Verslag Sociaal 21.09.2022

Commissie SOCIAAL Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

21 september 2022 Raadzaal

Collegeleden:

J.J.M. Gersjes mr. G.L. Pijnenburg mw. A.M.W. van der Aa, mw. I.E.F.M. van Beers, H.B. Bos, mw. D.C.I.T. Coense-Weber, mw. M. Craste bc, mw. mr. Y. Doğan, S.J.A. Elders BA, mw. N.I. Hamerslag, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, ing. J.N. Kieft, C.E.J.J. Koningstein, H.J.M. Mees, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, A.P.R.G.M van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ir. P.K. Schuurmans, mw. C.K.J. Visscher, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg, mw. dr. Y van Zaalen U. Kâhya, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

J.J.E.L. van Creij, W.J. Plasmeijer

Verslaglegging:

DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet de aanwezigen en kijkers thuis welkom. Mevrouw Van Heertum treedt terug uit de commissie Sociaal en zij wordt opgevolgd door mevrouw Van der Aa. Er is bericht van verhindering van de heer Plasmeijer en de heer Van Creij.

2.

Vaststellen van de agenda Op de commissieagenda staan enkele discussienotities en punten voor de rondvraag, en geen raadsvoorstellen De commissie stelt de agenda ongewijzigd vast.

3.

Vaststellen van het verslag van 25 mei 2022 De commissie stelt het verslag van 25 mei ongewijzigd vast.

4.

Bestuurlijke toezeggingen en moties De voorzitter memoreert dat het college voorstelt om motie 5 over de Bossche kleding- en speelgoedbank, motie 8 over beschermd wonen en motie 14 over energiearmoede als afgedaan te beschouwen. De commissie stemt hiermee in.

5.

St. Joost kloppend hart van het EKP-terrein De voorzitter geeft mevrouw Van Opdorp het woord om de discussienotitie kort en bondig in te leiden. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) geeft aan dat enkele studenten van de Kunstacademie, St. Joost, de inspraak- en ontmoetingsavond hebben bijgewoond. Hier werd een probleem duidelijk. De Academie voor Kunst en Vormgeving, St. Joost, is gevestigd op het EKP-terrein. Twee jaar geleden heeft de gemeenteraad besloten dat deze studenten hier een plek kregen. Echter, nu blijkt dat het bestuur van Avans Hogeschool heeft besloten dat de helft tot twee derde van hun werkruimte geschrapt wordt. Een atelier/werkruimte vormt een basisvoorwaarde voor mensen die kunst maken. Er is momenteel een ruimte van 5.000 m2 ter beschikking, waar ongeveer 400 leerlingen van de kunstacademie hun studie volgen. Plotseling zijn er 600 leerlingen bijgekomen van de Business School. Dit leidt tot een ruimteprobleem. Het college van B&W stelt dat het daar niets aan kan doen omdat de ontstane situatie voortvloeit uit een keuze van het bestuur van Avans Hogeschool. Die conclusie valt echter te betwisten omdat de gemeenteraad kaders heeft vastgesteld. In deze kaders staat: "De EKP-hal wordt verbouwd tot 'KuBus'. Dit staat voor 'Kunst en Business'. De kunstacademie wordt aangevuld met werkruimtes voor andere creatieve start-ups."

1

De fractie van De Bossche Groenen hoopt dat raad en college niet weerloos toekijken hoe de kunstacademie verdampt. Als voor passiviteit wordt gekozen, dan mag 's-Hertogenbosch zich geen 'Kunststad van het Zuiden' meer noemen. De vraag aan de commissie is of zij deze zorgen deelt, dat de functie van de kunstacademie niet past bij de plannen die Avans heeft gemaakt. Een kunstacademie heeft immers ruimte nodig. Zij vraagt de overige fracties of zij de gedachte delen dat de gemeenteraad hierin een rol heeft, ondanks het feit dat Avans een autonome instelling betreft. De Bossche Groenen is de mening toegedaan dat het college van B&W alsnog in gesprek moet gaan met het bestuur van Avans Hogeschool. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) geeft aan dat de ambities van Avans op het EKP-terrein redelijk groot zijn. De heer Bosma (Avans) geeft aan dat het hierbij ook gaat om samenwerken en samenleven. Hij geeft aan dat het belangrijk is om een goed cultuurtraject op te zetten om straks met alle partijen in het gebouw samen te werken. Van daaruit kan de verbinding met de stad worden gemaakt. Zij is van mening dat eerst verbinding gemaakt dient te worden met de doelgroep die het betreft. Daar schort het vooralsnog aan. De communicatie is ver te zoeken. De plannen moeten niet geforceerd worden ten koste van de studenten. Eerst dient Avans het nodige draagvlak te creëren.

De huidige aanpak is niet correct. De leerlingen van Avans voelen zich onveilig in hun eigen schoolgebouw terwijl naar mening van VOOR Den Bosch de veiligheid voorop zou moeten staan. Zij zou graag willen weten of het college over deze kwestie reeds in overleg is getreden met het bestuur van Avans Hogeschool. Zij deelt de zorgen van De Bossche Groenen ten aanzien van de kunstacademie in het licht van de plannen van Avans. Zij vindt vraag 2 overbodig als het college de motie van 12 juli jl. heeft uitgevoerd. Mevrouw Visscher (SP) geeft aan dat de SP op allebei de vragen volmondig 'ja' kan zeggen. De reactie is uitstekend verwoord door mevrouw Van Opdorp en goed opgeschreven door mevrouw van Heertum. Mevrouw Van Beers (Volt) meldt dat Volt het hier volledig mee eens is. De fractie benadrukt dat het college zou moeten luisteren naar de studenten die hulp inroepen van de raad en het college. Het zou het college sieren, zeker in deze tijd waarin de democratie onder druk staat, om deze geluiden niet aan de kant te schuiven en met Avans in gesprek te gaan. Mevrouw Van Gool (PvdA) geeft aan dat bij het vaststellen in 2020 van het kader voor het EKPterrein-Noord, de fractie van de PvdA een handtekening heeft geplaatst onder het betreffende raadsvoorstel.

De eerste zin van de kaders luidt als volgt: "De bestaande EKP-hal vormt letterlijk en figuurlijk het hart van het EKP-terrein-Noord en staat centraal in het toekomstig woongebied." Zij is blij dat er cultuur in het woongebied komt. De PvdA heeft in juni 2022 vragen gesteld met de intentie dat er navraag zou worden gedaan naar de ontwikkeling van het EKP-terrein. Ook is aan het college gevraagd of het bekend was waren met de signalen vanuit de kunstacademiestudenten. Bij de beantwoording van die vragen werd voornamelijk duidelijk dat de communicatie over de kaders richting de studenten verbetering behoeft. Dat heeft de directeur van Avans ook gemeld bij I&O. Zij heeft het idee dat hier verbetering in komt. Echter, de kaders zijn zeer helder. Spreker stelt dat er momenteel geen ontwikkelingen op het EKP-terrein zijn die buiten de meegegeven kaders vallen. Wat dit betreft deelt de PvdA niet de mening van De Bossche Groenen. De heer Koningstein (Bosch Belang) meldt dat Bosch Belang de zorgen deelt zoals deze door voorgaande sprekers zijn verwoord. De fractie sluit zich daarnaast aan bij de woorden van mevrouw Van Gool. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) bevestigt dat de PvdD het eens is met de punten zoals ingebracht door De Bossche Groenen. Gesteld is dat de kunstacademie zou worden aangevuld met business, terwijl er nu heel hard in de academie wordt gesneden.

