de tweede termijn komt naar voren dat enkele raadsleden onafhankelijk advies hadden ingewonnen bij een expert over de aanbestedingsplicht en de grondprijzen. Op dit advies wilden zij een reactie van het college. De wethouder geeft aan dat de reactie beschikbaar gesteld zal worden in een geheime brief. Raadsleden zijn ontevreden met het feit dat de brief geheim is. De wethouder geeft aan dat dit zo gekozen is omdat het de onderhandelingspositie van de gemeente zou kunnen aantasten.

63 Welstands- en monumentencommissie (2021). Advies Vrederust-West (Drevenbuurt). RIS311095, bijlage 2. 64 Gemeenteraad (2022). Schriftelijke vragen: informatie over welstandsadvies. RIS310816. 65 College van B&W (2022). Aangepast Wob-dossier preadvies Welstand Drevenbuurt. RIS311349. 66 College van B&W (2022). Aangepast Wob-dossier preadvies Welstand Drevenbuurt. RIS311349. 67 Een (gedeeltelijk) besloten vergadering van de commissie Ruimte op 7 februari (RIS311525), en de raadsvergadering van 9 en 10 februari

(RIS311910). 68 Commissie Ruimte (2022). Besluitenlijst van de vergadering van de commissie Ruimte op 2 februari 2022. RIS311523.

21

Ter voorbereiding op de raadsvergadering van “Dreven – Gaarden – Zichten” van 9 en 10 februari, is een geheim dossier van 1.200 pagina’s met informatie beschikbaar gesteld. 69 N.B. Dit geheime dossier is niet een van de Wob-dossiers. De raadsleden krijgen het weekend van 5 en 6 februari de gelegenheid om het dossier op het gemeentehuis in te zien. [Geheim] In de openbare vergaderingen van 9 en 10 februari 2022 is de focus weer gericht op het delen van het preadvies met de raad. Volgens raadsleden zijn de precieze momenten dat de voorzitter van de Welstandscommissie hierop aandrong van belang. De vergaderingen in februari gaan in op de email van 23 juli 2021 van de voorzitter van de Welstandscommissie, evenals op de mail van 11 november 2021 van deze voorzitter: • In de email van 23 juli 2021 geeft de voorzitter van de Welstandscommissie aan dat toen in juni 2021 de NvU besproken is met de raad, het preadvies nog niet gedeeld was met de raad. De onbekendheid van het preadvies roept dan ook vragen op bij de Welstandscommissie. De Welstandscommissie dringt middels deze email dan ook aan op om het preadvies aan de raad ter beschikking stellen. Zo zou de raad namelijk ook een zorgvuldige belangenafweging kunnen maken en niet alleen het college.

Tegelijkertijd geeft deze email geen concrete informatie over de andere momenten (voor 23 juli) waarop is aangedrongen om het preadvies te delen, en bij wie is aangedrongen. • Bij de raadsvergadering van 9 februari 2022 wordt verzocht aan de voorzitter van de Welstandscommissie om de openbaarmaking van haar email van 11 november 2021. Hier stemde zij mee in. In antwoord op het verzoek van de openbaarmaking maakt ze een nuancering ten aanzien van het eerder (dan 23 juli 2021) aandringen op het delen van het preadvies met de raad: 70 ‘Er heeft op 1 maart een overleg met de wethouder plaatsgevonden, de geplande overleggen van juni en september werden verplaatst, het volgende overleg op 14 oktober was nadat de stukken door het college aan de raad waren gestuurd. Van de overleggen met de wethouder worden geen verslagen gemaakt en, zoals ik ook in de commissie heb aangegeven is er geen exacte reconstructie mogelijk. De essentie van het overleg met de wethouder op 1 maart was om de inhoudelijke en onafhankelijke advisering een volwaardige rol in de besluitvorming en het gekozen proces te geven. Ik heb, ook in de werkoverleggen met DSO (RIS311080), aandacht voor de zwaarte van het preadvies gevraagd en gevraagd dit op het juiste moment te betrekken bij besluitvorming.

