20220630-RIS312462 Voorstel van het college inzake Vangnetaanvraag 2021

Datum

Registratienummer

14 juni 2022

SZW/10315612 RIS312462

Voorstel van het college inzake Vangnetaanvraag 2021 Inleiding Evenals over voorgaande jaren (2015, 2016, 2017, 2018, 2019 en 2020) is het college voornemens om een vangnetuitkering aan te vragen, zoals bedoeld in artikel 69 van de Participatiewet, ter financiële compensatie van het tekort op de bijstand. Echter evenals bij de vangnetaanvraag over 2020 in 2021 zal naar verwachting ook bij de vangnetaanvraag over 2021 gezien de hoogte van het tekort het Haagse bijstandstekort deze aanvraag door het Rijk worden afgewezen, omdat het Rijk dit beschouwt als eigen risico voor de gemeente. Het college meent evenals bij de vangnetaanvraag 2020 toch in het licht van onze standpunten en de juridische procedures tegen het Rijk inzake de bijstandsbudgetten dat het van belang is om over het jaar 2021 een vangnetaanvraag te doen. Dit zal verder worden toegelicht. Om een vangnetaanvraag in te kunnen dienen moet een gemeente naast een tekort hoger dan 7,5% van het definitieve budget aan een aantal (procedurele) voorwaarden voldoen. De onafhankelijke Toetsingscommissie vangnet Participatiewet beoordeelt de aanvraag en adviseert de minister van SZW hierover.

De belangrijkste voorwaarden om in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering 2021 zijn: bij een aanhoudend tekort moet het college bij de aanvraag verklaren dat (aanvullende) interne en externe maatregelen zijn genomen om tot verdere tekortreductie te komen en de effecten hiervan melden. Daarnaast moet het college ingaan op de analyse en oorzaken van het tekort; het college is verantwoordelijk voor de aanvraag. In de aanvraagprocedure is vereist dat de gemeenteraad instemt met het inzicht dat het college heeft gegeven in de oorzaken van het tekort, de getroffen interne en externe maatregelen, het beoogde effect van deze maatregelen en de bijdrage die deze samen leveren om tot een tekortreductie te komen. Deze laatste voorwaarde vormt de achtergrond en de reden van dit specifieke raadsvoorstel. De aanvraag moet uiterlijk voor 15 augustus 2022 ingediend zijn. Hieronder wordt achtereenvolgens ingegaan op de inzet van het college in de juridische procedure tegen het Rijk inzake onze bijstandstekorten, de analyse en de oorzaken van het bijstandstekort, de genomen maatregelen en de effecten om het bijstandstekort te reduceren. De genomen maatregelen worden beknopt weergegeven, omdat de raad separaat op de verschillende onderdelen en met de jaarrekening 2021 (RIS312006) uitvoerig wordt geïnformeerd.

Met deze inhoud voldoet dit raadsvoorstel inzake de Vangnetaanvraag 2020 aan de voorwaarden om daadwerkelijk een vangnetaanvraag te kunnen doen. Inzet van het college Het college is van mening dat de financiering van de bijstand door het Rijk kostendekkend moet zijn in ieder geval met betrekking tot de onvermijdbare kosten die samenhangen met de uitvoering van deze taak. Deze opvatting wordt ook in de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) over onze zaak van 1 juli 2019 onderschreven (RIS303056).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10315612

