20220421-RIS311239 Voorstel college Meerjarenpr Kunstwerken IV MJPK4 Vervangingsag tot 2040 & Uitvoeringspr 2022-2025

Datum

Registratienummer

28 januari 2022

DSB/10239336 RIS311239

Voorstel van het college inzake Meerjarenprogramma Kunstwerken IV (MJPK4): Vervangingsagenda tot 2040 & Uitvoeringsprogramma 2022-2025 Inleiding De gemeente heeft een grote verzameling aan kunstwerken in beheer. Hieronder vallen 62 kilometer aan kadeconstructies waarvan nog ongeveer 20 kilometer op hout is gefundeerd, honderden fiets- en voetgangersbruggen, 289 verkeersbruggen, 4 tunnels, 3 viaducten, de Utrechtsebaan, een groot gedeelte van de haven en een verscheidenheid aan specifieke objecten zoals het busplatform van het Centraal Station. De komende jaren groeit Den Haag. Daarmee wordt de buitenruimte schaarser en tegelijkertijd intensiever gebruikt. De voorzieningen moeten naar een hoger niveau worden getild om de stad mooier, veiliger en beter bereikbaar te maken. Grote investeringen helpen hierin, maar zonder goed beheer en onderhoud verliezen deze investeringen op termijn hun waarde. Dat Nederland voor een grote opgave staat laat de “Proeve van een landelijk prognoserapport vervanging en renovatie” van TNO zien. Voor heel Nederland wordt de vervangingsopgave voor de komende decennia ingeschat op circa 50 miljard euro, bovenop de reeds bestaande budgetten voor beheer en onderhoud. Niet alleen het Rijk staat daarbij voor grote investeringen, ook provincies en gemeenten hebben een fors aandeel in die opgave.

Hoe nijpend en omvangrijk dat kan zijn is bijvoorbeeld bekend van de Amsterdamse problematiek rond bruggen en kademuren, waar recent kademuren zijn bezweken en waar noodmaatregelen fors ingrijpen op het functioneren en de economie van de stad. Maar ook in Den Haag zijn de gevolgen van veroudering merkbaar. Denk bijvoorbeeld aan veroudering van de installaties van de Hubertustunnel, waardoor vaker ongeplande storingen optreden die steeds meer tijd vragen voor herstel, met filevorming voor automobilisten als gevolg. Hierdoor neemt de bereikbaarheid van de stad af en ontstaat er meer ongewenste uitstoot van CO2. Noodzakelijk onderhoud aan het busplatform zorgt ervoor dat het station beschikbaar blijft voor iedereen die Den Haag bezoekt. En ook bij kademuren en bruggen is beperking van belasting, en daardoor van het gebruik, soms noodzakelijk. Naast de Noordwal zijn er bijvoorbeeld zichtbare en minder zichtbare maatregelen van kracht om de belasting te verminderen op de kademuren langs de Zwarteweg/Boomsluiterskade, de Saturnuskade en op de Binckhorstbrug. De mensen die met en voor de gemeente werken aan het Meerjarenprogramma Kunstwerken IV (MJPK4) zorgen ervoor dat de stad niet alleen goed bereikbaar blijft, maar ook mooier en aantrekkelijker wordt.

