20220209-RIS311095 Voorstel college voordracht tot intr besluit aanwijzing van De Dreven tot gemeentelijk besch stadsgezic

Datum

Registratienummer

24 december 2021

DSO/10234833 RIS311095

Voorstel van het college inzake voordracht tot intrekking besluit aanwijzing van De Dreven tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht De Dreven is een buurt in Bouwlust-Vrederust die kenmerkend is voor na-oorlogse uitbreidingswijken en die vanwege zijn oorspronkelijke karakter en bijzondere verkaveling dusdanige cultuurhistorische waarden heeft dat dit aanleiding was om deze buurt in 2004 aan te wijzen als gemeentelijk beschermd stadgezicht (RIS120560). De woningen zijn bouwtechnisch aan grote ingrepen toe en voldoen qua wooncomfort niet aan de eisen van deze tijd. Er zijn grote sociaal maatschappelijke problemen en er liggen opgaven in het kader van volkshuisvesting en verduurzaming. In juli 2020 heeft het college het ambitiedocument Dreven Gaarden Zichten vastgesteld (RIS305714). Hierin wordt de ambitie gesteld om een gedifferentieerdere, duurzamere en draagkrachtigere wijk te creëren waarbij huidige bewoners in de wijk kunnen blijven, terugkeren of doorstromen. Het comfort in de woningen moet op een peil gebracht worden dat past bij deze tijd, de woningen moeten beter geïsoleerd worden en van het gas af. Doelstelling is te komen tot een zeer betaalbaar woningbouwprogramma met tegelijkertijd de nodige differentiatie: de absolute hoeveelheid sociale woningen mag niet afnemen en moet zelfs worden uitgebreid, zodat iedereen die wil in de buurt kan blijven wonen.

Er is daarnaast ook behoefte aan woningdifferentiatie door de toevoeging van woningen in verschillende marktsegmenten (middeldure huur en betaalbare koop). Dit vraagt om een verdichting. De toevoeging van nieuwe woningen kan een bijdrage leveren aan het draagvlak voor voorzieningen. Hiervoor zijn meerdere stedenbouwkundige oplossingen onderzocht, ook varianten die rekening hielden met de huidige verkavelingsstructuur. Conclusie was dat het niet mogelijk is om de gewenste woningdifferentiatie aan te brengen, met behoud en uitbreiding van het huidige sociale huurprogramma, zonder een grootschaligere herstructurering, waardoor met name de cultuurhistorische waarde van de openverkavelingsstructuur deels zal verdwijnen. Er wordt echter dusdanig ingegrepen, in met name de verkavelingsstructuur, dat er geen sprake kan zijn van ontwikkelen binnen de kaders van de beschermde status.

Wel wordt ingezet op het behoud van een aantal essentiële kwaliteiten van het beschermd stadsgezicht: − bestaande bouw en nieuwbouw te combineren tot een ‘gelaagd stadsbeeld’; − een aantal architectonische waarden behouden zoals de karakteristieke voormalige winkelbebouwing met portiekwoningen langs De Dreef; − het orthogonale straten- en bebouwingspatroon met groene ruimte tussen de gebouwen en diagonale zichtlijnen terug laten komen in de nieuwe opzet; − de fraaie singel met bajonet in het hart van de wijk met mooie brug behouden en versterken; − de singelstructuur langs de Lozerlaan en bijzondere positionering van de bebouwing hierlangs laten terugkeren. Zo ontstaat een eigen, uniek nieuw imago. Dit plan is opgenomen in de Nota van Uitgangspunten (RIS308508) en in het projectdocument (DSO/10228032).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10234833

