Verslag commissie Sociaal 24.05.2023

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

24 mei 2023 Raadzaal

J.J.M. Gersjes drs. E.A.A. Kerkhoff O. Çifçi, mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mw. E.C.M. van Diejen BSc, mw. mr. Y. Doǧan, S.J.A. Elders BA, E.R.F. Esser, A.W.J.A. van Hattem LLB, F.J. van Haren, S.C. van Hasselt, mr. F. Kabbouti, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, mw. W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, A.P.R.G.M van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, mw. C.K.J. Visscher, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg, mw. dr. Y. van Zaalen ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, U. Kâhya, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

mw. A.M.W. van der Aa, mw. J.W.C.A. Bastiaans, F.G.F. van Genugten, ing. J.N. Kieft, mw. W.A.M.H. Parijs, W.J. Plasmeijer, ir. P.K. Schuurmans

Verslaglegging

I. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet allen, in de zaal en thuis, van harte welkom bij de vergadering van de commissie Sociaal van 24 mei 2023. Er is bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Parijs van Bosch Belang, de heer Plasmeijer van 50PLUS, de heer Schuurmans van de VVD en de heer Kieft van Leefbaar. Mevrouw Van Zaalen van het CDA en de heer Kabbouti van de PvdA hebben aangegeven verlaat te zijn.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat de agenda drie voorstellen bevat, te weten de Jaarstukken 2022, de actualisatie van de begroting van 2023 en de voorjaarsnota 2024. Deze voorstellen zullen gezamenlijk behandeld worden. In de commissie Sociaal komen de volgende beleidsterreinen aan de orde: zorg, welzijn, jeugd, werk en inkomen, onderwijs, diversiteit, wijkgericht werken, sport, en cultuur. De voorzitter van de Werkgroep Sociaal Domein zal na afloop van de behandeling nog iets opmerken over de werkplanning. Er zijn geen vragen voor de rondvraag. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Sociaal van 19 april 2023 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter licht toe dat het voorstel is om motie 7 over een goede eigen plek voor de KVG Kickboksen en weerbaarheid en motie 8 over actie in het gemeentelijke dierenwelzijnsbeleid als afgedaan te beschouwen. De commissie stemt hiermee in. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt om een update over de pilot 'De buurt naar het museum', omdat hij heeft gehoord dat een museum in Den Bosch al aan de slag is gegaan met de uitvoering ervan. Wethouder Kâhya antwoordt dat er binnenkort een update aan de raad wordt gezonden.

1

Raadsvoorstellen 5. 6. 7.

Jaarstukken 2022 Actualisatie Begroting 2023 Voorjaarsnota 2024 De voorzitter meldt dat elke fractie zes minuten de gelegenheid heeft om een bijdrage te doen, die men zelf kan verdelen over de voorstellen. De fractie VOOR Den Bosch krijgt als eerste het woord. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) stelt dat het Sociaal Domein sterk in beweging is, wat veroorzaakt wordt door de dubbele vergrijzing, structurele sociale ongelijkheid en toenemende extramuralisering. De gevolgen hiervan worden steeds duidelijker. Met name het IZA en het GALA beogen een verschuiving van het medisch zorgsysteem naar het Sociaal Domein waardoor de druk toeneemt. VOOR Den Bosch verzoekt het college om de commissie vooraf mee te nemen in de beleidsstukken. De raad wil namelijk graag weten waarop nog gestuurd kan worden. De onderwerpen IZA en GALA zijn immers complex en vergen een goede uitleg. Verder zou de fractie graag meteen geïnformeerd worden als er meer duidelijkheid is over de afspraken met het rijk voor verbeteringen in de jeugdzorg. Het college gaat de komende jaren middelen reserveren om de leefbaarheid in wijken te vergroten en gaat investeren in buurthuizen en sociaal-culturele centra. VOOR Den Bosch hoort graag hoeveel jaar het college hiervoor budget wil reserveren, wanneer er geïnvesteerd gaat worden en of hierbij ook de wijkpleinen worden meegenomen.

