Wensen en bedenkingen op voorgenomen collegebesluit__18696664__

Wensen en bedenkingen op voorgenomen collegebesluit Registratienummer

079618696655

Raadsvergadering

27 januari 2026

Onderwerp

Voornemen college: Participatievisie ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’

Samen ’s-Hertogenbosch maken - dat is wat wij willen. Omdat we ervan overtuigd zijn dat beleid en activiteiten beter worden als we alle stemmen horen. De aanbevelingen van het tweede Bossche burgerberaad zijn dan ook de basis van onze participatievisie ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’. Met deze visie geven we duidelijkheid over hoe we samenwerken in ’s-Hertogenbosch. Ze laat zien wat belangrijk is. Hoe we samen keuzes maken en welke stappen we zetten. Zo weet iedereen hoe we het samen willen doen.

Voorgenomen collegebesluit Het college van Burgemeester en Wethouders vraagt aan de gemeenteraad of ze wensen of bedenkingen willen uitspreken ten aanzien van de volgende voorgenomen collegebesluiten: 1. De participatievisie ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ vast te stellen voor nieuw beleid en projecten. 2. Te starten met de uitvoering van de Bossche participatieaanpak zoals beschreven in de visie. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Verzoek aan de gemeenteraad Wij vragen uw gemeenteraad om eventuele wensen of bedenkingen op ons voorgenomen besluit te formuleren in de vorm van een motie en deze voor te leggen aan de gemeenteraad. De Gemeentewet schrijft voor dat we als college sommige besluiten wettelijk pas kunnen nemen, nadat we uw raad eerst hierover zijn mening hebben gevraagd. Dat is hier ook het geval. We nemen ons besluit pas definitief nadat we uw mening hebben gehoord. Formeel heet dit de wensen en bedenkingenprocedure volgens artikel 160 en/of 169 van de Gemeentewet. Met uw raad hebben we afgesproken dat u uw eventuele wensen of bedenkingen over ons voornemen in een motie opneemt. Als uw raad deze motie aanneemt, informeren we u eerst over de uitvoering van deze motie, voordat we als college een definitief besluit nemen.

Aanleiding en doel Aanleiding Het is onze overtuiging dat de inbreng, betrokkenheid, expertise en daadkracht van al onze inwoners leidt tot betere plannen, sterkere wijken en dorpen. Meer onderling begrip en vertrouwen in de overheid én in elkaar. Dat is nodig. Want te veel mensen voelen zich onvoldoende gehoord, hebben het gevoel dat anderen aan de knoppen draaien als het over belangrijke keuzes voor hun toekomst en hun eigen omgeving gaat. Maar we zien ook dat inwoners die wel meedenken of meedoen soms teleurgesteld zijn. Omdat we niet altijd dezelfde taal spreken, de uitkomst anders is dan gehoopt of verwacht bijvoorbeeld. Of omdat niet duidelijk is wat er met hun inbreng is gedaan. Participatie is geen tovermiddel waarmee iedereen tevreden is. Wat wel helpt: duidelijkheid geven over hoe we samen ’s-Hertogenbosch maken. We zien dat vraagstukken en belangen steeds ingewikkelder worden. Daarom is het logisch dat inwoners meer mogelijkheden willen om hun stem te laten horen. Steeds vaker nemen ze ook zelf initiatief en willen ze invloed hebben op hoe beleid ontstaat en wordt uitgevoerd. Vooral als het gaat om hun eigen buurt of dorp. Het is dus belangrijk om inwoners op tijd te betrekken bij plannen en werkzaamheden. Net zo belangrijk is het dat we initiatieven