Weging om over te gaan tot voordracht De plannen voor de Dreven zijn meerdere malen in de Welstand- en Monumentencommissie besproken. De commissie heeft grote zorgen over de plannen voor verdichting die op gespannen voet staan met, in het bijzonder, de beschermde waarde van de openverkavelingsstructuur. Daarom heeft de commissie op eigen initiatief, vooruitlopend op de nota van uitgangspunten, een preadvies uitgebracht. Hierbij heeft de commissie gepleit voor de ontwikkeling van een nieuw stedenbouwkundig plan binnen de kaders van het beschermde stadsgezicht in De Dreven. In het preadvies werd aangenomen dat alleen een grootschalig renovatie scenario tegenover het huidige scenario is gewogen. Dit is niet het geval. Er zijn ook meerdere tussenvarianten uitgewerkt en onderzocht (de ‘oorspronkelijke tussenvariant’, een ‘minimale tuinstadvariant’ (toevoeging ca. 350 woningen) en een ‘maximale tuinstadvariant’ (toevoeging 600 woningen). Bij het besluit over de nota van uitgangspunten voor de Dreven zit een uitgebreide wegingsnotie tussen de verschillende varianten voor verdichten en vernieuwen binnen het beschermd stadsgezicht (RIS308508, bijlage 8), waar de omschrijving van de tussenvarianten is toegevoegd om dit beter in beeld te brengen. Verschillende onderdelen van de weging zijn toegevoegd aan deze voordracht (bijlage 3 t/m 6).

Hierbij zijn de belangen gewogen op het gebied van sociaal maatschappelijke problemen, volkshuisvestelijke opgave, terugkeermogelijkheden voor de huidige huurders, wooncomfort, duurzaamheid, effectiviteit van corporatie-investeringen, financiële haalbaarheid en de aantasting van de cultuurhistorische waarde. Conclusie uit de weging was dat binnen de kaders van de beschermde status onvoldoende ruimte was om de doelstellingen en ambities voor de wijk te realiseren. Het is uiteraard te betreuren dat ingrijpende maatschappelijke ontwikkelingen soms een zodanige herstructurering vergen dat niet langer binnen de context en structuur van het beschermde stadsgezicht kan worden gewerkt. Met de beoogde stedenbouwkundige ingrepen, het in beeldkwaliteit laten terugkeren van een herinterpretatie van de wederopbouw-architectuur en het aanwijzen van een aantal van de meest aansprekende blokken tot gemeentelijk monument blijven de oorspronkelijke waarden echter op onderdelen beleefbaar én wordt de wijk getransformeerd naar een toekomstbestendige woonomgeving, die ook de woningopgaven zo goed mogelijk faciliteert. De leefbaarheid in de wijk gaat hiermee vooruit en er wordt een belangrijke stap gezet in de vereiste verduurzaming van de woningvoorraad.

Bovendien komt zo een uiterst betaalbaar en kwalitatief woningprogramma tot stand, waarmee huidige bewoners – blijvers, stijgers en doorstromers – kunnen worden bediend. Een woonprogramma dat weer minstens een halve eeuw mee kan. Daarom doet het college een voordracht aan de raad tot intrekking van de aanwijzing van De Dreven tot beschermde stadsgezicht (RIS310286). Voorliggend besluit wordt gelijktijdig met het besluit over het projectdocument voorgelegd aan de raad. Vrijgave concept voordracht Het college heeft 12 oktober 2021 een concept voordracht tot intrekking van de beschermde status vrijgegeven voor inspraak. 19 oktober 2021 is deze gepubliceerd in het gemeenteblad. De publicatie is ook aangekondigd in de fysieke nieuwsbrief die iedereen in de buurt ontvangt. De concept voordracht is naar de Welstand en Monumentencommissie gestuurd voor een definitief advies. Tijdens de inzagetermijn zijn 6 zienswijzen binnengekomen. Deze worden behandeld in de nota van beantwoording (bijlage 8). Hierbij komen een aantal punten generiek terug: - Springt het college niet te lichtzinnig om met dit besluit? Het college denkt zeker niet lichtzinnig over deze beslissing en onderkent ook nog steeds de cultuurhistorische waarde van de Drevenbuurt. De problemen die de buurt echter nu kent zijn van een structurele aard en worden groter en niet kleiner als er niet wordt ingegrepen.

