20220421-RIS309268 Gewijzigd Initiatiefvoorstel Mariahoeve blijf(t) groen, de pilot

Mariahoeve blijf(t) groen “Groenbeheer op maat, de pilot”

Initiatiefvoorstel William de Blok (Hart voor Den Haag/Groep de Mos) (Carlos Martinez van Andel) 1 april 2021 Mariahoeve: een introductie In Mariahoeve is veel groen. De wijk wordt omsloten door grote Groenzones (de sportvelden aan de westkant, de Schenkzone aan de zuidkant en de groenstrook langs de N14 in het oosten) en kleinere groengebieden (de groenstroken en laanbeplanting) langs de Bezuidenhoutseweg die de ligging van de wijk op de grens van landgoederen en polder benadrukken. Binnen de wijk bestaat het groen uit het centrale wijkpark, de sportvelden, de buurtparken en de groene singels en waterlopen. De verscheidenheid aan beplanting en bomen draagt bij aan de seizoensbeleving. Dit grootschalige publieke groen vertakt zich via een gelaagde groenopbouw tot aan de gevels van de woongebouwen. De openbare plantsoenen gaan over in kleinschalige semi- openbare binnenhoven. De groene assen versterken de stedenbouwkundige structuur en dragen bij aan de groene beleving van de wijk. Langs de wegen liggen brede bermen en borders die via straten en voetpaden doorlopen tot in de verschillende buurten. De continue groenstructuur is wezenlijk voor het parkachtige karakter van Mariahoeve. Vanwege deze unieke structuur en verkaveling is de omgeving in Mariahoeve een parkachtig landschap.

De Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed heeft de wijk aangewezen als 1 van de 30 gebieden van nationaal belang uit de wederopbouwperiode. Investeren in groen werd in de wederopbouwperiode in de hernieuwde wijkgedachte gezien als van groot belang voor de leefbaarheid van een wijk.

Groen, de kracht van de wederopbouwwijk Na een halve eeuw is het groen in de naoorlogse wijken tot volle wasdom gekomen en wordt het door bewoners hoog gewaardeerd. Het is de kracht van deze wijken. Een groene openbare ruimte, en dan niet alleen maar gras en bomen maar ook bloeiende borders, is geen luxe maar een noodzaak voor een gezonde leefomgeving. Wie in het groen woont, voelt zich niet alleen gezonder, maar is het ook. En als je het aan een makelaar vraagt zal hij bevestigen dat het vele groen onmiskenbaar één van de unique sellingpoints is van de wederopbouwwijken. Bovendien heeft groen en ruimtelijk structurerende werking. Er is geen periode waarin groen zo een grote rol speelde als tijdens de Wederopbouw. Anders dan de traditionele vooroorlogse stad kennen de wederopbouwwijken grote openheid en veel (semi-) openbaar groen. Groen veranderde van een voorrecht van weinigen in een vanzelfsprekend onderdeel bij grote planologische ingrepen. Gemoedelijk wonen in ruim opgezette groene wijken met dagelijkse voorzieningen nabij, waarin het gemeenschapsgevoel tot bloei kon komen was het ideaal van de wijkgedachte. Ook de op dat moment heersende moderne stedenbouw stond voor wonen te midden van licht, lucht en ruimte. In de groene buitenruimte kon de stadsbewoner ongedwongen buurtgenoten ontmoeten, spelen en recreëren.

Het groen werd ontworpen als doorlopende groene ruimte op buurtniveau (plantsoen), naar groen op wijkniveau (park), naar groen in open gebieden buiten de stad (landschap).

Groen. Mooi maar ook rendabel Als we afgaan op de rekenformule TEEB-stad, ontwikkeld door het Ministerie van Economische Zaken zien we dat een groene leefomgeving miljoenen euro’s kan besparen. Belangrijk is hierbij dat we ons net blindstaren op de kosten op korte termijn. Factoren als gezondheid, energieverbruik, woningwaarde, sociale cohesie en recreatie en vrije tijd, waar het groen in de wijk invloed op heeft worden met deze tool omgezet in harde euro’s. Met als slotsom: ’Goedkoop is duurkoop.’ Meerwaarde van groen op lange termijn in concrete punten: -

