20211007-RIS309865 GEAMENDEERD Raadsvoorstel PUK Bellevue - MB-HB

Datum

Registratienummer

31 augustus 2020

DSO/10165839 RIS309865

Voorstel van het college inzake Planuitwerkingskader Bellevue Toelichting De Bellevue locatie (KJ-Plein 2, Bezuidenhoutseweg 1-5 en Oranjebuitensingel 6-13) bevindt zich binnen één van de aangewezen investeringsgebieden uit het ‘Coalitieakkoord 2018-2022’, namelijk het gebied Policy Campus Centraal waarvoor de Gebiedsagenda Overkluizing Utrechtsebaan (A12) / CS Oost is opgesteld (RIS301328). In de gebiedsagenda zoals aan de raad aangeboden (RIS301329) zijn de stationsgebieden aangewezen als prioritaire gebieden om de programmatische opgave voor wonen, werken en voorzieningen op te vangen middels de principes van verbinden, verdichten, vergroenen en verduurzamen uit de Agenda Ruimte voor de Stad. De Bellevue locatie is daarin benoemd als een ontwikkelingslocatie (incl. fasering) waarvoor door een initiatiefnemer een eerste aanzet was gegeven om te komen tot een plan voor de gehele locatie (inclusief de Staedion kavel).

Het project 'Bellevue' betreft de herontwikkeling van het gebied tussen de Rijnstraat/Koningin Julianaplein, Bezuidenhoutseweg, de Oranjebuitensingel en de Hoftoren. Namens de Zwitserse pensioenfonds belegger CPV/CAP Pensionskasse Coop heeft vastgoedmanager en ontwikkelaar PATRIZIA de kantoorgebouwen gelegen aan Bezuidenhoutseweg 1-5, 13 en Oranjebuitensingel 6 in Q4 2018 verworven. Dit deel vertegenwoordigt ca. 50% van de ontwikkelingslocatie/Toren West. In overleg met de Gemeente heeft PATRZIA de intentie uitgesproken op deze locatie een hoogbouwontwikkeling met gemixt programma te realiseren, welke intentie de overige eigenaren in

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

het gebied, de Haagse ontwikkelaar Downtown Developers en woningcorporatie Staedion, hebben onderschreven. Aangrenzend aan de Bellevue locatie is een appartementencomplex aan de Oranjebuitensingel gesitueerd. Deelname van de VvE Oranjehout zou een mogelijkheid zijn binnen het vastgestelde PUK. Partijen hebben de intentie een hoogbouwontwikkeling met gemixt programma te realiseren, waarvoor in mei 2019 in samenwerking met de gemeente is gestart met onderzoeken en programmeringswerkzaamheden voor het opstellen van een planuitwerkingskader (PUK) voor de herontwikkeling van de Bellevue locatie. Op 1 december 2020 heeft het College dit PUK vastgesteld. Op 1 juli 2021 heeft uw raad de Structuurvisie CID vastgesteld (RIS307135). De Bellevue locatie is daarin aangewezen als een toekomstige ontwikkelingslocatie (Bijlage IV.1. Ontwikkellocaties Policy Campus Centraal/Campus Boulevard). Gegeven deze raadsbehandeling wordt het PUK bij deze alsnog aangeboden aan de Raad. Na vaststelling van het PUK zal een Anterieure Overeenkomst (AO) worden gesloten. Na de vaststelling van de anterieure overeenkomst zal het bestemmingsplan moeten worden gewijzigd waarna er een omgevingsvergunning kan worden ingediend.

De verwachting is dat er in 2023 gestart kan worden met de realisatiefase en daarmee de herontwikkeling van de Bellevue-locatie welke positief bijdraagt aan de gemeentelijke ambities voor het CID-gebied Beoogd toekomstig programma Partijen hebben de ambitie de locatie te herontwikkelen tot een attractieve, groene en duurzame omgeving waar het plezierig wonen, werken en recreëren is. Dit in lijn met de ambities die de gemeente heeft vastgelegd in het CID programma. Het programma bovengronds heeft maximaal 128.000m2 bvo. De onderstaande tabel geeft een overzicht van het beoogde programma van de ontwikkeling dat is afgezet tegen het huidige programma. Functie Huidig Kantoor- en economisch programma 24.360 m2 bvo Woonprogramma 0 m2 bvo Detailhandel & voorzieningen 335 m2 bvo

Parkeerplaatsen inclusief een mobiliteitshub

221 plekken

Toekomstige situatie Min. 28.000 m2 bvo Ca. 93.000m2 bvo (1200 eenheden) De detailhandel functie wordt begrensd tot max 3.500m2. De leisure/sportfunctie wordt begrensd tot max 8.000m2 0 – 221 plekken (waaronder deelmobiliteit) + circa 2.500 fietsparkeerplekken

Kort gezegd een toevoeging van maar liefst 1200 woningen aan de woningvoorraad per 2025 (360 sociale huur) en een daarbij passende uitbreiding van detailhandel en voorzieningen. Daarnaast krijgt de kwaliteit van het vastgoed alsmede de buitenruimte een kwalitatieve impuls. De betreffende ontwikkeling verbetert een belangrijke entree tot de stad vanaf het Centraal Station naar het centrum in de vorm van een nieuw, transparant en doorwaadbaar gebouw, attractieve buitenruimte en extra groen, met name op het dak van het pand.