Het ingrijpen met woningverbetering is een noodzakelijke ingreep om dit tij de keren.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10234833

Hierbij erkent, en betreurt, het college dat bepaalde cultuurhistorische waarden verloren zullen gaan maar in de totale weging hebben de belangen van de leefbaarheid van de buurt en de woonkwaliteit voor de mensen hier uiteindelijk zwaarder gewogen. Dit betekent niet dat de erfenis van de oorspronkelijke opzet wordt weggegooid, deze wordt ingebed in de vernieuwde buurt. In deze nieuwe buurt worden de meest krachtige delen van de bestaande buurt geïntegreerd waarmee een gelaagd stadsbeeld van oud en nieuw ontstaat. De karakteristieke voormalige winkelbebouwing met portiekwoningen langs De Dreef en rond het pleintje centraal in de wijk blijven behouden en worden gerenoveerd. Het orthogonale straten- en bebouwingspatroon en de herhaling en afwisseling van langs- en kopgevels met groene ruimte en diagonale zichtlijnen tussen gebouwen komen terug in een nieuwe opzet. De fraaie singel met bajonet in het hart van de wijk met mooie brug blijft behouden en wordt zelf uitgebreid. Langs de singelstructuur bij de Lozerlaan komt nieuwbouw terug in dezelfde bijzondere positionering van de huidige bebouwing. Toch is deze aanpak zo verregaand dat die niet te verenigen is met de status van Gemeentelijk Beschermd stadsgezicht. De woningdichtheid en de variatie aan woningtypes kan sterk toenemen. Hierbij staat het terugbouwen van het aantal huidige sociale huurwoningen voorop.

- Vormt dit besluit geen precedentwerking voor de status van andere beschermde uitbreidingswijken? Het is een logische gedachte om precedentwerking te vrezen als de status van beschermd stadsgezicht van een wijk wordt ingetrokken. Precedentwerking kan alleen ontstaan als er sprake is van sterk vergelijkbare situaties. Er zijn in Den Haag ook andere naoorlogse uitbreidingswijken met een beschermde status maar die zijn niet per definitie vergelijkbaar met de Drevenbuurt. Zoals omschreven in bijlage 1 is de Drevenbuurt niet één van de 30 wederopbouwgebieden die door het rijk van nationaal belang worden geacht in de “visie erfgoed’. Dit in tegenstelling tot de andere naoorlogse beschermde gebieden in Den Haag: het ‘Spoor van de Atlantikwal’ (Sportlaan-Zorgvliet) en Mariahoeve. Deze zijn wel aangewezen op de nationale kaart. Dat is in deze situatie dus niet aan de orde, waarmee deze status onderscheidend is van de anderen. - Is er geen plan te maken waarbij er meer gerenoveerd wordt en/of de oorspronkelijke verkavelingsstructuur gehandhaafd blijft? Er zijn binnen de planvorming vele varianten onderzocht. Ook varianten die een veel kleinere inbreuk deden op de verkavelingsstructuur en varianten met zeer veel renovatie. Deze staan nader omschreven in bijlage 3 en 4.

Uiteindelijk bleken deze varianten onvoldoende invulling te geven aan de doelstelling om de huidige huurders allemaal weer een plek te kunnen geven in de nieuwe buurt, een uiterst betaalbaar woonprogramma te creëren, maar ook een programma dat verandering teweeg brengt in de sociaal maatschappelijke problemen in de wijk. Betaalbaarheid, woondifferentiatie, mogelijkheden voor een wooncarrière, groter sociaaleconomisch draagvlak voor voorzieningen en een directere relatie tussen gebouw en buitenruimte worden als essentieel gezien om de leefbaarheid in de wijk te verbeteren. Ten aanzien van renoveren, of niet, speelt het volkshuisvestelijk rendement op de investering voor de corporatie een grote rol. Renovatie is kostbaar met uiteindelijk een suboptimaal resultaat: een duurder woonprogramma, geen terugkeermogelijkheid voor alle bewoners, woningen hebben nog geen lift, geluidsproblemen zijn niet goed op te lossen, mogelijkheden met woningindelingen zijn beperkt, het groen wordt nog steeds omsloten door bergingen en de energieprestatie is niet gelijkwaardig aan nieuwbouw. Deze problemen komen grotendeels voort uit hoe de woningen destijds zijn gebouwd (als goedkope en snelle volkshuisvesting) en niet vanuit achterstallig onderhoud.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10234833

