Verslag van de commissie Bedrijvigheid van 29 oktober 2020

Commissie BEDRIJVIGHEID Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

29 oktober 2020 Maaspoort Sport & Events

mw. J.P.M. Welten-van Doremalen mr. drs. R. van der Meer M.M.J. Dingemans, E.R.F. Esser, mw. J.M.C. van Gool, mw. W. de Groot MSc, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, mw. R.F. van der Kallenvan der Donk, J.N. Kieft, W.J.B. Meijer, D.J.G. Peters, M.C.J.M. Ploegmakers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, A.M. Rotman, O.R. Thelissen, J.B. Theunissen, mw. mr. drs. I.E.C. Visschedijk en W.A.M. Vugs M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam, mr. H.C. van Olden

Afwezig:

L.A.J. van Griensven, H.J.M. Mees, G.J.I.J. Smeets MBA, mw. C.K.J. Visscher, P.H. Wiggers

Verslaglegging:

T. van der Aart (DemiSec)

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet de aanwezigen en luisteraars en kijkers thuis welkom. Bericht van verhindering is ontvangen van mevrouw Visscher, de heer Wiggers, de heer Smeets en de heer Mees. Mevrouw Hendrickx sluit vanavond aan namens De Bossche Groenen.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter stelt voor agendapunt 5: Toelichting op de cultuurbegroting en agendapunt 6: de Begroting 2021, als één agendapunt te behandelen. De heer Thelissen (CDA) heeft er geen probleem mee. Maar hij gebruikt dan voor zijn bijdragen van de cultuurbegroting en de begroting wel iets meer tijd. Hij denkt aan twee minuten extra. De voorzitter vraagt of dit geldt voor alle bijdragen. Ze snapt dat de raadsleden de onderwerpen apart hebben voorbereid. Mevrouw van Gool heeft het ook apart voorbereid en kan de tijd niet precies inschatten. De voorzitter concludeert dat de punten 5 en 6 samen behandeld kunnen worden en zegt toe clementie te hebben met de tijd. De agenda wordt als zodanig vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de vergadering van de commissie Bedrijvigheid van 21 september 2020 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en lijst met openstaande moties Lijst met openstaande moties De voorzitter meldt dat voorgesteld wordt motie 3: Cultuurstad van het Zuiden als afgedaan te beschouwen. De commissie stemt hiermee in. 1

5. 6.

Toelichting Cultuurbegroting 2021-2024 Begroting 2021 De voorzitter wijst er op dat twee collega-raadsleden hun maidenspeech houden, het verzoek is dan ook om deze bijdragen niet te interrumperen. Verder hoopt ze dat de bijdragen comprimerend ter tafel komen en niet over de toestand van de wereld uit te wijden. Puur uit efficiency wil ze graag to the point blijven. De heer Thelissen (CDA) heeft afgelopen zomer gezien dat cultuur een essentieel onderdeel van de sociale en maatschappelijke beleving is. De Bossche Zomer, veelal vormgegeven in de prachtige entourage van deze goed onderhouden cultuurhistorische binnenstad, waarvoor een compliment aan dit college, heeft benadrukt hoe belangrijk het beleven van cultuur is. Tegelijkertijd liet dezelfde Bossche Zomer door corona ook zien hoe kwetsbaar de cultuur is zonder de juiste ondersteuning. Er is niets anders mogelijk dan een groot compliment voor het voorliggende voorstel, waarin niet wordt bezuinigd op cultuur. Deze periode heeft ook laten zien wat de kracht is van amateurclubs en -verenigingen. Niet alleen het beoefenen en uitvoeren van de eigen hobby, de kracht zit hem er ook in als het gaat om sociale en maatschappelijke betrokkenheid. Spontane kleine optredens bij verzorgingshuizen, uitvoeringen op straat voor iedereen of als vereniging gewoon even bellen met de eigen leden en de eigen familie voor die sociale aandacht.

Dat inzicht en bewezen toegevoegde maatschappelijke waarde van de amateurverenigingen maakt dat het CDA op dat punt wel kritisch naar de begroting is. Het verschil van € 260.000 voor de Regeling Amateurkunsten op een totaalbudget van bijna € 16 miljoen is voor het CDA wel erg scheef. Volgens de bijlagen zijn er ongeveer 100 organisaties die € 15 miljoen krijgen en ongeveer 100 verenigingen € 260.000. Let wel, daarbij wil hij niets afdoen aan nut en noodzaak van de Bossche Culturele Basis (BCB) en de sterke positionering van de gemeente als Cultuurstad van het Zuiden. Bij informeren is aangegeven dat de jarenlange verhouding al is zoals deze is. Echter, is er in de jaren ook steeds meer gekort op andere domeinen en hebben verenigingen daar een behoefte ingevuld en hun kracht bewezen op gebied van sociaal en maatschappelijk welzijn. Vorig jaar heeft het CDA, samen met anderen, een motie ingediend met als doel budgetten te ontschotten. Juist om vanuit welke hoek dan ook welzijn, sport en cultuur elkaar te laten versterken. En daar is in dit voorstel maar liefst ook één heel voorbeeld van te vinden. Helaas is dat een project en projecten zijn eindig en ondanks de wens van de raad nog geen standaardwerkwijze. Bij het inspreken hoorden we ook dat de goede bedoeling er bij onze gemeente zeker is maar de praktische uitvoering is wat weerbarstiger.

Dat is niet gek, het is voor iedereen lastig om over het eigen budget of boven de eigen portemonnee uit te denken. Daarom vraagt het CDA de mening van de collega's op de volgende twee ideeën: 1. In de voorjaarsnota een voorstel of uitwerking nemen van een regeling die het subsidie denken uit de potjes overstijgt en recht doet aan de eerdere wens van de raad conform de motie zoals eerder aangenomen en deze dan ook uit te werken naar de voorjaarsnota. 2. Aanpassing van de Regeling Amateurkunsten om deze een beetje op te hogen, binnen de huidige cultuurbegroting, zonder daar bij afteschalen op de BCB. Met daar waar nog een heel klein beetje geld zit te verschuiven zodat alle amateurverenigingen daar hun voordeel mee hebben. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoort aan de ene kant een pleidooi over ontschotten, dat ondersteunt ze. Maar dan zegt u: laten we nu binnen de cultuurbegroting kijken of we de verenigingen tegemoet zouden kunnen komen. Het CDA wil binnen de brede Bossche basis, binnen de cultuurbegroting kijken of de verenigingen tegemoetgekomen kunnen worden. Moet juist niet dat deel binnen de cultuurbegroting worden gezocht maar binnen het ontschotten? Anders zit je in een pot die toch al een beetje knelt zoeken naar geld.

Is dat niet een zoekrichting die breder moet? De heer Thelissen (CDA) wil dat niet want de subsidie voor de Regeling Amateurkunsten is echt ondersteuning voor de vereniging zelf om de primaire basis uit te oefenen. Bij ontschotten kijkt hij meer naar de fondsen en deze niet sec voor cultuur te gebruiken maar juist ook breder te kunnen gebruiken. Omgedraaid ook budgetten vanuit sport of vanuit welzijn. Hij wil juist niet in potjes denken. Maar om het breder te gebruiken zoals bij het project Lang Leve 2

Dan het onderdeel van de begroting inzake sport. Daarna neemt de heer Ploegmakers het over op de overige onderwerpen. Overall genomen kan hij niet anders dan waardering uitspreken bij dit college. Net als bij cultuur doen sportverenigingen meer dan hollen, gymmen, balletje trappen of een beetje spelevaren op het water. Ook hier hebben de verenigingen een belangrijke maatschappelijke functie. Al is het maar om ons in beweging te brengen en vanuit welzijn of zorg even weg te zijn uit de coronabubbel. Het enige wat bij het CDA vragen oproept is de wijze waarop er voor de lange termijn wordt gereserveerd bij de vervanging van en op sportcomplexen. Vanuit de technische vragen is geantwoord dat hier inderdaad niet vooraf voor wordt gereserveerd. Daarom wordt de raad van tijd tot tijd verrast door noodkreten vanuit een vereniging. Kleedlokalen of velden die in slechte staat verkeren, na jarenlang gebruik. Of steigers bij een zeilvereniging die, zoals recent aangegeven door Zeilvereniging Oosterplas, in slechte staat verkeren. Hij vraagt het college om op de lange termijn deze reserveringen op te nemen in toekomstige begrotingen. Zo wordt de raad vanuit zijn budgetrecht niet verrast door plotselinge uitgaven en hoeven verenigingen niet in onzekerheid te zitten. Mocht het college middels een motie een opdracht nodig hebben van deze raad dan stelt hij die graag op.