2/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

De ontwikkeling van de Bellevue locatie draagt op een aantal punten positief bij aan de ontwikkeling van de stad. Dankzij de voorgenomen ontwikkeling: − kan de Bellevue locatie en daarmee het CID-gebied een kwaliteitssprong maken; − draagt de locatie bij aan het ontstaan van een dynamisch gemengd gebied, waar het ook buiten kantoortijden plezierig en levendig is; − biedt de gemeente tenminste 1.200 huishoudens, met een centrum stedelijke en hoog stedelijke woonwens, de kans op een (betaalbare) woning; − de Bellevue ontwikkeling levert een grote bijdrage aan de oplossing van het woningtekort in Den Haag en biedt een oplossing aan doorstroming problematiek door een breder aanbod van diverse typologieën van woningen in verschillende prijssegmenten en inkomensgroepen; − 30% sociaal woningbouw conform de Woonagenda 2020-2023; − 20% betaalbare woningen gerealiseerd . Deze woningen vallen wel binnen de vrije sector, maar zullen qua huurniveau vallen in de categorie €750 - €1000.

In de Anterieure Overeenkomst zullen afspraken worden gemaakt over de indexatie over een periode van 20 jaar, zodat deze woningen in de categorie betaalbaar blijven , voor welke afspraken de bepalingen ‘middenhuur’ dienaangaande uit de Woonagenda 2020-2023 uitgangspunt zijn; − wordt 28.000m2 economisch programma toegevoegd geheel in lijn met de Nota ‘Kantorenstrategie Den Haag 2018-2030 de gebruiker centraal 2.0’ (RIS300807) en Urgentieprogramma Kantoren (RIS 308400); − leveren we een belangrijke bijdrage aan de voor het succes van het CID noodzakelijke duurzame mobiliteitstransitie dankzij een ondergrondse fietsenstalling van ca. 2.500 p.p. en een mobiliteitshub met duurzame mobiliteitsoplossingen; − wordt er bijgedragen aan het vergroenen van de huidige stenige locatie.

Dat is niet alleen essentieel voor het verkrijgen van de benodigde verblijfskwaliteit, maar ook om de effecten van klimaatverandering op dit gebied te verkleinen; − bevordert de gemeente verduurzaming en vergroening van de stad, omdat er een kwaliteitsslag plaatsvindt in het openbaar gebied met nieuwe ontmoetingsplekken en meer hoogwaardige openbare ruimte voor de voetganger; − zorgt de gemeente voor een multifunctioneel programma dat bijdraagt aan een kosmopolitische uitstraling op de omgeving van de binnenstad en aan interactie ten behoeve van de gewenste cluster- en campusontwikkeling; − draagt de gemeente bij aan een internationaal competitief economisch hart voor de stad; − wordt er een secundaire loopstroom gecreëerd naar het Muzenplein middels een loopbrug over de Oranjebuitensingel. Woonbeleid De Haagse Woonagenda 2020-2023 is uitgangspunt bij de uitwerking van het woningbouwprogramma en de beoogde ontwikkeling voldoet als gezegd aan de daarin opgenomen uitgangspunten. Aldus ligt er met deze ontwikkeling een kans om een substantiële bijdrage te leveren aan de woonurgentie (incl. sociale en betaalbare woningen) door woonruimte toe te voegen (ca. 1.200 woningen, waaronder 30% sociaal en 20% betaalbare woningen) voor diverse demografische groepen met verschillende inkomensniveaus, leeftijden en beroepsgroepen (starters, gezinnen, senioren).

Het woonprogramma is in lijn met de ambities en doelstellingen van de Woonvisie 2020 – 2023.

3/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

Daarnaast draagt het woonprogramma specifiek bij aan het oplossen van de doorstromingsproblematiek door het aanbieden van diverse typologieën van woningen en segmenten (sociaal en vrije sector) voor verschillende doelgroepen: − urban living woonconcept: jong talent en kenniseconomie en onmisbare beroepsgroepen; − sociaal woonconcept; − best Age Living woonconcept: actieve senioren; − stedelijke gezinnen . Sociaal In het woningbouwprogramma is plaats voor 30% sociale woningbouw. Dit is goed voor circa 360 woningen. Staedion heeft als één van de ontwikkelende partijen aangegeven positief tegenover de ontwikkeling te staan en mee te willen werken aan het sociale woningbouw gedeelte van het plan. Hiermee voldoet het plan dus aan de wens van de gemeente van 30% sociale huur. Iets wat voor deze locatie uniek genoemd mag worden. Vrije sector en betaalbare huur Het vrije sector programma bedraagt 70% van het woonprogramma. Van het vrije sector programma valt 20% onder betaalbare huur met een huurniveau van tussen de € 750,- en € 1.000,- euro per maand. Een afwijking van het percentage woningen <40m2 naar max 40% in plaats van de gestelde 20% zal voldoen aan de uitzondering die de Woonagenda 2020-2023 mogelijk maakt, namelijk studentenwoningen, zorgwoningen en bijzondere concepten.

