Wensen en bedenkingen op voorgenomen collegebesluit woonzorgvisie

Wensen en bedenkingen op voorgenomen collegebesluit over woonzorgvisie ‘Fijn oud worden in de gemeente ’s-Hertogenbosch, hoe gaan we hier samen voor zorgen?’ Registratienummer

17546908

Raadsvergadering

6 mei 2025

Onderwerp

Woonzorgvisie ‘Fijn oud worden in de gemeente ’s-Hertogenbosch, hoe gaan we hier samen voor zorgen?’

Bestuurlijke boodschap We willen richting geven aan de manier waarop we als samenleving als geheel de kracht van de groeiende groep ouderen in onze samenleving benutten en aan de uitdagingen die met het ouder worden gepaard gaan het hoofd bieden. Want een gemeente waarin het fijn oud worden is, vraagt inzet van ons allemaal: de gemeente, woningcorporaties, zorgaanbieders, welzijnswerk, verenigingen, wijken, buurten en vooral de inwoners. Voorgenomen collegebesluit Het college is van plan te besluiten: 1. De woonzorgvisie 'Fijn oud worden in ’s-Hertogenbosch, hoe gaan we hier samen voor zorgen?' met bijbehorend uitvoeringsprogramma vast te stellen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Toelichting procedure en vraag aan de gemeenteraad Voorheen was het gebruikelijk dat visiedocumenten door u als raad worden vastgesteld, ook als het document niet raakt aan de formele bevoegdheden van de gemeenteraad. De discussie ging te vaak op detailniveau, terwijl de bedoeling van een visiedocument is om op hoofdlijnen te praten over richting die de gemeente op wil met een bepaalde maatschappelijke opgave. Met uw presidium is daarom afgesproken om visies die niet raken aan de formele bevoegdheden van de gemeenteraad via een wensen- en bedenkingenprocedure aan u ter bespreking voor te leggen. Conform de wens van het presidium van 19 februari 2025 volgen we ook voor de woonzorgvisie deze procedure . In deze procedure kunt u uw wensen of bedenkingen in een motie opnemen en aan de raad voorleggen. Wij vragen de gemeenteraad om eventuele wensen of bedenkingen op het voorgenomen besluit te formuleren in de vorm van een motie en deze voor te leggen aan de gemeenteraad. Aangenomen moties verwerken we in de visie voordat we deze definitief vaststellen. Aanleiding We worden ouder, we mogen langer van het leven en van elkaar genieten. Daarmee vormen ouderen een steeds grotere groep in onze gemeenschap. Dat brengt veel kansen, maar ook uitdagingen met zich mee. Ouderen staan vaak tot op hoge leeftijd midden in het leven.

Zij zijn actief bij verenigingen en in onze buurten, een bron van kennis, levenservaring en liefdevolle inzet voor familie, vrienden en anderen. Naast een enorm potentieel brengt vergijzing ook uitdagingen met zich mee. Want terwijl het aantal oudere inwoners groeit, daalt het aandeel inwoners dat werkt – ook in zorg en welzijn. En tegelijkertijd is voor sommige ouderen de gezinswoning met trap, drempels en tuin niet meer zo praktisch. Ook vragen lichamelijke klachten en last van het geheugen soms om een steuntje in de rug. Of in een latere fase om professionele zorg. De verzorgingsstaat heeft, met minder zorg- en welzijnswerkers, daarop niet meer alle antwoorden. Daarom slaan we samen een andere weg in.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Beoogd doel Samen fijn oud worden in de gemeente 's-Hertogenbosch, dat is wat wij willen. In een zorgzame gemeenschap, die het tekort aan handen in de zorg niet alleen opvangt met slimmer organiseren, minder bureaucratie en meer technologie, maar ook met meer zorgzaamheid voor elkaar. Dat doen we ook gewoon als buren – op elkaar letten, elkaar de helpende hand uitsteken. De hoofdambitie die we allen onderschrijven is dan ook om die mooie beweging aan te moedigen en sterker te maken. Deze beweging hebben we vertaald in negen principes die leidend zijn voor de beweging die we al in gang hebben gezet met het eerste burgerberaad, de dag van Wonen en Zorg en verschillende campagnes zoals ‘fijn oud worden, hoe zie jij het graag?’ en; Nu nadenken over straks. Met het uitvoeringsprogramma geeft het college de komende jaren uitvoering aan deze visie. Niet alle acties liggen bij de gemeente, daarom zetten we ook in op de beweging bij partners en in de samenleving. Relevante besluitgeschiedenis -

