Wethoudersbrief Stijgende energielasten

Aan de leden van de gemeenteraad

Uw brief van

: 12 oktober 2021

Ref.

:

Uw kenmerk

:

Tel.

:

Afdeling

: MO/FD

E-mail

: l.dehaan@s-hertogenbosch.nl

Zaaknummer

: 11780230

Bijlage(n) :

Datum

: 4 november 2021

Onderwerp

: Wethoudersbrief stijgende energielasten

Geachte raadsleden, Tijdens de commissie sociaal van 20 oktober jl. besprak u de motie vreemd ‘Gevolgen energiearmoede en stijgende gasprijzen verlichten’. We deden u de toezegging om, waar beschikbaar, aanvullende informatie te geven over de omvang van het probleem energiearmoede in onze gemeente, de acute nood voor onze inwoners en de omvang van het financiële probleem. In deze brief informeren we u hierover en gaan we in op het gemeentelijk handelingsperspectief. Bestaande omvang energiearmoede in ‘s-Hertogenbosch Uit een studie van TNO volgt dat in onze gemeente circa 4850 huishoudens worstellen met energiearmoede1. De invloed van de huidige piek in de gasprijs is hierin niet meegenomen. 75% van die huishoudens bevindt zich in de wijken Zuidoost, Graafsepoort, Muntel/Vliert, Noord en West. Deze wijken kennen een percentage energiearmoede van meer dan 7%. In onderstaande tabel leest u het percentage energiearmoede en het absolute aantal huishoudens per wijk. Wijk Noord West Graafse Poort Zuidoost Muntel / de Vliert Nuland Rosmalen-Noord Binnenstad Vinkel Rosmalen-Zuid Maaspoort Empel De Groote Wielen

Aantal huishoudens in de wijk2

Percentage energie armoede3

Absoluut aantal huishoudens met energiearmoede

8970 11275 7010 6615 3840 1720 5275 8315 1085 3690 7205 2335 3085

12,57% 9,42% 9,22% 8,06% 7,51% 4,62% 4,58% 3,72% 3,61% 3,34% 3,33% 2,86% 1,77%

1128 1062 646 533 288 79 242 309 39 123 240 67 55

1

Hoe voorkomen we energiearmoede? | TNO

2

https://cbsinuwbuurt.nl/#sub-wijken2019_aantal_woningen

3

Hoe voorkomen we energiearmoede? | TNO www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Engelen

2200

1,62%

Totaal

36 4847

Effect van hoge (recente) gasprijzen Hoe snel de energiearmoede op zal lopen bij de huidige hoge gasprijzen kan nu nog niet met precisie worden berekend. Wat TNO kortgeleden wel heeft gedaan, is met een gevoeligheidsanalyse op de landelijke data een idee krijgen van de mate waarin energiearmoede in potentie zou kunnen stijgen als de gasprijzen zo hoog blijven als ze nu zijn 4. De landelijke cijfers grof vertaald naar de Bossche context, resulteert dat in nog eens circa 120-150 extra huishoudens dat te maken krijgt met energiearmoede. Zie bijlage 1 voor meer achtergrond informatie over de berekening. Dit is geen voorspelling van het energiearmoede niveau per komende winter; het geeft slechts een inschatting van hoe onze energiearmoedecijfers zich kunnen ontwikkelen als i) de hoge gasprijzen van nu enkele jaren aanhouden, ii) er geen compensatie komt voor de gestegen energielasten, en iii) er niet verder wordt gewerkt aan de verduurzaming van de woningvoorraad. TNO publiceert aan het einde van deze maand de huishoud- en woningkenmerken van energiearme huishoudens op wijkniveau. Het is niet goed mogelijk te berekenen welke effecten de stijgende energieprijzen enerzijds en de maatregelen van de rijksoverheid anderzijds, zullen hebben op de portemonnee van individuele huishoudens.