Welstandsadvies De commissie adviseert negatief over de voordracht tot intrekking van het besluit tot aanwijzing van Vrederust-West (Drevenbuurt) tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht. De commissie beschouwt de Drevenbuurt als een monument van de naoorlogse volkshuisvesting. De commissie stelt dat de binnen de huidige ruimtelijke opzet (strakke repetitie van de stempelbebouwing) en landschappelijke (de groenstructuur) opzet en met gebruikmaking van de cultuurhistorische kernwaarden de opgaven van deze tijd ingepast kunnen worden. De commissie constateert dat deze vroegtijdige weging van kernwaarden niet heeft plaatsgevonden. Het college deelt niet deze mening. Vanaf de eerste stappen in de planontwikkeling zijn de cultuurhistorische waarden van de Dreven prominent geweest bij het ontwikkelen van de verschillende varianten. Bureau Palmbout was zelf betrokken bij de oorspronkelijk waardestelling en heeft deze waarden uitvoerig geanalyseerd. Dit wordt ook duidelijk uit de wegingsnotitie van Palmbout waarin de cultuurhistorische analyse, die gebruikt is bij de oorspronkelijke aanwijzing, integraal is opgenomen. Er zijn vele varianten ontwikkeld die in verschillende maten zich conformeerden aan de huidige verkavelingsstructuur. Ten onrechte stelt de commissie dat alleen voor de twee uiterste varianten een weging is gemaakt op basis van kosten-referentie kader.

Zeker vier varianten zijn allemaal tot volwaardige verkavelingsstudies uitgewerkt die ruimtelijk beoordeeld konden worden, waar programma’s in te projecteren waren en waaraan gerekend kon worden. In bijlage 3 staat uitgebreider omschreven dat er meerdere openverkavelingsvarianten zijn onderzocht met verschillende verdichtingsgraden. Inmiddels is er in het kader van de structuurvisie Zuidwest een cultuurhistorische analyse uitgevoerd voor heel Zuidwest door bureau Crimson Architectural Historians & Urbanists uitgevoerd en in november 2021 (bijlage 7). De commissie stelt dat dit onderzoek het vertrekpunt had moeten vormen van de planvorming, maar in de praktijk bevestigt dit onderzoek alleen dezelfde cultuurhistorische waarden die ook al benoemd werden bij de oorspronkelijke aanwijzing. Het college onderkent deze waarden, maar dient een brede afweging te maken met het oog op de leefbaarheid van de buurt, de woonkwaliteit en betaalbaarheid van het woonprogramma. Ook de commissie uit zorgen over precedentwerking. Hierop is in de vorige paragraaf al ingegaan. De commissie adviseert om een stedelijke wijkvisie op te stellen die zich niet beperkt tot gebieden in eigendom van één corporatie en om deze visie leidend te maken voor een alternatief plan voor de Dreven.

Deze visie moet gebaseerd zijn op een integrale aanpak in vernieuwing en verdichting, zowel ten aanzien van de klimaatopgave, energietransitie als woon- en bouwtechnische kwaliteit en in relatie tot kosten en grondexploitaties. Een dergelijk visie wordt opgesteld en is de structuurvisie Zuidwest. Dreven-Gaarden-Zichten en de visie Zuidwest worden parallel opgesteld. De opgave in Den Haag Zuidwest is grootschalig, meervoudig, langdurig en zeer urgent. Om de neerwaartse spiraal van de wegtrekkende middenklasse tegen te gaan, is een grootschalige samenhangende aanpak nodig. De sociale programma’s die vanuit de Regiodeal geadresseerd worden zoals samenleving, participatie, bewegen leren en werken, moeten parallel lopen met een fysieke aanpak van vernieuwing en verdichting. Die verdichting is gewenst omdat: − voor een noodzakelijke verhoging van de leefbaarheid meer variatie in woonmilieus nodig is en er meer balans moet komen in de verhouding tussen sociaal en marktwoningen;