Het programma in de bijlage, beschrijft hoe de komende jaren hard wordt gewerkt om Haagse kademuren, bruggen, tunnels en viaducten op orde te houden. Bij de werkzaamheden wordt nadrukkelijk gebruik gemaakt van kansen om de kwaliteit van de omgeving te verhogen voor de mensen die in Den Haag langs de grachten rijden, fietsen en wandelen. Zo bevorderen we de aantrekkelijkheid van de stad voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Historische locaties krijgen de uitstraling die ze verdienen en we geven een kwaliteitsimpuls aan de wijk.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Daarnaast wordt in de projectplannen structureel aandacht gegeven aan klimaatadaptatie en duurzaamheid. Voor de planten en dieren die leven in de buurt van de bruggen en kades worden voorzieningen aangebracht. Ook stimuleren we vergroening en verbeteren we met dit programma de veiligheid van het watersysteem in de stad. Door stevige kademuren en bruggen wordt het water goed afgevoerd naar zee. Zo leiden grote regenbuien tot minder overlast. Dit zorgt voor een beter leefklimaat voor dieren, planten en mensen. Civiele kunstwerken Als er wordt gesproken over civiele kunstwerken wordt meestal alleen de term ‘kunstwerken’ gebruikt, wat niet verward moet worden met kunst in een museum. Kunstwerken zijn constructies en installaties die deel uitmaken van natte of droge infrastructuur. Hieronder vallen belangrijke schakels in de stedelijke infrastructuur zoals (beweegbare) bruggen, tunnels en viaducten die onmisbaar zijn voor een bereikbare, veilige en economisch aantrekkelijke stad. Ook kademuren, beschoeiingen en duikers (verbindingen tussen watergangen onder het maaiveld) zijn essentiële kunstwerken. Zij zorgen voor een veilig maaiveld en dragen bij aan een goede doorstroming van het water in de stad en in omliggende regio’s. De aanleg gaat meestal via investeringsbedragen van enkele miljoenen tot honderden miljoenen euro’s.

De Haagse kunstwerken, als kapitaalgoederen, vertegenwoordigen een waarde van miljarden euro’s. Professioneel, structureel beheer en onderhoud is essentieel om de kunstwerken in stand te houden. In het verdere deel van dit voorstel wordt toegelicht hoe we daar als gemeente de schouders onder gaan zetten. Vervangingsagenda 2040 Grote beheeropgaven staan onder spanning van meerdere factoren zoals de fysieke omgeving, technologie, nieuwe wetgeving en planvorming, het klimaat, de beschikbare financiële middelen en de staat van de objecten. De Raad is met MJPK3 geïnformeerd (RIS297826) dat de staat van de objecten voornamelijk worden beïnvloed door: • Bacteriële aantasting van houten funderingen van kademuren en bruggen; • Vermoeiing van brugdekken door veroudering van een aantal bruggen; • Korte levensduur en steeds strengere wetgeving met betrekking tot installaties in beweegbare bruggen en tunnels; • Betonrot en scheurvorming in betonconstructies uit de wederopbouwperiode door zware belasting en het naderen van het einde levensduur. De constructie van een kunstwerk heeft vaak een theoretische ontwerplevensduur van 80 tot 100 jaar, maar is in een aantal gevallen aanmerkelijk langer veilig in stand te houden door het nemen van de juiste voorzorgsmaatregelen, waardoor de vervangingsopgave verspreid tot 2040 kan worden uitgevoerd.

Voor de verkeersbruggen en op hout gefundeerde kademuren zijn risicomatrices opgesteld waarin de staat van alle afzonderlijke objecten is opgenomen. Een kunstwerk is meer dan alleen een constructie van beton en staal. In kunstwerken, zoals tunnels en beweegbare bruggen, zitten installaties en computersystemen die een andere levensduur hebben dan de constructie zelf. De installaties en computersystemen, als groep vaak installaties genoemd, moeten cyclisch vervangen worden. De initiële investering in een kunstwerk is voornamelijk voor de constructie. De installaties en het vervangen hiervan zijn daarentegen bepalend voor de veiligheid, beschikbaarheid en betrouwbaarheid van het kunstwerk.