NOC-NSF maakt zich zorgen over de afnemende deelname aan sportactiviteiten. Met name jongeren tussen dertien en achttien jaar uit gezinnen met lage inkomens sporten minder vaak. VOOR Den Bosch vraagt of de wethouder hiervan op de hoogte is. VOOR Den Bosch hoort graag hoe de gemeente sport weer kan stimuleren bij deze doelgroep, zeker vanuit het perspectief van gelijke kansen. Voorts wil de fractie stilstaan bij de wijk- en dorpsbudgetten. Deze worden door de inwoners goed gebruikt om verbeteringen in buurt of wijk te realiseren. VOOR Den Bosch wil deze budgetten met minimaal 10% verhogen vanwege de inflatie. Hiervoor dient de fractie een amendement in en zij hoort graag van de wethouder of hij zich hierin kan vinden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt per interruptie waarom een budgetverhoging van 10% nodig is. Uitgaande van de stukken heeft hij geconcludeerd dat er voldoende budget beschikbaar is. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) heeft gehoord dat bewoners geld tekortkomen en het budget graag breder zouden inzetten. Nu kan het geld bijvoorbeeld niet gebruikt worden om activiteiten in een verzorgingshuis te organiseren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of VOOR Den Bosch de kaders van de wijk- en dorpsbudgetten wil veranderen of de hoogte van het budget. Mevrouw J.J.M.

van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) antwoordt dat het budget niet toereikend is door de hoge inflatie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) veronderstelt dat de wijk- en dorpsbudgetten jaarlijks geïndexeerd worden om de inflatie te compenseren. De beoordelingscommissie bepaalt hoe het budget verdeeld wordt. Het lijkt erop dat VOOR Den Bosch de voorwaarden hiervoor wil aanpassen. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) antwoordt dat een aanpassing aan de voorwaarden ook bespreekbaar is. Als gewoon ge-DREVEN een voorstel hiervoor heeft, hoort zij dat graag. De heer Van Silfhout (Volt) beperkt zich vanavond tot één onderwerp in de veronderstelling dat de andere onderwerpen in bijdragen van andere fracties aan de orde komen. Hij betoogt dat vrijheid iets is waarvoor altijd moet worden gestreden, omdat het verdwijnt als men er niet voor vecht, als men intolerant is of als mensen het niet meer voor elkaar opnemen. Het is met name belangrijk om op te komen voor groepen wier vrijheid beperkt dreigt te worden. Zodra dierenliefde

2

en pedofilie worden gelijkgesteld aan lhbtiq+ wordt de gemeenteraad eraan herinnerd dat de vrijheid erodeert als men wegkijkt. Volt roept de wethouder op om voor de begrotingsbehandeling om de tafel te gaan met organisaties die zich inzetten voor de vrijheid in Den Bosch en voor mensenrechten, om te bepalen wat de gemeente extra kan doen om samen eenieders vrijheid in Den Bosch te waarborgen. Als daar middelen voor nodig zijn, zou Volt graag zien dat deze worden gereserveerd. Hij hoort graag in hoeverre de wethouder bereid is om dit toe te zeggen. De heer Elders (D66) vraagt welke begrotingsruimte Volt verwacht nodig te hebben. De heer Van Silfhout (Volt) antwoordt dat Volt er door tijdgebrek nog geen bedrag aan heeft kunnen hangen. De fractie zal nog gaan onderzoeken wat er nodig is, indien de wethouder aangeeft bereid te zijn om zich hiervoor in te zetten. Mevrouw Doğan (GroenLinks) stelt dat het college bijna een jaar onderweg is met het bestuursakkoord. Daarin is ook de hoofdopgave 'gelijke kansen' opgenomen. In de voorjaarsnota zijn diverse impulsen opgenomen die inwoners gelijke kansen moeten bieden op het gebied van gezondheid en welzijn, talentontwikkeling, bestaanszekerheid en participatie. Een van de impulsen is een investering in schoolgebouwen, zodat deze beter geventileerd kunnen worden en groener en duurzamer worden.