In mijn mail van 23 juli uit ik mijn verbazing dat het preadvies geen onderdeel was van de besluitvorming over de NvU in de raad.’ Daarbij geeft ze aan dat zij deze redenering ook in de commissie Ruimte heeft verwoord. Raadsleden vinden het, dat ondanks de extra stukken en vergaderingen, opvallend dat de ruis en onduidelijkheid ten aanzien van de e-mails van de voorzitter van de Welstandscommissie nog steeds niet uit de lucht zijn. Zo blijven verschillende opvattingen bestaan tussen fracties ten aanzien van de email van 11 november 2021. Volgens sommige raadsleden is aangedrongen op het delen van het preadvies met de raad toen de Welstandscommissie het preadvies met het college deelde. Andere fracties zien dat niet zo, en is op 1 maart 2021 alleen het preadvies gedeeld zonder het aandringen. Ook blijft bij raadsleden de vraag bestaan waarom de email van 11 november 2021 niet met de raad gedeeld is ter voorbereiding op het debat van 25 november 2021, en waarom deze email vertrouwelijk was. In reactie op dit laatste geeft de wethouder aan dat de email van 11 november 2021 aangemerkt moest worden als intern beraad, en dat deze daarom vertrouwelijk gedeeld is. Een raadslid geeft aan dat een andere email van de voorzitter van de Welstandscommissie niet vertrouwelijk gedeeld is. Door de inconsistentie wordt het gevoel van vertrouwen bemoeilijkt.

Daarbij blijven verschillende opvattingen bestaan over de keus van de wethouder om de officiële procedure te volgen, waarbij het preadvies niet gedeeld hoefde te worden. Volgens sommige raadsleden had 69

College B&W (2022). Dossier Dreven-Gaarden-Zichten. RIS311491.

70 College B&W (2022). Openbaarmaking email voorzitter welstandscommissie. RIS311519.

22

dit preadvies extra gewicht moeten krijgen, juist omdat het ongebruikelijk is voor de Welstandscommissie om een dergelijk preadvies op te stellen. Andere raadsleden stellen dat het preadvies alleen meegenomen diende te worden in de besluitvorming van het college. Op 10 februari 2022 stemt de raad over verschillende moties, het projectdocument en het intrekken van het beschermd stadsgezicht. De raad stemt in met het projectdocument én met het intrekken van het beschermd stadsgezicht, met 26 stemmen voor en 17 stemmen tegen. 71 Daarnaast dienen zeven partijen een motie in om een voorbereidingscommissie in te stellen. Dit ten behoeve van een vooronderzoek naar de risico’s die spelen bij Dreven, Gaarden en Zichten en de informatievoorziening naar de raad bij dit project. 72 Deze motie wordt aangenomen met 24 stemmen voor en 19 stemmen tegen. Twee fracties dienen een motie van afkeuring in 73, welke verworpen wordt met 15 stemmen voor en 29 stemmen tegen. Daarnaast wordt door een fractie een motie van wantrouwen74 ingediend, welke verworpen is met 14 stemmen voor en 29 stemmen tegen. Opmerkelijk is dat de afdoening van het ingediende Wob-verzoek uit december 2021 in augustus 2022 pas volledig is afgedaan. De eerste oplevering was in juli 2022, maar het bleek dat de eerste oplevering delen van de te lakken teksten nog zichtbaar waren. De tweede oplevering was in augustus. 75

71 Gemeenteraad Den Haag (2022). Notulen van de digitale stemmingen raad van 10 februari 2022. RIS311912. 72 Gemeenteraad Den Haag (2022). Onderzoek Dreven Gaarden Zichten (motie AH.18 VVD). RIS311672. 73 Gemeenteraad Den Haag (2022). Motie van Schaamte en Afkeuring over opheffing beschermd stadsgezicht (motie AI.3 HSP). RIS311625. 74

Gemeenteraad Den Haag (2022). Opzeggen vertrouwen in de wethouder wonen, de heer Balster (motie AH.19 PVV). RIS311673.