2/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Om inzicht te houden in de kwaliteit van elk object is een areaalbeschouwing uitgevoerd. Met behulp van inspectieresultaten en locatie specifieke condities is voor elke brug en kadeconstructie een gewogen risicoscore bepaald. Op basis hiervan is een prioritering van de vervangingen en renovaties gemaakt. Met de opgedane kennis uit eerdere Meerjarenprogramma’s is de wijze waarop de selectie wordt gemaakt verder ontwikkeld. Aansluitend bij de principes van assetmanagement is er gekozen voor een risicogestuurde areaalbeoordeling en een werkwijze die past bij de Plan-Do-Check-Act (PDCA) cyclus. Deze cyclische benadering sluit goed aan bij de voorbereidings- en uitvoeringstermijnen van vervangingsprojecten, maakt flexibele sturing mogelijk en past goed bij de communicatiebehoefte naar de omgeving. Vanwege het grote aantal kademuren dat moet worden vervangen is een nadere beschouwing gemaakt om tot een shortlist te komen. Kademuren op deze shortlist worden naast de kans op bezwijken ook beoordeeld op de impact van bezwijken. De impact bestaat uit het effect op veiligheid, bereikbaarheid en economie. De objecten op de shortlist worden vervolgens in een programma gevat waarbij eisen ten aanzien van bereikbaarheid (weg en nautisch), doorstroming en conditie van bomen input vormen voor de uitvoeringsvolgorde.

Daarnaast wordt gekeken naar raakvlakken met andere projecten in de omgeving en de mogelijkheid tot werk-met-werk-maken. Voor kademuren die na afweging niet op de vervangingslijst staan kunnen aanvullende maatregelen nodig zijn. Voor een aantal kademuren volstaat hoog- of laagfrequente monitoring, voor andere kademuren is nader onderzoek nodig. Bij de tweejaarlijkse evaluatie kunnen indien nodig deze kademuren aan de vervangingslijst worden toegevoegd. Voor bruggen wordt in eerste instantie gekeken naar het bouwjaar, wegcategorie (regionale of stedelijke hoofdroutes, ontsluitingsroute of erftoegangsweg), verkeersintensiteit en de theoretische levensduur. Centraal hierbij is de vraag of de brug veilig is voor de functie die het vervult. Daar waar een brug voorlopig gehandhaafd kan blijven op een niveau waarbij monitoring vereist is, wordt ook gekeken naar de impact van nieuwe wetgeving en rekenregels. Er is sinds 2012 hard gewerkt om een groot aantal kademuren en bruggen te vervangen, maar er is er nog veel werk te verzetten. Met het MJPK1 (RIS181230) en het daaropvolgende MJPK2 (RIS280592) heeft de Raad de basis gelegd om de vervanging van kademuren en bruggen (kunstwerken) programmatisch op te pakken. In MJPK3 (RIS297826) is vervolgens de vervangingsagenda tot 2040 vastgesteld. Tot 2040 blijft de gemeente hard werken om structureel kademuren en bruggen te vervangen.

Hierbij wordt jaarlijks een gemiddelde van 1 km aan binnenstedelijke kademuren vervangen. Naast kademuren en vaste bruggen moet een aantal grote kunstwerken worden vervangen of gerenoveerd, waaronder enkele beweegbare bruggen en de drie Haagse wegtunnels. De opgave tot 2040 wordt, naast deze structurele opgave voor kademuren en vaste bruggen, gevormd door de volgende kunstwerken (hierbij is het vervangingsjaar indicatief opgenomen): • Renovatie Binckhorstbrug na 2022; • Vervanging installaties Hubertustunnel in 2024; • Vervanging Installaties en brugdek Laakbrug in 2024; • Vervanging Installaties Trekvlietbrug in 2023; • Vervanging Installaties Leeghwaterbrug in 2026; • Vervanging Installaties Calandbrug in 2026; • Renovatie havenhoofden voor 2030; • Vervanging installaties Koningstunnel medio 2035; • Vervanging installaties Rotterdamsebaan medio 2036;

3/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

•

Vervanging installaties Hubertustunnel medio 2040;