Ook de inhoudelijke programma's, zoals Gelijke Kansen en TOP-tijd in West zijn belangrijk om er een succes van te maken, zodat niet meer uitmaakt waar iemands wieg heeft gestaan. Een ander punt is gelijke kansen op bestaanszekerheid, want de laatste tijd gaat men van crisis naar crisis. In Den Bosch moet iedereen kunnen meedoen, ook met een smalle beurs. Dat betekent niet alleen dat er gratis zomerevenementen georganiseerd moeten worden, maar ook dat men gevrijwaard wordt van stress door armoede. Hoe kan de gemeente ervoor zorgen dat iedereen bestaanszekerheid heeft en kan meedoen? GroenLinks vindt de investering in de voedselbank belangrijk. De versoepeling van de Participatiewet zal mensen in de bijstand meer lucht geven. Het zijn de eerste stappen naar een meer geharmoniseerd mensbeeld in het Sociaal Domein. GroenLinks vertrouwt erop dat het college optimaal gebruik gaat maken van de mogelijkheden, maar heeft wel een advies: denk in mogelijkheden en niet in beperkingen. De fractie is voorts blij met de inzet op menstruatiearmoede, want dat is een armoedevorm die vaak onderbelicht blijft. GroenLinks kijkt uit naar de programma's, zoals Sociale Structuren en het nieuwe programma op armoedebeleid waarmee de hoofdopgave uit het bestuursakkoord vormgegeven wordt.

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) voegt eraan toe dat het IZA en het GALA bedoeld zijn om de zorg toegankelijk, betaalbaar en collectief goed houden, ondanks de vergrijzing, kostenstijgingen en personeelsgebrek. Acht jaar geleden werd het Sociaal Domein gecentraliseerd met dezelfde argumenten die nu in het IZA en het GALA worden genoemd. Hoe het heeft uitgewerkt is bekend: de jeugdzorg is niet beter en goedkoper geworden en de ontschotting tussen financiële stromen is ook niet gelukt. Nu wordt een nieuwe stelselwijziging opgetuigd die veel overleg tussen instellingen en bestuurlijke drukte met zich meebrengt. Er wordt opnieuw veel verwacht van informele zorgpreventie en zelfredzaamheid van burgers. De voorwaarden voor informele zorg ontbreken echter nog op veel plekken. Preventie is niet vanzelfsprekend en de zelfredzaamheid valt vaak tegen. GroenLinks roept het college op om minder geld, tijd en energie te steken in overleg met alle instellingen en organisaties, maar werk te gaan maken van Caring Communities in de gemeente en het scheppen van voorwaarden, waaronder die communities kunnen bloeien.

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) stelt dat Bosch Belang zich grote zorgen maakt over de dubbele vergrijzing en ervoor pleit dat niet alleen wordt geïnvesteerd in belangrijke en mooie projecten, maar dat er ook voldoende geld en aandacht wordt besteed aan bijvoorbeeld het ontschotten binnen de zorg. Maatwerkvoorzieningen, zoals het verstrekken van hulpmiddelen, huishoudelijke zorg, respijtzorg, dagbesteding en woningaanpassingen, zorgen ervoor dat mensen zelfredzaam blijven. Om dit snel en efficiënt te laten verlopen, zou Bosch Belang graag snel starten met de ontschotting. Een voorbeeld daarvan is het inzetten van één regisseur indicatiestelling per cliënt. Dat kost minder tijd en zo worden dubbelrollen voorkomen, kunnen achterstanden worden weggewerkt en zorgvragen teruggedrongen. De heer Van Haren (VVD) vraagt of mevrouw Van de Leemput het ermee eens is dat het niets nieuws is wat Bosch Belang aan het college vraagt.