Naast het feit dat niet duidelijk is wie hier verantwoordelijk voor is – ofwel de gemeente, ofwel Avans – is de PvdD van mening dat de gemeente zich sterk moet maken voor goed onderwijs. Door de huidige conflictsituatie is van goed onderwijs geen sprake meer. Dit komt door de commotie en de verstoorde communicatie. De PvdD vindt dat de gemeente de verantwoordelijkheid moet nemen om hierin te bemiddelen, zodat er een oplossing tot stand kan komen. De heer Elders (D66) meldt dat D66 is geschrokken van de ingekomen signalen. Avans heeft plannen om business innovation en de Koningstheateracademie onder te brengen in één gebouw. Het betreffende traject is niet correct verlopen. Blijkbaar loopt er inmiddels een gesprek tussen de

2

studenten en het bestuur van Avans, maar dit loopt nog niet voldoende. Avans erkent dat er fouten zijn gemaakt in de communicatie. De communicatie bij Avans loopt intern niet goed. Er moet recht gedaan worden aan hetgeen er speelt, maar de raad moet ook geen valse verwachtingen wekken. Avans beslist tenslotte zelf wat voor onderwijskundige ontwikkelingen zij initieert. Het idee van kruisbestuiving is op papier goed, maar de uitvoering kan beter. D66 ziet in dit probleem niet direct een rol voor het gemeentelijk college. Mevrouw Visscher (SP) vraagt of die verwachtingen niet al zijn gewekt toen de raad stelde dat er een aanvulling mogelijk zou kunnen zijn met andere creatieve start-ups, skills en publieksfuncties in de vorm van horeca, expositie en ruimtelijke voorstellingen. Zo stond het in de stukken. Momenteel gebeurt er echter iets compleet anders. De heer Elders (D66) stelt dat Avans momenteel nog niet buiten het kader treedt. Avans kan het kader interpreteren zoals zij dit wil. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) geeft aan dat veel studenten zich juist voor deze academie hebben aangemeld, omdat er aterlierruimte beschikbaar is. Zij vraagt hoe D66 hier tegenaan kijkt. De heer Elders (D66) antwoordt dat dit gebouw hen tijdelijk meer ruimte gaf, maar dat op voorhand bekend was dat ze later weer terug zouden gaan naar het oorspronkelijke aantal vierkante meters.

De fractie begrijpt dat leerlingen hier teleurgesteld over zijn, maar ziet dat het onderdeel is van de grotere lijn die is ingezet door Avans. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt hoe D66 aankijkt tegen het feit dat er plotseling 600 studenten van de Business School bij komen. Dit is een enorm aantal. Zij vraagt of de heer Elders denkt dat dit een verrassingsaanval was, dan wel dat dit van tevoren zo was vastgesteld. De heer Elders (D66) geeft aan dat de studenten het als een verrassingsaanval hebben ervaren, maar feit is dat Avans de vrijheid heeft om haar onderwijskundige visie te implementeren zoals zij dit voor zich ziet. Hij vervolgt zijn betoog. Ondanks het feit dat er op het moment nog geen rol ligt voor het college, vindt D66 wel dat aan Avans de nadrukkelijke oproep gedaan moet worden om het gesprek met een open blik te voeren. Het is de bedoeling dat er sprake is van een veilige omgeving voor iedereen. Avans is aan zet om dit op te pakken. Mevrouw Doğan (GroenLinks) benadrukt dat op pagina 30 in het ruimtelijk en functioneel kader staat beschreven dat de kunstacademie een permanente plek zou krijgen in het KuBusgebouw. De kunstacademie zou eigenlijk vertrekken. Daarom is GroenLinks van mening dat het mooi is dat ze een permanente plek krijgen. De fractie deelt de uitgesproken zorgen dan ook niet. Het is aan Avans om hier invulling aan te geven.

De heer Schuurmans (VVD) memoreert dat de kaders in december 2020 zijn vastgesteld. De hal wordt omgebouwd tot kunst- én businessgebouw. Creatieve opleidingen - zoals business innovation, de Koningstheateracademie, creatieve start-ups en publieksfuncties – komen naast de kunstacademie. In de hal komt een permanente, maar ook compacte versie van de kunstacademie. Dat geeft ruimte aan de bredere creatieve sector. De VVD deelt de zorgen niet, maar erkent dat de communicatie over de plannen van de KuBus richting de studenten van St. Joost beter had gekund. Dat neemt niet weg dat Avans de ruimte heeft om het onderwijs zo in te richten zoals de organisatie dat voor zich ziet. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat dit project het toonbeeld is van schaalvergroting. De bal ligt bij Avans, omdat Avans verantwoordelijk is voor de invulling van de hogeschool. Daarentegen dient Avans zich aan de afspraken en kaders te houden. Wanneer dit niet gebeurt – en de PVV hoort graag van de wethouder of dit inderdaad het geval is - dient de raad op te treden. Ook hoort de PVV graag van de wethouder of de gemeente heeft bijgedragen aan de inrichting en invulling van de aterlierruimtes. De PVV vindt de signalen van onveiligheid vanuit de studenten zorgwekkend. Spreker meent dat er twee soorten onveiligheid bestaan, namelijk feitelijke onveiligheid en gevoelsmatige onveiligheid.

Met 'gevoelsmatige onveiligheid' bedoelt de fractie dat de studenten misschien het gevoel hebben

3

dat er geen sprake is van een 'artistieke safe space' of dat de studenten het niet prettig vinden dat er studenten van een andere studierichting in 'hun' gebouw komen. Echter, de gemeente kan alleen bij de eerste vorm van onveiligheid – intimidatie, onheuse bejegeningen et cetera – optreden. Eerst moet duidelijk worden of er sprake is van dit soort onveiligheid. De PVV vindt dat de actie momenteel bij Avans moet liggen en bij het ministerie van Onderwijs. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de fractie terughoudend is als het gaat om bemoeienis met het onderwijs. Echter, Avans is wel een van de grote spelers op het EKP-terrein, waar de gemeente het gebied volop aan het ontwikkelen is. De fractie is van mening dat de kunstacademie zeker intact moet blijven. De hoop wordt uitgesproken dat de communicatie verbeterd wordt. De fractie zou deze verbetering willen afwachten. Reactie college Wethouder Kâhya wijst erop dat 's-Hertogenbosch de stad is van de zeven onderwijsparels, zich landelijk positief onderscheidt qua onderwijskwaliteit en hier trots op mag zijn. In het Onderwijsinnovatieakkoord is vastgelegd dat de studenten met elkaar samenwerken. Wat zij daar ontwikkelen kan in de samenleving gebracht worden, zodat inwoners profijt hebben van de kennis die wordt ontwikkeld. Het is een feit dat de kunstacademie binnen het onderwijspalet een belangrijke rol speelt.

Het college heeft zich ingespannen om het mogelijk te maken de kunstacademie in de gemeente te houden. De gemeente is verantwoordelijk voor de ruimtelijke ontwikkeling en Avans is verantwoordelijk voor de inrichting van het onderwijs. De raad heeft op 8 december 2020 kaders meegegeven waaraan wordt getoetst. Wat Avans momenteel aan het ontwikkelen is valt binnen deze kaders. Dit neemt niet weg dat wordt meegevoeld met de studenten. Echter, de studenten hebben in de nieuwe situatie nog steeds vier tot vijf keer zoveel ruimte in vergelijking met studenten aan een andere opleiding. Avans dient dit goed in balans te houden. Daarnaast is er geen causaal verband tussen het aantal vierkante meters en de kwaliteit van het onderwijs. In het debat wordt dit vaak aan elkaar verbonden. Het college denkt dat Avans goed in staat is om in deze ontwikkeling het onderwijs optimaal vorm te geven voor de studenten. De kruisbestuiving zal hen goed doen. Ook kunnen de studenten van de kunstacademie af en toe best wat zakelijke skills gebruikten. Dit is een belangrijke en nuttige combinatie. Tweede termijn Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) benadrukt dat het belangrijkste punt is dat de studenten zich onveilig voelen. Ze worden uitgejoeld en onheus bejegend. Zij vraagt wat de wethouder daarvan vindt.

VOOR Den Bosch staat achter de ontwikkelingen van Avans, maar de studenten zouden zich altijd veilig moeten voelen daar waar ze onderwijs genieten. Veiligheid staat voorop. Mevrouw Samshuizen (PvdD) vraagt de wethouder hoe hij de rol van de gemeente en het college ziet ten aanzien van de kwaliteit van het onderwijs in de huidige conflictsituatie. Mevrouw Visscher (SP) geeft aan dat het gaat om twee derde van de ruimte die wordt overgenomen door de nieuwe studenten van de Business School. Zij vraagt de wethouder of hij van mening is dat er dan nog wel recht wordt gedaan aan de kaders die door de raad zijn opgesteld. De heer Van Hattem (PVV) herhaalt zijn eerdere vraag. Spreker wil van de wethouder weten of de gemeente heeft bijgedragen aan de invulling van het EKP-terrein door Avans. Daarnaast vraagt de spreker de wethouder of de ateliers onderdeel zijn van het ruimtelijk kader en of hier enige afspraken over zijn gemaakt. Wethouder Kâhya maakt duidelijk dat de gemeente geen financiële betrokkenheid heeft gehad bij de invulling van het EKP-terrein door Avans. Daarnaast geeft hij aan dat de kwaliteit van het onderwijs niet wordt getoetst door de gemeente, maar door de Inspectie van het Onderwijs. Als het gaat over de veiligheid, acht de gemeente het borgen hiervan natuurlijk van groot belang, voor alle studenten in welke onderwijsinstelling dan ook.