Dat maakt dat er wel iets moet worden gedaan voor die zeilverenigingen. Navraag bij ambtelijk apparaat als verenigingen leert dat het om alle zeilverenigingen gaat die aan een kleine, of gesloten plas zitten. De Oosterplas, de Zuiderplas en de Groote Wielen. Wellicht ook het Engelermeer maar daar is vorig jaar voor het complex een besluit over genomen. Die laatste valt er in dit geval buiten. Het CDA roept de wethouder op om in gesprek te gaan met deze verenigingen en hen perspectief te bieden voor een oplossing naar de toekomst. Kijkend naar de begroting zou die investering geboekt kunnen worden in een van de komende jaren. Daar zit naar onze mening nog voldoende ruimte. De heer Theunissen (Bosch Belang) vraagt het CDA of deze met een motie komt om structureel onderhoudsbudgetten te reserveren De heer Thelissen (CDA) hoort graag de reactie van de collega's en het college en komt hij desgewenst met een motie. De heer Ploegmakers (CDA) citeert: "We leven in een prachtige gemeente, met mooie dorpen en een fantastische binnenstad. Maar om die stad fantastisch te houden moeten we nu juiste beslissingen nemen.

Samen prioriteiten stellen en aan de slag, niet wachten maar vandaag kiezen voor jonger, completer en anders." Tot zover een citaat uit de brandbrief aan het college, gestuurd door het centrummanagement en ondertekend door dertig vooraanstaande Bosschenaren of zij die dat zouden willen zijn. Als je op het moment door de Bossche binnenstad loopt dan is er een totaal andere sfeer en beleving dan acht maanden geleden. De coronapandemie hakt er stevig in en het einde is nog lang niet in zicht. Na de eerste coronagolf is er nu de tweede golf. Detailhandel, hotels, horeca en culturele sector hebben de afgelopen maanden behoorlijk ingeleverd en leveren nog dagelijks in. De detailhandel zit nu op 50% van de omzet vergeleken met begin 2020. De horeca is het zwaarst getroffen en zit op minder dan de helft. Het toerisme bereikte tijdens de lockdown zelfs het nulpunt. Veel ondernemers staan in de overlevingsstand. Dankzij de steunmaatregelen van de overheid zijn er tot nu toe nog weinig faillissementen. Maar het is een enorme uitdaging. In afwachting van het vaccin heeft men voorlopig nog te maken met de anderhalvemetersamenleving. Het Centraal Planbureau voorspelt voor 2020 een minimale economische krimp van 5,2% en een mogelijke groei van 3% in 2021. Het consumentenvertrouwen neemt af en er is naar verwachting tot 2025 geen koopkrachtstijging en daardoor teruglopende bestedingen.

De werkloosheid loopt het komende jaar mogelijk op naar 7%. Kortom sombere voorspellingen. In 2021 zullen in Den Bosch, door faillissementen of bedrijfsbeëindiging winkel- en kantoorpanden leeg komen te staan. Bij menig ondernemer is het vet van de botten en zijn de pensioen- en spaarpotten leeg. Daarnaast zullen de steunregelingen van de overheid soberder worden. Van oudsher is 's-Hertogenbosch een stad met veel bedrijven in de dienstverlening. Minder een maakstad. Daardoor zijn er relatief veel kantoorpanden. Maar de kantorenmarkt leeft op dit moment tussen hoop en vrees. De afgelopen jaren is de leegstand teruggelopen naar 6,9%. In deze tijd is de vraag of bedrijven op zoek gaan naar minder vierkante meters kantoorruimte, maar misschien wel kwalitatief hoogwaardiger. Krijgt het thuiskantoor de overhand en vervangt dat de flexplek op kantoor? Wat gebeurt er met de kantoren die in de jaren zeventig en tachtig zijn ontwikkeld en verouderd? Veel vragen op dit 3

gebied. Het CDA maakt zich grote zorgen. Daarom vindt het CDA dat er van alles aan moet worden gedaan om 's-Hertogenbosch voor te bereiden op het einde van de crisis en de periode daarna. 's-Hertogenbosch zal na deze pandemie nooit meer hetzelfde zijn als de periode daarvoor. De fractie van het CDA heeft de volgende vragen aan het college|: Op welke manier anticipeert het college op de verwachte leegstand van winkels, kantoorpanden en horecapanden? Hoe bereiden we de binnenstad voor om te veranderen van een place to buy naar een place to be? Hoe kijkt u aan tegen het voorstel van Hartje 's-Hertogenbosch om een binnenstadmanager aan te stellen? Hoe staat het met de uitvoering van de motie inzake de acquisitie? De heer Theunissen (Bosch Belang) hoort dat de binnenstad wordt genoemd, maar niet de grote kernen zoals Rosmalen, Vinkel, Nuland en ga maar door. Heeft het CDA ook voorstellen over die kernen? De heer Ploegmakers (CDA) vraagt hoe te acteren op de verwachte leegstand van winkels, kantoren en horecapanden. Hij noemt er geen plaats bij. Dat geldt voor de hele gemeente. De heer Theunissen (Bosch Belang) dankt voor de laatste opmerking, daarmee corrigeert de heer Ploegmakers zijn betoog. De heer Ploegmakers (CDA) vervolgt zijn vragen. Hoe zit het met Den Bosch Partners? Hoe gaat het met de voortgang en wanneer komt het college met een voorstel naar de raad? Dan het erfgoed.

Dat bepaalt mede de aantrekkelijkheid van de stad. Het draagt bij aan de rijkdom van de stad. De afgelopen periode is met velerlei projecten stappen gezet. Daarvoor grote complimenten aan de afdeling Erfgoed. Een afdeling die wat het CDA betreft in de nabije toekomst mag rekenen op goede huisvesting. De heer Vugs (SP) spreekt de cultuurbegroting, de keuze voor stimulering vanuit maatschappelijk doel en ook de cofinanciering vanuit andere budgetten waaronder rijks- en provinciale budgetten wel aan. Het verbindt het gewone leven aan cultuur en dat is een goede zaak. Cultuur is niet alleen iets voor een elitaire groep maar moet toegankelijk zijn voor een breed publiek. De SP begrijpt dat een grotere financieringsvraag dwingt tot het maken van scherpere keuzes. Bij de Regeling Amateurkunsten wordt de focus op jeugd en muziek gelegd. Muziek- en danslessen voor kinderen vindt de SP van groot belang. Deze dienen voldoende subsidie te blijven krijgen. Verenigingen zonder jeugdleden krijgen een basissubsidie. Vereniging die hierdoor minder subsidie ontvangen wordt gevraagd hun ambitie bij te stellen of zelf meer financiële middelen te vergaren. Versterken, vernieuwen en verbinden blijft het leidend motief voor de cultuurbegroting waarmee de SP kan instemmen. Omdat de cultuurbegroting een apart stuk is vraagt de SP zich af hoe dit zich verhoudt tot de aankomende bezuinigingsronde.