Bestuursakkoord gemeente 's-Hertogenbosch 2022-2026 ‘Slagkracht en ambitie’; Discussienotitie woonzorgvisie 's-Hertogenbosch, 15 februari 2023; Motie ‘Woonzorgvisie’, 28 februari 2023; Startnotitie Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie, 30 mei 2023; Motie ‘meer aandacht voor cultuursensitieve zorg’, 6 juni 2023; Plan van aanpak Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie, 26 september 2023; Eindrapport eerste Bossche Burgerberaad, commissie sociaal 19 juni 2024; Motie ‘Praat vandaag over morgen‘, 4 juni 2024; Motie 'Mooi resultaat van het burgerberaad', 2 juli 2024; Motie ‘Stimuleren gemeenschappelijk wonen’, 3 juli 2024; Motie ‘Optimaal en divers gebruik van bestaande woningen en percelen’, 3 juli 2024. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Argumenten 1. We kiezen voor een focus op ouderen omdat we juist op dit grote deel van onze samenleving nog geen specifiek beleid hebben. Een ‘Woonzorgvisie’ kan over de gehele breedte van wonen en zorg gaan. Op diverse doelgroepen hebben we al specifiek beleid. We willen ook een strategische basis leggen voor een uitvoeringsagenda gericht op ouderen, daarom kiezen we voor deze focus. Dat betekent niet dat we geen aandacht hebben voor andere doelgroepen. Waar mogelijk leggen we juist verbanden en relaties vanuit de woonzorgvisie voor ouderen. Maar waar al actuele visies voor zijn, doen we dat niet over. Bijvoorbeeld de regiovisie Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, de Lokale Inclusieagenda, het programma positieve gezondheid, de aanpak dakloosheid en het regionaal actieplan 16-27 jaar over de uitstroom van jongeren uit de verblijfzorg jeugdhulp zijn recent opgesteld en actueel. Al deze documenten hebben specifieke aandacht voor doelgroepen. 2. De Woonzorgvisie op ‘fijn oud worden in de gemeente ‘s-Hertogenbosch’ verankert de beweging die we met het Burgerberaad in gang hebben gezet. Met het eerste Bossche Burgerberaad hebben we de samenleving gevraagd hoe zij het zien; ‘samen fijn oud worden’. De demografische verandering van onze samenleving, met meer ouderen, biedt mooie kansen. We kunnen langer van het leven en van elkaar genieten.

Bovendien zijn zij vaak actief in verenigingen en buurten en een bron van kennis. Het brengt ook uitdagingen met zich mee met betrekking tot wonen, zorg en samenleven. De verzorgingsstaat heeft daarop niet alle antwoorden. We willen het daarom meer samen gaan doen. Dat vraagt om een cultuurverandering en daarmee een doorlopende aanpak. Het uitvoeringsprogramma bij deze woonzorgvisie geeft weer wat we daar de komende jaren aan gaan doen. Met een tweejaarlijkse cyclus geeft de uitvoeringsagenda voldoende houvast op de korte termijn om acties in beweging te zetten en biedt het tegelijkertijd dynamiek en ruimte om meerjarige doelen en urgente vraagstukken bij te stellen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De geschetste procesaanpak geeft invulling aan de manier waarop we dat gaan doen. We gaan het nog meer dan we al gewend waren, samen doen. Binnen de rijke bestaande overlegstructuren die we kennen zoals Zorgzaam ’sHertogenbosch, het Driepartijenoverleg, De Bossche Woontafel, de Bossche bouwsociëteit, het seniorenplatform en het Netwerk Informele Ontmoeting, maar ook daarbuiten in de samenleving. 3. We sluiten aan op de energie in de samenleving. Onze visie richt zich primair op het versterken en voeden van de zorgzaamheid voor elkaar. We beginnen daarbij bepaald niet op nul. Fijn oud worden als het thuis niet langer gaat, maar wel midden in de gemeenschap, dat doen we al. In alle wijken en dorpen nemen inwoners zelf de meest prachtige initiatieven. Dat doen we ook gewoon als buren – op elkaar letten, elkaar de helpende hand uitsteken. De hoofdambitie is dan ook om die mooie beweging aan te moedigen en sterker te maken. Daarbij sluiten we aan op de maat en schaal waarin mensen zich verbonden voelen. Om elkaar weer beter te vinden, moeten we eerlijk zijn over wat we wel en niet kunnen. Waar de gemeente mooie ideeën in het verleden nog wel eens overnam of in de weg zat, willen we dat anders gaan doen. We kunnen én willen het niet meer overnemen. We moeten ons voortaan meer afvragen ‘wat kan ik bijdragen zodat we samen de goede dingen doen?’.