Er wordt aandacht besteed om de kleine woningen (< 40 m2 GBO) zoveel mogelijk te gelijkmatig verdelen over de diverse categorieën woningen (sociaal, middenhuur en overig). Om langjarig de betaalbaarheid van de woningen te garanderen wordt afgesproken dat de woningen voor tenminste 20 jaar in eigendom van de belegger blijven, waarbij in de Anterieure Overeenkomst afspraken gemaakt worden over de indexatie over een periode van 20 jaar. Uitgangspunt hierbij is om de bepalingen dienaangaande uit de Woonagenda 2020-2023 te volgen. Een uniek onderdeel van het woonprogramma in Bellevue is het Urban Living Concept. Dit concept heeft als doel jong hoogopgeleid talent voor de stad te behouden en aan te trekken. Hierbij wordt de samenwerking gezocht met de Universiteit Leiden (mogelijk als huurder om commerciële opleidingen aan te beiden) en de Hotelschool The Hague. Ook wordt huisvesting gereserveerd voor afgestudeerden en academici en kunnen stagiaires en afgestudeerden van de Hotelschool werkervaring opdoen voor bijvoorbeeld event manager, receptionist(e) of gastheer of -vrouw. Tenslotte ontwikkelt PATRIZIA een ‘Best Age Living’ concept voor de senioren. Dit concept maakt onderdeel uit van het project Bellevue.

De doelgroep bestaat uit actieve ouderen die worden aangetrokken tot een stedelijke levensstijl en zich in de nadagen van hun beroepsmatige leven of start van hun pensioenleeftijd bevinden (meestal 65 jaar en ouder). Doelstelling van het concept is een gemeenschap te creëren waarin bewoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen leven en deel uit blijven maken van een breed sociaal netwerk. Het complex zal een aantal gemeenschappelijke ruimtes bevatten waar deze doelgroep samen kan komen en waar activiteiten worden georganiseerd. Het senior-living-gedeelte bestaat uit twee en driekamerappartementen die bestemd zijn voor de vrijesector verhuur. Bellevue brengt een nieuw digitaal service- en community-concept met een toegang tot voorzieningen binnen het gebouw (zoals bijvoorbeeld health & wellness center met een

4/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

gezondheidscentrum, groene recreatieruimtes en sociale ontmoetingsplekken) en in de nabijheid, aan mensen die de tijd, energie en mogelijkheden hebben om ten volle van een stedelijke levensstijl te genieten. Een veilige gemeenschap, gezonde diensten, voorzieningen die waarde toevoegen en ideeën om het leven nog leuker te maken. Economie In de PUK is een minimum van 28.000 m2 economisch programma opgenomen. Een deel van het programma is eventueel ook een kans om aan te bieden aan het RVB ten behoeve van het plaatsen van de Koninklijke Bibliotheek (KB). Hier is een verkenning naar gestart. Het economische programma bestaat uit verschillende kantoorconcepten zoals campus-achtige flexibele kantoorruimtes en traditionele kantoor meters in de stedelijke laag. Hiermee wordt voldaan aan de gemeentelijke ambitie die staat geformuleerd in de Nota Kantorenstrategie Den Haag 2018 – 2030 en Urgentieprogramma Kantoren Den Haag (mei 2021). Mobiliteit In de visie op mobiliteit voor de Bellevue locatie op steenworp afstand van het Centraal Station ligt de nadruk vanzelfsprekend op OV, deelmobiliteit en gezondere manieren van bewegen. In de fase na het PUK, het sluiten van de anterieure overeenkomst, zullen de exacte aantallen parkeerplekken vastgelegd worden, waarbij deze zeker niet zullen toenemen ten opzichte van het huidig aantal en vooral bestemd zijn voor het economisch programma.

Bewoners van de Bellevue zullen dan ook met name aangewezen zijn op OV en fiets, of een deelautosysteem. Verdere afspraken die hierover worden vastgelegd zijn bijvoorbeeld het huren van aantallen parkeerplaatsen in omliggende garages of het afdragen aan het parkeerfonds. Uitgangspunt is de Nota parkeernormen CID en Binckhorst Den Haag 2020 (RIS306160) vastgesteld op 7 oktober 2020. De stationsgebieden in het CID zijn bij uitstek geschikt om je te voet en te fiets te verplaatsen. Het OV is hier altijd dichtbij. Daarnaast kan een palet aan deelmobiliteit voorzien in een deel van de vervoervragen. Het hebben van een eigen auto is hierdoor voor veel toekomstige bewoners en gebruikers van dit gebied niet noodzakelijk. Specifiek voor dit plan wordt er in dit stadium van de planvorming een brandbreedte opgenomen voor het maximale aantal parkeerplaatsen dat op de locatie zelf mag worden gerealiseerd. Dit is van 0 tot het huidige aantal parkeerplekken, dus gemaximaliseerd aan 221 stuks. De wens van de gemeente is om dit aantal in de verdere planvorming naar ongeveer de helft terug te brengen. De verwachting is dat de verkeersdruk in de directe omgeving acceptabel blijft voor een veilige verkeerssituatie en tegelijkertijd past binnen de beoogde kwaliteit en gebruik van de openbare ruimte.