Dit gaat over inclusief onderwijs. Dat is iets wat het onderwijs serieus neemt en wat ook wordt besproken. Dit vraagt continu aandacht en inzet. Hij geeft aan dat de gemeente uitsluitend een rol heeft bij de ruimtelijke ontwikkeling en niet bij de invulling daarvan. De concrete invulling is aan Avans zelf. Het college ziet dat door het bestuur van Avans wordt geluisterd naar de studenten. De directie van Avans heeft toegezegd dit op te pakken.

4

De kaders spreken niet over de verkaveling van de ruimte. Het kader stelt dat op het EKP-terrein ruimte gecreëerd wordt voor KuBus, voor Avans. De verdeling onderling is geen zaak waar de gemeente over gaat en hij spreekt hierover dan ook geen oordeel uit. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) neemt alle inbreng mee en gaat zich beraden met een aantal andere partijen. Het college geeft duidelijk aan dat het geen rol heeft in dezen. De Bossche Groenen zal alsnog in actie komen. 6.

Meer MUP's in 's-Hertogenbosch De voorzitter geeft het woord aan mevrouw Doğan van GroenLinks. Mevrouw Doğan (GroenLinks) geeft aan dat momenteel een op de tien vrouwen geen geld heeft voor menstruatieproducten. Zij had geen idee dat dit zo'n groot probleem was in een welvarend land als Nederland. Zij heeft twee keer schriftelijke vragen ingediend en drie keer zelf een doneeractie opgezet, samen met Quiet en het Armoedefonds. Door deze acties is het probleem steeds meer onder de aandacht gekomen. Het doel van voorliggende discussienotitie is dat het college budget beschikbaar stelt voor meer Menstruatie Uitgifte Punten (MUP's) in de gemeente. Vrouwen menstrueren in hun hele leven ongeveer van hun elfde jaar tot aan de overgang, elke maand gemiddeld zeven dagen. Het zou niet zo mogen zijn dat vrouwen thuis moeten blijven en zich ziek moeten melden voor school of werk omdat ze geen geld hebben voor menstruatieproducten. Vrouwen kunnen hierdoor hun baan verliezen, geïsoleerd raken en een leerachterstand oplopen. Er zijn vrouwen die zelfs producten hergebruiken, wat ernstige gezondheidsrisico's met zich meebrengt. Hiermee wil zij benadrukken hoe ernstig de gevolgen zijn. Daarnaast bestaat er een taboe op menstruatiearmoede. Er zijn waarschijnlijk veel meer vrouwen dan de genoemde 10% die hiermee kampen, maar dit uit schaamte niet aan durven te geven.

Zij is erg benieuwd naar reactie van de andere fracties. Ook wil ze meegeven dat GroenLinks zich ervan bewust is dat armoede breed aangepakt dient te worden. Voor menstruatiearmoede zou er een landelijk beleid moeten komen, zoals in Schotland. Echter, er moet nú actie worden ondernomen en is er geen tijd om te wachten op het ontwikkelen van landelijk beleid. De heer Van Haren (VVD) geeft aan dat een groot deel van de agenda van deze vergadering terecht over armoede gaat. Armoede is een snel groeiend probleem voor een brede groep in de samenleving. Mevrouw Doğan wijst de raad vanavond op een nieuw gevolg daarvan. Het is goed om in de notitie te lezen dat er van onderaf initiatieven ontstaan voor een dergelijk uitgiftepunt. Wat de VVD betreft, is het goed om zulke initiatieven aan te moedigen op logische plekken, zoals wijkpleinen, jongerencentra en ondersteuningspunten voor armoede. Wel wil de VVD aan mevrouw Doğan meegeven om te focussen op de grote inzet tegen armoede en op de uitvoering van het aanvalsplan om armoede zo breed mogelijk aan te pakken. De VVD prefereert de keuze voor een brede aanpak boven het nu inzetten van middelen, tijd en mensen om vanuit de gemeente MUP's te realiseren. De heer Van Silfhout (Volt) is blij dat het probleem van menstruatiearmoede wordt aangekaart. De fractie kan zich vinden in de vragen die via de discussienotitie worden voorgelegd.

De praktijk in Schotland is een goed voorbeeld van hoe het ook kan. Volt wenst de discussie echter breder te trekken: het gaat niet alleen over armoede, maar ook over taboes. Hierom zou de fractie graag zien dat deze producten voor iedereen beschikbaar komen en niet alleen voor personen die in armoede verkeren. De fractie kan zich dan ook vinden in het voorbeeld van Den Haag, maar spreker vindt vooral dat het breder getrokken moet worden. Wat spreker opvallend acht, is dat er in de discussienotitie een budget van € 23.000 wordt genoemd. Volt zou liever zien dat het college de raad een aantal opties geeft. Ook zou de fractie graag zien dat de producten anoniem kunnen worden aangeschaft bij dergelijke MUP's. Verder denkt Volt dat met name onderwijsinstellingen een belangrijke rol kunnen spelen als uitgiftepunt. Mevrouw Van Zaalen (CDA) dankt GroenLinks voor het voorliggende voorstel. Op een aantal plekken in 's-Hertogenbosch zijn momenteel al uitgiftepunten voor menstruatieproducten. Hierbij is opvallend dat men aangeeft dat het niet voldoende is of dat het niet altijd op de juiste manier wordt gebruikt. Spreekster vraagt zich af hoe de gemeente ervoor kan zorgen dat de producten degenen bereiken die deze met name nodig hebben. Het CDA hoopt dat de inwoners van 's-Hertogenbosch bereid zijn om deze producten te doneren bij deze instellingen.

Duidelijk is dat het ontbreken van deze producten een onderdeel is van het armoedebeleid. Spreker vraagt de wethouder hoe het college dit probleem denkt aan te pakken, samen met de samenleving.

5

Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) geeft aan dat Rosmalens Belang het genoemde probleem erkent. De fractie zou graag zien dat het in Nederland op dezelfde wijze wordt geregeld als in Schotland. Wanneer het voor iedereen beschikbaar is, en je niet hoeft aan te geven of je het kunt betalen, verlaagt dit de drempel voor aanschaf. Ook met MUP's zal het voor sommigen nog een stap te ver zijn om kenbaar te maken dat zij dit nodig hebben en het niet kunnen betalen. Voor degenen die hier wel gebruik van maken, is het een oplossing. Daarom steunt Rosmalens Belang het voorstel van GroenLinks. Spreekster oppert om de mogelijkheden te bekijken in de lijst van vergoedingen binnen de algemene bijstand. Voor nu vindt de fractie het realiseren van meer MUP's een prima oplossing en zou zij deze graag op makkelijk toegankelijke plekken gesitueerd willen zien. Mevrouw Hamerslag (PvdD) geeft aan dat het verschrikkelijk is als vrouwen thuis moeten blijven, simpelweg omdat ze geen menstruatieproducten kunnen betalen. Met een relatief klein bedrag op de totale gemeentelijke begroting, kan veel leed worden bespaard. Zij staat dus achter het voorstel van GroenLinks. De fractie van PvdD brengt twee toevoegingen in op de discussienotitie: Zij geeft aan dat het hierbij expliciet gaat om 'mensen die menstrueren', dus niet alleen om vrouwen en meisjes.