Niet alleen als gemeente, maar alle (systeem)partijen. 4. De woonzorgvisie legt de basis voor het volkshuisvestingsprogramma. Vanaf 2027 is onder de Wet Versterking Regie op de Volkshuisvesting een volkshuisvestingsprogramma verplicht. De wet schrijft voor dat het onderwerp van deze woonzorgvisie daarin een plek moet krijgen. Voor de uiteenlopende doelgroepen maken we in het volkshuisvestingsprogramma de koppeling met thematische beleidsstukken, zoals we nu ook in de woonzorgvisie doen. Zo voorkomen we dat we dingen dubbel doen. Het volkshuisvestingsprogramma vormt na 2027 de nieuwe basis voor het woonbeleid en de prestatieafspraken met de woningcorporaties, waar dan ook zorg- en welzijnspartijen betrokken moeten worden.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5.

Dit voorstel geeft invulling aan een aantal moties Met het vaststellen van de woonzorgvisie, geven we invulling aan een aantal moties. Motie Woonzorgvisie (28-022023); Motie Mooi resultaat van het burgerberaad (02-07-2024); Motie Praat vandaag over morgen (04-06-2024); Motie Meer aandacht voor cultuursensitieve zorg (06-06-2023); Motie Stimuleren gemeenschappelijk wonen (03-062024) en Motie Optimaal en divers gebruik van bestaande woningen (03-06-2024). De moties Mooi resultaat van het burgerberaad, Praat vandaag over morgen, Stimuleren gemeenschappelijk wonen en Meer aandacht voor cultuursensitieve zorg zijn expliciet verwerkt in de uitvoeringsagenda als onderdeel van de woonzorgvisie. Voor de motie Optimaal en divers gebruik van bestaande woningen geldt dit voor onderdelen van de motie ((pré)mantelzorgwonen).

Kanttekeningen en risico’s 1. Tweejaarlijks uitvoeringsprogramma sluit niet altijd aan op de dynamiek van de actualiteit. De wereld van wonen en zorg is ontzettend veranderlijk. Onvoorziene omstandigheden komen voortdurend voorbij en hebben invloed op hoe de wereld er uit ziet, ook in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Tegelijk vraagt een langere aanpak ook een zekere continuïteit. Met een tweejaarlijkse cyclus willen we enerzijds helderheid te geven op waar we aan werken en tegelijkertijd ruimte bieden om in te spelen op de actualiteit. Steeds kunnen we met alle betrokken partijen opnieuw de prioriteiten binnen kansen en opgaven bepalen. Waarover we uw raad zullen informeren. 2. Het is de kunst om steeds te laten zien wat er gebeurt, in de wetenschap dat sommige maatregelen tijd vergen. De woonzorgvisie is ontwikkeld met behulp van inwoners en partners uit de stad. Zij hebben de behoefte om op de hoogte te blijven van voortgang. Een te lange radiostilte brengt het risico met zich mee dat de energie wegloopt. Daarom is het ontzettend belangrijk dat we, gemeente maar ook bewonersinitiatieven, zorg- en welzijnspartijen, corporaties en vele anderen, voortdurend laten zien hoeveel goeds er gebeurt. Met voorbeelden kunnen we inspireren en aanmoedigen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3. Deze visie raakt alle inwoners, maar nog lang niet iedereen is betrokken. Hoewel we met campagnes, het eerste Bossche Burgerberaad en de Dag van Wonen en Zorg honderden mensen aan het denken hebben gezet en in beweging hebben gebracht, hebben we toch pas een klein deel van de gehele samenleving bereikt. Het veranderen van de grondhouding en de cultuurverandering die deze visie beoogt, vraagt dan ook om een langjarige inzet. De komende jaren zetten we de ingezette beweging met dialoog tussen partijen in de stad én met de inwoners voort. Op deze manier willen we steeds meer mensen bereiken, waarbij we vernieuwende vormen van interactie met de samenleving op blijven zoeken. Ook zoals we dat tijdens het burgerberaad hebben gedaan: de mensen met een luide stem, zachte stem en de mensen die we niet altijd vanzelfsprekend horen. 4. Deze visie vraagt niet alleen van alle organisaties, maar ook van alle mensen in die organisaties een andere houding. Niet alleen van alle stakeholders, maar ook binnen organisaties vraagt deze visie om een cultuurverandering. Binnen de gemeente werken we aan een wendbare organisatie, waarin ook de rolneming van ambtenaren centraal staat. Daarbij moeten we eerlijk zijn over wat we wel en niet kunnen. Een volwassen houding naar inwoners toe, vraagt ook om transparant te zijn. We kunnen én willen het niet meer allemaal overnemen.