Uit deze lijst blijkt dat tot 2026 een groot deel van de opgave langs de centrumring en de toegangswegen (onder andere; Hubertustunnel, bruggen Benoordenhoutseweg, Lijnbaan, Calandbrug, Laakbrug en Trekvlietbrug) ligt. Niet tijdig vervangen en renoveren van deze civiele kunstwerken kan tot grote problemen leiden voor de bereikbaarheid van de stad. Door deze opgave tijdig en integraal te benaderen kan de vervangingsagenda ingezet worden om de kwaliteit van de openbare ruimte te verhogen en de stad aantrekkelijker te maken. Uitvoeringsprogramma 2022-2025 De vervangingen voor de eerstkomende jaren zijn opgenomen in een uitvoeringsprogramma 20222025. De nadruk in het uitvoeringsprogramma ligt bij het vervangen of renoveren van een aantal kademuren, circa 1 kilometer per jaar, vaste en beweegbare bruggen, de renovatie van de Hubertustunnel en enkele overige kunstwerken. Daarnaast worden binnen het MJPK3 gestarte projecten, die nog doorlopen, onderdeel van het uitvoeringsprogramma. Tot 2040 moeten circa 150 kademuren vervangen worden. Voor de prioritering is een risicogestuurde areaalbeschouwing gemaakt. De daaruit voortkomende top 25 is nader beschouwd, waarbij per kade is afgewogen of deze op korte termijn vervangen of versterkt moet worden, of dat andere maatregelen mogelijk zijn.

Voor de komende jaren worden de volgende te vervangen kademuren aan het uitvoeringsprogramma toegevoegd: Jupiterkade, Soestdijksekade (gedeeltelijk), Uilebomen, Spui, Boomsluiterskade (gedeeltelijk), Trekvlietplein, Groenewegje (gedeeltelijk), Veenendaalkade, Binckhaven-Melkwegstraat (gedeeltelijk), Zwarteweg (gedeeltelijk), Oranjebuitensingel (gedeeltelijk), Wassenaarseweg (gedeeltelijk), Binckhaven-Maanweg en de vleugelmuur Om en Bij. In de bijlage zijn scopesheets van de verschillende objecten toegevoegd. Voor de overige kademuren uit de top 25 zijn waar nodig (tijdelijke) maatregelen benoemd voor beheer en instandhouding. Naast het vervangen van de kademuren worden vervanging, renovatie of restauratie van de volgende bruggen aan het programma toegevoegd, waaronder 2 vaste bruggen: • Weimarstraat (brug nr. 29) • Benoordenhoutseweg/ Neuhuyskade (brug nr. 103) En 2 beweegbare bruggen: • Trekvlietbrug • Laakbrug Bij de werkzaamheden aan beweegbare bruggen worden ook de installaties aangepast. Ook wordt de bediening op afstand vernieuwd. Gedurende MJPK4 worden ook voorbereidingen getroffen om de beweegbare Leeghwaterbrug en Calandbrug aan te pakken. De uitvoering van deze werkzaamheden vindt na het MJPK4 plaats. Onder het MJPK4 vallen ook een aantal bijzondere constructies. Deze constructies zijn uniek voor Den Haag, maar zijn ook aan gedeeltelijke vervanging en renovatie toe.

4/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Onder deze constructies vallen de werkzaamheden voor: • Renovatie Hubertustunnel • Betonherstel onderzijde busplatform Centraal Station • Versterken kademuur Tweede Haven Scheveningen (noordwestelijk deel) Binnen deze werkzaamheden neemt de renovatie van de Hubertustunnel een bijzondere plek in. Niet alleen is deze renovatie qua omvang en kosten een aanzienlijk project, ook is deze tunnel een belangrijke schakel in de verkeerdoorstroom in en uit de stad. Het niet tijdig of juist renoveren van met name de technische installaties kan leiden tot storingen en (langere) ongeplande afsluitingen. Omdat de komende jaren meerdere werkzaamheden aan de Ring Den Haag plaatsvinden, kan ook bij uitstel van de werkzaamheden een significant probleem voor de doorstroming van het verkeer ontstaan doordat projecten elkaar gaan overlappen. Innovatie De gemeente Den Haag heeft ondertussen veel expertise opgedaan en deelt deze actief met andere gemeenten. Dit is mede een gevolg van het instellen van een “denktank” die niet alleen naar constructieve oplossingen kijkt, maar ook innovatie op de agenda heeft. Landelijk zijn er veelbelovende ontwikkelingen waar Den Haag haar voordeel mee kan doen. Op de Lijnbaan wordt een proef gedaan met een methode genaamd ‘crushen’, die de kademuur vermaalt/vermorzelt zodat de nieuwe fundering op de plaats van de oude muur kan worden aangebracht.