Er zijn ook bijvoorbeeld transmannen en non-binaire mensen die menstrueren en die deze producten eventueel ook nodig hebben. Daarnaast is de drempel voor hen misschien nog wel hoger dan voor meisjes en vrouwen. Zij gaat ook mee in de oproep van Volt om deze producten anoniem te kunnen aanschaffen. Ook pleit zij ervoor om in en buiten de discussienotitie te spreken over 'mensen die menstrueren', zodat de volledige doelgroep wordt aangesproken. Zij vraagt aandacht voor de kans om het initiatief duurzamer te maken, door gebruik te maken van menstruatiecups, wasbaar maandverband of menstruatiebroekjes. Wegwerpmenstruatieproducten zorgen voor een enorme afvalstroom. Voor welk product de afnemer/afneemster vervolgens kiest, is volledig aan hen. Het is echter belangrijk om te informeren en stimuleren, als het gaat over meer duurzame menstruatieproducten. Daarnaast zijn duurzame opties op de langere termijn goedkoper. Tot slot kan dan een eenmalig bezoek aan een afgiftepunt volstaan, in plaats van meerdere keren per jaar. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) heeft vastgesteld dat in de straatbibliotheek menstruatieproducten waren gedeponeerd. Zij vindt het beter om de Bosschenaar te stimuleren daar te doneren, zodat de producten in alle anonimiteit kunnen worden aangeschaft.

Zij vindt het fijner als de gemeente zich inzet voor het grotere armoedeprobleem, dan dat de raad zich nog meer gaat focussen op allerlei losse punten. Zij oppert om een oproep in de lokale krant te plaatsen. Mevrouw Coense-Weber (PvdA) vindt het een goed initiatief. Het zou niet moeten kunnen dat vrouwen en meisjes geen middelen hebben om mee te kunnen doen in deze maatschappij. De PvdA is van mening dat iedereen moet kunnen meedoen. De ontwikkelingen in Schotland lijken erg ambitieus; de gemeente zou kunnen bezien wat er in samenwerking met instanties te bereiken valt. Er zijn echter al veel loketten en er moet zeker geen overvloed aan informatiepunten ontstaan; anders weten mensen niet meer waar ze terechtkunnen. Zij haalt een voorbeeld aan. In Rotterdam is er een goed initiatief: daar kunnen meisjes en vrouwen menstruatieproducten gratis afrekenen met de Rotterdampas bij de Hema. Dit zou ze in 's-Hertogenbosch als best practice kunnen worden gebruikt. Spreekster geeft aan dat er al op meerdere plekken wordt gewerkt aan een plan om menstruatieproducten gratis te maken. De PvdA stelt voor om deze plannen te bekijken en af te wachten, waarna bekeken kan worden wat er concreet nog nodig is. Ook stelt zij voor om te kijken naar de bruikbaarheid van de professionals in de wijken, omdat zij de mensen kennen en de vindplaatsen mee kunnen bedenken.

Mevrouw Visscher (SP) is blij met de voorliggende discussienotitie. Spreekster stelt een aantal andere mogelijke plekken voor uitgifte van dergelijke producten voor, zoals middelbare scholen en cafés. Zij denkt dat het anoniem en zo makkelijk mogelijk ingericht moet worden om deze producten af te nemen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat voor zijn fractie vooropstaat dat iedereen moet kunnen meedoen in de samenleving. Echter, vervolgens is de vraag: hoe? En met elke middelen?

6

De fractie vindt het te ver gaan om hier een algemene voorziening van te maken. Echter, de gemeente zou aanschaf kunnen faciliteren voor degenen die hiertoe echt een voorziening nodig hebben. Daarnaast wil spreker aanstippen dat vorige week door de EU is besloten dat 's-Hertogenbosch ook geld krijgt uit de armoedefondsen. Dit zal het uitvoeren van de plannen makkelijker maken. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is blij met het initiatief van GroenLinks. Zij acht menstruatieproducten een basisbehoefte voor mensen die menstrueren. Deze basisbehoefte kan niet door iedereen betaald worden. De Bossche Groenen wil dat dit structureel geregeld wordt, eerst lokaal en uiteindelijk ook landelijk, zodat iedereen die het nodig heeft de menstruatieproducten krijgt. De heer Van Haren (VVD) verwondert zich over de bijdragen van vele collega's. Hij heeft een vraag in zijn achterhoofd: hoe dan? Moet er een geheel gemeentelijk uitvoeringsteam komen? Een projectplan? Spreker vraagt zich af of er wat dit betreft überhaupt nog een rol ligt voor de gemeente, aangezien er al zoveel initiatieven bestaan om de armoedeproblemen aan te pakken. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) geeft aan dat het uiteindelijk alleen maar gaat om geld. Zij is van mening dat ze hier gemeenschapsgeld voor over moeten hebben. Mevrouw Craste (D66) vindt het een sympathiek voorstel.

Het is een basisbehoefte voor iedereen die menstrueert; het gaat hierbij om gezondheid en kansenongelijkheid. D66 legt enkele vragen voor aan mevrouw Doğan. 1) Is het bedrag dat genoemd wordt in de notitie een eenmalig bedrag of is dit jaarlijks nodig? 2) Ook staat in de notitie dat er 'meer MUP's' dienen te komen; dit vraagt nadere concretisering: waar wordt over gesproken? 3) Daarnaast staat in de notitie dat het onwenselijk is om uit te gaan van donateurs, maar D66 vraagt zich af waarom dit standpunt wordt ingenomen. Op een haar bekende school worden producten verstrekt. D66 denkt dat het doneren van menstruatieproducten juist gestimuleerd moet worden. Deze gedoneerde producten worden bijvoorbeeld gebruikt om op scholen beschikbaar te stellen. De heer Van Silfhout (Volt) geeft aan dat het nog niet op alle scholen goed geregeld is, qua beschikbaarheid van menstruatieproducten. Hij vraagt mevrouw Craste hoe zij hier tegenaan kijkt. Mevrouw Craste (D66) geeft aan dat het nog niet optimaal is geregeld. Het is op de school waar zij zojuist over sprake namelijk niet anoniem. Daarmee ontstaat dus al een taboe, de wijze van verstrekking moet moet geoptimaliseerd worden. Wel is het een goede zaak om te kunnen vaststellen dat scholen hier al mee bezig zijn. Naast dat het belangrijk is om hier iets mee te doen, vindt zij het grote aantal vragen over adhoczaken lastig.

In 2021 is een armoedebeleid vastgesteld en D66 mist de overkoepelende aanpak. De wethouder heeft hier reeds een brief over gestuurd. De vraag aan de wethouder is dan ook of het armoedebeleid en de extra gelden die zijn vrijgemaakt toereikend zijn voor al deze vragen die opkomen. Als er een brede aanpak is voor armoede, waarom blijft er dan zoveel behoefte aan dit soort ad-hocvragen en hoe kan dan worden voorzien in die behoefte? Mevrouw Doğan (GroenLinks) gaat in op de vragen van D66. Ze geeft aan dat ze een vergelijking maakte met gemeente 's-Gravenhage. Bij voorkeur zou zij willen dat jaarlijks uit het gemeentelijk budget geld vrijgemaakt wordt om dit soort producten te kunnen faciliteren voor iedereen die menstrueert en die dit nodig heeft. Echter, ze zal het antwoord van de wethouder moeten afwachten, voordat bekeken kan worden hoe dit het beste aangevlogen kan worden. GroenLinks geeft er de voorkeur aan dat dit probleem landelijk wordt aangepakt, zoals in Schotland gebeurt. Wanneer wordt gesproken over 'meer MUP's', dan wordt gedoeld op locaties zoals de huisartsenpraktijken, wijkpleinen, uitgiftekastjes in de wijk/straat et cetera. Daarnaast wil zij benadrukken dat ze donateurs absoluut dankbaar is, maar dat het belangrijk is dat mensen niet afhankelijk zijn en blijven van die donateurs. Hier ligt een stuk verantwoordelijkheid van de gemeente en het rijk.