De heer Thelissen (CDA) heeft in zijn bijdrage voorgesteld om de Regeling Amateurkunsten een beetje op te hogen. Kan de SP daar iets over zeggen? De heer Vugs (SP) stelt voor in de voorjaarsnota een voorstel te willen bespreken. De verhoging van de Regeling Amateurkunsten kan ook op SP-steun rekenen als het CDA met een motie komt. Begroting 2021. Deze commissie buigt zich over de onderwerpen economische ontwikkelingen, arbeidsmarktbeleid, erfgoed en cultuurhistorie, citymarketing en toerisme, sport en cultuur. Hij hoopt dat de pandemie snel tot een einde zal komen. Menselijk gedrag is hierin een grote factor. Zo niet, dan staan de beleidsvelden van deze commissie ook in 2021 nog verder zwaar onder druk. Als het motto blijft: blijf thuis, dan treft dat bijna alle beleidsvelden maar zeker citymarketing en toerisme. Dus ook alle horecaondernemers waarvan de SP zich afvraagt hoeveel er uit deze crisis zullen kunnen komen. Bij sport is het van groot belang dat kinderen kunnen blijven sporten en omdat er mogelijk meer gezinnen in financiële problemen dreigen te komen 4

dient er een plan te komen om deze basisbehoefte mogelijk te laten blijven. Hij neemt aan dat de fracties van gewoon ge-DREVEN en Rosmalens Belang nog komen te spreken over een motie voor subsidiering van Scouting St. Tarcisius. Deze steunt de SP. Dit alles overziend zal de SP niet dieper op de onderwerpen van deze commissie ingaan. Ook de SP heeft geen glazen bol waarin ze de toekomst kan lezen. Mevrouw Van Gool (PvdA) begint met de cultuurbegroting. Naar de mening van de PvdA is dit in principe een prima raadsvoorstel aan de hand van de Cultuurnota Cultuur maakt mensen. Fijn dat ondanks de huidige crisis niet nogmaals een enorme kaalslag is toegepast op cultuur met haar culturele makers als slachtoffer. Een sector die het nu met deze crisis toch al zwaar heeft. De PvdA is blij dat er meer ruimte is gekomen voor de jongerencultuur, urban en nieuwe kunsten. Ze noemt naast deze loftrompet ook vijf punten van kritiek. 1. Het Paleis voor Volksvlijt mag meer worden gehonoreerd met de aanvraag voor de BCB. Zo onderscheidend zijn is uniek en zo een breed Bosch publiek betrekken in de volkstheatervoorstellingen dat zelfs de bewoners van de Siep heeft getrokken en wijkwandelingen door de Graafsewijk, dat is met recht een cultureel streekproduct van Bossche bodem. Dat mag beloond worden met extra steun. 2. Het tweede punt is de totale omvang waarbij Huis73 een grote speler is.

In de beantwoording van de technische vragen staat dat Huis73 hard werkt aan haar dienstverlening. De PvdA twijfelt daar niet aan. Maar de PvdA ziet graag dat de prestatieafspraken zo snel mogelijk worden gemaakt. Hoeveel targets gaan zij halen op het gebied van taal- en leesbevordering en op het gebied van cultuureducatie. Dat is niet alleen een vraag van de PvdA maar ze krijgt het ook terug als wens uit gesprekken die ze regelmatig met Huis73 voert. Kan de PvdA binnen afzienbare tijd rekenen op die afspraken? 3. Dan de systematiek en de commissie van het Bosch cultuursysteem. Ze kan precies nagaan wie de leden van de commissie zijn en degenen die een aanvraag toegekend hebben gekregen. Maar ze kan in het openbaar niets vinden van degenen die niet zijn gehonoreerd. Ze pleit voor transparantie daarin zodat er in het openbaar inzicht is in wie wat krijgt en waarom. 4. Kan de wethouder aangeven wat de stand van zaken is met betrekking tot de gesprekken met Brabantstad? De wethouder heeft een paar maanden geleden toegezegd het gesprek aan te gaan over de matching en de systematiek. Het is een ratjetoe. De ene culturele speler krijgt geld van Brabant, niet van het land. De ander krijgt weer lokaal iets, maar niet van Brabant. Hoe verhoudt de matchingssystematiek zich dan tot elkaar? Graag inzicht. 5.

Het laatste punt brengt haar op de zin uit de Cultuurnota waarin bij het speerpunt Verbinden wordt aangegeven een specifiek doel te hebben om ieder kind kennis te laten maken met cultuureducatie. Niet geheel onbelangrijk als je in de toekomst jezelf de Cultuurstad van het Zuiden wilt blijven noemen. Een mooi speerpunt uit de nota waar de PvdA achter staat en zich al eerder hard voor heeft gemaakt. Tot haar verbazing wordt dit stuk uit de Cultuurnota niet vertaald naar de BCB maar wordt er creatief met potjes en boekhoudingen geschoven. Muziekeducatie gaat naar de herijkte Regeling Amateurkunsten, althans sommige uit de cultuureducatie, want de Jazzwerkplaats zal de komende jaren in de BCB staan. Ze juicht dat toe maar de jaarlijkse € 15.000 die naar hen toegaat, wordt gefinancierd uit de herijkte Regeling Amateurkunsten. Snapt u het nog? PvdA vindt dat er een vast plekje moet zijn voor de cultuureducatie in de basis, in de BCB, zodat van jongs af aan er gestructureerd ruimte en tijd wordt genomen om de Bossche kinderen kennis te laten maken met cultuureducatie. De heer Thelissen (CDA) stelt dat er al eerder is gesproken over cultuur en de noodzaak van het enthousiasmeren van de jeugd. Huis73 krijgt een substantieel bedrag vanuit BCB. Maar aan hen is ook echt de opdracht om dat stukje cultuur- en muziekeducatie op te pakken.

Is dit onvoldoende, in vergelijking met Regeling Amateurkunsten? Zo ja, hoe staat de PvdA tegenover het idee om de Regeling Amateurkunsten met een motie toch een heel klein beetje op te hogen? Mevrouw Van Gool (PvdA) weet dat een speler als Jazzwerkplaats in de BCB komt en € 15.000 uit de Regeling Amateurkunsten krijgt. Dan is het broekzak-vestzak, dat snapt ze niet. De directrice van Huis73 wil graag dat de muziekeducatie in de BCB komt. PvdA denkt dat de 5

stad er goed aan doet om dat op die manier te doen. Dan blijft er voldoende over. Het hart van de heer Thelissen gaat uit naar amateurverenigingen, het heet ook de Regeling Amateurkunsten. Ze wil het zuiver houden. De BCB is voor de muziekeducatie en ze wil de amateurverenigingen voldoende geld geven. Het mag worden opgehoogd. Ze is benieuwd naar zijn voorstel. Ze vindt het goed dat er vanavond scherpe keuzen worden gemaakt voor de stad en naar haar idee is het noodzaak om proactief en niet afwachtend als stad te werk te gaan. Ze noemt de accenten die de fractie in de commissie Bedrijvigheid wil leggen: Algemeen moet de bedrijvigheid en dus de lokale economie op gang worden gehouden. Zeker nu is dat voornaam. De PvdA heeft voorgesorteerd en heeft middels vragen al aandacht gevraagd voor die trend waar het CDA al over sprak, de leegstand in het Bossche winkelgebied. De gemeente kan daar een regierol in pakken. Ze was gisterenmiddag verheugd in de antwoorden te lezen dat de eerste aanzet daartoe is gezet. In de beantwoording staat dat er gesprekken met VOLOP gaan plaatshebben. Daar weten zij nog niets van. Ze neemt aan dat deze partij er reikhalzend naar uitkijkt. Op welke termijn vinden deze gesprekken plaats? Over het arbeidsmarktbeleid noemt ze de jeugdwerkloosheid. Want de arbeidsmarkt heeft wel code oranje bereikt.

Graag aandacht voor de jeugdwerkloosheid zodat het niet doorschiet naar code rood. Er moet worden geïnvesteerd in de toekomst van de jeugd. In de raadsinformatiebulletins leest ze dat er van het rijk steunpakketten komen. Die steungelden gaan naar de Verkadefabriek en de musea. Maar bij de kleinere cultuurmakers zal ook het water aan de lippen staan. Kan er voor de kleinere cultuurmakers ook snel een regeling komen? Op sportief gebied heeft ze nog een aandachtspunt. Redden de sportverenigingen het allemaal nog? Kan het college daar iets meer over vertellen. Houdt het college de vinger aan de pols? Ze leest in het onderzoek van Mooi zo Goed zo dat zeker een op de zes sportverenigingen zich zorgen maakt of ze aan alle betalingsverplichtingen kunnen voldoen. 15% maakt zich zorgen over hun bestaanszekerheid. Deelt het college deze zorgen en is het college in gesprek met de sportverenigingen? Extra aandacht vraagt ze voor de scouting De Rosmalen, de Tarcisus. Ze begrijpt dat deze scouting gisteren in de commissie ook al is behandeld. Als Rosmalens Belang een motie overweegt gaat de PvdA daar zeker in mee. Mevrouw Visschedijk (D66) begint met de begroting. Het is bijzonder om over de voorliggende begroting te spreken. Een begroting waarin het college keurig de door de raad breed gedragen wensen vanuit de voorjaarsnota heeft gewerkt.