Naast autoparkeren wordt een inpandige fietsenstalling met een capaciteit van circa 2.500 plekken voorzien. Hoogte Het initiatief gaat uit van twee torens van 180 meter hoog. Hiervoor zijn diverse aspecten bekeken en afwegingen gemaakt. *B. Het initiatief gaat uit van twee torens van 165 meter, inclusief Kroon, hoog. Hiervoor zijn diverse aspecten bekeken en afwegingen gemaakt. Daarbij is de voorwaarde dat het oorspronkelijke woonprogramma zoveel mogelijk in stand blijft en het percentage sociale woningbouw gehandhaafd blijft. Met wind- en bezonningsonderzoeken wordt bekeken of de torens van 165 meter inpasbaar zijn tegen die randvoorwaarden.

5/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

−

−

−

−

Programmatisch: Bellevue is in de stadsstructuur een zeer strategische locatie waar. De programmatische wens op deze locatie komt voort uit de opgaves zoals genoemd in onder andere het Urgentieprogramma Kantoren en de Structuurvisie CID. Het betreft hier economische functies, voorzieningen, kantoor- en werkruimtes en woonruimte. Belangrijk hierbij is dat voorzien wordt in een substantieel deel sociale woningen op een zeer prominente locatie in de Binnenstad. Om alle programmatische wensen te kunnen huisvesten is bijbehorend bouwvolume nodig, zowel in de stedelijke laag als in de hoogbouwvolumes. Ruimtelijk: Op basis van nota ‘Haagse hoogbouw Eyeline en Skyline’ (RIS 2984480) is onderzocht welke kwalitatieve criteria leidend zijn voor de hoogte. o Beleving van de skyline, het silhouet van de stad: Bestaande hoogbouwvolumes in het gebied zijn over het algemeen in de categorie 70-100 meter of rond 140 meter. Voorkomen moet worden dat met nieuwe toevoegingen de skyline ‘dicht slibt’ doordat veelal dezelfde categorie hoogte gehanteerd wordt en de hoogbouw samen één massa gaat vormen en hiermee de gewenste doorzichten en ruimtelijkheid beperkt. Er is voor locatie Bellevue daarom een duidelijke ‘sprong’ in de hoogte gemaakt vanwege de ligging aan het groen van de Koekamp.

o Vanuit verschillende posities is de impact van de hoge volumes op de ‘skyline’ en vanuit belangrijke zichtlijnen in de stad (onder andere zicht vanaf de Hofvijver) onderzocht. Doel hierbij is om een consistent totaalbeeld te verkrijgen; variërende en oplopende bouwhoogtes, met voldoende transparantie en doorzichten tussen de (bestaande en nieuwe) torens door. De huidige configuratie van het bouwplan voldoet hieraan. o Beleving van de stad op ooghoogte: De situering aan de grootschalige openbare ruimte van Koekamp/Malieveld en de afstand die tot de bebouwing genomen kan worden, biedt ruimte voor grotere bouwvolumes. Ruimtelijk: Hoewel er geen maximumhoogte geldt, moet wel voldaan worden aan de eisen voor de kwaliteit van de omliggende openbare ruimte (wind/zon) en routes, de eisen aan de aangrenzende plinten van het gebouw, en de stedelijke laag. Met wind- en bezonningsonderzoeken is bekeken of de torens van 180 meter inpasbaar zijn tegen die randvoorwaarden. Qua wind wordt voldaan aan de Haagse norm ‘slentergebied’ hetgeen in het PUK is opgenomen. Qua bezonning kan er uit de rapporten geconcludeerd worden dat er geen negatieve impact op flora en fauna in de Koekamp plaatsvindt. Wel wordt een zeer klein aantal bestaande woning (17) door deze ontwikkeling verder onder de Haagse norm gebracht.

Hierbij moet aangetekend worden dat deze woningen in de huidige situatie, onafhankelijk van Bellevue, al een zeer slechte bezonning kennen, dan wel niet voldeden aan de norm. Ruimtelijk: In de directe omgeving zijn veel torenensembles, 2 bij elkaar horende torens, aanwezig. Veelal van gelijke hoogte, zoals de 2 ministerietorens van JuBi aan de Turfmarkt, de 2 ministerietorens van Castalia en de 2 nieuwe torens van OCKJ. De beide torens van Bellevue passen in dit ruimtelijk thema.

Samenvattend is de keuze van de hoogte het resultaat van de volgende factoren: − beleidseisen en gemeentelijke programmatische doelstellingen voor de Bellevue gebied (incl. Urgentieprogramma Kantoren en Woonagenda 2020 – 2023), Agenda Ruimte voor de Stad, de Gebiedsagenda Policy Campus; Structuurvisie CID; − stedenbouwkundige randvoorwaarden en uitgangpunten (Nota Haagse Hoogbouw Eyeline & Skyline) en; − marktconformiteit en de financiële en technische haalbaarheid (massastudie).