De heer Van Hattem (PVV) vindt dat een aantal zaken moeten worden onderscheiden. Hij is van mening dat er een algemeen armoedebeleid geldt en dat dit daaronder valt. Binnen dit probleem ziet hij twee dingen: schrijnende situaties bij minderjarigen en de mogelijkheid om dit mee te

7

nemen in de algemene bijstand. Spreker is van mening dat op allerlei onderdelen armoede heerst, niet alleen bij menstruatieproducten. Hij vindt dat dit probleem daarom gewoon onder het algemene armoedebeleid valt en dat hier geen specifiek beleid voor gemaakt moet worden. De fracties die voorstander zijn van dit plan, zijn ook de fracties die voorstander zijn van het verhogen van de lokale lasten. De voorzitter verzoekt de heer Van Hattem om bij de notitie te blijven en daar niet van af te wijken. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat dit er zeker mee te maken heeft, omdat het gaat over de betaalbaarheid van deze producten. Spreker geeft aan dat de lasten voor iedereen laag moeten blijven. Daarnaast is spreker van mening dat er minder weggegeven moet worden aan asielzoekers en vluchtelingen. De Nederlanders moeten goed geholpen worden via specifieke instrumenten en wegen. De heer Koningstein (Bosch Belang) acht menstruatiearmoede een serieus probleem. Bosch Belang verwacht dat het aantal personen dat met menstruatiearmoede kampt in de komende maanden alleen maar zal toenemen. Bosch Belang heeft nagedacht over mogelijke locaties van uitgifte, zoals een fysiotherapiepraktijk, tandarts, sportschool, stadsloket en het JBZ. Reactie college Wethouder Van der Sloot dankt de commissie voor de discussie over het thema menstruatiearmoede.

Het is iets wat in deze tijd speelt en het is belangrijk dat iedereen kan meedoen in de maatschappij. Armoede moet voor niemand een reden zijn om niet mee te kunnen doen. Het rijk heeft de grootste en belangrijkste rol in het armoedebeleid, de gemeente heeft een aanvullende rol en ook de samenleving heeft een rol. In het beleid wordt gericht op bestaanszekerheid. Dit omvat armoede in de brede zin. Iedereen dient een goed bestaan te hebben. Het college zet zich er stevig voor in om het gehele probleem van armoede aan te pakken. Met de beschikbare middelen wil het college zo gericht mogelijk inzetten op de personen die het echt nodig hebben. In deze tijd is de nood hoog, ook wat betreft menstruatieproducten. Zij is blij dat er zoveel organisaties en mensen zijn die hierin verantwoordelijkheid nemen en producten uitgeven. Er zijn veel uitgiftepunten in 's-Hertogenbosch. Wat opvalt bij de verschillende uitgiftepunten is dat er behoefte bestaat, maar dat het gebruik soms tegenvalt en wisselend is. Dit varieert per locatie. Meerdere maatschappelijke organisaties anticiperen op de situatie, maar gebleken is dat vraag en aanbod niet goed op elkaar aansluiten. De vraag is hoe ervoor kan worden gezorgd dat de vraag en het aanbod breder op elkaar aansluiten. De gemeente zit met verschillende armoedepartners aan tafel.

Bezien kan worden hoe Stichting Netwerk tegen Armoede (STA) hierin een rol kan spelen. Tweede termijn De heer Van Haren (VVD) vraagt zich af wat er nodig is om het gestelde doel te bereiken. Er zijn veel suggesties en ideeën ingebracht, maar niemand weet hoe dit te gaan realiseren. Spreker stelt voor om het juist te realiseren in de samenleving door in gesprek te gaan en bestaande initiatieven aan te moedigen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het college bereid is om een plan uit te werken, waarin het kan aangeven met welke budgetten welke doelen kunnen worden bereikt. Volt pleit er daarnaast voor om los te komen van het algemeen armoedebeleid en voorliggend vraagstuk meer specifiek te regelen. Spreker wil nog meegeven dat de belasting juist is bedoeld om dit soort problemen op te lossen en kwetsbare mensen in de samenleving te helpen. Het belastinggeld moet daarvoor worden gebruikt waarvoor het is bedoeld. Wethouder Van der Sloot geeft aan dat er plannen verwacht mogen worden. Zij stelt voor om dit te bespreken in het kader van de discussienotitie die zich breder op armoede richt. Zij heeft ook een mening over de praktijk in Schotland, maar het college kan uitsluitend op lokaal niveau zaken regelen. Om tot resultaten te kunnen komen, moet goed worden samengewerkt met alle betrokken personen en instanties op het gebied van armoede.

De voorzitter geeft het woord aan de initiatiefneemster van de discussienotitie. Mevrouw Doğan (GroenLinks) geeft aan dat een aantal vragen herhaaldelijk voorbijkomt. Er zijn voldoende partners in 's-Hertogenbosch en het is belangrijk om relaties op te bouwen. Vervolgens

8

kunnen ze dit probleem samen aanvliegen met gebruikmaking van bestaande instanties. GroenLinks komt terug met een motie en hoopt dat andere fracties deze zullen steunen. 7.

Bevorderen Zichtbaarheid LHBTIQ+-community De voorzitter geeft het woord aan de heer Bos van GroenLinks. De heer Bos (GroenLinks) stelt dat uit onderzoek is gebleken dat de acceptatie voor de LHBTIQ+community stagneert. Jarenlang steeg de acceptatie, en er is de afgelopen jaren veel veranderd ten goede van de community. Toch verhardt de discussie over seksuele- en genderdiversiteit steeds meer. Nederland was jarenlang een 'gidsland' als het gaat om acceptatie van de community, maar de laatste jaren daalt de waardering. Middels het programma 's-Hertogenbosch Regenboogstad draagt de gemeente bij aan de acceptatie. De gemeente faciliteert in het geven van voorlichting en organiseert diverse activiteiten op scholen en sportverenigingen. De sfeer en houding tegenover de community hebben grote invloed op de ontwikkeling van jongeren en met name op de durf om zichzelf te uiten, dan wel te kiezen voor het onderdrukken van gevoelens met gevaar voor de mentale gezondheid. Het programma wordt medegefinancierd door het rijk, maar dit zal in de toekomst minder worden. Om dezelfde slagkracht te behouden vraagt spreker aan de commissieleden om zich uit te spreken over het belang van het programma en het continueren van het budget. Het jaar 2023 is een bijzonder en belangrijk jaar. Het is dan vijftig jaar geleden dat homoseksualiteit niet meer als geestesziekte werd geclassificeerd.

Wat GroenLinks betreft, is dit een bijzonder moment dat niet onopgemerkt mag blijven. GroenLinks wil de community in haar kracht zetten, zoals ze dat verdient. Vanuit de gemeente zijn er enkele permanente uitingen, maar deze stralen niet de kracht uit die de community heeft. Het is naast de systematische en beleidsmatige inclusie belangrijk om symbolen te gebruiken om steun te betuigen aan de community. GroenLinks vraagt de gemeente om op zoek te gaan naar nieuwe zichtbare uitingen van 's-Hertogenbosch als regenbooggemeente, omdat de huidige uitingen niet voldoen. Er moet samen met de community worden gestreefd naar een duurzame uitingsvorm, zijnde: een plek die zichtbaar en centraal is in de gemeente. GroenLinks is benieuwd hoe andere fracties hierover denken. De heer Schuurmans (VVD) stelt dat 's-Hertogenbosch er trots op mag zijn dat de gemeente al meer dan tien jaar een regenbooggemeente is en zich actief inzet voor acceptatie, emancipatie en veiligheid van de community. Het is van belang dat deze inzet verdergaat dan het gebruik van beschikbare gelden voor vormen van symboolpolitiek. Afgelopen I&O is door mevrouw Van Hout, namens de COC van Noordoost-Brabant, in de evaluatie van het regenboogbeleid expliciet gevraagd om de gelden niet te stoppen in vormen van symboolpolitiek.

De Bossche VVD heeft in samenwerking met PvdA en D66, het initiatief genomen om hierin het voortouw te nemen. Zij hebben een expertsessie vormgegeven, waar zij in contact willen komen met de LHBTIQ+-community. Dit zal op vrijdag 9 december a.s. (Paarse Vrijdag) plaatsvinden. De gedachte is dat vertegenwoordigers van de community in gesprek gaan met experts en ervaringsdeskundigen over onderwerpen rondom het LHBTIQ+-beleid. Zij reiken de hand naar de andere partijen om bij dit initiatief aan te sluiten en juist niet te verzanden in symboolpolitiek. Daarbij is het van belang dat eerst kritisch wordt gekeken naar waar de regenbooggelden aan besteed worden. Mevrouw Van Beers (Volt) geeft aan dat de noodzaak van een monument door de heer Bos is verhelderd. Zij is gecharmeerd van het idee van de zichtbaarheid, alleen denkt de fractie dat het urgenter is dat er een veilige situatie ontstaat en dat er in beeld moet worden gebracht wat er zich in het straatbeeld afspeelt. Ze zouden liever zien dat het geld wordt gebruikt om een laagdrempelig meldpunt op te richten, waar mensen uit de community misstanden kunnen melden. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vindt het regenboogprogramma zeer belangrijk, alleen wil de fractie niet nóg een monument in de stad plaatsen. Zij is van mening dat bijvoorbeeld het regenboogpad niet heeft bijgedragen aan de acceptatie van de community.