En waar de ambtenaren hard aan hebben gewerkt naast de doorlopende extra werkdruk die ze in deze tijd ook moeten ervaren. Met goed resultaat, sluitend en zonder lastenverzwaring voor de inwoners. Jammer dat dit dan met weinig blijdschap gepaard gaat vanwege het onzekere tijdsgewricht. Voor de doorgaans positieve inborst van D66 is het even zoeken naar lichtpuntjes. Bij de voorjaarsnota is gesproken over organiseren van verdienvermogen, vertrouwen in de creativiteit van de ondernemers en ze hebben de Bosschenaren een mooie zomer bezorgd. Maar als het om de harde centen gaat is de gemeente toch grotendeels afhankelijk van allerlei financiële steunpakketten van de rijksoverheid. Er zijn er al een aantal genoemd. Het gaat al lang niet meer alleen over het behoud van banen, maar over het überhaupt overeind houden van bedrijven. Voor Den Bosch, waar een flink deel van het geld wordt verdiend in de horeca en toeristenbranche, essentieel. Want op de korte termijn moet zoveel mogelijk behouden blijven zodat, zodra er betere tijden aanbreken, in volle vaart kan worden doorgewerkt aan de mooie plannen en visies die er ook vanuit deze commissie afgelopen jaar in de raad met elkaar zijn vastgesteld. Ook de cross-overprojecten SPARK, Agrifood waarin de gemeente de samenwerking zoekt met onderwijs en ondernemers, die weer meer lucht krijgen om jongeren stages en perspectief te bieden.

D66 vraagt dan ook een flexibele houding van de gemeente en maatwerk voor ondernemers. Ook al kost het meer tijd van de ambtenaren. Ze weet dat de ambtenaren de laatste maanden al zo richting de ondernemers en inwoners werken. Ook sportverenigingen kunnen rekenen op steun van de rijksoverheid maar eigenlijk is dat nooit genoeg. D66 verwacht dat de gemeente goed monitort welke problemen de sportverenigingen ondervinden en hen bijstaat met het organiseren van oplossingen. Om positief te eindigen: D66 is blij dat in de gemeente sporten in de openbare ruimte blijvend aandacht heeft. Zeker nu het sporten in verenigingsverband steeds moeilijker wordt is het fijn dat langs wegen en paden en bij pleinen allerlei openbare sportplekken zijn gecreëerd waar 6

jong en oud, in weer en wind, volop gebruik van maken. De heer Peters (D66) is positief over deze gemeentelijke begroting. Want nog steeds wordt op verschillende punten geïnvesteerd. Door slimme verdeling in relatie tot rijksbijdragen zijn de klappen vooralsnog te overzien. D66 ziet ook dat de nabije toekomst nog geen verlichting biedt met landen om Nederland heen die alweer op slot gaan en het RIVM die dringend verzoekt de cijfers niet hoger op te doen lopen. Het is daarom de vraag in hoeverre deze begroting ingehaald gaat worden door de tijd, maar het is goed om op deze manier de visie van de gemeente kenbaar te maken, want bijsturen kan altijd nog. Het wordt steeds meer zichtbaar hoe de maatregelen van de overheid hun weerslag hebben op het verloop van het dagelijks leven. Horeca, detailhandel, bedrijfsleven en cultuursector proberen er met elkaar en met de overheidsinstanties iets van te maken. Daarom hoopt D66 dat het college de vinger aan de pols blijft houden bij de vele netwerken die de gemeente rijk is en het de komende Bossche Winter weer zo sterk weet te faciliteren als in de afgelopen zomer. Een van de mooie dingen uit deze begroting is dat er wordt geïnvesteerd in cultuur- en muziekeducatie. Iets waar de fractie, samen met andere fracties, al vaker aandacht voor heeft gevraagd.

D66 vindt dat juist muziek- en cultuureducatie in deze tijd vaak samensmelt met beleidsvelden als welzijn en sport. D66 pleit ervoor te kijken naar het ontschotten van de potjes op deze vlakken. Zoals zijn collega van het CDA al aangaf is dit wenselijk om de verenigingen in de Regeling Amateurkunsten een steviger basis te bieden. Cultuur is niet alleen maar een avond vermaak, het is het smeermiddel van de samenleving en zorgt in barre tijden voor cohesie en begrip. De begroting voor 2021 is erbij gebaat investeringen hierin in de spotlights te zetten en waar mogelijk te vergroten. Mevrouw Van Gool (PvdA) hoort dat de muziekeducatie in de Regeling Amateurkunsten moet. Moet er dan geld bijkomen uit welzijn en sportpotjes? De heer Peters (D66) legt uit dat in de breedte gekeken moeten worden hoe deze potjes inzetbaar zouden kunnen zijn om verschillende zaken die binnen cultuur vallen ook te ondersteunen. De heer Thelissen (CDA) vraagt de PvdA of mevrouw Van Gool geld van het ene potje wil toewijzen aan het andere. Dat wil hij niet. Hij wil niet meer vanuit dat potje denken, maar naar het doel kijken en dan bepalen hoe dat het beste kan worden gefinancierd. Ook in de voorjaarsnota is er over gesproken. Het leek erop dat dan met welzijnsgeld cultuur gefinancierd zou worden. Dat is absoluut niet de bedoeling. Maar er moet een welzijn- en maatschappelijk doel worden gehaald.

Dat moet worden gefaciliteerd zonder dat er vanuit het 'potjesdenken' wordt gezegd: nee, sorry je moet aan het andere loket zijn. Dat is de essentie van het verhaal. Mevrouw Van Gool (PvdA) is geen expert op het gebied van potjes. Ze hoort D66 zeggen dat zij muziekeducatie een warm hart toedragen. Als je iets een warm hart toedraagt moet je ook met geld komen. De begroting wordt 10 november a.s. behandeld. Het potje van amateurkunsten wordt genoemd. Maar dan eten ze samen uit dezelfde ruif. Of doet D66 er in de begroting extra geld bij. De heer Peters (D66) hoopt juist dat er vanuit het college zo breed mogelijk kan worden gekeken naar verschillende hoeken en er hopelijk meer financiering kan worden gevonden. De heer Theunissen (Bosch Belang) stelt dat in deze tijd bezuinigd moet worden. Hij hoort over het ontschotten van het ene na het andere. Hij is het eens met het CDA om het niet te verschuiven van het ene potje in het andere. Want sport is net iets anders als cultuur. dus zou je moeten zeggen: waar haalt u dan het geld vandaan? De heer Peters (D66) denkt dat in deze tijd sport, cultuur en welzijn regelmatig door elkaar heen lopen binnen bepaalde culturele subgroepen en genres. Dat vooropgesteld is hij het ermee eens dat er niet vanuit verschillende potjes mag worden gesnoept om een financiering rond te krijgen.

Maar er moet gekeken worden hoe in de breedte zaken voor elkaar gemaakt kunnen worden. De heer Theunissen (Bosch Belang) stelt de vraag concreter. In deze tijd is er een budget. Het 7

budget is 100%. Waarschijnlijk zal het op 95% uit moeten komen. Als D66 zegt dat er meer nodig is, dan moet hij ook aangeven waar dat vandaan moet komen. De heer Peters (D66) zegt niet dat hij meer willen hebben, natuurlijk is dat mooi, maar iedereen weet voor welke problemen men staat. Hij denkt dat slimmer gekeken moet worden hoe middelen worden ingezet in plaats van meer middelen creëren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) noemt het diffuus. Aan de ene kant draagt D66 muziekeducatie een warm hart toe. Ze ondersteunt dat. Maar op de vraag waar het geld vandaan moet komen blijft D66 wat onduidelijk. Komt D66 nog met een voorstel? Warm hart, belangrijk, zoeken naar middelen... Komt D66 met een voorstel of houdt D66 het bij mooie woorden? De heer Peters (D66) spreekt straks over de cultuurbegroting en komt er daarop terug. Het is fijn dat er in 's-Hertogenbosch op dit moment nog niet bezuinigd hoeft te worden op cultuur. Vooral voor jongeren, urban en festivals. Het zet een duidelijke streep onder de Cultuurstad van het Zuiden op een moment dat de Bosschenaren het misschien wat harder nodig hebben. Want de donkere wolken die al een tijdje boven de maatschappij hangen hebben tegenwicht nodig en juist cultuur kan dat bieden.