75 College van B&W (2022). Publicatie Woo-verzoek inzake de Dreven intrekking beschermd Stadsgezicht. RIS312992.

23

3. Observaties proces Dit hoofdstuk bevat onze observaties ten aanzien van het proces van informatievoorziening en besluitvorming en geeft daarmee antwoord op onderzoeksvragen 3 en 4. Deze meegegeven vragen zijn: Was op het relevante moment van besluitvorming de raad voldoende en juist geïnformeerd? Is de besluitvorming van het college en informatievoorziening naar de raad correct volgens de regels gelopen? Het onderzoek baseert zich op documenten en raads- en commissievergaderingen. Er zijn geen interviews gehouden. We geven onze observaties en presenteren feiten en overwegingen die relevant kunnen zijn voor een politieke duiding en oordeelsvorming van de raad. We baseren onze observaties op criteria die we hebben opgesteld voor voldoende en juist geïnformeerd en correcte informatievoorziening en besluitvorming. Het gaat hier om juridische normen76 en indicatoren die zijn opgesteld op basis van expert judgement77. Daarnaast schenken wij aandacht aan de specifieke context van de Haagse raad en het college en de eisen die daaruit voortvloeien voor de informatievoorziening. Betrokkenheid van de raad bij het proces De raad is vroegtijdig betrokken bij het proces, namelijk vanaf het moment dat de gemeente Den Haag in oktober 2018 de eerste samenwerkingsovereenkomst met Staedion sloot. Gedurende het proces is het onderwerp meermaals besproken in raads- en commissievergaderingen.

De mondelinge communicatie in deze vergaderingen is (anders dan de schriftelijke stukken) niet altijd goed begrijpelijk omdat sommige vragen van de raad niet of onduidelijk door het college worden beantwoord. Schriftelijke informatievoorziening Het college heeft op verschillende momenten schriftelijke informatie met de raad gedeeld. We vinden de schriftelijke informatie uit de openbare en vertrouwelijke stukken begrijpelijk en over het algemeen goed leesbaar. [Geheim] Met betrekking tot de wijze waarop het college schriftelijke informatie actief beschikbaar stelt, is opvallend dat stukken vertrouwelijk zijn gemaakt zonder dat altijd een (duidelijke) onderbouwing wordt gegeven. Juridische normen Formeel en procedureel is in de Gemeentewet in artikelen 60, 155 en 169 opgenomen hoe informatievoorziening vorm kan krijgen.78 Daarnaast heeft de gemeente Den Haag een Reglement van Orde79 vastgesteld voor vergaderingen. We stellen vast dat de juridische normen in de Gemeentewet en in het Reglement van Orde open zijn geformuleerd en ruimte laten voor eigen interpretatie. Binnen deze ruimte kan in de interactie tussen raad en college een wijze van informatievoorziening groeien waarmee zowel raad als college kan leven en die aansluit op de relatie tussen beide organen.

Op basis van deze juridische normen concluderen we dat de handelswijze van het college op punten twijfelachtig is als het gaat om de informatievoorziening en daaropvolgende besluitvorming. • Conform artikel 155 van de Gemeentewet zijn door raadsleden op verschillende momenten in het proces vragen gesteld aan het college. • In artikel 60 van de Gemeentewet is opgenomen dat de raad kan vragen om kennisgeving van beslissingen van het college. De raad kan daarbij bepalen wanneer met terinzagelegging kan worden 76 Formeel en procedureel is in de Gemeentewet in artikelen 60, 155 en 169 opgenomen wat mogelijkheden zijn rondom

informatievoorziening. Daarnaast heeft de gemeente Den Haag een Reglement van Orde vastgesteld voor vergaderingen. 77 Indicatoren die zijn gebruikt: volledigheid, begrijpelijkheid, beschikbaarheid op de juiste plekken en momenten en tijdigheid. Tevens is overwogen of een alternatieve handelswijze mogelijk was en zo ja, wat daar dan de resultaten van zouden zijn. 78 Gemeentewet (1992), artikel 60, artikel 150, artikel 169. Zie: https://wetten.overheid.nl/BWBR0005416/2022-08-01. 79 Gemeente Den Haag (2020). Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad.