Alleen gedragsverandering is nuttig om hieraan bij te dragen. Rosmalens Belang wil geld beschikbaar stellen om de gewenste gedragsverandering tot stand te brengen, maar niet voor een monument. De heer Elders (D66) geeft aan dat iedereen altijd zichtbaar en zichzelf moet kunnen zijn. In principe staat D66 sympathiek tegenover de discussienotitie, maar D66 is op zoek naar een bredere aanpak. Hoe kan breder worden ingezet op inclusie en acceptatie? Hierbij kan worden gekeken naar de verschillende sectoren, zoals onderwijs, handhaving en cultuur. Vanuit de dwarsdoorsnede van 's-Hertogenbosch wil D66 naar de mogelijkheden kijken. Symbolen zijn belangrijk, maar zijn niet alles, en er zijn al meerdere symbolen in de stad. Ze moeten zich afvragen: waar heeft de

9

community zelf behoefte aan? D66 is daarom ook deel van de initiatiefnemers van de expertsessie op Paarse Vrijdag. Zij zullen hierna de opties afwegen en met een verhaal in de breedte komen. Dit lijkt de fractie de beste stap naar een meer inclusieve stad. Mevrouw Van Gool (PvdA) dankt de heer Bos voor het opstellen van voorliggende notitie. Deze notitie vraagt om twee zaken: 1) Voortzetting van het regenboogbeleid. Hier is de PvdA zeker een voorstander van. Zelfs wanneer de gelden vanuit het rijk niet meer komen, wil de PvdA dat 's-Hertogenbosch een regenbooggemeente blijft. 2) Zichtbaarheid – 's-Hertogenbosch heeft al een heel aantal symbolische monumenten in de stad. Van het jaarlijkse regenboogbudget van € 20.000, wordt ieder jaar een kwart uitgegeven aan regenbooguitingen. Zij vragen zich af hoe deze uitingen de LHBTIQ+-community helpen om zichtbaar zichzelf te zijn en veilig over straat te kunnen. De PvdA pleit ervoor om in de toekomst geen kwart van de gelden meer voor symboolpolitiek te gebruiken, maar deze middelen vanaf heden in te zetten op beleid en de community zelf. Tot, slot merkt zij op dat dit onderwerp een bredere discussie verdient. Gebrek aan acceptatie is nog altijd het grootste probleem. De PvdA zou ook graag een laagdrempelig meldpunt oprichten, waar onder andere straatintimidatie binnen de community gemeld kan worden.

Het is van groot belang dat de community zelf inspraak heeft in de plannen van de raad. Daarom doet ook de PvdA mee aan de expertsessie op Paarse Vrijdag. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) staat volledig achter de inbreng van andere fracties. Ze pleit voor een integrale aanpak en adviseert te starten met een meldpunt. Het gaat voornamelijk om de instelling die iedereen heeft en iedereen moet vasthouden. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich grotendeels aan bij de bijdrage van mevrouw Van Gool. Leefbaar 's-Hertogenbosch staat ook voor inclusiviteit. Wanneer de gemeente moet bijspringen met subsidie is dat prima, maar hoe dit geld besteed moet worden, moet vanuit de community zelf komen. Spreker staat niet achter het idee van een monument. De heer Van Hattem (PVV) wil niet meedoen aan symboolpolitiek, omdat de community daar niets aan heeft. Spreker geeft aan dat met de politie gesproken moet worden om de aangiftedrempel zo laag mogelijk te houden. Het is belangrijk om een beeld te krijgen van wat er op straat aan de hand is. Spreker is van mening dat de islamisering binnen deze problematiek een grote rol speelt. De islam accepteert homoseksualiteit niet, bedreigt dit en verwerpt het. Over die houding moeten zorgen worden gemaakt. De voorzitter verzoekt de heer Van Hattem om bij de discussienotitie te blijven en niet af te wijken.

De heer Van Hattem (PVV) vindt dat zijn inbreng in het kader van voorliggende discussienotitie relevant is. Spreker geeft aan dat ook naar de horeca gekeken moet worden. Als er in de horeca initiatieven bestaan voor bijvoorbeeld een roze café, is het belangrijk om ervoor te zorgen dan er ontwikkelruimte wordt geboden. Mevrouw Van Zaalen (CDA) dankt de heer Bos voor diens sympathieke motie. Spreekster geeft aan dat het CDA achter een gastvrije ontvangst van elke inwoner van 's-Hertogenbosch staat. Er mag aandacht zijn voor het versterken van de acceptatie van burgers die misschien, zij vindt dat moeilijk, anders zijn dan 'wij'. CDA denkt niet aan een monument. De fractie denkt aan een aanpak in een breder perspectief, zoals beschreven in het Bestuursakkoord. Te denken valt hierbij aan een gedegen invulling van de Week van Respect. Op dit moment is voortzetting van de rijksbijdrage nog niet zeker en daarom is het volgens het CDA te vroeg om conclusies te trekken over het vervolg van het regenboogbeleid. Het CDA doet een dringend verzoek aan de wethouder om, zodra duidelijk is of de rijksbijdrage wordt gecontinueerd, te komen met een voorstel tot vervolgbeleid voor 's-Hertogenbosch Regenboogstad, dat zich richt op die activiteiten die daadwerkelijk impact hebben op de community en op alle inwoners van 's-Hertogenbosch. Mevrouw C.H.A.

van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) geeft aan dat alle Bosschenaren prettig moeten kunnen wonen en leven in 's-Hertogenbosch. VOOR Den Bosch voelt niet voor plaatsing van een monument, maar vindt het belangrijk dat de gemeente goed luistert naar ervaringsdeskundigen.

10

Mevrouw Visscher (SP) is het eens met de woorden van mevrouw Van Gool. Mevrouw Hamerslag (PvdD) geeft aan dat het meeste reeds is gezegd. De situatie moet verbeterd worden, maar dit zal samen met de community moeten gebeuren. Zij geeft aan dat PvdD uitkijkt naar de expertsessie op 9 december a.s., zodat hierover met de community kan worden gesproken. Wanneer hieruit naar voren komt dat de community graag een monument zou willen, dan is dit zeker een optie, maar dit moet dan nog blijken. De PvdD doet een oproep aan de gemeente dat zij zelf het goede voorbeeld moet geven en dat niet alles geld hoeft te kosten. Er zou bijvoorbeeld gedacht kunnen worden aan het versimpelen van de gemeentelijke formulieren. Zij geeft aan dat het momenteel zo is dat het gender – man of vrouw – moet worden aangegeven bij het aanvragen van een protest. Zij is van mening dat dit totaal niet van belang is voor het aanvragen van een protest, en er zijn mensen die geen man én geen vrouw zijn. Zij kunnen hierom dus niet participeren in inclusief 's-Hertogenbosch. Het veranderen van dit soort zaken kost amper geld en is voor veel mensen wel van groot belang. Een ander voorbeeld is het oprichten van genderneutrale toiletten in alle overheidsgebouwen. Daarnaast wil zij meegeven dat de PvdD absoluut wil doorgaan als regenbooggemeente, ongeacht de gelden van het rijk.