De dikte van de muur lijkt hiervoor geschikt. Om dit te kunnen uitvoeren is een speciale machine nodig. Het project start als de nieuw gebouwde machine beschikbaar is. De aanbesteding van dit project heeft inmiddels plaatsgevonden en begin 2022 wordt gestart met de uitvoering. Met deze proef wordt ook onderzocht of het behoud van bomen hiermee zeker gesteld kan worden. Een bijkomend voordeel is dat er geen hulpdamwanden nodig zijn. Na uitvoering zal uit een evaluatie moeten blijken of dit bij meer kades toegepast kan worden. Op de Prinsessewal is een pilotproject uitgevoerd met het aanbrengen van grout (een mengsel van cement en water) onder de bestaande kademuur. Onder hoge druk wordt de grout door geboorde gaten in de muur in de grond aangebracht en dit vormt een nieuwe fundering van de kademuur. Ook hier is het behoud van bomen de insteek en bovendien zijn met deze methode geen hulpdamwanden nodig. Voorwaarde is ook hier dat de muur voldoende dikte moet hebben wil het doorboren mogelijk zijn. Ook bij dit project zal de evaluatie aangeven of toepassing breder kan in het komende programma. Vanuit de MJPK-organisatie wordt met andere partners (waaronder de G4 en het Platform Binnenstedelijke Kademuren (BiKa)) aan technische innovaties gewerkt en geïnvesteerd in kennisontwikkeling.

De inzet met innovatie is vooral gericht op minder overlast, sneller werken, lagere kosten en behoud van bomen. Ook het aanbesteden vindt plaats met innovatieve vormen. Participatie Zowel in de voorbereiding als tijdens de uitvoering wordt de omgeving betrokken bij de projecten. In de voorbereiding is de participatie gericht op het inventariseren van eisen en wensen en het ophalen van locatie specifieke kennis. Beplantingsplannen worden vaak samen met bewoners opgesteld, bijvoorbeeld bij de Valkenboskade, de Zuidwal en de Suezkade. Bij de Suezkade zijn op verzoek van de bewoners enkele trappen in het talud opgenomen om de relatie met het water te verbeteren.

5/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Voorstellen uit de omgeving gaan veelal over vergroenen, maar ook bijvoorbeeld over minder parkeren ten gunste van fietsparkeren of verblijfsmogelijkheden aan het water. Bij het Piet Heinplein is bijvoorbeeld een suggestie overgenomen om bij het werfje een bank aan te leggen. Voor het weer draaibaar maken van de Hemsterhuisstraatbrug is een breed gedragen burgerinitiatief ingediend. Dit initiatief is gehonoreerd. Dit betekent dat bruikbare onderdelen behouden blijven en worden aangevuld met onderdelen die verloren zijn gegaan. Ook een tweede voorstel om een brugwachtershuisje terug te brengen is omgezet in de realisatie hiervan. Ooit stond hier zo’n huisje en in een zo natuurgetrouw mogelijke kopie worden de installatie en de bediening ondergebracht. Tijdens de uitvoering verloopt het contact met omwonenden via zogenoemde ‘burenoverleggen’ omdat we met het project tijdelijk buren van elkaar worden. Gezien het groot aantal projecten dat tussen Noordwal en Willemsparkbrug wordt uitgevoerd faciliteert het Stadsdeel Centrum een overleg met de wijkberaden en de bedrijven investeringszones (BIZ) uit Kortenbos, Hofkwartier en Zeeheldenkwartier waar de diverse projecten uit het MJPK regelmatig besproken worden. De bewonersavonden vonden in verband met Corona nu online plaats in de studio van de Bibliotheek. De deelname en de betrokkenheid is goed bij deze sessies.