6/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

Voorzieningen Het verdichten en toevoegen van meerdere functies maakt dit deel van de stad economisch aantrekkelijker. Het gebied vormt gezien haar ligging nabij het station en de binnenstad en in het hart van de Policy Campus een belangrijke plek in de stad. De hoge dichtheid aan woningen (ca. 1.200 woningen/1.680 inwoners gebaseerd op 1.5 inw/woning) en economisch programma (ca. 28.000m2 bvo) op de Bellevue locatie en de omgeving zorgen voor een bijbehorende behoefte aan voorzieningen en ontmoetingsplekken, zowel in de plint van het gebouw als in de openbare ruimte. Functies variërend van een kapper, een galerie, innovatie- en debatruimtes, fysiotherapeut, een commerciële sportfunctie, fietsverhuur & reparatie en bijvoorbeeld een broodjeszaak zijn alle mogelijk. Door te sturen op functies die ‘s avonds open zijn wordt de sociale veiligheid positief beïnvloed. Met een semi-publiek interieur in de Bellevue ontwikkeling ontstaat een nieuwe ruimte in Den Haag die gezien haar ligging een ontmoetingsplek zal zijn voor de bewoners en bezoekers/werknemers in deze omgeving. Het Bellevue zal bijdragen aan het dynamische interactiemilieu doordat met name in het semipublieke interieur op een nieuwe manier functies met elkaar worden verweven. Er ontstaat een functioneel-hybride omgeving die niet meer duidelijk één bestemming heeft.

Er kan gewerkt worden, ontmoet en gegeten worden, diensten worden verleend, maar ook maatschappelijke functies zullen er een plek krijgen. En dit alles in een gebouw dat aantrekkelijk zal zijn gezien haar hoogwaardige en duurzame, groene uitstraling. Vergroenen van de huidige stenige ruimte is niet alleen essentieel voor het verkrijgen van de benodigde verblijfskwaliteit maar ook om de effecten van klimaatverandering op dit gebied enigszins te verkleinen. Met het ruimte bieden aan voorzieningen wordt beoogd aan te sluiten op de bewonerstoename van het gebied. Hiervoor wordt een voorzieningenonderzoek uitgevoerd voor het CID met als deelgebied CSNOI (waar deze locatie onderdeel van is) en worden Integrale Huisvestingsplannen (IHP) vastgesteld voor zorg & welzijn, kunst & cultuur en sport. Deze plannen zijn begin 2022 beschikbaar en geven op gebiedsniveau de benodigde voorzieningen. Vooruitlopend op het voorzieningenonderzoek en de IHP’s is een eerste inventarisatie gedaan op basis van de vastgestelde Referentienormen voor centrum stedelijk woonmilieu. Deze inventarisatie is ook onderdeel van ‘een logboek’, waarmee we verschillende deelbehoeften bijhouden en conform de referentienormen handelen.

Onderwijs

Behoefte conform nota Referentienormen Maatschappelijke voorzieningen Bellevue Bij de vaststelling van IHP Onderwijs is rekening gehouden met woningbouwontwikkeling met de omvang van Bellevue. Er is inmiddels besloten dat voor de meest dichtbijgelegen basisschool in de Rivierenbuurt – de Jan van Nassauschool – de uitbreidingsmogelijkheden onderzocht worden. De school kan met circa 10 lokalen worden uitgebreid. De omgeving kent een zeer beperkt tekort voor middelbaar onderwijs. Hiervoor wordt ingezet op de vervangende nieuwbouw van het Haags Montessori Lyceum Neuhuyskade 40. Scholen voor voortgezet onderwijs hebben een breed, veelal stedelijk, voedingsgebied.

7/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

Eerstelijnszorg

Centrum jeugd en gezin Buurthuis

Bibliotheek Cultuuranker

Sporthal/ zwembad

Buitensport

Speelvoorzieningen

De stadsbrede groei wordt primair opgevangen middels een nieuwe voorgezet onderwijs school in de Binckhorst en op termijn in Den Haag Zuidwest. Er zijn tot en met 2023 voldoende investeringsmogelijkheden beschikbaar voor de uitvoering van het IHP onderwijs, daarna is er onvoldoende budget beschikbaar in het MIP. Dit kan worden opgenomen in de eerstvolgende begroting. Conform de referentienorm is er ca 400 m2 nodig. Zowel binnen de kaders van het PUK als in te huur staande praktijkruimte in de omgeving zijn voldoende mogelijkheden om de behoefte aan eerstelijnszorg op te vangen. De initiatiefnemers van de Bellevue hebben ambitie om een nieuw community concept “Community-as-a-Service” te realiseren, met een toegang tot voorzieningen binnen het project (zoals bijvoorbeeld gezondheidscentrum met wellness en medische diensten, zoals tandarts, huisarts, fysio, mindfulness coach centrum).

Behoefte kan opgepakt worden met bestaande CJG aan de Paviljoensgracht. Conform referentienorm is er slechts ‘0,05 extra CJG’ nodig. Conform referentienorm is er 150 m2 extra aan buurthuisfunctie nodig. Dit wordt opgepakt met Integraal Huisvestingsplan Zorg en Welzijn. Voor nieuwe welzijnsvoorzieningen is nog geen budget beschikbaar. De ontwikkelaar zet in op de realisatie van een community centre en community concept in het Bellevue. Dit betreft een semi-publiek atrium, een ontmoetingsplek voor de bewoners, kantoorgebruikers van het project en de omgeving en niet een specifiek buurthuis. De commerciële voorzieningen in de plint zullen bijdragen aan een dynamisch interactiemilieu. Binnen het concept worden de activiteiten georganiseerd (debatten, exposities, etc. ) die aansluiten op de ambities van het CID en Campus Policy Central. Gegeven deze insteek wordt in een later stadium bepaald of en waar een meer klassieke buurthuisfunctie voorzien wordt. Conform referentienorm is 0,1 extra bibliotheek (50 m2) nodig. Dit kan opgevangen worden met de bestaande centrale bibliotheek op loopafstand. Conform de referentienorm is ca 90 m2 aan extra cultuuranker nodig. Dit wordt opgepakt met Integraal Huisvestingsplan Kunst & Cultuur. Voor nieuwe kunst en cultuur voorzieningen is nog geen budget beschikbaar.