24

•

•

volstaan. Het college laat de kennisgeving of terinzagelegging achterwege voor zover deze in strijd is met het openbaar belang. Ook maakt het college de besluitenlijst van zijn vergaderingen openbaar. In de onderhavige situatie heeft het college formeel voldaan aan de verplichtingen door stukken openbaar te maken. Het is aan de raad of voldaan is aan de vereisten van kennisgeving. We hebben in onze analyse op verschillende plaatsen kanttekeningen geplaatst bij de timing van het ter beschikking stellen van de stukken en bij de wijze waarop dit is gedaan. Artikel 169 van de Gemeentewet gaat over verantwoording die het college en de leden schuldig zijn over het bestuur aan de raad. Het college geeft de raad alle inlichtingen die de raad voor de uitoefening van zijn taak nodig heeft. Of is voldaan aan dit artikel kan worden gediscussieerd. Een voorbeeld waarin de werkwijze van het college ter discussie kan worden gesteld, is de besluitvorming over de NvU. De NvU bespreken en laten goedkeuren door de raad zonder het (pre)advies van de Welstandscommissie ter beschikking te hebben gesteld, is discutabel. De wethouder geeft in de beantwoording van vragen bij het behandelen van de NvU aan dat voor het intrekken van het beschermd stadsgezicht nog een raadsbesluit volgt dat is voorzien van een advies van de Welstandscommissie.

In zijn beantwoording geeft de wethouder niet aan dat de Welstandscommissie reeds een preadvies heeft uitgebracht. De NvU konden niet tot uitvoering komen zonder het intrekken van de beschermde status en juist hierover ging het preadvies van de Welstandscommissie. Als het gaat om het Reglement van Orde dan is artikel 32 interessant over inlichtingen (gekoppeld aan artikel 169, 3e lid Gemeentewet). Indien een lid van de raad over een onderwerp om inlichtingen verzoekt, dan wordt dat verzoek schriftelijk ingediend en worden in de eerstvolgende vergadering de inlichtingen mondeling of schriftelijk gedeeld. De vraag is of hieraan is voldaan door het college toen vragen zijn gesteld in de raad over advisering van de Welstandscommissie en het preadvies niet direct beschikbaar is gesteld. Ook later is dit preadvies niet actief ter beschikking gesteld maar is het via het RIS-systeem openbaar gemaakt. Gezien de politieke aandacht die steeds is geweest voor de waarde van het beschermd stadsgezicht past de handelswijze van het college niet bij de actieve informatieplicht.

Opvallende momenten in proces informatievoorziening en besluitvorming Het meest opvallende moment in het proces van informatievoorziening en de daaropvolgende besluitvorming is het preadvies van de Welstandscommissie. Daarnaast is ook de bespreking van het Ambitiedocument en de NvU relevant omdat het intrekken van het beschermd stadsgezicht in de Dreven daarmee samenhangt. We gaan kort in op deze drie momenten. In maart 2021 heeft de Welstandscommissie haar preadvies gedeeld met het college. Pas in oktober 2021 is het preadvies in het RIS gepubliceerd, als bijlage bij de voordracht tot intrekking besluit aanwijzing van de Dreven tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht. Het heeft dus ruim een half jaar geduurd voordat het college het preadvies ter beschikking heeft gesteld. Dit is op zichzelf al een vrij lange periode, maar het is des te opmerkelijker omdat de politieke gevoeligheid rondom het beschermd stadsgezicht al vanaf april 2019 aan het groeien was. De raad heeft in verschillende vergaderingen voor oktober 2021 vragen gesteld over advisering door de Welstandscommissie. In de beantwoording van vragen geeft de wethouder niet aan dat de Welstandscommissie dan al een preadvies heeft uitgebracht. En dat het preadvies relevant was, behoeft geen nadere toelichting.

Dat ook de voorzitter van de Welstandscommissie aandrong op het doorgeven van het preadvies aan de raad maakt het nog opmerkelijker dat dit niet snel is gebeurd. In juli 2020 gaf het college in het Ambitiedocument aan dat de woningbouw ambities niet zouden kunnen worden waargemaakt bij behoud van het beschermd stadsgezicht. Het Ambitiedocument is niet actief gedeeld met de raad (enkel via het RIS beschikbaar gesteld). De politieke gevoeligheid zou duidelijk moeten zijn bij het opstellen van het Ambitiedocument. Aan het belang van het snel informeren van de raad met informatie die relevant was voor deze discussie, kon niet meer getwijfeld worden.