2

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

vanuit wijken en dorpen stimuleren en ondersteunen. Als gemeente doen we al veel op het gebied van participatie. Maar we willen graag ontdekken wat er beter kan en hoe we samen nieuwe stappen kunnen zetten. Daarom stelden we als voorbereiding op deze visie – en op uw verzoek - aan een afspiegeling van de Bossche samenleving de vraag: samen maken we ’s-Hertogenbosch, hoe gaan we dat doen? Deze inwoners, uit alle wijken en dorpen, zijn door loting gekozen. Inwoners met veel én met weinig vertrouwen in de overheid. Dit tweede Bossche burgerberaad dacht na over deze vraag en werkte hard aan een advies aan het gemeentebestuur in de vorm van aanbevelingen. Doel ‘Nu is het tijd voor actie!’, staat aan het begin van het rapport met de aanbevelingen van het tweede Bossche burgerberaad. Verandering is nodig: zowel binnen de gemeente (bestuur en organisatie) als bij inwoners. Met de participatievisie willen we ervoor zorgen dat de inbreng, betrokkenheid en expertise van onze inwoners leidt tot betere plannen, sterkere wijken en dorpen, meer onderling begrip en vertrouwen in de overheid én in elkaar. In het dagelijks leven betekent het woord participatie voor iedereen iets anders. Voor veel mensen klinkt het als een systeemterm. Het burgerberaad gebruikt daarom liever andere woorden: samenwerken, meedoen, deelnemen en meebeslissen.

Het gaat erom dat inwoners en gemeente samen aan oplossingen werken. De mate waarin en de manier waarop verschilt per onderwerp. Met deze visie geven we duidelijkheid over hoe we samenwerken in ’s-Hertogenbosch. Ze laat zien wat belangrijk is. Hoe we samen keuzes maken en welke stappen we zetten. Zo weet iedereen hoe we het samen willen doen. Deze visie heeft drie doelen: 1. Alle stemmen horen – we willen het samen doen. Elkaar met vertrouwen en respect benaderen. Hierbij mag en kan schuren want iedereen zijn zin geven is onmogelijk. Het is ook een proces van leren met en van elkaar; 2. Samen maken we ’s-Hertogenbosch (participatie) een vaste plek geven. Meedoen en invloed hebben moet normaal zijn bij plannen en besluiten; 3. De basis leggen voor regels – deze visie vormt de basis voor een nieuwe participatieverordening. Daarin staan duidelijke regels zodat iedereen weet waar je op kan rekenen.

3

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De visie beslaat drie delen: 1. Het kompas – acht principes die ons de weg wijzen bij het samenwerken. 2. De Bossche werkwijze – hoe we dat in de praktijk doen. 3. De uitvoeringsagenda en het actieplan – welke stappen zetten we en wanneer, de Bossche Participatieaanpak. Deze visie is werk in uitvoering; niet ‘af’ in termen van opvolging, uitvoering en instrumenten. Omdat we ook de vervolgstappen samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners, gemeenteraad en organisatie willen zetten. Want de les van het burgerberaad is dat juist door iets in te brengen dat nog niet helemaal af is, ruimte ontstaat voor een open, gelijkwaardig en democratisch gesprek. De vaststelling van de participatieverordening die voortkomt uit deze visie volgt in het derde kwartaal van 2026 1. Daarin leggen we de afspraken en regels vast op het gebied van participatie.

Relevante besluitgeschiedenis     

Aangenomen motie , naar aanleiding van de discussienota versterking van onze lokale democratie, 16 juni 2021 Raadsinformatiebrief Naar een Bossche participatieaanpak ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’, 15 oktober 2024 Aangenomen motie ‘Participatie: Een Meerkoppige Draak of de Sleutel tot een Betere Samenleving door Inwonersinvloed? Samen maken we Den Bosch!’, 10 december 2024 Raadsvoorstel Bosch Burgerberaad Samen maken we ’s-Hertogenbosch, 25 februari 2025 Aangenomen motie ‘Burgerberaad, lessen voor de toekomst’, 25 februari 2025

1

De nieuwe wet Versterking participatie op decentraal niveau - per 1 januari 2025 van kracht - verplicht gemeenteraden om een participatieverordening op te stellen met heldere kaders voor participatie. Het doel van de wet is om inwoners meer te betrekken bij het voorbereiden, uitvoeren en evalueren van beleid. Er geldt een overgangstermijn van twee jaar om de participatieverordening op te stellen, die dus uiterlijk 31 december 2026 vastgesteld moet zijn.