Minder gezondheidskosten door betere luchtkwaliteit door afvang fijnstof Minder gezondheidskosten door betere luchtkwaliteit door afvang van stikstofdioxide door vegetatie Minder gezondheidskosten door betere luchtkwaliteit door afvang van zwaveldioxide door vegetatie Minder gezondheidskosten door betere luchtkwaliteit door afvang van ozon Minder gezondheidskosten door vermindering van geluidsoverlast door weg-, spoor- en vliegverkeer Besparing energieverbruik door beschutting van bomen Besparing energieverbruik door isolatie van groene daken Vermeden zuiveringskosten door vergroten waterbergingscapaciteit door groen Klimaatmitigatie door opslag van koolstof door bomen Klimaatmitigatie door besparen van energie door verminderen gasverbruik Stijging vastgoedwaarde van bestaande woningen Hogere vastgoedwaarde van nieuwe woningen

-

Stijging vastgoedwaarde bestaande woningen door meer onderhoudskwaliteit openbaar groen Stijging vastgoedwaarde van woningen door minder geluidsoverlast door groen Meer recreatiemogelijkheden door meer groen en/of meer kwaliteit

Terug naar de kern Het loont om bij het herzien van beheerplannen terug te kijken naar het oorspronkelijke ontwerp van de wijk. Zo blijkt het onderhoud vaak goedkoper te zijn wanneer delen uit dit ontwerp worden teruggebracht, eventueel gecombineerd met inzet van nieuwere plantensoorten. Voor hetzelfde geld kan meer kwaliteit worden verkregen. Waar nu de extra budgetten voor groenonderhoud afname in beheerkosten noemen als criteria voor toewijzing valt er op lange termijn juist winst te behalen door het toewijzen van extra beheerbudget en duurzame, gevarieerde aanplant. Door de bezuinigingen is een ander probleem evident geworden: de versnippering bij de organisatie van het groenbeheer. Veel werkzaamheden worden uitbesteed aan onderaannemers wat vaak leidt tot meer kosten op lange termijn door slechte afstemming tussen aannemer en gemeente. Het groenonderhoud levert hierbij in aan kwaliteit en zorgvuldigheid. Onderhoudsplannen worden opgesteld op basis van vierkante meters en het aantal maai- en snoeibeurten en de uitvoering wordt uitbesteed aan een aannemer die werkt op basis van een tijdsplanning en niet op basis van de staat van het groen. Bij een laat voorjaar leidt dit tot snoei vóórdat struiken hebben kunnen bloeien. Terwijl de zo kenmerkende samenhang van het groen in de naoorlogse wijken vraagt om een meer gezamenlijke aanpak.

Een wijk in bloei Zoals beschreven bevindt er zich in Mariahoeve veel groen. En zoals genoemd is de meerwaarde van groen in een wijk groot. In de afgelopen jaren is er in Mariahoeve achterstallig onderhoud ontstaan aan zowel weg- als groenbeheer. Gedeeltelijk kan hierin een inhaalslag worden gemaakt door vrijgekomen budget van ruim 3 miljoen euro voor het project “Mariahoeve Knapt Op” (RIS306367). In de wijk zijn diverse bewonersinitiatieven actief die zich geheel of gedeeltelijk richten op het gebied van groen, zoals: De tuinen van Mariahoeve Voedselbos Mariahoeve Laatmijstaan.nl Groenmariahoeve.nl Stichting Zelfvoorzienende Leef hectaren Wijkberaad Mariahoeve Daarnaast wonen er in de wijk mensen die beroepsmatig beschikken over een grote hoeveelheid kennis op het gebied van groen. Namen zijn bijvoorbeeld de heer Niek van der Worff (verschillende publicaties, waaronder in opdracht van de gemeente Den Haag op het gebied van waterkwaliteit en ecologie), Adri Remeeus (verschillende publicaties, vice voorzitter AVN), Hans van der Velde (specialist op het gebied van bijen), Mireille Hollaar (kenner op het gebied van zelfvoorzienende leef hectare), Ido Bosman (specialist bodemonderzoek). Achterstallig beheer Helaas krijgt het groen in Mariahoeve niet de aandacht die het verdient. Eens in de zoveel jaar wordt er groot onderhoud gepleegd.

