20210211 RIS306620 GEAMENDEERD Gewijzigd raadsvoorstel over Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025

Datum

Registratienummer

2 februari 2021

DSB/116300 RIS306620

Gewijzigd Voorstel van het college inzake Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 20212025 1.

Inleiding: waarom dit plan?

De Wet milieubeheer verplicht gemeenten om periodiek een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vast te stellen. Het huidige Rioleringsplan loopt eind 2020 af en daarom is een nieuw plan opgesteld, voor de periode 2021-2025. Met de invoering van de Omgevingswet vervalt de verplichting van het vaststellen van een GRP. Dat is nu gepland voor 1 januari 2022, maar is in de afgelopen jaren al enkele malen uitgesteld. Door te kiezen voor een langere looptijd, wordt het risico om zonder geldig GRP te opereren geminimaliseerd. Het voorliggende Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 beschrijft voor het eerst integraal de hoofdtaken van de gemeente voor de vier watercompartimenten: afvalwater, hemelwater, grond- en oppervlaktewater waarbij de onderlinge relaties, beleid en opgaven beschreven zijn. Daarnaast is de integraliteit versterkt door de aansluiting bij en afstemming op de bouwopgave, klimaatadaptieve oplossingen bij opgaven in de openbare ruimte en communicatie (interne en externe risicodialogen). In het plan omschrijft de gemeente verder op welke wijze zij invulling geeft aan haar zorgplichten voor afvalwater, regenwater en grondwater. Het plan beschrijft de voorzieningen die nodig zijn voor de inzameling en het transport van afvalwater, hemelwater en grondwater.

Verder beschrijft het de huidige en gewenste staat van het oppervlaktewater en hoe de afstemming is geregeld tussen de gemeente en het Hoogheemraadschap van Delfland. Ook beschrijft het plan de gevolgen voor het milieu van de aanwezige voorzieningen en de aangekondigde activiteiten. 2. Terugblik voorgaande periode De gemeente is er in de afgelopen periode (2016 – 2020) opnieuw in geslaagd om de oorspronkelijke achterstand in de rioolvervanging verder weg te werken en grote projecten succesvol in te zetten voor een kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte in de stad. Er is 80 kilometer riolering vervangen en er is 8 hectare per jaar (dit komt overeen met 40 ha in de planperiode dat is 400.000 m2!) aan verhard oppervlak afgekoppeld. Er is een informatiepunt ingericht waarmee mensen met grondwaterproblemen kunnen worden geadviseerd. De gemeente is een voorbeeld voor goede kennisopbouw en een zorgvuldige aanpak zowel regionaal als landelijk. Samenwerken is essentieel Met het waterschap, maar ook met andere gemeenten in de regio en het drinkwaterbedrijf wordt intensief samengewerkt. Over die samenwerking zijn afspraken gemaakt die zijn vastgelegd in de Bestuurlijke overeenkomst afvalwaterketen Delfland 2013, RIS 267209.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/116300

Inzet is verdere vergroting van de doelmatigheid en het behalen van kwalitatieve ´waterwinst´ voor inwoners en bedrijven. In 2020 vindt separaat een actualisatie van de Bestuurlijke overeenkomst plaats. Verdeling van verantwoordelijkheden tussen gemeente en hoogheemraadschap De gemeente is verantwoordelijk voor het inzamelen van afval- en regenwater en het transporteren daarvan via gemalen naar de zuiveringsinrichtingen van het hoogheemraadschap. Het hoogheemraadschap zorgt voor de zuivering van het afvalwater en is ook verantwoordelijk voor de kwaliteit en kwantiteit van het oppervlaktewater. Vanwege de nauwe samenhang tussen de diverse onderdelen van het (afval)watersysteem maken het hoogheemraadschap en de gemeente samen afwegingen over het omgaan met regenwater, oppervlaktewater en grondwater. 3. Wat gaan we doen? Voortzetten vervanging riolering De levensduurverwachting van de Haagse riolering ligt tussen de 80 en 100 jaar. Dat is voor Nederlandse begrippen hoog. Delen van de riolering zijn nog ouder maar wel in goede staat. Op basis van inspecties vindt een beoordeling plaats van de toestand van de riolen. Uiteindelijk wordt op basis van deze controles beslist welke delen van het riool uiteindelijk worden vervangen. We streven bij rioolvervangingsprojecten naar het sparen van bomen.

Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het volschuimen van oude rioolbuizen of het relinen van de oude leiding. In de looptijd van dit GRP zal circa 80 km riolering worden vervangen of gerelined. Bij de vervangingsplanning wordt zoveel mogelijk een wijkgerichte aanpak gehanteerd of werk-metwerk gemaakt: afstemming en samenwerking met andere ingrepen in de stad, zoals wegonderhoud en herinrichtingen. Dit heeft als voordelen: meer mogelijkheden tot maatwerk, het benutten van kansen voor afkoppelen, het scheiden van waterstromen, de aanleg van waterberging en schaalvoordelen bij de aanbesteding. Door het combineren van werkzaamheden wordt overlast voor bewoners en bedrijven beperkt. Naast de wijkgerichte vervangingen worden ook reparaties en aanpassingen uitgevoerd. Deze worden vaak niet planmatig verricht maar vooral naar aanleiding van klachten en meldingen van bewoners en bedrijven. Inzet daarbij is om binnen drie dagen op een melding te reageren en deze zo mogelijk op te lossen. Een duurzame en klimaatbestendige aanpak Het veranderende klimaat heeft invloed op de waterhuishouding in de stad. In de toekomst moeten grotere hoeveelheden neerslag worden afgevoerd en langere droge perioden worden overbrugd. Dit vraagt voldoende waterberging en een vertraging in de afvoer, zodat de gevallen neerslag zo lang mogelijk kan worden benut voor de bodem.

Robuuste en klimaatbestendige afval-, hemel-, grond- en oppervlaktewatersystemen zijn nodig, waarbij ook op particulier terrein opvangcapaciteit onontbeerlijk is. In het traject van verduurzaming van het vastgoed waar klimaatadaptatie een onderdeel van is zal onderzocht worden of een proef gedaan kan worden met het doorspoelen met hemelwater van toiletten in gemeentelijke gebouwen. We nemen samen met andere partners maatregelen die de gevolgen van klimaatverandering beperken. Innovatieve methoden zoals gebruik van informatie van satellieten, inzet van drones en de nieuwste

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/116300

modelleringstechnieken worden ingezet om onze keuzes steeds beter te maken en te onderbouwen. Belangrijk is om er op tijd bij te zijn, want het rioolstelsel gaat lang mee en aanpassingen zijn duur. Het vergroten van inzicht in de gevolgen van de klimaatverandering en het vertalen naar een klimaatadaptatiestrategie wordt gemeentebreed opgepakt. Bijdragen aan en participeren in kennisprogramma’s en samenwerkingsverbanden Den Haag draagt inhoudelijk en financieel bij aan het kennisprogramma Urban Drainage van de TU Delft. Dit programma richt zich vooralsnog op vier thema's: rioolvervanging, operationeel beheer, dynamisch functioneren van de (afval)waterketen van de toekomst. Verder participeert de gemeente in het samenwerkingsverband Netwerk wAterketen Delfland (NAD). Vanuit dit netwerk wordt samengewerkt om onder andere het inzicht in het regionale (afval)watersysteem te vergroten. Afkoppelen verhard oppervlak Met afkoppelen van verhard oppervlak van gemengde riolering naar het oppervlaktewater of de bodem wordt bereikt dat regenwater niet onnodig naar de afvalwaterzuiveringsinrichting gaat. Afkoppelen levert bovendien een belangrijke milieuwinst op voor het oppervlaktewater door een vermindering van de hoeveelheid overstortwater en meer aanvoer van schoon water en draagt daarmee bij aan een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving.