25

Een ander opvallend moment is de NvU op basis waarvan de Welstandscommissie haar preadvies opstelde (zij deden dit op basis van een conceptversie van de NvU). Door in te stemmen met de NvU is impliciet ingestemd met het opheffen van de status van het beschermd stadsgezicht in de Dreven. De vraag is of de raad zich daar bewust van is geweest. Wij plaatsen vraagtekens bij deze werkwijze. Het preadvies was een relevant document geweest in de discussie en besluitvorming over de NvU. We vinden de volgorde niet correct, namelijk dat besluitvorming over de NvU plaatsvond voordat de informatie over het preadvies voor de raad beschikbaar was. Het proces is onvoldoende duidelijk geschetst door het college. In de stukken is terug te lezen dat het college met het preadvies aan de slag is gegaan. Wellicht leefde binnen het college het idee dat het goed was om eerst de bezwaren van de Welstandscommissie te bestuderen en na te gaan of mogelijkheden bestonden om aan deze bezwaren tegemoet te komen, alvorens het preadvies met de raad te delen. Gezien het politieke belang had het dan toch de voorkeur verdiend het preadvies direct te delen. Daarbij had het college kunnen aankondigen het advies te gaan bestuderen en te zullen nagaan of aan de bezwaren tegemoet kon worden gekomen en dat ook deze reactie dan te zijner tijd zou worden gedeeld met de raad.

Observaties proces informatievoorziening en besluitvorming Het niet actief delen van het preadvies van de Welstandscommissie van de wethouder aan de raad bestempelen we als ongelukkig. De koninklijke weg was geweest om het preadvies eerder én actief te delen met de raad. De wijze waarop het preadvies door het college met de raad is gedeeld, is op zijn minst onhandig. Raadsleden hebben het preadvies als bijlage gevonden in het RIS in plaats van dat het college de raad heeft geattendeerd op het preadvies. Zo kan gemakkelijk de indruk ontstaan dat het preadvies is weggestopt. In de discussie tussen college en raad is te veel aandacht uitgegaan naar formaliteiten zoals de juridische status van het preadvies. Het formaliseren versterkt het wantrouwen tussen de raad en het college. Formele regelingen bieden ruimte aan het college om stukken later te delen met de raad, maar deze regelingen stellen niet dat dit moet. Integendeel, altijd mag natuurlijk meer en sneller informatie worden gedeeld dan minimaal is vereist. In dit geval was het sneller delen van informatie gepast én gewenst vanwege het duidelijke politieke belang van de zaak. Tussen raad en college is vervolgens meermaals gedebatteerd over de manier waarop het college is omgegaan met het preadvies. Maar ook bij de werkwijze van de raad kunnen vraagtekens worden geplaatst.

De wethouder heeft in de vergadering van 25 november 2021 spijt betuigd. De raad had op dat moment de discussie moeten voeren over het functioneren van de wethouder en over de vraag of er nog voldoende vertrouwen was in de wethouder. Dat zou de relatie tussen college en raad minder hebben belast en geschaad dan het almaar laten voortbestaan van de onvrede over het functioneren van de wethouder en het college. Het wantrouwen tussen de raad en het college is gestegen gedurende de periode 2018-2022 ten aanzien van de gebiedsontwikkeling in Zuidwest en het beschermd stadsgezicht van de Dreven. De opvallende momenten die eerder zijn geschetst zorgen ervoor dat het beeld bij de raad is ontstaan dat informatie is achtergehouden. Bij het beschikbaar stellen van informatie ontstaat telkens de vraag of de informatie volledig is. De kwaliteit van de democratie wordt geschaad als de dynamiek tussen de raad en het college de informatievoorziening beïnvloedt.

26

4. Lessen, verbeterpunten en vervolg In dit hoofdstuk doen we een voorstel voor het vervolg en geven we lessen en verbeterpunten voor de toekomst weer. Paragraaf 4.1. geeft antwoord op de vraag wat zijn lessen of verbeterpunten die zijn te trekken. Paragraaf 4.2. geeft antwoord op de vraag of eventueel aanvullend onderzoek wenselijk is.