Ruimtelijk is inpasbaarheid op later stadium geen probleem, waarbij ook gekeken wordt naar de samenhang met het eerder genoemde community centre. Conform de referentienorm is er 0,1 sporthal en 0,03 zwembad nodig. Dit is onvoldoende voor concrete investeringen in dit stadium. Voor het CID-Binckhorst in zijn geheel telt de behoefte uiteraard wel op tot daadwerkelijke voorzieningen. Deze behoefte wordt nader geduid in het voorzieningenonderzoek voor het gehele CID en Integraal Huisvestingsplan Sport (begin 2022). Er is nog geen realisatiebudget voorzien. Dit kan worden opgenomen in de eerstvolgende begroting. Conform referentienorm is er 4800 m2 buitensport nodig. In de Structuurvisie CID is al vastgesteld dat voor grootschalige buitensportvoorzieningen geen ruimte is binnen het CID. Er wordt wel voorzien in sportmogelijkheden in de openbare ruimte. Hiervoor wordt in de Vlietzone nog fysieke ruimte en budget geregeld. Hiervoor is nog geen budget beschikbaar. Dit kan worden opgenomen in de eerstvolgende begroting In het PUK is opgenomen dat de omgeving van Bellevue groen zal worden ingericht. Onderzocht moet worden of speelvoorzieningen in het groene binnenhof van Bellevue, het Muzenplein, de Koekamp en ook bij de nieuwe werf van Staatsbosbeheer, kunnen worden

8/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

Sport in de openbare ruimte Speelveldjes zoals Cruyffen Krajicek Courts Openbaar gebruiksgroen

ingepast. Conform typologie structuurvisie CID zullen in de omgeving van het Muzenplein speelvoorzieningen moeten komen (rustgebied). Conform de referentienorm gaat het om 3380 m2 ruimte voor speelvoorzieningen, die opgeteld met voorzieningen op genoemde (deels bestaande) locaties gehaald zullen worden. Conform de referentienorm is er 1200 m2 aan speelveldjes (Cruyff- en Krajicek Courts e.d.) en 1200 m2 aan sportief ingerichte openbare ruimte nodig. De gedachte is om met Integraal Huisvestingsplan Sport in te zetten op uitbreiding van skatebaan op het Malieveld met urban sports. Hiervoor is nog geen besluit en geen budget beschikbaar. Dit kan worden opgenomen in de eerstvolgende begroting.

In het PUK is opgenomen dat na de bouw de omliggende openbare ruimte groen(er) zal worden ingericht. Dit zal gezien de ligging van Bellevue beperkt kunnen. Wel zijn het Haagse Bos en de Koekamp om de hoek, waarmee de bewoners van Bellevue kunnen voorzien in hun behoefte aan groene ruimte. Op de lange termijn zet de Gebiedsagenda Policy Campus in op extra groen bovenop de Utrechtse Baan. Voor het laatste is aanzienlijk budget nodig, dat momenteel nog niet voorzien/in beeld is. Dit kan worden opgenomen in de eerstvolgende begroting.

Samenvattend biedt het bouwplan voldoende ruimte om bij de ontwikkeling horende gebouwde maatschappelijke voorzieningen onderdak te bieden. Dit betreft in ieder geval eerstelijns zorgvoorzieningen. Voor een aantal andere gebouwde maatschappelijke voorzieningen en voorzieningen in de openbare ruimte moeten op een hoger schaalniveau oplossingen worden gezocht. Hiervoor wordt een CID-breed voorzieningenonderzoek opgesteld en wordt gewerkt aan integrale huisvestingsplannen voor Sport, Welzijn en Cultuur. Beeldkwaliteit In het PUK wordt ingegaan over het nog te doorlopen proces met de architect en ontwikkelaar en het Kwaliteitsteam CID (RIS307136). Daarin is opgenomen dat op de uitwerking van het voorliggend ruimtelijk-programmatisch model voor deze locatie de gemeentelijke Welstandnota en de nota Hoogbouw van toepassing zijn. Daarnaast zal, na vaststelling, dit PUK mede als basis dienen voor de uitwerking tot een architectonische visie door de initiatiefnemer. Daarom zijn het van belang in dit PUK aanvullende kaders aangegeven voor de beoogde stedenbouwkundige en architectonische kwaliteit. De gemeente, in de vorm van het kwaliteitsteam CID, wordt betrokken bij het definiëren van de ontwerpvisie. De architectonische ontwerpvisie en dit PUK vormen het beeldkwaliteitskader.

Dit zal voor gemeente en de Welstandscommissie dienen als toetsingskader voor de beeldkwaliteit van de omgevingsvergunningaanvraag. Duurzaamheid De gemeente en initiatiefnemer stellen aan de nieuwe bebouwing hoge duurzaamheidseisen. Voor de gemeente zijn dat in deze fase de eisen zoals gesteld in de Nota Eyeline-Skyline. Dit zijn onder andere de pijlers: energie, groen- en natuurinclusief gebouw en gebied, klimaatbestendigheid en flexibiliteit.