Dit hangt immers onder andere af van het contract dat iemand heeft afgesloten met de energieleverancier en de doorlooptijd. Deze gegevens zijn niet beschikbaar. Begin oktober berekende de Rabobank dat het zou gaan om een stijging van de energierekening van gemiddeld 900 euro per huishouden in 20225. In het scenario dat alle 4850 kwetsbare huishoudens afhankelijk zijn van variabele energietarieven en geen (isolatie)aanpassingen worden doorgevoerd in de woningen danwel besparingsmaatregelen rondom het stookgedrag, levert het een cumulatieve kostenpost op van 4,3 miljoen euro voor 2022. Dit betreft overigens een zeer grove doorrekening. Kenmerken huishoudens met energiearmoede TNO concludeert het volgende over energiearmoede in Nederland: - Eenpersoonshuishoudens (met name eenouder gezinnen) zijn sterk oververtegenwoordigd in de groep energiearme huishoudens; - Energiearme huishoudens in Nederland geven gemiddeld 13-20% van hun inkomen uit aan energie (tegenover 5% gemiddeld voor alle huishoudens); - Van de energiearme huishoudens woont ongeveer 75% in een corporatiewoning. Ongeveer 12% van de energiearme huishoudens bezit een koopwoning, een vergelijkbaar percentage huurt particulier. Ongeveer 40% van de energiearme huishoudens heeft inkomen uit de bijstand of een andere sociale voorziening, ongeveer 40% heeft een pensioen.

We hebben op dit moment enkel energiearmoede-data op wijkniveau en niet de beschikking over data die inzicht geven welke huishoudens met bijhorende woningen en energiecontracten worstelen met energiearmoede. Aangenomen mag worden, is dat er een correlatie is met slecht geïsoleerde woningen. Volgens Milieu Centraal zijn de stookkosten van een groen Energielabel (A of B) 46 procent lager dan die van een huis met een rood label (E, F of G). Dat komt neer op een verschil in stookkosten van gemiddeld 600 euro per jaar. De kosten voor het opwaarderen van een label E, F of 4

Het effect van hoge gasprijzen op energiearmoede| TNO

5

‘Voor huishoudens is extreme stijging van gasprijzen zorgwekkend’ - Rabobank www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

G lopen in de praktijk sterk uiteen en verschilt onder andere per bouwtype, bouwjaar en ambitieniveau6. Om de energierekening echt sterk te reduceren is al snel een investering benodigd van circa 20.000 euro. Er zijn echter meer laagdrempelige maatregelen te nemen7. Zoals het dichten van naden en kieren met tochtstrippen. Het dichtmaken van alle naden en kieren in een gemiddelde hoekwoning of 2-onder-1-kap scheelt zo’n 70 m3 gas per jaar. Dat komt neer op een jaarlijkse besparing van €60. Verschil doelgroep armoedebeleid en energiearmoede De hiervoor genoemde huishouden met energiearmoede vallen niet één-op-één samen met de doelgroep van het armoedebeleid. Zoals hierboven is geschetst, zijn de energetische kwaliteit van de woning en de mogelijkheid om te kunnen investeren in het verbeteren van de woning belangrijke componenten. Energiearmoede is verweven met algemene armoede, maar valt niet altijd samen. Niet alle huishoudens die een relatief groot deel van hun inkomen aan energie besteden zijn arm en er zijn ook huishoudens met relatief weinig energiekosten en zonder betalingsproblemen. Dit maakt het bedienen van de doelgroep complex, omdat de doelgroep niet direct in beeld is, zoals dat bij de doelgroep van het armoedebeleid veelal wel het geval is. Rijksmaatregelen De stijgende energieprijzen zijn geen specifiek Bosch’ probleem, maar treffen alle Nederlanders.