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10234833

− − − −

we als gemeente niet willen inleveren op de sociale woningvoorraad in de buurt, sterker nog deze sociale woningvoorraad wil uitbreiden zodat iedereen een terugkeergarantie heeft; we als gemeente vasthouden aan het beleid dat 30% van de toegevoegde extra woningen sociale woningen moeten zijn; we een bijdrage willen leveren in de vraag naar woningen in Den Haag; het toevoegen van woningen bijdraagt aan de financiële haalbaarheid.

De voorliggende plannen voor de Dreven conflicteren niet met de studies, analyses en ambities zoals die zijn opgenomen in de tussenproducten van de visie. Het college stelt voor om contrair tot het advies van de Welstand te kiezen voor intrekking van de status van beschermd stadsgezicht voor De Dreven. Conclusie De situatie in De Dreven is urgent. De woningen zijn bouwtechnisch aan grote ingrepen toe en voldoen qua wooncomfort niet aan de eisen van deze tijd. Er zijn grote sociaal maatschappelijke problemen en er liggen opgaven in het kader van volkshuisvesting en verduurzaming. Er is grote behoefte aan een meer gedifferentieerde en toekomstbestendige woningvoorraad die blijvers stijgers en nieuwkomers kan bedienen. Dit kan bijdragen aan het keren van de neerwaartse spiraal waarin de wijk qua leefbaarheid is geraakt. Het is niet mogelijk is om de gewenste woningdifferentiatie aan te brengen met behoud en uitbreiding van het huidige sociale huurprogramma zonder een aanzienlijke verdichting, die verder gaat dan past binnen de kaders van het beschermd stadsgezicht. Gezien deze zwaarwegende redenen doet het college een voordracht tot intrekking van deze status. Voor de nieuwe buurt wordt ingezet op behoud van enkele essentiële kwaliteiten van de buurt. Door bestaande bouw en nieuwbouw te combineren tot een ‘gelaagd stadsbeeld’ ontstaat een eigen, uniek nieuw imago.

Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: De raad van de gemeente Den Haag, Gezien het besluit van het college van 21 december 2021, Besluit: I. in te trekken het besluit tot aanwijzing van De Dreven tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht (RIS120560) conform artikel 5:3 van de Monumentenverordening Den Haag 2019; II.

te laten vervallen de aanwijzing Vrederust-West (Drevenbuurt) in het gemeentelijk monumentenregister.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 10 februari 2022. De griffier,

De voorzitter,

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10234833

Bezwaar Bent u het niet eens met dit besluit? En bent u belanghebbende? Dan kunt u een bezwaarschrift indienen. Stuur dit uiterlijk binnen zes weken na de datum bekendmaking van het besluit in. Maakt u gebruik van internet? Dien uw bezwaarschrift dan in via www.denhaag.nl/bezwaar. U heeft hiervoor DigiD nodig. Op www.denhaag.nl/bezwaar vindt u meer informatie. E-mailen kan niet. Beschikt u niet over internet, dan kunt u het bezwaarschrift ook opsturen naar het volgende adres: Burgemeester en wethouders van Den Haag, AWB / bezwaar. Postbus 12 600 2500 DJ DEN HAAG Vermeld in uw bezwaarschrift: naam, adres, telefoonnummer (waar wij u overdag kunnen bereiken) en emailadres; de datum en handtekening; een duidelijke omschrijving van het besluit waartegen u bezwaar maakt. Stuur een kopie van het besluit mee en noem het kenmerk; de argumenten voor bezwaar. Dient u namens iemand anders het bezwaar in? Stuur dan een schriftelijke en ondertekende verklaring (volmacht) mee waaruit blijkt dat u namens die persoon het bezwaar mag indienen. Bij een spoedeisend belang kunt u na het indienen van een bezwaarschrift een verzoek om voorlopige voorziening indienen bij de rechtbank Den Haag.

6/6