9/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

Als lange termijn beleggers hechten de initiatiefnemers grote waarde aan duurzaamheid. Beide partijen zien duurzaamheid als een integrale opgave in alle fasen van het planvormingsproces. Dit betekent dat al vanaf het eerste begin duurzaamheidsaspecten zijn vertaald naar een eigen duurzaamheidsvisie. De uitwerking van de visie vindt in de volgende fasen plaats. Belangrijke thema’s hierin zijn: − sociale duurzaamheid; − natuurinclusief bouwen; − circulariteit; − gasloze energievoorziening van woningen; − welzijn & gezondheid. Vanwege de complexiteit van de opgave, waaronder de bijzondere hoogte van het project, is het planvoorstel ook al voorgelegd aan het Haags Duurzaamheidsteam (HDT). Conform het HDT-advies zullen initiatiefnemers de duurzaamheidsambitie voor de ontwikkeling aantonen aan de hand van een gezaghebbend duurzaamheidsinstrument zoals GPR, BREEAM of gelijkwaardig. Ten aanzien van de ontwikkeling zal daarbij een “bespoke procedure” worden gevolgd, waarbij vooraf met de organisaties van de instrumenten moet worden bepaald hoe een GPR of BREEAM of een gelijkwaardig meetinstrument kan worden ingezet. De samenwerking tussen de initiatiefnemers en ontwikkelaars van de duurzaamheid tools zal in de toekomstige planvorming dan ook gezocht worden.

Ten aanzien van andere doelstellingen uit de Nota Eyeline en Skyline, zoals natuurinclusief bouwen, klimaatadaptatie met waterberging en het 100% terugbouwen van groen, zal gedurende het gehele ontwikkel- en realisatie proces gemonitord worden of de ambities gerealiseerd worden. In dit verband geldt dat de daken zullen worden ingezet voor vergroening i.c.m. eventuele voorzieningen voor opwekking van duurzame energie en onderhoudsinstallaties. Bij de vergroening van het perceel zal een bijdrage worden geleverd aan de biodiversiteit door bijvoorbeeld de inzet van groene daktuinen en gevels, bomen, een vergroting oppervlak groene binnenterrein. In vergelijking met de bestaande geheel verharde percelen neemt het percentage groen op het perceel aldus flink toe. Participatie Participatie project Bellevue In de maand september 2020 vond de participatie plaats over de PUK-fase van de plannen voor herontwikkeling van de Bellevue-locatie. Vanwege de beperkingen door het coronavirus is er met behulp van de CID-participatieladder gekeken naar alternatieve mogelijkheden en uiteindelijk gekozen voor een online participatieproces. Dit bestond uit drie online bijeenkomsten (webinars), een online enquête, de website www.bellevue-denhaag.nl als platform voor informatie over het project, aanmelden, kijken en terugkijken van de bijeenkomsten en voor het stellen van vragen.

Ook werd een introductievideo gemaakt en werd publiciteit gegenereerd. De gemeente Den Haag plaatste ook een projectpagina over Bellevue op denhaag.nl. Deelname aan de participatiebijeenkomsten stond open voor iedereen, aanmelding was mogelijk via de website. Belanghebbenden, betrokkenen en bewoners in de wijde omgeving zijn huis-aan-huis uitgenodigd (ruim 2.250 adressen). Daarnaast zijn onder meer directe buren, ondernemers en wijkverenigingen per e-mail uitgenodigd (ruim 150 adressen). Tijdens de eerste twee participatiebijeenkomsten zijn nadrukkelijk vragen en suggesties van deelnemers opgehaald. Een deel van deze vragen is direct tijdens de bijeenkomsten behandeld. Alle andere vragen (150 vragen) zijn na afloop beantwoord en schriftelijk toegezonden aan alle deelnemers. Ook vragen die via de website zijn

10/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

gesteld zijn op deze wijze beantwoord. Tijdens de laatste bijeenkomst zijn de resultaten van de eerdere bijeenkomsten van de online enquête teruggekoppeld en is aangegeven wat met deze input wordt gedaan. Dit is terug te vinden in de verslagen van de participatie die o.a. op de website www.bellevuedenhaag.nl staan. Uit de online enquête (en voor de deelnemers met fysieke beperkingen werd de enquête naar huis per post gestuurd) bleek onder respondenten brede steun (72%) te bestaan voor de herontwikkeling van de Bellevue-locatie. Daarbij gaf 71% aan dat de bijeenkomsten een goed beeld hebben gegeven van het project. Er was daarbij sprake van veel waardering voor de hoogbouw in Den Haag. Zo vindt 50% dat de nieuwe skyline van Den Haag laat zien dat Den Haag een moderne, internationale stad is. Bijna 78% vindt hoogbouw op de Bellevue-locatie een goed plan. Hierbij geven zij aan dat het project dan wel van hoge kwaliteit dient te zijn, qua vormgeving, qua voorzieningen en qua woningaanbod. De initiatiefnemers hebben tijdens de participatie op verschillende manieren belanghebbenden en geïnteresseerden opgeroepen zich te melden om verder mee te denken en/of deel te nemen aan een klankbordgroep. Meer dan 100 mensen willen op de hoogte gehouden worden, 66 van hen willen meedenken.