Deze uitspraak leidde niet direct tot een gewenst resultaat met het Rijk en pas na de zitting van de CRvB inzake ons beroep, dd. 18 mei 2021, was het Rijk bereid om voor de jaren 2015 en 2016 tot een compromis te komen (RIS309559). Het college ziet zich vanwege de voortdurende tekorten op de bijstand genoodzaakt om voor de jaren vanaf 2017 alle juridische rechtsmiddelen in te zetten tot ook voor deze jaren een acceptabele oplossing wordt geboden. Concreet betekent dit dat er nu tegen budgetbeschikkingen 2017 tot en met 2021 en de vangnetbeschikkingen 2017, 2018, 2019 en 2020 verschillende bezwaar en beroepsprocedures lopen. Alleen door een vangnetaanvraag in te dienen kunnen wij bezwaar maken en gebruik maken van onze rechtsmiddelen. Het advies van onze advocaten is om deze aanvraag ook daarom te doen ook al is de hoogte van ons tekort lager dan 7,5% van het definitief toegekend budget over 2021. De aanvraag moet verder wel aan de procedurele voorwaarden voldoen. De vangnetaanvraag BUIG 2021 en daarmee ook dit raadsvoorstel moeten in dit perspectief gezien worden.

Analyse en oorzaken van het tekort De achterliggende oorzaken van het tekort, zoals ook in de het raadsvoorstellen voor de vangnetaanvragen 2019 en 2020 (RIS305125, RIS308995) zijn beschreven, zijn niet gewijzigd: de systematiek en de uitkomsten van het verdeelmodel doen geen recht aan de situatie van onze gemeente en onze arbeidsmarkt. Het college is dan ook van mening dat de financiering van het Rijk gebaseerd moet zijn op de onvermijdbare kosten van de bijstandsverstrekking en dat een gemeente geen “pech” mag ondervinden door een verdeelmodel. Ondanks de opvatting van het Rijk in de juridische procedures dat het verdeelmodel voldoende uitontwikkeld is, wordt nu in opdracht van het ministerie SZW een landelijk onderzoek uitgevoerd naar (oorzaken van) de meerjarige Buigtekorten en Buigoverschotten bij gemeenten. In de periode 2015-2020 hadden 32 gemeenten 4 jaar of meer een tekort van meer dan 7,5% en waren er 38 gemeenten die 4 jaar of meer een overschot van meer dan 7,5% hadden. Deze situatie wordt als ongewenst gezien en het onderzoek moet antwoord geven op de vraag wat hiervan de oorzaken zijn. Dit onderzoek zal in oktober 2022 afgerond zijn. In september 2020 werd door het Rijk het voorlopige macrobudget voor 2021 nog vastgesteld op € 6.845,2 miljoen; eind september 2021 werd het definitieve budget, na verschillende correcties, voor 2021 vastgesteld op € 6.385,3 miljoen.

De lagere vaststelling van het definitieve budget werd veroorzaakt dat de economie in 2021 zich beter ontwikkelde dan oorspronkelijk verwacht en de effecten van de Coronacrisis waren minder dan verwacht. Voor de gemeente Den Haag betekende dit dat het definitieve buigbudget uitkwam op € 370,9 miljoen. In de jaarrekening 2021 wordt de toelichting gegeven op de baten en de lasten van de bijstandsverlening. In vergelijking met de periode 2015 – 2019 is ons bijstandstekort in 2021 aanzienlijk lager. Dit komt omdat het Rijk het macrobudget hoger dan verwacht heeft vastgesteld. Voor de aankomende jaren wordt daarom weer een hoger tekort verwacht. Ontwikkelingen arbeidsmarkt In 2021 ontwikkelde de economie zich zeer gunstig. Het CBS meldt een landelijke groei van 4,8%. Volgens het CBS was de groei in de agglomeratie Den Haag lager met 4%. Door de sterke aanwezigheid van het openbaar bestuur in Den Haag groeit de economie minder snel dan in de andere delen van Nederland. Den Haag kent een grote vraag naar hoger opgeleid personeel, o.a. door de aanwezigheid van het openbaar bestuur, specialistische zakelijke dienstverlening en internationale organisaties. Hierdoor kent de arbeidsmarktregio een hoge inkomende pendelstroom van werknemers van buiten de regio. Daarbij groeit de beroepsbevolking sterker dan de werkgelegenheid.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10315612