Op 15 oktober heeft de Rijksoverheid heeft dan ook bekend gemaakt landelijke maatregelen te treffen om de stijging van de energierekening te beperken8: - Het kabinet verlaagt de energiebelasting voor huishoudens en bedrijven voor het jaar 2022. Het kabinet trekt een bedrag uit van 2,7 miljard Euro voor de compensatie van huishoudens. Gemiddeld zou het gaan om 400 euro per huishouden. - Daarnaast stelt het kabinet 150 miljoen euro beschikbaar om kwetsbare huishoudens met een hoge energierekening en/of een slecht geïsoleerde woning te ondersteunen met isolatiemaatregelen via hun gemeente. Hiertoe zullen wij ook een beroep gaan doen. Ontwikkelingen en handelingsperspectief gemeente Bij Vroegsignalering (bij EHBG) worden signalen ontvangen van inwoners die hun vaste lasten niet meer kunnen betalen. Een van de signaalpartners zijn energiemaatschappijen. Het begin dit jaar kwamen er gemiddeld per maand 75 signalen binnen naar aanleiding van een betalingsachterstand op de energierekening. De laatste maanden (sinds augustus) is dit toegenomen naar gemiddeld 128 per maand. Een mogelijke verklaring voor de stijging is dat sinds begin dit jaar steeds meer leveranciers (evenals andere signaalpartners) zich aansluiten bij het landelijk convenant vroegsignalering. Het schuldbedrag waarmee een achterstand op de energierekening wordt gemeld is gelijk gebleven en is gemiddeld rond de €400.

De ontwikkeling van de energieprijzen zijn uiterst onzeker. Het is dan ook lastig om de ontwikkeling en het structurele karakter ervan in te schatten. Op lange termijn is verduurzaming van woningen het middel om de maandelijkse energielasten terug te brengen en mensen te beschermen tegen energiearmoede. Ten behoeve van de actuele en urgente situatie, zetten we voor de korte termijn in ieder geval in op de volgende zaken:

6

https://www.nationaleenergieatlas.nl/onderwerpen/verduurzamingspotentieel/labelsprongen

7

https://www.milieucentraal.nl/energie-besparen/isoleren-en-besparen/

8

Sterk stijgende energieprijzen: maatregelen en gevolgen | Energie thuis | Rijksoverheid.nl www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Vroegsignalering en gezamenlijke lokale aanpak Naar aanleiding van signalen over betalingsachterstanden die binnen komen bij EHBG wordt er altijd een interventie uitgezet en de inwoner uitgenodigd om bij EHBG langs te komen. De inwoners waarbij sprake is van een achterstand op de energierekening ontvangen een extra brief met informatie over de stijgende energielasten. In deze brief zullen tips staan hoe om te gaan met de stijgende energielasten, maar ook de oproep om bij EHBG langs te komen zodat de inwoners geholpen kunnen worden. Daarnaast is een interdisciplinaire werkgroep vanuit het lokale woonlastenakkoord, Woonlasten de Baas (Armoede&Schulden, Energie, woningcorporaties, welzijnswerk etc), bezig om te komen tot een lokale gezamenlijke aanpak van energiearmoede. Hierbij zal in worden gezet op het inventariseren van bestaande kennis en maatregelen, om op basis daarvan te komen tot een concrete aanpak. Inzet op energiebesparing Tegelijkertijd blijven wij inzetten op energiebesparing, omdat dat ook een effect heeft op de maandelijkse energielasten. Gemeenten staan aan de lat om de beschikbaar gestelde 150 miljoen voor kwetsbare huishoudens in te zetten voor isolatiemaatregelen. Hoe dit precies vorm zal krijgen, zal de komende weken door het Rijk worden ingevuld.