Bij de aanleg van nieuwe riolering wordt ingezet op gescheiden afvoer naar de bodem of het oppervlaktewater. Bij rioolvervangingen en stedelijke vernieuwingsprojecten wordt afkoppelen meegenomen als dit technisch mogelijk en doelmatig is. De quick-wins zijn inmiddels gerealiseerd en we zetten ons maximaal in om de afkoppelambitie van gemiddeld 8 hectare per jaar te behalen. Afkoppelen wordt steeds moeilijker en kostbaarder. Het is niet realistisch om te verwachten dat er structureel meer dan 8 ha gehaald kan worden. Voor het verdergaand scheiden van waterstromen wordt ook een beroep gedaan op particulieren. Het grootste deel van de stad bestaat namelijk uit grondgebied in particulier bezit. Jaarlijks wordt bij de Jaarrekening een overzicht gemaakt van projecten waar er afgekoppeld wordt en waar niet, met daarbij ‘waar niet’ voorzien van reden(en). Gebiedsgerichte benadering De delen van de stad verschillen in ondergrond, inrichting en watersysteem. Het vasthouden van regenwater is in het ene deel kansrijker dan het andere. Ook zijn in gebieden waar veel groen en oppervlaktewater aanwezig is meer mogelijkheden om het water vast te houden. De stad kan geleidelijk meer klimaatbestendig worden gemaakt door hier aandacht voor te hebben bij planontwikkelingen en herstructureringen van de openbare ruimte. Een gebiedsgerichte benadering wordt nagestreefd.

Inzicht hebben en houden in verloop van de grondwaterstanden We zorgen ervoor dat het grondwatermeetnet en het grondwatermodel ons inzicht blijven geven in het verloop van de grondwaterstanden. Bij structureel te hoge of te lage grondwaterstanden hanteert de gemeente een stappenplan om een afweging te maken of het nemen van maatregelen doelmatig is. Nemen van maatregelen ter voorkoming van structureel nadelige gevolgen De gemeente heeft een zorgplicht voor grondwater. Dit betekent dat de gemeente maatregelen kan treffen om overlast te voorkomen of te beperken. De maatregelen die de gemeente treft, hebben alleen betrekking op de openbare ruimte en worden genomen indien deze doelmatig zijn.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/116300

Bij nieuwbouwprojecten wordt in samenwerking met het hoogheemraadschap van Delfland de (verplichte) watertoets uitgevoerd, waarbij nu ook het grondwatersysteem wordt beschouwd. Met de gezamenlijk overeengekomen uitkomsten dient rekening te worden gehouden bij het bepalen van de bestemming van de gronden, bijvoorbeeld met het oog op het bebouwen en daarna beheren van de openbare ruimte. Volgen van grondwaterstanden tijdens droogte De klimaatverandering zal effect hebben op de grondwaterstanden. Met name de aandacht voor het minder zichtbare gevaar van laag grondwater wordt vergroot. Naast monitoring op mogelijke verhoogde grondwaterstanden zullen ook te lage grondwaterstanden nauwlettender worden gevolgd. Het bestaande monitoringssysteem dat nu al inzicht geeft op buurt- en zelfs straatniveau zal hiervoor verder worden geoptimaliseerd. Communiceren via grondwaterinformatiepunt De communicatie die al was uitgebreid voor grondwateroverlast via het informatiepunt www.hulpbijgrondwaterdenhaag.nl wordt uitgebreid met ‘grondwateronderlast’, waarbij de nadruk zal blijven liggen op maatregelen die een ieder kan treffen om zich zo goed mogelijk te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden.