Door de lage scholingsgraad in combinatie met gebrek aan werkervaring, beperkt sociaal netwerk en andere factoren hebben bijstandsgerechtigden een slechte arbeidsmarktpositie. Werkgevers geven bij vacaturevervulling veelal de voorkeur aan mensen met recente werkervaring en schoolverlaters. Dit is ook zichtbaar in de sterke daling van het aantal werklozen met een WW-uitkering. In een jaar tijd nam het aantal WW-uitkeringen met 4.422 af tot 8.845 in december 2021. Ook al hebben werkgevers veel vacatures, slechts een zeer beperkt deel van deze vacatures is geschikt voor bijstandsgerechtigden, die kunnen werken. Een steeds groter deel van de bijstandsgerechtigden kampt met een relatief zware en complexe problematiek, waardoor re-integratie (nog) niet mogelijk is. Ontwikkelingen bijstand Het Buigbudget bestaat uit verschillende soorten uitkeringen: de bijstand levensonderhoud, krediethypotheken, IOAW, IOAZ en de BBZ. De bijstand levensonderhoud beslaat ongeveer 95% van het totaal aantal uitkeringen. De Tozo-ondersteuning valt buiten het bijstandsbudget en wordt separaat gefinancierd door het Rijk. Na de stijging in 2020 van het aantal uitkeringen met 2,5%, daalde het aantal uitkeringen in 2021 in Den Haag met 5,3%. Deze daling komt overeen met de gemiddelde daling in de G4. De daling van het aantal jongerenuitkeringen was het hoogst.

Leeftijdsopbouw naar uitkeringen Leeftijdsopbouw bijstand levensonderhoud Jonger dan 27 jaar 27 – 50 jaar 50 jaar tot AOW Totaal

Ultimo 2020 1.874 11.747 11.130 24.751

Ultimo 2021 1.589 10.873 10.979 23.441

Percentuele daling 15,2% 7,4% 0,1% 5,3%

De gunstige economische ontwikkeling heeft haar weerslag op de gemiddelde verblijfsduur in de bijstand. Vooral mensen, die kort een uitkering hebben, profiteerden van de economische ontwikkeling. De groep die langer dan 18 maanden een uitkering heeft daalde bijna niet. Samenstelling bestand naar verblijfsduur Verblijfsduur bijstand 0 – 3 maanden uitkeringsduur 3 – 18 maanden uitkeringsduur 18 maanden of meer uitkeringsduur Totaal

Ultimo 2020 1.595 4.097 19.059 24.751

Ultimo 2021 1.166 3.228 19.047 23.441

Percentuele daling 27% 21,2% 0,1% 5,3%

De totale uitstroom uit de bijstand was in 2021 6.007. Maatregelen In de eerste helft van 2021 was de daling van het aantal uitkeringen nog gering (0,8%). Door het opheffen van verschillende coronamaatregelen en de economische ontwikkeling zette de daling in de tweede helft flink door. De coronacrisis had nog wel impact. Als gevolg van de richtlijnen van het RIVM konden handhavers slechts beperkt hun taken uitvoeren. Ook moest capaciteit ingezet worden om 15.478 Tozo aanvragen af te handelen. Den Haag Werkt De daling van de bijstand in 2021 met 5,3% komt deels door een daling van het aantal aanvragen (een daling van 26,5% ten opzichte van 2020), maar zeker ook door de opgave van Den Haag Werkt om mensen vanuit de bijstand uit te laten stromen naar school of werk.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10315612