Reactie college Wethouder Kâhya stelt vast dat er twee thema's worden aangehaald. Het eerste thema betreft het omgaan met uitingen. Het tweede thema is het regenboogprogramma en de toekomst hiervan. Het regenboogprogramma loopt eind 2022 af; dit is samen met het COC en de community opgesteld. Hierin is er ook nadrukkelijk samen voor gekozen om elk jaar een significant deel van het budget vrij te maken voor uitingen in de publieke ruimte. Dit wordt door de raad enorm omarmd. Hij krijgt de indruk dat er nu een beleidsjaar wordt ingegaan, waarin de raad dit niet langer vasthoudt. Dit is goed om te weten, maar hij wil duidelijk maken dat het college niet heeft bedacht om dit bedrag jaarlijks te besteden aan uitingen in de publieke ruimte. Mevrouw Van Gool (PvdA) licht toe dat het onderdeel 'cultuur' is genoemd in het regenboogprogramma 2021-2022. Daar is heel veel onder te scharen. Cultuur kan ook iets anders betekenen dat een uiting in de publieke ruimte; het kan ook gaan om een theatervoorstelling. Wethouder Kâhya benadrukt dat het huidige programma met de gemeenschap is gemaakt en dat zij samen deze middelen hebben gealloceerd. Voordat zij de nieuwe agenda maken, is het nodig dat de huidige agenda goed geëvalueerd wordt. Dit moet zorgvuldig gebeuren.

Het college zal zeker, zodra bekend is of de gelden vanuit het rijk zullen worden gecontinueerd, een voorstel opstellen voor de toekomstige plannen. Hij verwacht dat medio oktober, na afloop van de bijeenkomst met alle regenboogkoplopergemeenten, bekend zal zijn hoe het rijk met het programma zal doorgaan. Richting de begroting zal duidelijk worden wat de rijksbijdrage al dan niet wordt. Hij zal de raad hier te zijner tijd verder over informeren. Hij geeft aan dat de heer Bos een belangrijke mijlpaal benadrukte, namelijk dat homoseksualiteit al vijftig jaar niet meer als een ziekte wordt bestempeld. Dit is een belangrijk moment in de emancipatie van de gemeenschap. Hij stelt voor om hier samen met de community naar te kijken, om een goede uitingsvorm te vinden om hierbij stil te staan. Hij zal dit samen met leden van de community verkennen, om te bezien wat in dit kader passend is. Hij komt hierop terug. De heer Bos (GroenLinks) hoort veel steun voor de community. Het is belangrijk om het meldpunt aan te stippen. Spreker is het er inderdaad mee eens dat er aan veiligheid moet worden gewerkt. Daarentegen vindt GroenLinks het ook belangrijk om de community in een positief daglicht te plaatsen. In dat geval doen symbolen er ook zeker toe. Spreker zal zich beraden over een motie en komt hier op terug.

Tweede termijn Mevrouw Van Beers (Volt) geeft aan dat zij van de wethouder nog geen antwoord op haar vraag heeft gekregen. In maart is een overeenkomst ondertekend, waarin is vermeld dat in 2022 een laagdrempelig meldpunt opgericht zou worden in verband met straatintimidatie. Zij vraagt of dit meldpunt inderdaad dit jaar nog wordt opgericht, of dat de wethouder wil wachten tot het jaar voorbij is om een nieuwe agenda te maken in samenwerking met het COC. Wethouder Kâhya legt uit dat de regenboogagenda inderdaad zal worden herschreven in samenwerking met meerdere partners vanuit de gemeenschap. Echter, er is al een meldpunt voor straatintimidatie ingericht, genaamd Radar. Het gaat ook om het beter vindbaar maken van het

11

meldpunt. De eerder ingediende schriftelijke vragen over dit meldpunt zijn behandeld in het college en zullen morgen openbaar gemaakt worden. Hierin wordt het bestaan van en het functioneren van het meldpunt uitgebreid toegelicht. Mevrouw Van Zaalen (CDA) memoreert dat zij een punt maakte over impactvol beleid. Zij vraagt de wethouder hoe hij het meten van impact in deze kwestie ziet en in hoeverre hij alle leeftijdsgroepen meeneemt in het kijken naar de impact van het beleid. Wethouder Kâhya zegt dat nog moet blijken wat de gemeenteraad in de toekomst met dit beleid wil en hoe de raad daarop wil sturen. De wethouder herhaalt dat het beleid geëvalueerd zal worden. Impact op dit soort thema's is lastig, omdat hier privacy en anonimiteit bij komt kijken. Dit is lastig in beeld te brengen. Er zijn wat spanningen in de mogelijkheden om dit te meten. Het lijkt hem een goed idee om hier in de evaluatie oog voor te hebben, zodat daaruit bepaalde punten meegenomen kunnen worden voor de nieuwe agenda. 8.

Energietoeslag De voorzitter geeft aan dat deze discussienotitie is opgesteld door drie partijen, namelijk door de heer Mees van Leefbaar 's-Hertogenbosch, mevrouw Van Opdorp van De Bossche Groenen en de heer Van Genugten van het CDA. De voorzitter geeft het woord aan de indieners. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de heer Van Genugten vandaag helaas niet aanwezig is, maar dat mevrouw Van Opdorp en hij de inleiding en toelichting van de discussienotitie zullen verzorgen. Spreker benadrukt dat de energie momenteel een actueel en zeer serieus onderwerp is. De afgelopen weken is vaak gesproken over de energielasten en de energietoeslag voor huishoudens. De laatste stand hebben zij niet meer in de notitie kunnen verwerken. Het doel van de betrokken partijen is om een zo groot mogelijke bijdrage te leveren aan een zo groot mogelijke groep en hiermee de energiearmoede te bestrijden. Hierbij willen ze ook kijken naar eventuele belemmeringen. Bureaucratie mag niet storend zijn. Wat betreft het ontvangen van de energietoeslag heeft 's-Hertogenbosch momenteel een bereik van ongeveer 71%. De overige cijfers worden via de griffier met de fracties gedeeld. Hij refereert daarnaast aan een brief d.d. 8 september 2022 van het college. Hierin staat dat het college graag in gesprek gaat met de raad over de aanpak. Vandaag biedt hiertoe de mogelijkheid.

Spreker verwijst naar de Miljoenennota: er is gewerkt aan een energieplafond, maar de details ontbreken nog. Het komt erop neer dat gezinnen met 1200 kuub gas en 2400 kW elektra een lager tarief gaan betalen. Boven deze grens zal een hoger tarief gelden. Die aanpak is echter niet sluitend. De verwachting is dat ongeveer 60% van de huishoudens met deze aanpak goed kan worden bediend. Dit betekent wel dat 's-Hertogenbosch nog zorg zal moeten blijven houden voor gezinnen die hier buiten vallen. Ook staat in de Miljoenennota dat er een bedrag van € 1,4 miljard beschikbaar is voor een energietoelage van € 1.300 in 2023. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt zich af of dat in stand blijft. Ook is er in 2023-2024 een bedrag van € 300 miljoen extra toegezegd voor energiebesparende maatregelen. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) stelt dat voorliggende discussienotitie enorm relevant is, omdat de betrokken partijen zoveel mogelijk personen in 's-Hertogenbosch willen helpen die in de knel komen met de enorm hoge energierekeningen. Het doel is om ook de nieuwe groep personen die hulp nodig hebben van dienst te zijn. Dit betreft de zogenaamde 'middeninkomens'. Het betreft een groep die over het algemeen niet eerder in aanraking is gekomen met de gemeente en zij moeten hierin worden begeleid. Daarnaast wordt de Miljoenennota aangestipt.

Hierin wordt veel geld uitgetrokken voor de energiearmoede. Echter, de raad moet bezien wat hij lokaal kan doen om alles goed te regelen. Zij geeft aan dat 71% bereik meer is dan gemiddeld, maar het is nog altijd niet genoeg. Dat betekent immers ook dat 29% nog in de kou staat en dat de raad zich moet inzetten om ook deze personen te bereiken. Er is reeds een publiekscampagne gestart, genaamd 'Eerste hulp Bij Geldzaken'. Echter, zij vraagt zich af of de campagne ook voldoende is gericht op de middeninkomens. Vervolgens moet er een kader gesteld worden. Hiertoe zijn in de discussienotitie vijf vragen opgenomen voor de andere fracties, waar zij over mee kunnen denken: 1. Hoe kan de raad de drempels verder verlagen? 2. Hoe kunnen de huishoudens die onder de 120% van het sociaal minimum zakken, worden bereikt en geholpen? 3. Hoe kunnen personen worden geholpen die in de problemen zitten en hoe is vroegsignalering mogelijk?

12

4.