4

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Argumentatie voorgenomen collegebesluit 1.

De participatievisie ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ vormt de basis van de beweging die we samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en raad willen maken. Met dit burgerberaad gaven we inwoners een directe stem over de vraag: hoe willen we samen ’s-Hertogenbosch maken? Niet alleen d, mee mensen die hun stem toch wel laten horen. Maar juist ook veel mensen die heel weinig vertrouwen hebben in de overheid en de politiek. Samen kwamen ze tot prachtige aanbevelingen. Over hoe we eerder, op andere manieren, álle inwoners van onze wijken en dorpen, oud en jong, mee laten denken, doen en beslissen. Dit beraad heeft laten zien: als we het samen doen is er geen ‘wij/zij’ maar een WE. Daar gaan we als gemeentebestuur mee door in de uitvoeringsagenda. Deze beweging helpt om de samenwerking tussen inwoners en overheid beter, slimmer, eerlijker en effectiever te organiseren. We willen meer samen gaan doen. Dat vraagt om een cultuurverandering en daarmee een doorlopende aanpak. Deze aanpak geldt voor nieuw te starten beleid, projecten en opgaven. Lopende projecten met al gevoerde participatietrajecten gaan we niet overdoen.

2.

Vraagt iets van de gemeente – bestuur en organisatie Deze visie is bedoeld om te inspireren tot een open en samenwerkingsgerichte houding. Van de gemeentelijke organisatie ten opzichte van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners en ook andersom. ‘De basis van participatie is vertrouwen in elkaar’, aldus aanbeveling 7 ‘Terugwinnen van vertrouwen’ in het rapport van het burgerberaad. Openheid, eerlijkheid en duidelijkheid vragen een extra inspanning van ons als gemeente. Een omslag in ons denken en doen. We beginnen niet bij nul. De afgelopen jaren is er al veel ervaring opgedaan met participatie op verschillende gebieden. Denk aan de Bossche werkwijze van de omgevingsdialoog, waartoe u als raad in 2021 besloten heeft. Maar het kan beter. Daarom gaan we werken aan een gemeentelijk actieplan participatie. Want participatie is een vak. Inlevingsvermogen, timing en terugkoppeling zijn bepalend voor succes. In onze democratie heeft de gemeenteraad een bepalende stem via haar volksvertegenwoordigende, controlerende en kaderstellende rol. Ruimte bieden aan inwoners betekent ook dat er daadwerkelijk ruimte moet zijn voor inwoners binnen dat proces. Dat is randvoorwaardelijk voor het slagen van Samen maken we ’s-

5

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hertogenbosch. In de afweging van belangen – bijvoorbeeld de wens van inwoners over hoe de openbare ruimte wordt ingericht versus de behoefte aan maximaal vergroenen van de ene partij en de behoefte aan zoveel mogelijk parkeerplekken van de andere partij - is de kaderstellende rolneming van de raad cruciaal: als de raad geen ruimte biedt ten opzichte van de eigen opvattingen heeft participatie geen kans van slagen. In de uitwerking van participatievisie naar een verordening gaan we daarover met de nieuwe raad in gesprek. We bieden u graag aan om aan het begin van de nieuwe raadsperiode een verdiepende sessie te organiseren onder leiding van Kustaw Bessems (bureau De Bruggenbouwers) met een aantal leden van het tweede Bossche Burgerberaad. Om daarin te verkennen hoe de raad vanuit die bepalende rol zoveel mogelijk ruimte kan geven aan de samenwerking tussen de gemeente en onze inwoners. Dit nemen we dan mee als input voor de nog op te stellen participatie-verordening. 3.