Het Werkoffensief + 500 is hier een onderdeel van. Het Werkoffensief +500 is een 4 jaar durende intensivering en extra maatregel om 2.000 mensen extra uit de bijstand te begeleiden. Voor deze intensivering heeft het college in het coalitieakkoord € 18 mln. beschikbaar gesteld. De volgende resultaten zijn in 2021 behaald: in 2.701 gevallen is de uitkering beëindigd na inzet van re-integratie; 378 mensen met een arbeidsbeperking zijn aan een baan geholpen, van wie 165 in het kader van de STiP-regeling en 50 op een beschutte werkplek; 312 beschutte werkplekken gerealiseerd, 74 meer dan de wettelijke taakstelling; 130 STiP-medewerkers die zijn doorbemiddeld naar een reguliere baan; 818 mensen zijn preventief naar werk of school begeleid, waardoor een uitkering is voorkomen; 230 werkontwikkeltrajecten zijn van start gegaan, door de RIVM-coronarichtlijnen konden minder trajecten van start gaan; 739 werkfittrajecten zijn gestart voor mensen die nog niet toe waren aan een werkontwikkeltraject; 32 kandidaten hebben deelgenomen aan mbo-praktijkleren. Jongerenaanpak Sinds medio 2021 is Jongerenpunt070 de nieuwe naam van het Servicepunt Arbeid. Ondanks de coronamaatregelen en de RIVM-richtlijnen hebben veel jongeren het Jongerenpunt070 kunnen vinden.

In het Jongerenpunt070 wordt integraal gewerkt om kwetsbare jongeren de juisten ondersteuning en hulpverlening te kunnen bieden (RIS306581, RIS310656, RIS309053 en RIS310482). In 2021 zijn 2.736 jongeren gebruik gaan maken van de dienstverlening van het Jongerenpunt070. Dit is inclusief VSV’ers. 2.824 jongeren zijn uitgestroomd, waarvan 1.644 naar school of werk. 1.180 jongeren zijn neutraal uitgestroomd mede in samenwerking met Leerlingzaken. Social return Met het inkoopbeleid worden maatschappelijke doelen gerealiseerd; door inkoop van diensten of goederen bij Den Haag Werkt, aanbestedingen aan erkende sociale ondernemers of social return bij aanbestedingen en inkoop boven de € 221.000. Opdrachtnemers moeten minimaal 5% van de gegunde opdrachtsom gebruiken voor werkgelegenheid of arbeidsontwikkeling voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. In 2021 zijn 1.147 kandidaten geplaatst bij opdrachtnemers, waarvan 693 op werk. Ook zijn er koppelingen gemaakt met maatschappelijke projecten in de regiodeal Zuidwest (RIS 305899). Participatie In het kader van het Werkoffensief +500 zijn afgelopen jaren 22.000 Haagse inwoners gesproken die 18 maanden of langer een uitkering ontvangen. Voor circa 90% is volledig betaald werk (nog) niet haalbaar.

In 2021 is gestart met vernieuwde dienstverlening aan de participatiegroep, waardoor voor verschillende groepen een passende en eigen aanpak is ontwikkeld. Deze groep bestond op 31-12-2021 uit 18.837 mensen (RIS307152). Instapwerk Begin 2021 is de pilot Instapeconomie van start gegaan. Daarin wordt werk met waarde gecreëerd. Met instapwerk wordt een blijvend perspectief geboden, er worden vaardigheden ontwikkeld en door een vrijwilligersvergoeding gaan de mensen er financieel op vooruit.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10315612

Maatschappelijk fit Ook is in 2021 gestart met de pilot Maatschappelijk fit. Met Maatschappelijk fit wordt de overgang tussen participatie en re-integratie gemakkelijker. Naleving en handhaving Maatregelen op het gebied van naleving en handhaving dragen ook bij aan het terugdringen van het bijstandstekort. Doelstelling van naleving en handhaving is dat de uitkering bij de mensen terecht komt die het nodig hebben. In januari 2019 is gestart met een intensiveringslag om de naleving en handhaving verder te versterken en te verbeteren (RIS307014). Deze intensiveringsslag heeft een looptijd van 2019 tot 2022. De raad wordt separaat uitvoerig geïnformeerd over de voortgang van deze intensiveringsslag en de resultaten van naleving en handhaving. Handhaving heeft in 2021 geleid tot de volgende resultaten: 683 verlaagde uitkeringen door maatregelen wegens het niet voldoen aan de arbeidsverplichtingen; 588 beëindigde uitkeringen wegens onvoldoende medewerking of inlichtingen; 301 beëindigde of verlaagde uitkeringen als resultaat van onderzoek naar het schenden van de inlichtingenverplichting. Externe maatregelen In een vangnetaanvraag wordt ook gevraagd naar zogenoemde “externe” maatregelen.