4.1. Lessen en verbeterpunten voor de toekomst In deze paragraaf delen we vier lessen en verbeterpunten voor de toekomst. Als het gaat om een verbetering van de schriftelijke informatievoorziening dan zien we mogelijkheden om in documenten een nadere toelichting te geven op het reeds doorlopen proces. Denk aan wat is de voorgeschiedenis en welke besluiten zijn al genomen. Ook is van belang om in de documenten aan te geven wat de gevolgen zijn voor instemming/besluit van de raad met voorstellen. Een voorbeeld hierbij is de Nota van Uitgangspunten. Instemming van de raad met deze nota heeft gevolgen voor het intrekken van de status van het beschermd stadsgezicht van de Dreven. Daarnaast geven we de suggestie mee om duidelijker aan te geven waarom documenten als vertrouwelijk zijn bestempeld. De enige toelichting die tot op heden is gegeven is de standaard bepaling ‘Geheim op grond van artikel 25 of 86 Gemeentewet en/of artikel 10 Wob’. In het proces van informatievoorziening is actieve informatieplicht het uitgangspunt op basis van de Gemeentewet. In de praktijk kan hier nader invulling aan worden gegeven door het college door documenten liever wel dan niet te delen en dit liever eerder dan later te doen. Dit is zeker het geval bij procedurele bijzonderheden zoals het preadvies.

Het tijdig ontvangen van de juiste stukken is essentieel om het debat te voeren en besluiten te nemen. Als hier actiever op gestuurd wordt, wordt ook voorkomen dat achteraf schriftelijke vragen moeten worden beantwoord en stukken naderhand nog moeten worden gedeeld. Bij de beantwoording van vragen is het van belang om daadwerkelijk antwoord te geven op de vraag. Aan de kant van de raad stellen we voor om de vraagarticulatie te verbeteren en in principe de informatievoorziening van het college te aanvaarden. Dit proces van informatievoorziening raakt sterk aan de cultuur en de verhoudingen tussen raad en college. We schetsten eerder dat wantrouwen is ontstaan tussen het college en de raad. Om vertrouwen te herstellen is van belang dat gesprekken worden gevoerd over dit onderwerp. Beide partijen kunnen gezamenlijk afspraken maken die aanvullend zijn op bestaande wet- en regelgeving (Gemeentewet en Reglement). Het voeren van een gesprek over dit onderwerp is net zozeer een resultaat als hetgeen uiteindelijk op papier belandt. Tot slot stellen we voor om de bestaande afspraken met de Welstandscommissie te verduidelijken. Het is van belang om de procedure expliciet te maken. Dit houdt in dat er duidelijkheid dient te zijn over de wijze van openbaarmaking van stukken, wat de overlegstructuur is met het college en/of de raad en welk type adviezen gegeven kunnen worden.

Daarbij is het van belang dat ongevraagd advies mogelijk is met helderheid over de te volgen procedure. We stellen ook voor om termijnen op te nemen in de afspraken. Bijvoorbeeld het direct openbaar maken van adviezen met afspraken over de reactietermijn van het college. Dit laat onverlet dat actieve informatieplicht het uitgangspunt is. Het expliciet vastleggen van afspraken is slechts een middel dat een bijdrage levert aan dit doel. Het grootste verbeterpunt is te vinden in de werkwijze van het delen van documenten (liever wel, dan niet en liever eerder, dan later).

27

4.2. Voorstel voor vervolg Dit onderzoek is een vooronderzoek ter ondersteuning van de voorbereidingscommissie en richt zich op de informatievoorziening naar de raad en in het bijzonder over informatievoorziening over de status van het beschermd stadsgezicht de Dreven. Gelijktijdig met dit deelonderzoek vinden twee andere deelonderzoeken plaats naar staatssteun en aanbesteding en naar financiële risico’s. Een van de gestelde onderzoeksvragen is of aanvullend onderzoek wenselijk is om de centrale onderzoeksvraag en deelvragen te beantwoorden. Bij de beantwoording van deze vraag moeten we een voorbehoud maken omdat we niet weten welke informatie uit de andere onderzoeken naar voren komt. Informatie uit de andere onderzoeken kan van invloed zijn op onze conclusies. Ons beeld is dat dit vooronderzoek naar de informatievoorziening naar de raad en het beschermd stadsgezicht van de Dreven een goed en volledig beeld geeft van de feiten. Het onderzoek geeft inzicht in het gevolgde proces van informatievoorziening en besluitvorming zoals blijkt uit de stukken en de vergaderingen van de raad en de commissie Ruimte. We verwachten dan ook niet dat nieuwe feitelijke informatie naar boven komt door aanvullend onderzoek.