Voorkomen van ongewenste lozingen op het oppervlaktewater en verbeteren waterkwaliteit Hoewel de zorg voor het oppervlaktewater bij het Hoogheemraadschap van Delfland ligt, draagt de gemeente wel bij aan het onderhoud van het water in de stad. Het oppervlaktewater is een belangrijke schakel in het droog houden van de wegen, pleinen en tuinen in de stad. De taken die de gemeente heeft in het onderhoud, liggen dan ook in het verlengde van de zorgplicht hemelwater. Voor de gemeente is het belangrijk dat het oppervlaktewater voldoende bergings- en afvoercapaciteit heeft om nu en in de toekomst het regenwater te kunnen bergen en afvoeren. Verder is oppervlaktewater met een goede ecologie en waterkwaliteit een doelstelling die gezamenlijk met het hoogheemraadschap wordt nagestreefd. De gemeente zorgt er voor dat het oppervlaktewater niet verontreinigd wordt door langdurige lozingen vanuit de riolering. Op basis van een analyse worden eventuele verdere verbeteringen voor vermindering van de vuilemissies voorgesteld zodat de oppervlaktewaterkwaliteit verder verbetert. Gebiedsgerichte en integrale benadering van de water- en rioolsystemen De hoeveelheid waterberging en het functioneren van de watersystemen verschillen. Een gebiedsgerichte benadering wordt nagestreefd om te komen tot passende maatregelen voor een klimaatbestendig en robuust water- en rioleringssysteem.

Een meer integrale benadering van oppervlaktewater, grondwater en riolering zal worden nagestreefd om de opgaven duurzaam en klimaatbestendig in te vullen. 4. Burgers en ondernemers: onmisbare partners Bewoners en ondernemers zijn belangrijke partners bij het realiseren van de doelstellingen die in dit GRP worden beschreven. Regen valt immers niet alleen in de openbare ruimte, die ongeveer 40% van het totale oppervlak uitmaakt. Eigenaren kunnen maatregelen nemen om regenwater beter vast te houden en/of vertraagd af te voeren, zoals door het aanleggen van groene daken en door het verminderen van verharding in tuinen en op binnenterreinen. De gemeente stimuleert initiatieven op dit gebied door onder andere actief bij te dragen aan de actie Operatie Steenbreek, die burgers stimuleert om hun tuin te vergroenen.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/116300

Eigenaren zijn zelf verantwoordelijk voor het treffen van bouwkundige maatregelen om problemen met water in kelders, tuinen en kruipruimtes tegen te gaan, maar ook – in geval van verkeerd gebruik voor het aanpakken van verstoppingen in hun aansluiting op de riolering. Het is belangrijk dat eigenaren en ondernemers goed op de hoogte zijn van de verdeling van verantwoordelijkheden, zodat zij weten wat zij zelf moeten doen en waarvoor zij bij de gemeente terecht kunnen. Het bewustzijn van welke invloed hun doen en laten heeft op de kwaliteit van de riolering groeit. De komende periode spannen we ons in om die groeiende bewustwording verder te faciliteren. 5. Financiën De kosten voor de invulling van de zorgtaken voor afvalwater, regenwater en grondwater bedragen circa 43 miljoen euro op jaarbasis. Deze kosten worden bekostigd uit de gemeentelijke rioolheffing. De aanleg van nieuwe rioleringsstelsels wordt betaald uit planontwikkeling/ grondexploitatie. De Rioolverordening is gebaseerd op het uitgangspunt dat de uitgaven volledig worden gedekt uit de opbrengsten van de gemeentelijke rioolheffing. De Haagse rioolheffing hoort bij de laagste van Nederland. Dat ligt deels aan de stevige zandgrond waarin de Haagse riolering ligt. Maar ook de gestructureerde, planmatige wijze waarop de afgelopen decennia het rioleringsstelsel op peil is gebracht en gehouden draagt hier aan bij.