Van seizoensgebonden onderhoud is geen sprake dit heeft ook aanzienlijke gevolgen voor de biodiversiteit. Vogels worden hun nesten uit gesnoeid en de egels die normaal schuilen in de bosjes zijn om de zeven jaar dakloos. Bosschages groeien dicht, de buitenste randen krijgen zonlicht en werpen de binnenkanten van de bosschages in de schaduw. Door onvoldoende en te ver vooruitgeschoven onderhoud aan bijvoorbeeld struiken en bosschages (eens in de circa 7 jaar) in combinatie met onvoldoende aandacht en investering, worden grote hoeveelheden groen rigoureus gesnoeid dan wel gerooid. Deze werkwijze kan leiden tot onbegrip en een daling in de groenbeleving door bewoners in de wijk. Honey Highway In 2017 werd in Mariahoeve het wijkbudget van 50.000 euro besteed aan het project “Honey Highway”. De berm langs de N14 werd ingezaaid met inheemse bloemenzadenmengsels. Doel hiervan was het vergroten van de biodiversiteit en het langdurig bieden van voedsel voor wilde bijen. Door het vastleggen van specifieke maaiafspraken wordt het onderhoud en behoud van de Honey Highway gewaarborgd. Helaas zijn de maaiafspraken door de onderaannemer niet nagekomen waardoor de Honey Highway in seizoen 2020 geen bloei heeft gehad.

Beschermd stadsgezicht In delen van Mariahoeve zijn groengebieden aangewezen als beschermd stadsgezicht. Dit betreft het Haagse bos en Reigersbergen Marlot. In 2016 ondertekende Henk Ambachtsheer (ex-hoofd Monumentenzorg gemeente Den Haag) namens het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Den Haag de “Intentieverklaring Toonbeelden van de Wederopbouw.

Kansen pakken Het behoud en onderhoud van het karakteristieke groen in de wijk Mariahoeve zou een prominentere rol binnen de gemeente moeten krijgen. Gedacht kan worden aan het groen in Mariahoeve ‘winter’ en ‘zomer’ klaar te maken, elk jaar opnieuw. Per buurt in Mariahoeve – dit zijn de Landen-buurt, de Burgen-buurt, de Horsten-buurt en de Kampen-buurt en de ecologische zones aan de rand dient een meerjarig onderhoudsplan opgesteld te worden voor het onderhouden van groen; bomen (wortelopdruk, snoeien, uitdunnen takken). Ook bij nieuwe aanplant moet niet alleen gekeken worden naar lage onderhoudskosten op lange termijn maar ook naar de duurzaamheid van de aanplant en de bijdrage aan de biodiversiteit. Naast het Haagse bos en Reigersbergen Marlot zou het groen in Mariahoeve in z’n geheel als beschermd stadsgezicht gezien en onderhouden moeten worden. Het groen is één van de karakteristieke hoofdelementen van deze naoorlogse wederopbouwwijk en mede hierdoor door de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed aangewezen als wijk van nationaal belang.

Financiën Er dient verder onderzoek te worden gedaan naar de kosten van een meerjarig onderhoudsplan per buurt in Mariahoeve. Hierbij rekening houdend met de bovengenoemde rekenformule TEEB-stad.

BESLUIT De raad van de gemeente Den Haag, gelezen het initiatiefvoorstel van Hart voor Den Haag/ Groep de Mos, besluit: 1.

2. 3.

In samenspraak met de groene vertegenwoordigers en passend binnen de bestaande kaders en als stedelijke pilot in Mariahoeve voor het wijk en buurtgroen een beheerplan op maat te maken. Knelpunten die gaan over het huidige en gewenste beheer inzichtelijk te maken en daar voorstellen met keuzes bij opnemen. De Visie wijkgroen Stadsdeel Haagse Hout hiervoor als basis te gebruiken. Ondersteunend cultuurhistorisch onderzoek uit te voeren naar het wijk- en buurtgroen dat aanvullend is ten aanzien van de bestaande visie(s). Punten 1 en 2 te evalueren en hierin het mogelijke nut voor andere wijken mee te nemen.

Met bovenstaande besluiten wil Hart voor Den Haag/Groep de Mos waarborgen dat de kwaliteit van het groen in Mariahoeve jaarrond van goede kwaliteit is. William de Blok Hart voor Den Haag/Groep de Mos Den Haag, 1 maart 2021

Geraadpleegde/geciteerde bronnen: 1 Wederopbouw, een kansrijke erfenis (publicatie Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, januari 2016) 2 Een toekomst voor naoorlogs groen, M. Steenhuis, H. van Tilburg (november 2016) 3 Een groene gezonde wijk, Y. Schat, J. Habets (november 2010)

Foto’s: P.J. Dinkela

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 21 april 2022.

De griffier,

De Voorzitter,