De meerjarige toekenningen van subsidies aan zoveel bestaande en nieuwe organisaties geeft deze ruimte om te ontwikkelen en een meerwaarde voor de gemeente te bewijzen of te consolideren. Wel zijn er bij D66 zorgen over de situatie buiten, waar met deze tweede lockdown nog meer zaken en organisaties hun deuren moeten sluiten of op een laag pitje moeten zetten. Hierdoor blijft er steeds minder fysieke ruimte voor cultuur over. Het bandje in het café, de expositie in de koffiezaak, het bottom-upfestival voor regionaal talent. Die kleine en jonge makers van kunst, cultuur en ook vermaak zijn de kweekgrond voor latere professionele cultuurmakers en zijn daarom van cruciaal belang voor de maatschappij en de gemeente. Wellicht is in relatie tot de leegstand in de binnenstad op dit vlak iets te organiseren. Graag hoort D66 van het college op welke wijze amateurkunst die buiten de verenigingen om ontstaat door de gemeente worden gefaciliteerd of ondersteund. In het raadsvoorstel wordt onder de lijn vernieuwen van het aanbod als speerpunt genoemd. Urban arts in al zijn verschillende uitingen verder ontwikkelen. Voor D66 is het van belang dat inderdaad al die verschillende uitingen de ruimte krijgen. Daarvoor krijgt bijvoorbeeld Duke-box een meer dan verdiende subsidie.

Wel ziet D66 graag dat daarmee de kous niet af is en ook andere initiatieven nog de ruimte krijgen om in de komende vier jaar de urban scene de stad zal verrijken. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) denkt dat de term Cultuurstad van het Zuiden vanavond wel vaker langs zal komen, maar de fractie van Rosmalens Belang wil dat 's-Hertogenbosch niet alleen Cultuurstad van het Zuiden is maar vooral ook een cultuurstad voor en door de eigen inwoners. Ze wil vooral oor en oog blijven houden voor de kleine verenigingen en muziekgezelschappen. Het zullen voorlopig toch de kleinschalige evenementen zijn die doorgang kunnen vinden. Het is nu even roeien met de riemen die er zijn en ze hoopt dat grote evenementen snel weer kunnen. De Bossche Zomer heeft laten zien dat ook met veel kleine evenementen vermaak en cultuur kan worden gecreëerd. Ze noemt Summer Vibes als voorbeeld. Een fantastische beleving voor en door inwoners. Voor de Bossche Winter ligt daar een kans voor een mooi vervolg waarbij het goed is als het college ook de wijken en dorpen buiten de binnenstad uitdaagt om mee te doen. Het zou de verbinding met de stad en wijken en dorpen zeker ten goede komen. Ook zijn er zorgen over de Regeling Amateurkunsten. Ze leest dat de herijking betekent dat de subsidie voor amateurkunsten primair wordt gebaseerd op het aantal jeugdleden. Vergelijkbaar met sport.

Subsidie voor volwassenen zal worden afgebouwd. Amateurverenigingen zonder jeugdleden krijgen een basissubsidie. Dit zal allemaal redelijk verlopen in kinderrijke wijken maar in de wijken waar de vergrijzing toeslaat en dus eenzaamheid op de loer ligt is het van belang dat alle gezelschappen kunnen blijven bestaan. Ook die met heel weinig jeugdleden. Of het nu een muziekgezelschap of een toneelvereniging is. Ze zijn van het grootste belang om de eenzaamheid onder ouderen tegen te gaan. Het gaat hier vaak om relatief kleine subsidieaanvragen, maar voor de vereniging van groot belang. Wijs ze niet zomaar af op het aantal jeugdleden, maar kijk ook naar de functie in de leefbaarheid van het dorp, de kern of de wijk waarin ze actief zijn. Ze begrijpt dat er een eenduidigheid moet komen in de subsidies, maar niet iedereen past in hetzelfde keurslijf. 8

De heer Thelissen (CDA) hoort een warm pleidooi voor alle verenigingen. Hij kan zich vinden in het stimuleren van de jeugd. Maar als hij met een voorstel komt om de subsidies voor alle verenigingen, dus ook de seniorenverenigingen, integraal op te hogen, kan hij dan op de steun van Rosmalens Belang rekenen? Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) bevestigt dit. De heer Theunissen (Bosch Belang) begrijpt dat Rosmalens Belang de subsidieregeling, zoals die nu wordt voorgesteld, wil veranderen en naar een ander soort subsidieregeling wil gaan waarbij je op andere basis de hoogte van de subsidie beoordeelt. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) zegt dat niet iedereen in hetzelfde keurslijf past. Er zijn zoveel verschillende verenigingen. Er moet zoveel mogelijk eenduidigheid zijn. Maar het moet niet zo zijn dat door de eenduidigheid verenigingen ophouden te bestaan omdat ze niet meer aan jeugdleden kunnen komen. De heer Theunissen (Bosch Belang) stelt dat mevrouw zegt dat de nieuwe regeling nadelig is voor de samenstelling van verenigingen. Als er meer senioren in het amateurgezelschap zijn dan junioren dan wordt er een verschil gemaakt in subsidiehoogte.

Ziet mevrouw graag dat iedereen, op basis van een bepaald sociaal belang, de subsidie krijgt? Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) wil dat er oog is voor verenigingen die door dit soort regelingen in de problemen zouden komen. Misschien valt het wel mee? Maar ze wil wel alvast aankaarten dat het kan gebeuren. En dat er dan wel oog voor moet zijn. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) noemt het betoog van mevrouw Van der Kallen boeiend. Verenigingen, ook voor ouderen, die naast hun culturele functie ook een functie hebben in bestrijding van eenzaamheid. Is zij er voorstander van als in plaats van dat uit culturele subsidies te halen een deel van de steun voor die verenigingen uit de zorg of welzijn komt? Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) is voor de ontschotting van de subsidies. Erfgoed en cultuurhistorie. De fractie was even bang dat de subsidie van de Heemkundekringen en de Schuttersgilde verleden tijd zouden zijn, maar gelukkig waren ze overgeheveld naar erfgoed. Daar horen ze ook thuis. Ze horen ook onder cultuur. Het gilde dat de oude burgemeester begeleidt op zijn laatste rondje als burgemeester van deze stad, dat is zeker cultuur. De schuttersgilden bestaan soms al honderden jaren. Bij de gilden zit een schat aan oudheden die door deze gilden zijn bewaard.

Draag er zorg voor dat deze materialen goed worden opgeslagen en misschien wel tentoongesteld zodat meer mensen ervan kunnen genieten. Gelukkig gold dat ook voor de Heemkundekringen. Zij leggen alles vast wat er in het verleden is gebeurd. Ook zij zijn voor Den Bosch van groot belang. Het is interessant om te weten wie de voorvaderen waren en hoe de stad of dorp is geworden tot wat deze nu zijn. Belangrijk voor de Heemkundekringen is ook hun huisvesting. Ze hebben een schat aan documenten, foto's en waardevolle spullen uit het verleden. Uit contacten met de vereniging weet ze dat er wordt gezocht naar goede huisvesting voor Heemkundekring Rosmalen want in Perron-3 hebben ze geen expositieruimte. Ze ziet mogelijkheden om naast het gemeentelijk depot in de binnenstad ook de dorpsheemkundekringen te voorzien van centraal gelegen huisvesting zodat het erfgoed dat ze hebben verzameld behouden blijft. Rosmalens Belang heeft de volgende vraag: Ziet het college deze mogelijkheden ook? Zoals in het voormalig schoolgebouw in de Kruisstraat. De scouting laat ze achterwege, dat is gisteren besproken. De heer Vugs (SP) wil graag weten of mevrouw Van der Kallen met een motie over St. Tarcisius komt. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) antwoordt dat dit nog in de fractie wordt besproken.