In dit onderzoek zijn geen interviews gehouden of andere stukken (zoals verslagen van het college) bestudeerd waaruit bijvoorbeeld conclusies zouden kunnen worden getrokken over de percepties van betrokkenen en over de politieke betekenis die betrokkenen toekennen aan de gang van zaken. Mocht behoefte zijn aan deze informatie, dan is aanvullend onderzoek een mogelijkheid. Belangrijk is om dan mee te nemen wat het doel is van dit aanvullende onderzoek. Vergroot een vervolgonderzoek het lerend vermogen van de raad, het college of het ambtelijk apparaat? Zorgt een vervolgonderzoek voor het beter inrichten van het proces van informatievoorziening en besluitvorming? Draagt een vervolgonderzoek bij aan het verbeteren van de verhouding tussen het college en de raad? Een raadsenquête (het mogelijke vervolg van dit vooronderzoek) kent een andere focus, namelijk op de controlerende functie van de raad en gaat over het achterhalen van onjuiste en onvolledige informatie. Een eventueel aanvullend onderzoek kan ook gaan over de informatievoorziening en besprekingen in het college bijvoorbeeld als het gaat om afwegingen die zijn gemaakt en of het onderwerp hier uitgebreid is besproken et cetera. Dat zou mogelijk een beter beeld geven over het (gebrek aan) vertrouwen tussen raad en college en breder over de verhoudingen tussen raad en college.

Ook dit zal waarschijnlijk geen nieuwe informatie opleveren ten aanzien van de feiten. Het geeft kleuring aan de waarnemingen en een beeld van percepties van betrokkenen. Daarnaast vinden we het van belang om ook de context van de Haagse raad en het college mee te nemen. Het nieuwe college dat in september 2022 is gestart biedt momentum als het gaat om het verbeteren van de verhoudingen tussen college en raad.

28

Bijlage 1. Lijst van bestudeerde documenten en raadsvergaderingen • College van B&W (2018). Aanpak gebiedsontwikkeling Den Haag Zuidwest: De Gaarden, De Dreven en De Zichten. RIS300674. • College van B&W (2019). Woondeal zuidelijke Randstad. RIS302724, bijlage 1. • College van B&W (2020). Ambitiedocument Dreven-Gaarden-Zichten. RIS305714, bijlage 1. • College van B&W (2020). Overeenkomst gemeente en Staedion inzake voortzetting samenwerking herstructurering Dreven-Gaarden-Zichten. RIS305715. • College van B&W (2020). Reglement van orde collegevergaderingen Den Haag 2020. • College van B&W (2021). Aanbieding collegebesluit nota's van uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten. RIS308511. • College van B&W (2021). Advisering Welstands- en Monumentencommissie. RIS310710. • College van B&W (2021). Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden de dames Van Doorn, Van Dam, Arp en Vavier en de heren Bos en Barker, luidend: ‘Technische vragen n.a.v. vaststelling NvU's’. RIS309259. • College van B&W (2021). Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden mevrouw Arp en de heren Barker en Bos, luidend: ‘Sloopplannen Zichten, Gaarden en Dreven’. RIS307763. • College van B&W (2021). Delen mail Welstandscommissie op verzoek van de raad. RIS310730. • College van B&W (2021). Nota's van Uitgangspunten Dreven-Gaarden-Zichten. RIS308508. • College van B&W (2021).