De visie gaat uit van een gelijkwaardige, wederkerige relatie tussen gemeente en inwoners Onze ambitie is om de omslag te maken van een gemeente die vóór haar inwoners werkt naar een gemeente die samen met haar inwoners bouwt aan beleid en leefomgeving. Deze omslag betekent niet alleen luisteren, maar inwoners waar mogelijk invloed geven op besluiten die hun leven raken. Dit is iets anders dan ‘u vraagt, wij draaien'. In een volwassen, wederkerige relatie tussen overheid en inwoners, kan de overheid soms ook uitleggen waarom iets niet wenselijk of mogelijk is. Of dat niet precies de maatregel wordt uitgevoerd die een inwoner wenst, maar dat de gemeente wel aan de slag gaat met de behoefte die erachter ligt. Belangrijk is dat de manier waarop de overheid dat doet, voor iedereen goed te volgen is. Ook bij een goed ingericht participatieproces kan het dus zo zijn dat niet iedereen het ermee eens is of zich in de uitkomsten kan vinden. Daarvoor ben je doorlopend met elkaar in gesprek. Daar komt bij dat er veel kracht in de samenleving zelf zit. Niet elk idee hoeft door de gemeente te worden uitgevoerd. Inwoners nemen vaak zelf al het initiatief. Dan is de rol van de gemeente vooral om niet in de weg te zitten of te lopen. Maar waar mogelijk aan te sluiten en waar nodig te ondersteunen. In andere gevallen kan de gemeente een beroep op inwoners doen om ergens aan mee te werken.

6

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

4.

Het burgerberaad is verder ontwikkeld als instrument Door nogmaals een burgerberaad te organiseren, na het eerste beraad over fijn oud worden in de gemeente ‘sHertogenbosch’, hebben we dit nieuwe instrument verder beproefd. De wens van de raad was om deze keer een compactere, afgeslankte vorm te realiseren qua doorlooptijd en kosten. Hierdoor wordt het burgerberaad een toegankelijker instrument en kunnen we het instrument duurzaam toevoegen aan de gereedschapskist van participatie. Een evaluatie van het tweede burgerberaad ontvangt u in het eerste kwartaal van 2026.

Risico’s en risicobeheersing 1. Deze visie vraagt om een structurele verandering van systemen, aansturing en cultuur met voldoende middelen en capaciteit Binnen de gemeente werken we aan een wendbare organisatie, waarin ook de rolneming van ambtenaren centraal staat. Meer samen met de samenleving in plaats van vóór de samenleving werken is een speerpunt. Dat moet in de praktijk verder uitgewerkt en doorleefd worden. Niet alleen in houding en gedrag. Ook in aansturing, systemen en processen. Participatie wordt nu nog vaak gezien als iets dat ‘erbij’ gedaan wordt. De verhoogde werkdruk krijgt daarbij vaak geen prioriteit. Dit is een kwestie van aansturing, maar ook van cultuur en het ontbreken van structurele middelen en capaciteit. Om de werkwijze van Samen maken we ’s-Hertogenbosch goed te kunnen doorvoeren zullen hier keuzes in moeten worden gemaakt. Keuzes die gevolgen hebben voor het waarmaken van de verwachtingen van inwoners en partners. Belangrijke voorwaarde om als ambtelijke organisatie werk te maken van de participatievisie, is de opstelling van de raad. Als de raad daadwerkelijk ruimte geeft binnen globale kaders kan de ambtelijke capaciteit gericht ingezet worden op het stimuleren en ondersteunen van meedenken en meedoen in de samenleving. 2. Deze visie raakt alle inwoners, maar nog lang niet iedereen is betrokken.