De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat zijn partij gisteren heeft aangekondigd met een motie te komen. 9

De heer Vugs (SP) stelt dat het onderwerp in deze commissie speelt. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) neemt contact op met de collega's om te kijken of dat zal gebeuren of niet. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) is het eens met de SP. Gisteren is in het kader van de jeugd de scouting ter sprake gekomen. Hij heeft wel aangegeven dat hij met een motie komt. Mevrouw Hernández (50PLUS) vertelt dat haar collega gisteren een motie heeft aangekondigd. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) heeft met de wethouder de beweegplek voor ouderen in Nuland mogen openen. Een goed initiatief dat door de gemeente en plaatselijke sponsors tot stand is gekomen samen met de Sport Alliantie. Een beweegtuin zoals er ook is bij de HEVO in Rosmalen. De sportcoördinator speelt hierin een belangrijke rol. Hij heeft ervoor gezorgd dat het veldje al optimaal wordt gebruikt voor de senioren. Daar is het voor bedoeld, maar ook voor de jeugd die een extra speelplek heeft gevonden. De interactie tussen oud en jong is hier geweldig om te zien. Ook in Vinkel zijn er plannen voor een dergelijke beweegtuin. Ze pleit ervoor om samen met de Sport Alliantie te bekijken of dit initiatief in alle wijken van de stad navolging kan krijgen. Ze vervolgt met de bijdrage van de heer Smeets. De gemeente mag trots zijn op het karakter en breedte van het bedrijfsleven.

Ze ziet duidelijke lijnen om economisch te profileren met een mooie eigen identiteit. Het dijt aardig uit met Grenco voor kansrijke datagedreven start-ups. Rosmalens Belang merkt dat de vraag naar kantoorruimten in de gemeente sterk toeneemt. Dat wordt als erg positief ervaren. Er is veel te doen en er zijn veel community's en netwerken waar bedrijven zich mee kunnen ontwikkelen. Daarmee ontstaan dagelijks kansen voor werkgelegenheid. De zorgen voor de retail en horeca in de binnenstad en daarbuiten nemen ook dagelijks toe. Met de meest recente signalen dat horeca tot december a.s. gesloten blijft zakt de moed in de schoenen. Maar goed dat veel horecaondernemers blijven vechten en iedere kans aanpakken om met andere concepten toch nog de bourgondische inslag van de Bosschenaren te bedienen. Maar de aantrekkelijkheid van stad, wijken en dorpen staat onder grote druk. Zeker nu de Bossche Winter geen soelaas gaat bieden. Of heeft de wethouder daar een positiever beeld over? Wellicht moet de gemeente eens kijken in hoeverre er een verbindende rol ingevuld moet worden met het koppelen van bedrijven die hard worden getroffen en ook een flink aantal bedrijven die momenteel juist sneller gaan. Hier liggen mogelijk arbeidsplaatsen voor horecapersoneel dat nu een aanzienlijke periode zonder werk thuis zit.

Leg misschien wat extra aandacht op het koppelen van het onderwijs aan het bedrijfsleven voor stages en leer-werkplekken. Het aanbod van deze plekken is aantoonbaar aanwezig terwijl op de mbo's de talenten schaarste ervaren. Herkent het college deze tegenstelling ook? Zijn er kansen om verbindingen te leggen zonder nadrukkelijk aanspraak te moeten doen op de schaarse middelen en in de begroting? Over aantrekkelijke wijken gesproken, al jarenlang volgt de fractie de ontwikkeling van het winkelcentrum De Groote Wielen op de voet. Zit het project nog op koers voor de tijdige opening voordat het bestaande tijdelijke winkelaanbod uit zijn vergunningstermijn loopt? Fijn dat het college in de begroting aangeeft actief betrokken te blijven bij het centrummanagement in Rosmalen. Laat er ook oog zijn voor een passend en gedifferentieerd winkelaanbod in het mooie Rosmalen. De fractie houdt uiteraard ook de vinger aan de pols en neemt het initiatief op het moment dat dit nodig blijkt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) behandelt de begroting en mevrouw Hendrickx neemt de cultuurbegroting mee. In de commissie Omgeving is anticyclisch investeren al besproken. Toen is gesproken over slim en schoon de binnenstad bevoorraden richting de 750 ondernemingen, winkels en horeca. Hij denkt echt dat de gemeente hierin proactief moet zijn en niet moet afwachten.

Dat is een beetje het kenmerk van anticyclisch investeren. Er liggen meer grote en mooie kansen die een impuls zouden geven. Hij noemt alle huizen die nog moeten worden geïsoleerd. Een megaklimaatopgave waar mensen voor nodig zijn. Voor al die goede mensen, waar bij de UWV en bijstand bakken mee vol dreigen te lopen liggen er kansen. Investeer nu in omscholing van deze mensen. Van hoog- tot laaggeschoold werk in isolatie of de techniek daar rondomheen. 10

De heer Theunissen (Bosch Belang) vindt dat het betoog thuishoort in de commissie Omgeving. De voorzitter beluistert het ook. Er zit een klein stukje omgeving bij maar tegelijkertijd ziet ze ook een investering in de economie. Ze vraagt de heer Hoeben voorzichtig te zijn met wat hij wel en niet te berde brengt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) gaat het erom dat je je moet voorbereiden op de transitie die eraan komt en nu al mensen moet scholen om de bouwbedrijven die staan te schreeuwen om werknemers te kunnen leveren. Hij denkt dat je nu moet kijken naar omscholing. Of ga je weer over de grens kijken voor arbeidskrachten? Nee, pak nu de kans en investeer anticyclisch in het opleiden en omscholen van deze mensen. Denk aan de leegstand. Zomaar winkels omzetten naar woningen lijkt hem geen goede optie want dat schaadt de levendigheid in de kernen. Ga met de pandeigenaren en verhuurders aan de slag. Zorg dat er ruimte komt voor de makers en ambachtslieden. Kijk waar ruimte ligt tussen winkel- en productieruimte. Maak meer mogelijk. Hij kijkt met weemoed terug naar VOLOP, een organisatie die de verbinding maakte tussen makers en verhuurders. Ze zijn nu volop bezig voor Waalwijk, Meierijstad en Oss. Maar helaas nog niet met de focus op Den Bosch. Maar zoals uit de technische vragen al naar voren kwam sluit hij aan bij de PvdA, hij volgt de ontwikkelingen op de voet.

Er liggen honderden hectares die aan boeren zijn verpacht voor veevoederproductie. Welke ontwikkeling wordt daar nu mee gemaakt? Betekent het einde van een pachtcontract niet het begin van productiebos? Veel bomen is minder CO2 maar ook houtopbrengst voor de transitie. De voorzitter wijst erop dat dit onderwerp te ver van de commissie afstaat. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet het als een verdienmodel en een economische activiteit want daar zitten ook arbeidsplaatsen in. Als je bossen plant krijg je een CO 2-reductie maar je hebt ook transitie voor de bouw. In de commissie Omgeving is al gesproken over de in opkomst zijnde houtbouw. Dat is een verdienmodel, daarbij levert het gewoon arbeidsplaatsen op. In het Bestuursakkoord heeft de coalitie de ambitie afgesproken om van 58 banen naar 59 banen per hectare industriegebied willen groeien. Maar zelf is er de ambitie om grootschalige logistiek neer te zetten. Daar heb je rond de 25 medewerkers per hectare industriegebied, daar maak je de slag niet mee. Er moet op andere plekken gekeken worden waar meer arbeidsplaatsen buiten de normale, reguliere industriegebieden gecreëerd kunnen worden. Bouwmethodes, logistiek, ambacht. Het ambacht van vroeger maar met de slimheid, tools en efficiency van deze moderne tijd. Daar komt dan ook JADS om de hoek kijken, want ook JADS is in de toekomst nodig.

Want daar heb je de data-analyse en advisering over wat nu slim gedaan wordt en wat niet. Met die drie pijlers zou je nu anticyclisch moeten starten om te anticiperen op de nieuwe werkelijkheid en hoe deze er dan ook uit komt zien. Mevrouw Hendrickx: (De Bossche Groenen) stelt dat de cultuurvisie, die een halfjaar geleden is besproken, veelbelovend was. Het was een mooie visie waarin veel verwachtingen zijn gecreeerd. Niet alleen binnen de raad maar ook in de stad. Veel mensen zijn gaan schrijven, plannen zijn ingediend omdat veel mensen dachten dat er binnen die visie wel een plekje te vinden zou zijn voor subsidie. De teleurstelling bij een aantal van deze initiatiefnemers was dan ook groot toen bleek dat ze toch niet in aanmerking kwamen voor een vergoeding. Temeer ook omdat het persoonlijk contact, ook met het college erin werd gemist. Een afwijzing zonder inhoudelijke argumentatie waarom. Terwijl in de aanloop daarnaartoe er over en weer is gepingeld tussen de afdeling Cultuur en aanvragers van een aanvraag waarbij ontzettend veel tijd en energie is gaan zitten in het maken ervan. Dat roept natuurlijk vragen op. Kijkend naar de verschillende cultuurinstellingen kan ze zich grotendeels aansluiten bij de opmerkingen van de PvdA. Ze denkt ook dat de hele kwestie rondom het Paleis voor Volksvlijt een plekje zou moeten krijgen.