Nota’s van Uitgangspunten Dreven, Gaarden, Zichten: bijlage 1, Nota van Uitgangspunten Dreven. RIS308508, bijlage 1. • College van B&W (2021). Nota’s van Uitgangspunten Dreven, Gaarden, Zichten: bijlage 8, onderzoek heroverweging beschermd stadsgezicht. RIS308508, bijlage 8. • College van B&W (2021). Technische vragen n.a.v. besloten vergadering commissie Ruimte 30 juni 2021. RIS309538. • College van B&W (2021). Vrijgave voordracht tot intrekking besluit aanwijzing van de Dreven tot Gemeentelijk beschermd stadsgezicht. RIS310286. • College van B&W (2022). Aangepast Wob-dossier preadvies Welstand Drevenbuurt. RIS311349. • College van B&W (2022). Dossier Dreven-Gaarden-Zichten. RIS311491. • College van B&W (2022). GRIP-rapportage Q2 2021. RIS311223. • College van B&W (2022). Openbaarmaking email voorzitter welstandscommissie. RIS311519, bijlage. • College van B&W (2022). Publicatie Woo-verzoek inzake de Dreven intrekking beschermd Stadsgezicht. RIS312992. • College van B&W (2022). Wob-dossier. • Commissie Ruimte (2018). Vastgestelde lijst ingekomen stukken commissie Ruimte, 17 oktober 2018. • Commissie Ruimte (2019). Verslag van de openbare vergadering van de commissie Ruimte 18 april 2019. RIS302482. • Commissie Ruimte (2020). Vastgestelde lijst ingekomen stukken commissie Ruimte, 23 september 2020. • Commissie Ruimte (2021).

Verslag van de vergadering van de commissie Ruimte 24 juni 2021. RIS309591. • Commissie Ruimte (2021). Termijnplanning raadscommissie Ruimte, 10 november 2021. • Commissie Ruimte (2022). Besluitenlijst van de vergadering van de commissie Ruimte op 2 februari 2022. RIS311523.

29

• Commissie Ruimte (2022). Besluitenlijst van de vergadering van de commissie Ruimte op 7 februari 2022. RIS311525. • Crimson Architectural Historians & Urbanists (2021). Cultuurhistorische Verkenning - herijking cultuurhistorische waarden Den Haag Zuidwest. RIS 311095, bijlage 7. • Gemeente Den Haag (n.d.). Website gemeente Den Haag: Welstands- en Monumentencommissie. • Gemeente Den Haag (2003). Welstandsverordening 2003. • Gemeente Den Haag (2014). Bouwverordening Den Haag, hoofdstuk 9 Welstand. • Gemeente Den Haag (2017). Welstandsnota Den Haag 2017. RIS297760, bijlage 1. • Gemeente Den Haag (2019). Monumentenverordening Den Haag 2019. • Gemeente Den Haag (2020). Reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad. • Gemeenteraad Den Haag (2021). Notulen van de digitale stemmingen raad van 21 januari 2021 avond. RIS308208. • Gemeenteraad Den Haag (2021). Notulen van de raad van 21 januari 2021 dag. RIS308207. • Gemeenteraad Den Haag (2022). Motie van Schaamte en Afkeuring over opheffing beschermd stadsgezicht (motie AI.3 HSP). RIS311625. • Gemeenteraad Den Haag (2022). Notulen van digitale stemmingen van de raad 11 februari 2022. RIS311672. • Gemeenteraad Den Haag (2022). Notulen van vergadering gemeenteraad Den Haag van 9 en 10 februari 2022. RIS311910. • Gemeenteraad Den Haag (2022). Onderzoek Dreven Gaarden Zichten (motie AH.18 VVD). RIS311672.

• Gemeenteraad Den Haag (2022). Opzeggen vertrouwen in de wethouder wonen, de heer Balster (motie AH.19 PVV). RIS311673. • Gemeenteraad Den Haag (2022). Schriftelijke vragen: informatie over welstandsadvies. RIS310816. • Ministerie van Binnenlandse Zaken (1992). Gemeentewet 1992. • Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2016). Omgevingswet 2016. • Partij voor de Dieren, Hart voor Den Haag, SP, PVV, Haagse Stadspartij (2021). Schriftelijke vragen: Informatie over welstandsadvies. RIS310816. • Provincie Zuid-Holland (2020). Brief met ons bod voor de tweede tranche van de Woningbouwimpuls. • Welstands- en Monumentencommissie (2021). Jaarverslag 2019-2020. • Welstands- en Monumentencommissie (2021). Preadvies intrekken gemeentelijk beschermd stadsgezicht Drevenbuurt. RIS310286, bijlage 2. • Welstands- en Monumentencommissie (2021). Advies Vrederust-West (Drevenbuurt). RIS311095.

30

Nassaulaan 1 2514 JS Den Haag

+31 (0)70 359 6955 info@kwinkgroep.nl www.kwinkgroep.nl