Ook de burenoverleggen vinden digitaal plaats. Duurzaamheid en Ecologie In MJPK3 is veel aandacht besteed aan het verduurzamen van het vervangen van kademuren. Na een nulmeting op de Veenkade is in opvolgende projecten geprobeerd om de duurzaamheidsprestatie steeds verder te verbeteren. In de aanbestedingen wordt de markt hier steeds op uitgedaagd. Voor het MJPK is al enige tijd een werkgroep duurzaamheid actief, om de toepassing van duurzame en circulaire maatregelen in de projecten te stimuleren. Daar waar mogelijk wordt ook het Betonakkoord verwerkt in de bestekken. De lessen die het MJPK heeft geleerd op het vlak van duurzaamheid worden in het MJPK4 verder ingezet. Zo blijft het hergebruik van materialen een belangrijk uitgangspunt bij komende projecten. De afgelopen jaren heeft het MJPK laten zien een significant deel van de middelen te hergebruiken, voorbeelden hiervan zijn: • Het hergebruik van natuursteen bij de projecten Willemsparkbrug, Prinsessewal, Groenewegje en Hooigracht; • Hergebruik van de basaltblokken in de kademuur aan de Calandkade; • Hergebruik van damwanden aan de Kleine Veenkade; • Hergebruik van klassieke leuningen en historische verlichting bij het project Willemsparkbrug; • Historisch waardevol hergebruik van onderdelen van draaimechanismen aan de Hemsterhuisbrug.

Er werd al ingezet om op locatie zoveel mogelijk elektrisch materieel in te zetten, zodat de uitstoot van CO2 tijdens het project zoveel mogelijk wordt gereduceerd. Vanwege de lange doorlooptijd van aanvraag en aanleg van tijdelijke elektra aansluitingen was dat voorheen nog weinig succesvol. Door hier eerder in het proces rekening mee te houden en te investeren in eerder aanwezige, elektrische infrastructuur kunnen aannemers hier in toenemende mate op inspelen. Op deze manier kon al eens een bouwkuip bemaald worden door een elektrische pomp, in plaats van een diesel aangedreven pomp.

6/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Naast de inzet van een duurzaam alternatief heeft dit ook een direct positief effect gehad op de bewoners, doordat deze maatregel heeft geleid tot minder trillingen en minder geluid- en stankoverlast. De geleerde lessen uit de onderzoeken en pilots uit MJPK3 vormen samen een duurzaamheidsstandaard voor het komende uitvoeringsprogramma. Belangrijke elementen daarin zijn: • Waar mogelijk toepassen van elektrisch materieel • Waar mogelijk hergebruiken van materialen (met name natuursteen) • Toepassen betonakkoord • CO2 berekening en reductie opnemen in EMVI-criteria aanbestedingen • Verder verbeteren duurzaamheidsprestatie in de bestekken Een pilot voor aquathermie werd en wordt bij elk project onderzocht maar is tot nu toe nog nergens toepasbaar gebleken. De pilot circulair inkopen die was ingezet op de Zwarteweg/Boomsluiterskade zal elders binnen MJPK4 een vervolg krijgen. Bij de uitvoering van projecten wordt ook uitvoerig aandacht besteed aan de verbetering voor flora en fauna. In diverse projecten zijn specifieke voorzieningen gerealiseerd. Dit is vaak maatwerk. De gemeente onderzoekt de mogelijkheden om de kademuren langs de Groot Hertoginnelaan, Alexander Gogelweg en Andries Bickerweg te vervangen door een faunavriendelijke constructie met behoud van het monumentale karakter van de kademuur, zoals ook op de Van Boecopkade is gebeurd.