Het vraagt van de gemeente juist meer een faciliterende en ondersteunende rol naar initiatieven van inwoners. Financiën De uitvoeringsagenda noemt tal van acties en maatregelen. Veel processen en projecten lopen al en zijn in de begroting of in lopende programma’s financieel gedekt. Maar dat geldt (nog) niet voor alle punten. Het burgerberaad agendeert ook nieuwe vraagstukken. Mede gezien het financiële perspectief van gemeenten de komende tijd (ravijnjaar) zijn aanvullende middelen schaars. We werken voor de uitvoering van die aanvullende punten dan ook zoveel mogelijk vanuit bestaande budgetten zoals de uitvoeringsagenda Wmo, IZA www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

transformatiemiddelen en programma’s waaronder Sociale structuur, Samen Gezond en Uitvoeringsprogramma openbare ruimte (upor) en Den Bosch Datastad, etc. Als er voor specifieke ambities uit de woonzorgvisie aanvullende middelen nodig zijn, komen wij daarop met een separaat voorstel bij u terug. Ook zullen we kijken naar relevante subsidiemogelijkheden waaronder ZonMw, rijksregelingen en specifieke uitkeringen. Overigens is het van belang om te beseffen dat de aanbevelingen en daaropvolgende acties zich niet enkel tot de gemeente beperken, maar evengoed door andere partijen uitgevoerd kunnen worden. Het is een visie met agenda van de samenleving als geheel. Samen met de gemeente hebben partners uit het domein van Wonen en Zorg uitgesproken dat het zaak is om buiten de reguliere projecten, programma’s en overlegstructuren elkaar wat vaker en intensiever op te zoeken om sturing te geven aan de woonzorgopgave. We nodigen alle betrokken partijen uit om naar vermogen, rol en positie bij te dragen. Vanuit de gemeente willen we een aanjagende en coördinerende rol vervullen om de beweging vast te houden die we met het burgerberaad en de Dag van Wonen en Zorg hebben ingezet. We stellen vanuit bestaand budget (structuurversterkende maatregelen Wmo) hiertoe in ieder geval tot 2028 €100.000 euro beschikbaar.

Duurzaamheid Deze visie heeft op tal van plekken raakvlakken met duurzaamheid: inzet van de juiste technologische hulpmiddelen niet op basis van aanbod maar behoefte en wat past in de persoonlijke situatie, toegankelijkheid van nieuwbouw en het beter benutten van de bestaande woningvoorraad, deelmobiliteit ook bij vervoershulpmiddelen, gezonde en groene leefomgeving, etc.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Participatie en communicatie In het proces om tot de voorliggende woonzorgvisie te komen, zijn – naast onze eigen organisatie - op tal van momenten inwoners en onze partners in de stad betrokken geweest: Gesprekken met partijen in de stad waarvan we de uitkomsten hebben verwerkt in de discussienotitie; De uitnodiging aan stakeholders om bij de behandeling van de discussienotitie over de woonzorgvisie in de raad februari 2023; Stakeholderbijeenkomsten over het burgerberaad, september-oktober 2023; De uitnodiging aan 10.000 inwoners om deel te nemen aan het burgerberaad; Het Bossche burgerberaad met plm. 100 deelnemers, januari-april 2024; De bijeenkomst voor mensen die uitgeloot waren op 22 januari 2024; De presentatie van het rapport van aanbevelingen van het burgerberaad op 16 mei 2024; Dag van Wonen en Zorg voor professionals en inwoners, op 17 oktober 2024; Stakeholderbijeenkomsten voor professionals/stakeholders op 3 en 5 februari 2025. Ambtelijk is op 8 januari 2025 gesproken met de Adviesraad Wmo en Jeugdhulp naar aanleiding van het concept. De feedback van de adviesraad is verwerkt in de definitieve versie, zoals ook door de adviesraad in haar advies aan het college is geconstateerd (zie bijlage 2). De cultuurverandering die we met deze woonzorgvisie voorstaan vraagt ook de komende jaren om een doorlopende aanpak.

Bijvoorbeeld door campagnes op verschillende onderdelen van de uitvoeringsagenda en door bijeenkomsten over de uitwerking van specifieke thema’s. Daarnaast moet de hoofdboodschap in alle communicatie rond dit thema terugkomen. De eerste stap na vaststelling van de visie is om deze benaderingswijze uit te werken in een, bij voorkeur met onze partners gezamenlijke, communicatiestrategie. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De in het eerste Bossche burgerberaad geleerde lessen zijn en worden betrokken bij het tweede burgerberaad dat gaat over het thema ‘participatie’. De evaluatie van het eerste burgerberaad is de raad bij het voorstel voor dit tweede beraad toegezonden.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Woonzorgvisie: ‘Fijn oud worden in de gemeente ‘s-Hertogenbosch, hoe gaan we hier samen voor zorgen?’ 2. Advies Adviesraad Wmo & Jeugdhulp 's-Hertogenbosch. Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling

17546908 eventuele wensen en bedenkingen uitspreken P. Slikker Sociaal: 16 april 2025 MO/VOLW/O&R www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Inlichtingen

Nick de Laat, n.delaat@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704