Het gaat hierbij om onder andere onderzoeken naar bijvoorbeeld de mogelijkheden van en ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, input en consultatie van derden over de Haagse aanpak, samenwerking met organisaties en andere gemeenten. Deze externe maatregelen zijn niet gewijzigd ten opzichte van de vangnetaanvraag van 2019 en 2020. De externe maatregelen zijn: samenwerking in het Regionaal Projectenbureau regio Haaglanden; gesprekken en samenwerking met werkgevers en maatschappelijke partners om mensen daadwerkelijk te kunnen begeleiden en plaatsen op een arbeidsplaats; samenwerking met verschillende onderwijsinstellingen, zoals ROC-Mondriaan en de Pro/VSOscholen; om de resultaten van de bijstandsaanpak te kunnen vergelijken werkt onze gemeente mee aan de benchmark van Divosa. We kunnen zo onze resultaten vergelijken met andere gemeenten in Nederland en de G4; met de G4 vindt op verschillende ambtelijke niveaus (directies, beleid- en uitvoering) overleg plaats om ervaringen en kennis te delen; zo hebben de G4-directies een aparte bijeenkomst belegd om met elkaar de aanpakken in de verschillende steden te bespreken; op het terrein van handhaving bestaat ook een netwerk van kennisdeling, waarin onze gemeenteactief aan deelneemt.

Er bestaan verschillende platforms zoals het Regionaal Platform Fraudebestrijding, commissie Handhaving van Divosa en het Kenniscentrum Handhaving en Naleving van de VNG. Door actieve deelname aan deze netwerken is het eenvoudiger om kennis uit te wisselen en op de hoogte te blijven van nieuwe technieken en methoden voor handhaving. Tot slot Onze ambitie is dat wij geen beroep meer hoeven te doen op de vangnetuitkering en dat wij een adequate financiering van het Rijk voor onze bijstandskosten ontvangen. Helaas zijn wij hierover nog steeds in een juridische procedure met het Rijk verwikkeld, waardoor dit raadsvoorstel ten behoeve van een vangnetaanvraag 2021 gewenst is.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10315612

Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 14 juni 2022, overwegende dat: in artikel 15, zesde lid van de Regeling Participatiewet, IOAW en IOAZ, is geregeld dat het college bij een verzoek tot vangnetuitkering aan de minister SZW informatie verstrekt over genomen maatregelen om te komen tot een (verdere) reductie van het tekort op de gebundelde uitkering; er voldoende informatie beschikbaar is dat het tekort op het bijstandsbudget voornamelijk wordt veroorzaakt door factoren, die niet of nauwelijks door de gemeente beïnvloed kunnen worden; vanwege de extra druk op de gemeentelijke middelen maatregelen tot vermindering van het bijstandstekort noodzakelijk zijn en dat het nemen van deze maatregelen ook een voorwaarde is om in aanmerking te komen voor de vangnetuitkering 2021; bij een afwijzing van de vangnetaanvraag of vangnetuitkering door de minister SZW het college gebruik kan maken van de juridische rechtsmiddelen om het besluit van de minister aan te vechten; besluit: I.

in te stemmen met de analyse van het college over de oorzaken van het tekort waaruit blijkt dat het tekort op de bijstand voornamelijk wordt veroorzaakt door factoren, die niet of nauwelijks door de gemeente beïnvloed kunnen worden;

II.

in te stemmen met het gevoerde beleid en dat het college de raad voldoende inzicht heeft gegeven over de maatregelen, die een bijdrage leveren aan de vermindering van het bijstandstekort;

III. in te stemmen met de analyse van het college, het gevoerde beleid en de maatregelen, die opgenomen worden in de vangnetaanvraag 2021. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 30 juni 2022. De griffier,

De voorzitter,

6/6