Hoe kan de gemeente meten of het werkt wat momenteel gedaan wordt, bijvoorbeeld aan campagnes? 5. Hoe wordt ervoor gezorgd dat degenen die de energietoeslag net mislopen ook worden geholpen? Graag horen de indieners de mening van de andere fracties hierover. Mocht in de notitie iets zijn vergeten, dan horen de indieners dit ook graag. Mevrouw Van Zaalen (CDA) geeft aan dat zij spreekt namens de heer Van Genugten. Zij wil graag de aanvulling vanuit het CDA geven. De heer Mees en mevrouw Van Opdorp hebben een introductie gegeven, maar zij wil graag als mede-indiener enkele specifieke punten aanstippen. Zij vraagt de wethouder of aangegeven kan worden wat de plannen van het kabinet voor de gemeente 'sHertogenbosch betekenen. Wanneer de wethouder deze duidelijkheid niet meteen kan geven, zou zij dit graag op korte termijn horen, bijvoorbeeld via een brief. Zij complimenteert de wethouder met alle inspanningen die worden gedaan om de doelgroep te bereiken en hoopt dat de 30% die nu nog niet wordt bereikt, in de nabije toekomst ook bereikt kan worden. Zij wil de extra peildatum graag onderstrepen. Het CDA zou hier graag extra op willen inzetten. Hiermee bereiken ze ook de huishoudens die hun inkomen na 1 januari 2022 hebben zien zakken. Ook voor hen wil het CDA er zijn.

Mevrouw Visscher (SP) geeft aan dat de raad het beter moet doen, omdat blijkt dat 30% van de personen die recht hebben op de energietoeslag nog altijd niet wordt bereikt. Hierbij zitten ook veel ouderen, die soms digitaal de toeslag niet aan kunnen vragen. Er zouden blanco formulieren kunnen worden neergelegd op toegankelijke plekken zoals de wijkpleinen. Ook kunnen op de wijkpleinen, waar personen hun belastingaangifte invullen, personen geattendeerd worden op de energietoeslag. Daar is snel zichtbaar welke personen recht hebben op de toeslag. Ook is zij van mening dat momenteel de procedure voor het aanvragen van de toeslag te complex is. Hulp bij het invullen van de formulieren zou daarnaast ook bij de gemeente georganiseerd kunnen worden. Daarnaast pleit de SP ervoor om de generieke maatregel uit te breiden, in ieder geval naar 130%. Daarmee kunnen meer personen worden bereikt die recht hebben op de energietoeslag. Ook moet de grens van 21 jaar naar 18 jaar verlegd worden, omdat personen vanaf 18 jaar volwassen zijn. Daarmee wordt maatwerk bespaard, dat erg tijdrovend en duur is. Door de generieke maatregel wat uit te breiden wordt geld bespaard en worden alsnog de juiste personen bereikt. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) dankt voor deze discussienotitie. De fractie steunt de SP in het verleggen van de grens van 120% naar 130%.

Echter, VOOR Den Bosch heeft een belangrijke zorg. Sommige personen zitten net een paar euro boven de grens, waardoor ze nét geen recht hebben op de toeslag. De wethouder heeft een tijd geleden aangegeven dat hier 'ruimhartig' mee omgegaan wordt. Zij wil graag van de wethouder weten wat zij onder 'ruimhartig' verstaat. Zij begrijpt dat er ergens een grens getrokken moet worden. Echte, deze personen zullen onder het bestaansminimum terechtkomen wanneer zij niet gesubsidieerd worden. Verder staat in de discussienotitie te lezen dat personen met schulden sowieso in aanmerking komen. Daar is al 71% van bereikt. Zij benadrukt dat er ook personen zijn die in armoede leven, terwijl zij geen schulden hebben. VOOR Den Bosch vraagt zich af hoe de gemeente deze personen gaat bereiken. Dit gaat hierbij om maatwerk. Ook moeten ze denken aan bijvoorbeeld personen die chronisch ziek zijn, die gebaat zijn bij warmte. Zij zullen meer moeten stoken dan anderen, en hierdoor ook niet meer in aanmerking komen voor de toeslag. Mevrouw Hamerslag (PvdD) dankt de initiatiefnemers voor deze discussienotitie. Het is een belangrijk, maar ook ingewikkeld onderwerp. Hoe gaan ze iedereen kunnen helpen? PvdD heeft al een aantal goede ideeën gehoord. Daarnaast heeft zij nog een aantal kleine ideeën: 1) Maak het formulier om de toeslag aan te vragen minder complex. Dit zou geen drempel mogen zijn.

2) Bij de gemeente Arnhem was een goed voorbeeld om de personen te helpen, die het meest in de knel zitten. Normaal gesproken mogen personen die schulden hebben of onder bewind staan geen nieuwe schulden maken. Deze situatie is echter zo uitzonderlijk dat de gemeente Arnhem hiervoor een uitzondering maakt, zodat deze personen niet in de kou zitten. PvdD zou het mooi vinden als ze dit ook zouden doen in gemeente 's-Hertogenbosch, om deze personen een hart onder de riem te kunnen steken. 3) Daarnaast wil PvdD nogmaals benadrukken dat de gemeente moet inzetten op het isoleren van woningen. Daarmee zijn personen blijvend geholpen. Hieraan hebben de personen ook meer dan aan een eenmalige zak geld.

13

De gemeente zal de portemonnee moeten trekken, wat voor moeilijke keuzes zal zorgen. Echter, het is zo dat er inwoners van de stad zijn die moeten kiezen tussen de energiekosten en boodschappen en deze personen moeten zo snel mogelijk geholpen worden. Zij is van mening dat de gemeente lef moet tonen, bijvoorbeeld door de grens van 120% naar 130% te verleggen. Ook zoude gemeente bijvoorbeeld een fonds op kunnen richten, waarmee ze personen met defecte apparaten, koelkasten, wasmachines, etc., beter kunnen helpen. Mevrouw Doğan (GroenLinks) geeft aan dat het zware tijden zijn voor veel mensen. Mensen maken zich zorgen over de energierekening, boodschappen en andere vaste lasten. Zij complimenteert het college, omdat het de raad uitgebreid heeft geïnformeerd over de aanpak van de energiearmoede en hieruit bleek dat het college hier veel mee bezig is. Zij is van mening dat het college echt zijn best doet. Daarnaast vindt zij dat 'Eerste Hulp Bij Geldzaken' een goede campagne is, waarmee de burgers bereikt worden. Daarnaast is dit onderwerp afgelopen jaar ook besproken. Zij kwam toen met een spontaan idee, genaamd de 'Energiefixer'. Ook zal de 'Klusbus' binnenkort gaan rijden. Zij zou graag van de wethouder horen wanneer dit precies van start zal gaan, zodat zij een keer mee kan rijden. Naast de 'Energiefixer' zijn er mooie plannen gedeeld met de raad, zoals bijzondere bijstand.

GroenLinks vindt echter dat het rijk aan zet is, omdat het rijk verantwoordelijk is voor de prijzen. GroenLinks is blij dat het idee van het energieplafond doorgezet wordt. Echter, er moet nog blijken hoe het in de praktijk zal uitpakken. Ook zal het minimumloon stijgen met 10%. Ook uitkeringen, zorgtoeslag en huurtoeslag zal stijgen. Hier is GroenLinks blij mee en de fractie zal de ontwikkelingen nauw blijven volgen. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat de notitie een aantal terechte punten heeft waar hij achterstaat. Hij maakt zich zorgen over de middeninkomens. In het coalitieakkoord werd gesteld dat er plannen liggen om komend jaar de ozb te verhogen. Juist deze verhoging raakt de middeninkomens. Zij krijgen daardoor extra lasten. Spreker vraagt of het college bereid is om deze plannen, richting de begroting, in de ijskast te zetten en juist in te zetten op lastenverlaging voor de burgers. Daarnaast vindt spreker dat er gestopt moet worden met geldverslindende klimaatmaatregelen, die gefocust zijn op het verminderen van CO2-uitstoot. Veel maatregelen zijn contraproductief. Het gebruiken van een warmtepomp is op dit moment duurder dan de cv-ketel. Isoleren is veel relevanter op het moment. Daar hebben de burgers direct iets aan om de energiefactuur omlaag te krijgen. Daarnaast is er in de notitie aandacht voor mensen die minder digitaal vaardig zijn.