Aan de overkant van de Suezkade, langs de Conradkade, wordt riet aangeplant dat ook geschikt is als schuilen rustplek voor watervogels. Verderop aan de Conradkade blijft het talud gehandhaafd in de nieuwe situatie en blijft de uittreedbaarheid dus gehandhaafd. In dit deel wordt ook onderzocht of het mogelijk is om een specifieke voorziening voor ijsvogels te maken. Langs de Valkenboskade is in het metselwerk kalkrijke mortel, de varenvoeg, verwerkt ten behoeve van muurplanten en varens. De varenvoeg is een vochtopnemende laag die achter het metselwerk wordt aangebracht om een betere groeiplaats voor varens te realiseren. Daarnaast zijn in de nieuwe beplanting veel bloeiende en besdragende struiken en bomen geplant. Dat is goed voor insecten, vogels en vleermuizen. Voor vleermuizen zijn bij de vervanging van de Willemsparkbrug vleermuiskasten opgehangen. De gemeente spant zich in om bomen te behouden bij het vervangen van bruggen en kademuren. Bij de projecten binnen het MJPK is het behoud van bestaande bomen altijd het startpunt. Daarbij wordt dit in relatie tot de kwaliteit en levensverwachting van de bomen beschouwd. Hoewel het in een aantal projecten gelukt is om bomen te verplanten of deels te behouden blijkt volledig boombehoud bij het vervangen van bruggen en kademuren niet altijd mogelijk.

Desondanks blijft de gemeente op zoek naar methoden om kademuren te vervangen zonder de bestaande bomen te beïnvloeden, ongeacht de conditie van de aanwezige bomen. Via, onder andere, het landelijke Platform Binnenstedelijke Kademuren (BiKa) draagt de gemeente als voorloper op het gebied van kadevervangingen actief bij aan kennisdeling en -ontwikkeling op het gebied van boombehoud. Bij elk project wordt een ‘quickscan’ uitgevoerd waarbij 10 methodes worden beoordeeld op uitvoerbaarheid om de bomen te behouden. Nieuwe technieken om boombehoud mogelijk te maken worden nauwlettend gevolgd om na te gaan of bredere toepassing kan bijdragen aan deze doelstelling.

7/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Financiën Binnen de vier grootste gemeenten van Nederland (G4) is veel aandacht voor het renoveren en vervangen van kunstwerken zoals kademuren en bruggen. De maatschappelijke en economische consequenties voor een stad zijn namelijk groot als bijvoorbeeld verkeer structureel omgeleid dient te worden om kademuren of bruggen te beschermen. De vervangings- en renovatieopgave wordt in Den Haag als één van de eerste gemeenten, al langere tijd (sinds 2012) onderkend en structureel en programmatisch aangepakt, aan de hand van een Meerjaren Programma Kunstwerken (MJPK). Op basis van de uitgevoerde areaalbeschouwingen resteert voor Den Haag nog een vervangingsopgave van circa € 0,6 miljard, waarvan globaal € 330 mln. voor vervanging van kademuren, € 40 mln. voor bruggen en € 230 mln. voor overige kunstwerken. Deze vervangingsopgave is dermate omvangrijk en langjarig dat dit niet in één collegeperiode of vierjarig programma kan en hoeft te worden opgelost. Om de stad veilig, leefbaar en bereikbaar te houden moeten er gemiddeld een à twee bruggen en één kilometer kademuur per jaar vervangen worden. In vorige coalitieperiodes zijn goede stappen gezet om op programmatische wijze deze enorme vervangingsopgave aan te pakken.