Hoewel we met het Bossche Burgerberaad en bijeenkomsten (met partijen in de gemeente) ruim honderd mensen uitnodigden om mee te denken en om een aanzet tot een beweging te maken, bereikten we toch maar een klein – representatief - deel van de gehele samenleving. Het veranderen van de grondhouding

7

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

en de cultuurverandering die deze visie beoogt, vraagt dan ook om een langjarige inzet. De komende jaren zetten we de ingezette beweging met dialoog tussen partijen in de gemeente én met de inwoners voort. Op deze manier willen we steeds meer mensen bereiken. Daarbij blijven we zoeken naar vernieuwende vormen van interactie met de samenleving. Ook zoals we dat tijdens het burgerberaad hebben gedaan: de mensen met een luide stem, zachte stem en de mensen die we niet altijd vanzelfsprekend horen. 3. Participatie is geen ‘u vraagt, wij draaien’ Onderdeel van een volwassen, wederkerige relatie tussen gemeente en inwoners is om eerlijk te zijn over wat we wel en niet kunnen. Een volwassen houding naar inwoners toe, vraagt om transparant te zijn. Wanneer iets wel kan, maar ook wanneer (en waarom) iets niet kan.

Financiën Gelijkwaardig samenwerken met inwoners vraagt ruimte, capaciteit en tijd. Deels denken we dat binnen de beschikbare financiële ruimte van de huidige gemeentelijke begroting te kunnen realiseren. We brengen de komende maanden scherper in beeld wat er nodig is aan budget om verder uitwerking te kunnen geven aan de gezamenlijke uitvoeringsagenda met inwoners en partners. En voor de eigen acties binnen het gemeentelijk actieplan. Zodat we de komende bestuursperiode daadwerkelijk samen aan de slag kunnen met de uitvoering van de Bossche Participatieaanpak zoals beschreven in de visie.

Duurzaamheid Aan het eind van de laatste bijeenkomst van het burgerberaad keken we vooruit. We bespraken samen een aantal vragen over de toekomst van het burgerberaad: welke onderwerpen zien jullie graag terug in een volgend burgerberaad? Op pagina 33 van het rapport met aanbevelingen staan alle onderwerpen, waarbij de groter afgedrukte termen vaker genoemd zijn. Duurzaamheid is een onderwerp dat vaak genoemd werd en ook vaker onderwerp van gesprek was in de inhoudelijke gesprekken over het thema participatie.

8

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Participatie In het proces om tot deze visie te komen, zijn – naast onze eigen organisatie - op tal van momenten inwoners en partners in de stad betrokken geweest: -

De uitnodiging aan 10.000 inwoners om deel te nemen aan het burgerberaad; Uit de 500 mensen die die vraag met ‘ja’ beantwoordden, is een representatieve groep van 115 personen geselecteerd voor het burgerberaad van mei – september 2025; Stakeholderbijeenkomst voor maatschappelijke partners en inwoners die uitgeloot waren, 12 juni 2025; Presentaties en workshops van verschillende bewonersinitiatieven, maatschappelijke organisaties en gemeenteambtenaren tijdens dag 2 van het burgerberaad op 21 juni 2025; De presentatie van het rapport van aanbevelingen van het burgerberaad op 23 oktober 2025; De reactieronde op het eerste concept participatievisie door zeven deelnemers van het burgerberaad.

Communicatie De cultuurverandering die we met deze visie willen inzetten, vraagt ook de komende jaren om een doorlopende aanpak. Intern en extern. Bijvoorbeeld door campagnes op verschillende onderdelen van de uitvoeringsagenda. En door bijeenkomsten over de uitwerking van specifieke thema’s. Daarnaast moet de hoofdboodschap in alle communicatie rond dit thema terugkomen. De eerste stap na vaststelling van de visie is om deze benaderingswijze uit te werken in een passende communicatiestrategie en een bijhorende planning. Met daarin onder meer praktische tools en formats waar medewerkers binnen de gemeente gebruik van kunnen maken.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch,

9

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1.Participatievisie ‘Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ 2.Rapport aanbevelingen Bosch Burgerberaad ’Samen maken we ’s-Hertogenbosch’ Registratienummer Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

079618696655 P. Slikker Bestuur 15 januari 2026 MO/VOLW/O&R Guido Jochems g.jochems@s-hertogenbosch.nl 06-11355603

10

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentieadres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704