Op korte termijn ontvangen alle huurders in onze gemeente en huiseigenaren (vanaf bouwjaar 1978) in ieder geval een voucher t.w.v. € 70 op basis van de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen (RREW). Daarmee kunnen verschillende energiebesparende artikelen, zoals tochtstrippen, waterbesparende douchekoppen, ledverlichting etc. worden aangeschaft. Dit is een vervolg op de actie die vorig jaar heeft plaatsgevonden voor oudere koopwoningen (bouwjaar tot 1977). Voor huiseigenaren is energieloket Brabantwoontslim ingericht. De woningcorporaties spannen zich in voor de verduurzaming van hun huurwoningen wat deeluit maakt van onze Meerjarige prestatieafspraken. Binnen de Transitie Visie Warmte ontwikkelen we besparingsprogramma’s. Hierin zullen wij nadrukkelijk bekijken hoe kwetsbare huishoudens zo goed mogelijk kunnen worden geholpen. In de buurten waar we al actief zijn omtrent het aardgasvrij maken van woningen trekken we nadrukkelijk samen op met welzijnsorganisatie Farent en andere maatschappelijke partners. Tot slot Zoals u in deze brief kunt lezen spannen wij ons om energiearmoede te voorkomen en waar mogelijk terug te dringen. Naast hetgeen wat we al doen zijn we op zoek naar creatieve en snel toepasbare interventies om de energiearmoede een halt toe te roepen. Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Hartelijke groet, Wethouder van Armoede en Schulden,

Wethouder van Klimaat en Energie,

Huib van Olden

Mike van der Geld

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bijlage 1: Achtergrond informatie over de berekening met recente hoge gasprijzen Hoe snel de energiearmoede op zal lopen bij de huidige hoge gasprijzen kan nu nog niet met precisie worden berekend: de prijstrend op de internationale energiemarkten is inherent onzeker, huishoudens krijgen in verschillende mate en termijnen met een hogere rekening te maken vanwege de verschillende energiecontracten die ze hebben, en huishoudens zullen verschillend reageren op de prijsverhoging middels aanpassing van stook- en kookgedrag. Een voorspelling doen is dus niet aan de orde. Wat TNO wel heeft gedaan, is middels een gevoeligheidsanalyse op hun data een idee krijgen van de mate waarin energiearmoede op welke plek in potentie zou kunnen stijgen als de gasprijzen zo hoog blijven als ze nu zijn. TNO daartoe de huidige gasprijzen vergeleken met het gemiddelde energietarief van 2019 waar zij in hun studie mee hebben gerekend. Zij gaan uit van een geschat nieuw leveringstarief van 45 cent/m3 voor gas en 11 cent/kWh voor elektriciteit; dat is een stijging van ongeveer 30% t.o.v. het leveringstarief in 2019 en 60% t.o.v. 2020 omdat de prijzen vorig jaar relatief laag waren. Gegeven de vaste leverings- en transporttarieven plus verschillende belastingen betekent dit t.o.v.

2020 een 20% stijging van de totale energierekening over een jaar, voor een huishouden met gemiddeld energieverbruik (1500 m3 en 3500 kWh). Dit percentage is lager dan de prijsverhoging waarmee huishoudens die nu een nieuw contract afsluiten worden geconfronteerd; maar, zoals gezegd, er zijn ook veel huishoudens die dit jaar nog niet met een prijsverhoging worden geconfronteerd omdat ze een contract hebben met vaste tarieven dat nog een poos geldig is. In de gevoeligheidsanalyse importert TNO deze prijsverhoging als externe schok. Ondanks het rudimentaire karakter van deze gevoeligheidsanalyse leiden de resultaten tot twee belangrijke inzichten. Het inzicht is dat het nationale energiearmoede percentage, binnen de context van de gevoeligheidsanalyse en afhankelijk van de gekozen indicator, stijgt met 1.7-2.1 procentpunten. Dit correspondeert landelijk met ongeveer 130-170 duizend huishoudens die dan de energiearmoede grens zouden passeren. Een gevoeligheidsanalyse in een eerder verschenen studie van het PBL naar de betaalbaarheid van de energierekening (PBL 2018) liet een soortgelijk resultaat zien bij een gasprijsverhoging van 10 cent/m3, vergelijkbaar met het door ons gebruikte gasprijsverschil tussen midden 2019 en eind 2021.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704