De keuze om zeer terughoudend te zijn om de riolering te belasten met een hypotheek heeft er voor gezorgd dat de kapitaallasten voor Den Haag relatief laag zijn. De rioolheffing in Den Haag bestaat uit twee onderdelen: een vast eigenarentarief dat geldt voor iedereen die in Den Haag een woning of een bedrijfspand bezit en een aparte heffing voor grootverbruikers van water. Daarnaast kan voor tijdelijke of bijzondere voorzieningen een heffing worden opgelegd op grond van de Precarioverordening. De eigenarenheffing bedraagt per 1 januari 2020 €148,85 per aansluiting per jaar. Als een gebruiker meer dan 500 kubieke meter leidingwater en-of grondwater loost in het riool wordt een rioolheffing grootafvoer in rekening gebracht. De eerste 500 kubieke meter is vrij, daarna wordt voor iedere volgende 500 kubieke meter afvalwater € 203,65 in rekening gebracht. Jaarlijks actualiseert de raad de Rioolverordening in het kader van de vaststelling van de gemeentebegroting. Het is de inzet om de rioolheffing in de periode 2021-2025 op het huidige niveau te handhaven, afgezien van eventuele inflatiecorrectie. De gerealiseerde kosten die gemoeid zijn met het oppervlaktewater worden via de gemeentelijke begroting gerapporteerd en onderbouwd. 6.

Besluit Gezien het bovenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen; De raad van de gemeente Den Haag, Gezien het voorstel van het college van 1 november 2020, Besluit: I. * Het Gemeentelijk Rioleringsplan 2020-2025 vast te stellen met dien verstande dat de paragraaf Visie (onder 5.4. Grondwater) als volgt is gewijzigd: ■ De gemeente is verantwoordelijk, juist bij een veranderend klimaat, voor het onderzoek en de controle of de grondwaterstand structureel negatieve

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/116300

gevolgen heeft voor de gebruiksfunctie en de aan de grond gegeven bestemming. De gemeente draagt dan zorg om, voor zover doelmatig, maatregelen te treffen in de openbare ruimte die de gevolgen voorkomt of als dat niet lukt - beperkt. De gemeente doet dit samen met het Hoogheemraadschap van Delfland en perceeleigenaren die allen een eigen verantwoordelijkheid hebben. II.

III.

In te stemmen met de hoofddoelen voor de drie zorgplichten, te weten: a. Afvalwater i. Zorg dragen voor de inzameling en het transport van afvalwater. b. Regenwater i. Zorg dragen voor de verwerking van hemelwater als gevolg van neerslag in het stedelijk gebied. ii. Voorkomen van wateroverlast door een veranderend klimaat en een klimaatadaptieve verwerking van hemelwater. c. Grondwater i. Inzicht hebben in en delen van actuele grondwaterstanden en -trends in de gemeente. ii. Volgen van de klimaatontwikkelingen voor te lage én te hoge grondwaterstanden. iii. Nemen van maatregelen in de openbare ruimte om structureel nadelige gevolgen, indien aantoonbaar en doelmatig, zoveel mogelijk te voorkomen. d. Oppervlaktewater i. Bijdragen aan voldoende waterbergings- en afvoercapaciteit om hemelwater en grondwater te kunnen verwerken. ii. Bijdragen aan schoner water met een betere ecologische toestand en een gezondere waterbodem. *Het vervangen van 80 km riolering en het afkoppelen van 40 ha verharding gedurende de planperiode.

Bij het vervangen van het riool als eerste uitgangspunt af te koppelen en bij de jaarrapportage te rapporteren over projecten waar deze ambitie wel en niet is nageleefd, inclusief onderbouwing voor daar waar afkoppeling niet gelukt is. IV.

Hiervoor de kosten van bewoners en ondernemers in de stad te beperken en het niveau van de rioolheffing handhaven op het niveau van 2020 gedurende de hele planperiode (behoudens eventuele inflatiecorrectie).

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van 11 februari 2021. De griffier

De voorzitter

* geamendeerd in de raadsvergadering van 11 februari 2021.

6/6