Dus een vernieuwende vorm van cultuur in de wijken dichtbij. Waarom zou dat niet wat positiever gehonoreerd kunnen worden? Ook voor muziekonderwijs zijn in de cultuurvisie flinke noties opgenomen. Er is dan ook teleurstellend gereageerd op de afwijzing daarvan. Als stad worden de pareltjes telkens in de etalage gezet, kom eens kijken welke mooie cultuurinstellingen er zijn, maar als het gaat om de centen geeft de stad niet thuis. Ze wil graag dat het in de brede Bossche basis een plekje krijgt zodat er op langere termijn ook garanties zijn voor goed muziekon11

derwijs in de stad. De heer Thelissen (CDA) vindt het een beetje jammer dat De Bossche Groenen met name inzoomt op wat er niet inzit. Terwijl kijkend naar de totale begroting er heel veel wel in zit. Als je kijkt naar de totale aanvragen, € 1,6 miljoen meer aanvragen dan er gehonoreerd kon worden, toch is het dit college gelukt om juist heel veel wel te honoreren. Waarom kijkt De Bossche Groenen niet wat er allemaal wel gaat maar blijft de partij inzoomen op wat er niet gaat? Hetzelfde geldt voor muziekonderwijs. Ook een beetje richting mevrouw Van Gool. De keuze van dit college in de Regeling Amateurkunsten, om vooral vanuit de jeugdleden de muziek te maken. Maar juist omdat bij de jeugdleden extra ondersteuning nodig is, is dat prima om dat op die manier in de begroting en subsidie weg te werken. Wat vindt mevrouw Hendrickx daarvan? Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) ziet het anders. Ze snapt dat het cultuurgeld is uitgegeven maar ze constateert ook dat de afgelopen jaren fors is ingeteerd op het cultuurbudget. Met het wegvallen van ook landelijke subsidieregelingen is er structureel minder geld voor cultuur, dat begint te knellen. Ze doet een warm pleidooi om ook eens te kijken of er iets extra's kan. Ze komt nog met suggesties. Mevrouw Van Gool (PvdA) werd genoemd. Ze meent dat in de Regeling Amateurkunstenregeling € 260.000 zit.

Daar zitten de amateurverenigingen in, met oude en jonge leden. Mevrouw Van der Kallen sprak daar al over. De muziekeducatie komt er nu bij, plus de € 15.000 van iemand die in de BCB zit, de Jazzwerkplaats. Er wordt met veel grotere spelers van de € 260.000 afgeknibbeld. In die zin gaat het wringen. Ze hoopte dat het CDA dat ook zou vinden. Ze is benieuwd naar de mening van het CDA over de € 260.000. De heer Thelissen (CDA) is het in essentie niet eens. Juist omdat er tegelijkertijd, wat mevrouw Van Gool beknibbelen noemt, het college er ook voor kiest een andere benadering te nemen. Juist vanuit die andere benadering zijn er goede mogelijkheden en is het ook heel goed uit te voeren, ook door verenigingen. Los van de seniorenverenigingen waar mevrouw Van der Kallen over sprak. Maar dat is de reden waarom het CDA pleit voor een integrale ophoging van de Regeling Amateurkunsten. Juist door het op een andere manier in te steken biedt het ook aan muziekeducatie voor jeugd en jongeren, voor verenigingen, enorme kansen om juist daar ook meer inzet op te plegen. Mevrouw Van Gool (PvdA) denkt dat het geen seniorenverenigingen zijn maar gewoon verenigingen die doen aan amateurkunst. Ze vindt dit een wezenlijk verschil. Ze vindt dat daar ruimte voor moet zijn. Je hoeft niet per se een jeugdlid te hebben om aan amateurkunst te doen.

Er wordt creatief met de potjes omgegaan om alle doelstellingen uit de Cultuurnota maar gefrommeld te krijgen. Je hoeft geen seniorenvereniging te zijn om aan amateurkunst te doen. De heer Thelissen (CDA) bedoelde het woord senior in dit geval niet als een ouder iemand, maar iedereen boven de achttien, volwassene dus. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) stelt dat mevrouw Van Gool goed het gevoel dat er is heeft verwoord. In de visie worden veel verwachtingen gecreëerd en als muziekonderwijs als belangrijk wordt ervaren en dat leest ze terug in de visie en dat wordt gedeeld in de raad, dan moet de raad ook bereid zijn om vanuit de gemeenschap daar iets voor over te hebben. Elke keer worden de clubs naar voren gehaald en mogen ze iets moois neerzetten. Maar Het Brabants Jazz Orkest, een gerenommeerde club, dreigt gewoon uit de stad te vertrekken omdat ze teleurgesteld zijn over de wijze waarop de gemeente in de stad met dit soort relevante cultuurspelers omgaat. Het is nogal relevant. Ze houdt een warm pleidooi om te kijken of voor muziekcultuur wat extra te bieden is in de brede Bossche basis. Ze vreest dat de stad op termijn dit soort initiatieven kwijtraakt. Dat is zonde voor alle mensen die genieten van muziek. Ook een komende generatie wordt niet meer opgeleid, er komen geen nieuwe muziekmakers bij.

De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) hoort dat er extra middelen voor vrijgemaakt moeten worden. Komen deze middelen uit de cultuurbegroting? 12

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) komt zo terug op het onderwerp financiën. Veel culturele instellingenmakers hebben het moeilijk. De PvdA zei ook al dat er af en toe pakketten vanuit het rijk komen. Die gaan naar de eigen culturele instellingen, de grote jongens. Maar al die zelfstandige doeners en makers waarvan de gemeente zei: u moet meer uw eigen broek ophouden, die vissen buiten het net. Daarom vraagt ze of er iets voor die kleinere makers en doeners kan worden gedaan zodat ook zij kunnen overleven. In dat kader wordt er met een schuin oog gekeken naar Huis73. Het is een van de grootste cultuurinstellingen in de stad, er gebeuren veel goede dingen. Ze noemt de bibliotheek, cultuureducatie op scholen. Over de zalenverhuur, de oude Muzerije, heeft ze vragen. Ze hoort vanuit het veld dat het met name verhuur van ruimten betreft. Het is niet zozeer een cultuurhuis maar verhuur van ruimten. Cultuurmakers kunnen daar vervolgens een ruimte in betrekken om muziekles te geven of een cursus. Er gaat ongeveer € 6 miljoen aan personeelslasten naartoe en er wordt met een schuin oog naar gekeken. Haar vraag: kan dat niet slimmer en anders georganiseerd worden waardoor het geld echt terechtkomt bij de makers en de doeners? De mensen die cultuur in de stad brengen in plaats van een gebouw. Het is meer een gedachte. De voorzitter vraagt mevrouw Hendrickx om te gaan afronden.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) geeft aan dat verder het ontschotten opvalt. Cor Unum en Social label zijn beide initiatieven waar de stad trots op mag zijn. Ze zetten de stad nationaal en internationaal op de kaart. Ze brengen cultuur maar creëren ook werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Voor al die initiatieven zouden ze ook beloond moeten worden. Geen subsidie vanuit cultuur of werkgelegenheid of citymarketing. Wat De Bossche Groenen betreft zou dat anders moeten. De stad pronkt wel met de pareltjes. Als de wethouder de kans krijgt staat hij voor de caravan van Social label om een prachtig betoog te houden over .... De voorzitter breekt het betoog af. De heer Rotman (VVD) noemt economische ontwikkelingen en arbeidsmarkt geen exacte wetenschap. Wel voorspellingen op basis van trends en dergelijke waarbij rekening wordt gehouden met allerlei risico's en onzekerheden. De huidige tijd stroomt over met risico's en onzekerheden. Waar dit economisch eindigt weet niemand, maar dat het niet best zal zijn weet iedereen. Daar hoef je geen Einstein voor te zijn. Dit maakt het voor dit moment ook wel lastig. Want de economie is afhankelijk van de ondernemers en het ondernemerschap. Zij moeten het vertrouwen hebben in het starten of uitbreiden van een bedrijf. De overheid heeft als taak de randvoorwaarden op orde te hebben en richting te geven.