Door de komende 4 collegeperioden, telkens bij aanvang daarvan, een structureel bedrag toe te voegen voor vervanging en renovatie van kunstwerken wordt de financiële impact van deze omvangrijke vervangingsopgave overzienbaar en de totale investeringsinspanning tot 2040 evenredig verdeeld. De uitgaven voor civieltechnische kunstwerken kennen een grillig karakter op jaarschijfniveau, wat tot onder- of overbesteding leidt. Door de reserve Werk-met-Werk en Kunstwerken kan de continuïteit voor de vervanging van civieltechnische kunstwerken in geval van wijzigende planning worden gewaarborgd, alsmede als spaarfunctie voor vervanging van grote vervangingsinvesteringen van civiele kunstwerken, zoals de renovatie van diverse beweegbare bruggen en de Hubertustunnel. De financiële omvang van de opgave voor het uitvoeringsprogramma 2022-2025 is volgens een voor MJPK ontwikkelde systematiek globaal ingeschat, waarbij rekening is gehouden met recente prijsontwikkelingen. Desondanks blijven onzekerheden over marktontwikkelingen en krapte op de arbeidsmarkt een risico vormen voor de uitvoering van het programma. De inschatting is dat voor de komende MJPK periode een investeringsbedrag in de orde van grootte van € 170 mln. nodig is. Hiervan is € 27,5 mln. gedekt binnen de bestaande begroting. Hiermee kan de opgave voor 2022 gedekt worden. Deze opgave ligt nu ter besluitvorming voor.

Voor de opgave na 2022 van € 142,5 mln. dient nog dekking gevonden te worden. Conform de bestaande systematiek wordt de dekking voor het MJPK betrokken bij de coalitievorming in samenhang met andere opgaven in de stad. Mede op basis van de in het coalitieakkoord beschikbaar gestelde middelen kan een nadere prioritering en fasering van de voorziene opgave worden aangebracht. De alsdan bepaalde opgave wordt inclusief dekking ter besluitvorming in de tweede helft van 2022 aan het college en de gemeenteraad voorgelegd.

8/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10239336

Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: De raad van de gemeente Den Haag, Gezien het voorstel van het college van 18 januari 2022, besluit: I. kennis te nemen van de in MJPK4 opgenomen vervangingsagenda 2022 tot 2040 en de noodzaak tot vervanging van kunstwerken de komende decennia te onderschrijven; II. kennis te nemen van de noodzaak ook in de toekomst structureel voldoende middelen beschikbaar te stellen voor de vervangingsagenda tot 2040, gelet op de vooralsnog ingeschatte investeringsomvang van circa € 0,6 miljard voor de nog resterende vervangingsopgave; III. het in MJPK4 opgenomen uitvoeringsprogramma 2022-2025 vast te stellen en daarmee het vervangen van diverse kademuren, bruggen en overige kunstwerken in voorbereiding te nemen; IV. in te stemmen met uitvoering van vervanging van de kade langs de Binckhaven-Melkwegstraat (gedeeltelijk), Zwarteweg/Oranjebuitensingel (gedeeltelijk), kade Wassenaarsweg (gedeeltelijk), Trekvlietplein, Brug 103 Benoordenhoutseweg-Neuhuyskade, Vleugelmuur Om en Bij, Restauratie Brug 29 Weimarstraat, Betonherstel onderzijde Busplatform Centraal Station en Bediening op afstand beweegbare bruggen; V.

het beschikbare saldo voor het MJPK in de reserve Werk met Werk en Kunstwerken in te zetten voor het uitvoeringsprogramma 2022-2025, door een dotatie te doen aan de activareserve bij de eerstvolgende programmabegroting; VI. het uitvoeringsprogramma 2022-2025 in de tweede helft van 2022 te actualiseren op basis van de in het coalitieakkoord beschikbaar gestelde middelen, in de wetenschap dat de omvang van het uitvoeringsprogramma 2022-2025 is ingeschat op circa € 170 miljoen en er op dit moment een budgetruimte is van € 27,5 miljoen en er derhalve een aanvullende budget ingeschat is op € 142,5 miljoen, hiervan kennis te nemen; VII. bij het vervangen van een kunstwerk duurzaamheidsthema's zoals materiaalgebruik, leefbaarheid, biodiversiteit, onderdeel te laten uitmaken van de aanbesteding en uitvoering; VIII. bij het ontwikkelen van plannen voor het vervangen van een kunstwerk de mogelijkheden voor het verbeteren van de leefomgeving en het toevoegen van ruimtelijke kwaliteit te onderzoeken. Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 21 april 2022. De griffier,

De voorzitter,

9/9