In het vervolg van het project zullen de initiatiefnemers een adviesgroep samenstellen en verschillende meedenkgroepen vormen om mee te denken over diverse thema’s. Tenslotte is in onlangs opgestarte Klankbordgroep CID toegezegd om in gesprek te blijven over de verdere ontwikkeling van de plannen. Evaluatie CID-participatie In het kader van de evaluatie CID-participatie is de Bellevue opgenomen als casus. Bij deze evaluatie zijn er 8 CID-bewonersklankbordgroepen rondom CID betrokken, maar voor de specifieke projecten wordt gekeken naar de bewoners die betrokken zijn bij die projecten. De Bellevue is op verzoek van de bewoners in de CID-bewonersklankbordgroep opgenomen in de evaluatie. Begin maart 2021 is met de evaluatie gestart. Het doel van deze evaluatie is niet afrekenen of verantwoorden, maar leren van het doorlopen participatieproces. Het is dus niet de bedoeling dat het traject opnieuw gedaan wordt, maar om ervan te leren voor toekomstige participatietrajecten.

* *A Alvorens een planologisch juridisch kader wordt vastgesteld (het bestemmingsplan) dient een uitvoerig participatietraject met omwonenden doorlopen te worden, waarbij invulling wordt gegeven aan de architectonische uitgangspunten, waaronder: de architectuur, verbreden van de footprint en omvang van het gebouw ter compensatie hoogteverlaging (binnen stedenbouwkundig verantwoorde uitgangspunten voor lengte/breedte verhoudingen), het op adequate wijze mitigeren van normoverschrijdende winden schaduwhinder en het op adequate wijze zorgen voor klimaatadaptie zoals voldoende waterberging en bestrijden van hittestress. Eventuele aanbevelingen die volgen uit de evaluatie zullen worden meegenomen in de herijking van de Handreiking participatie. Financiën In voorliggend voorstel worden de na vaststelling van het PUK doorlopen ontwikkelingen in het borgen van kaders op het gebied van groen, voorzieningen, mobiliteit etc zo goed mogelijk geduid. Risicodragerschap en financiering van zowel PUK als verdere planvorming ligt bij de ontwikkelaars binnen de voor de raad vastgestelde kaders. Daartoe is in goed overleg bepaald dat behandeling in de

11/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10165839

raad behulpzaam is, zodat eventuele zorgen in het vervolgtraject goed geduid en behandeld kunnen worden. Na vaststelling van het PUK zal een Anterieure Overeenkomst (AO) worden gesloten. Na de vaststelling van de anterieure overeenkomst zal het bestemmingsplan moeten worden gewijzigd waarna er een omgevingsvergunning kan worden ingediend. De verwachting is dat er in 2023 gestart kan worden met de realisatiefase en daarmee de herontwikkeling van de Bellevue-locatie welke positief bijdraagt aan de gemeentelijke ambities voor het CID-gebied. Vervolg Na vaststelling van het PUK zal er gestart worden met het opstellen en ondertekenen van een anterieure overeenkomst. Na de vaststelling van de anterieure overeenkomst zal het bestemmingsplan worden gewijzigd waarna er een omgevingsvergunning kan worden aangevraagd. De verwachting is dat er in 2023 gestart kan worden met de realisatiefase.

Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 31 augustus 2020, besluit: In te stemmen met bijgevoegde planuitwerkingskader voor de herontwikkeling van de locatie Bellevue als basis voor verdere uitwerking van de plannen en voor verdere uitwerking in een planologische juridisch kader waarbij de tekst van het planuitwerkingskader wordt aangepast op basis van de hierboven genoemde wijzigingen onder A en B*; II. Dit besluit vervalt indien niet binnen 24 maanden nadat dit besluit is genomen, een ontvankelijke aanvraag om een omgevingsvergunning, die past binnen het kader als in het planuitwerkingskader opgenomen, is ingediend danwel; III. Dit besluit vervalt indien niet binnen 24 maanden nadat dit besluit is genomen, een ontwerpbestemmingsplan / omgevingsplan, voor de locatie, die past binnen het kader als in het planuitwerkingskader is opgenomen, in procedure is genomen. IV. De genoemde instemming is voorwaardelijk aan het feit dat invulling gegeven wordt aan de vastgestelde Structuurvisie CID. Zo moet in de fase van het bestemmingsplan concreet worden aangegeven, op basis van de referentienormen, welke voorzieningen wanneer en waar gerealiseerd worden en hoe deze voorzieningen gefinancierd worden.

Het gaat daarbij ook om de invulling van de openbare groennorm waarbij hoogwaardige groene buitenruimte met een hoge gebruiks- en ecologische waarde wordt gerealiseerd. Daarnaast legt de raad vast dat niet zal worden afgeweken van de eisen zoals die zijn gesteld in de hoogbouwnota en Bouwbesluit betreffende de buitenruimte en de GPR-score*. I.

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 7 oktober 2021. De griffier,

De voorzitter,

* geamendeerd in de raadsvergadering van 7 oktober 2021.

12/12