Er zijn goede dingen gedaan voor de Bossche economie en arbeidsmarkt, voor nu en in de toekomst. Zoals Grasso, Grenco, de Jamfabriek, Heesch West, de Gruyterfabriek, Agrifood en diverse anderen. Maar al deze zaken zijn van voor corona. Sinds corona is alles veranderd. Wat zou anders of extra moeten? Wie het weet mag het zeggen. Wat in ieder geval wel nodig is, dat is met zijn allen, zowel college als raad, openstaan om er gezamenlijk voor te zorgen dat de Bossche economie, de Bossche ondernemer en de Bossche arbeidsmarkt worden ondersteund. De gezamenlijke insteek zal wat de VVD betreft moeten zijn: stimuleren, oplossen, luisteren en faciliteren. Stimuleren van de ondernemers en werknemers om met ideeën te komen. Creativiteit van beide kanten is vereist. Denken in en zoeken naar oplossingen. Zoals de marges van de mogelijkheden opzoeken. Luisteren naar de praktijk, naar wat er wordt gezegd en niet de starre overheid van de regeltjes zijn. Waarmee kan de overheid helpen? Welke faciliterende rollen kan en moet de overheid oppakken? Een idee om de Bossche arbeidsmarkt te helpen en daarmee dus ook de ondernemers en werknemers zou een Bossche werknemerspool of databank van alle bedrijven in Den Bosch kunnen zijn. Een databank met personeelsvraag en -aanbod van Bossche bedrijven.

Het ene bedrijf heeft permanent of tijdelijk medewerkers over, terwijl een ander bedrijf een tekort zal hebben terwijl ze dat niet van elkaar weten. De heer Vugs (SP) stelt dat gegevens al worden verzameld. Daar kan uit worden geput. De heer Rotman (VVD) weet niet op welke databank de heer Vugs doelt. 13

De heer Vugs (SP) noemt het UWV. De heer Rotman (VVD) weet niet of hij wel kan vertrouwen op de databank van het UWV. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vraagt de VVD of dat voor een deel kan worden opgelost door commerciële bedrijven als Randstad en andere uitzendbureaus. De heer Rotman (VVD) wil in deze tijd niet afgaan op anderen. Het moet gezamenlijk. Er is een gezamenlijk probleem. Waarom wachten op commerciële bedrijven als de gemeente zelf ook aan de bal kan zitten. Het gaat om het faciliteren en stimuleren, niet over het overnemen. De heer Vugs (SP) is van mening dat de VVD vooral pleitte om alles aan de markt over te laten. Nu hoort hij gelukkig een pleidooi om het weer als gemeente te gaan doen. Eigenlijk moet hij daar niet tegen zijn. De heer Rotman (VVD) is blij te horen dat de SP daar niet tegen is. Marktwerking is altijd goed. Maar corona is een tijd die hij nog nooit eerder heeft meegemaakt. Hij niet, en zelfs de heer Vugs niet. Andere tijden vragen andere eisen. De heer Vugs (SP) vindt het fijn dat hij zo jeugdig wordt ingeschat. De heer Rotman (VVD) noemde al dat bedrijven niet van elkaar weten dat ze personeel over hebben of juist tekort. Dit zou samengebracht moeten worden waarbij aspecten als omscholing, kostenondersteuning en dergelijke moeten worden meegenomen. De overheid kan daar een belangrijke rol in spelen. Een rol die nader moet worden uitgewerkt.

Het idee is niet nieuw, het functioneert al op De Herven. Een ander voorstel is om ondernemers te helpen bij het zoeken naar nieuwe kansen. Dat kan door conceptontwikkelaars te laten meekijken naar mogelijke verbeteringen van de concepten. Dit wordt op meer plekken in het land gedaan en in combinatie met bijvoorbeeld OndernemersLift+ liggen hier veel kansen. De binnenstad blijft zoeken naar een goede onderlinge samenwerking, naar een goede werkwijze. De Bossche VVD vindt dat het tijd is voor een binnenstadmanager en wil dit als een uitdaging zien. In eerste instantie volgens het principe van stimuleren, oplossingen zoeken, luisteren en faciliteren. De VVD wil dit als een uitdaging voor de korte termijn bij het college neerleggen. De vraag aan het college: neemt het college deze uitdaging aan? Mevrouw De Groot (VVD) ziet in de toelichting op de cultuurbegroting ambities om het levendige culturele klimaat van 's-Hertogenbosch te behouden. Zowel door bestaande activiteiten langdurig te ondersteunen, zoals carnaval, Theaterfestival Boulevard en Jazz in Duketown alsmede door het toevoegen van nieuw aanbod. Daar wordt de Bossche VVD enthousiast van want, cultuur is van ons allemaal en voor ons allemaal. Het is geen voorrecht van een kleine groep mensen, maar iedereen moet kunnen meedoen. Juist door de diversiteit van het culturele aanbod hebben veel Bosschenaren binding met cultuur.

De voorliggende budgetneutrale koers past volgens de Bossche VVD bij de huidige werkelijkheid en ambities. Ze houdt rekening met de coronaomstandigheden waarmee men, zeker in de cultuursector, stevig wordt geconfronteerd. In deze tijd is het behouden van wat als Cultuurstad van het Zuiden is opgebouwd al een uitdaging op zich. De Bossche VVD ziet op het gebied van cultuur kansen voor meer samenwerking tussen verschillende culturele instellingen en initiatieven. Ze ziet mogelijkheden voor stadsbreed programmeren en onderling afstemmen wie wat doet tussen de initiatiefnemers. Daarmee wordt de identiteit als Cultuurstad van het Zuiden versterkt en wordt er gewerkt aan een compleet aanbod verdeeld over de verschillende culturele locaties. Dat leidt ertoe dat ruimtes flexibeler en vaker gebruikt gaan worden. Zo wordt het mogelijk om een breder publiek aan te trekken. Publiekswerving en optimaal ruimtegebruik gaan op die manier hand in hand. De VVD zou dan ook graag zien dat de culturele instellingen en initiatieven hiertoe worden uitgenodigd en uitgedaagd. Op het gebied van cultureel ondernemerschap wordt in deze begroting hoofdzakelijk ingezet op nieuw voor oud. Voor nieuwe initiatieven en inspelen op actuele ontwikkelingen staan de organisaties zelf aan de lat. De VVD ondersteunt dat hiermee de creativiteit en eigen verantwoordelijkheid van initiatiefnemers wordt geprikkeld.

Om te komen tot een 14

groter financieel draagvlak in de culturele sector dan voornamelijk de gemeentelijke budgetten zou de Bossche VVD graag zien dat het cultureel ondernemerschap verder wordt geoptimaliseerd. Ze doet dan ook een appel op het college om instellingen en initiatiefnemers actief te stimuleren om meerdere financiële stromingen aan te boren. Bijvoorbeeld door het aantrekken van ambassadeurs en fondsenwerving. Ze ziet hiervoor mogelijkheden binnen- en buiten de huidige subsidieafspraken. Zo wordt de creatieve vrijheid en de bestaanszekerheid van culturele initiatieven vergroot. Dan sport. De Bossche VVD ziet een solide basis om de Bosschenaar ook komend jaar in beweging te krijgen en te houden. In een tijd waar veel aandacht is voor de volksgezondheid blijft aandacht voor sport en bewegen essentieel voor een gezond leven. Een toegankelijk sportaanbod voor iedereen, maar ook oog voor talentontwikkeling is wat betreft de Bossche VVD daarvoor het fundament. De Bossche VVD spreekt waardering uit over de wijze waarop de openbare ruimte wordt gebruikt om sport en bewegen bereikbaar te maken in de directe woonomgeving in stad en dorp. Samenwerking staat centraal bij het ontwikkelen en realiseren van ideeën. Dat maakt het verschil. Jongerenwerk, wijkraden, inwoners, onderwijs en lokale ondernemers werken samen aan een breed en toegankelijk aanbod.