3

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) antwoordt dat het niets nieuws is, maar dat het desondanks niet gebeurt. Dat is haar grote zorg, want het zou veel kunnen besparen. Bosch Belang zou de 11.000 WMO-cliënten graag efficiënter bedienen. De fractie vraagt hoe het staat met de functie van zorgregisseur, waarvoor rijksgelden zijn vrijgemaakt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) betoogt dat gewoon ge-DREVEN al eerder heeft aangegeven zich zorgen te maken over de besteding van het zorgbudget. Het gemak waarmee de begroting op sommige posten wordt over- of onderschreden baart de fractie zorgen. Forse onderschrijdingen worden niet of nauwelijks onderbouwd. Omdat uit onderzoek is gebleken dat de zorg voor een huisdier het welzijn van ouderen en eenzamen kan vergroten zou gewoon ge-DREVEN fractie graag zien dat een deel van het welzijnsbudget wordt gebruikt om de hondenbelasting te verlagen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt naar het motief om welzijnsgeld te gebruiken voor het verlagen van de hondenbelasting. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat uit onderzoek is gebleken dat dementie afneemt als mensen voor een huisdier zorgen.

De heer Van Haren (VVD) complimenteert de heer Van Creij voor zijn creatieve voorstel en vraagt of hij voorstelt om budget dat bedoeld is voor de zwakkeren in de samenleving te gebruiken voor het verlagen van de hondenbelasting voor alle inwoners. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat Den Bosch circa 10.000 hondenbezitters kent. Hij stelt in feite hetzelfde voor als het college. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) stelt dat niet elke hondenbezitter dement is. Ze vraagt of al de opbrengsten van de hondenbelasting naar het zorgdomein gaan voor mensen die een hulphond nodig hebben. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat hij het omgekeerde bedoelt. Vorig jaar is ruim € 1 miljoen opgehaald aan hondenbelasting, terwijl de gemeente hier € 500.000 kosten aan heeft. Het bedrag dat overblijft en naar de algemene middelen gaat, zou gewoon ge-DREVEN graag in balans brengen met het zorgbudget. Mevrouw Visscher (SP) reageert dat dit het omgekeerde is van wat eerder werd gezegd. In eerste instantie zei de heer Van Creij zich zorgen te maken over uitgaven vanuit het sociaal zorgfonds voor andere zaken, maar nu gaat gewoon ge-DREVEN het zelf ook doen. Ze vraagt of er voldoende aan zorg en armoedebestrijding is gedaan, waardoor er geld over is dat elders ingezet kan worden.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) antwoordt dat er niet voldoende gedaan is, want dan zou er geen budget overgebleven zijn. Als er echter structureel budget overblijft, kan daar de hondenbelasting wel uit betaald worden. De gemeente gaat vanuit het jeugdbeleid investeren in een nieuw gebouw voor T.O.M. T.O.M. heeft echter een regionale functie, dus gewoon ge-DREVEN hoort graag in hoeverre andere gemeenten hieraan meebetalen. Voor de jeugdzorg komt een hervormingsagenda, om de zorg financieel houdbaar te maken. Gewoon ge-DREVEN vindt dat geld het beleid moet volgen en wil dus goed weten wat er komen gaat, voordat er middelen voor vrijgemaakt kunnen worden. De fractie is blij dat de voedselbank adequate huisvesting krijgt en zou graag zien dat ook de dierenvoedselbank van het gebouw gebruik kan maken. In het kader van werk en inkomen staat de gemeente er goed voor met sterke bedrijven en veel banen. De aandacht moet echter niet te veel uitgaan naar allerlei IT-bedrijven, maar ook naar handwerkbedrijven. Op het gebied van onderwijs zouden de moties Kinderontbijt en Rijke Schooldag zijn uitgevoerd, maar gewoon ge-DREVEN is van mening dat er weinig mee gedaan is. Het is goed te horen dat een aantal schoolgebouwen aangepast wordt. De fractie hoort graag of de scholen in Nuland en Vinkel op termijn ook onder het regime van Den Bosch gaan vallen.

Het wijkgericht werken is in 2005 ingevoerd. Na zo'n twintig jaar zijn veel wijkmanagers gewisseld. Gewoon ge-DREVEN stelt voor om het wijkgericht werken weer eens te promoten. Nu

4

vragen dezelfde organisaties elk jaar een financiële bijdrage aan. De fractie zou graag eens zien of de randvoorwaarden aangepast kunnen worden in samenwerking met de wijkbewoners. Sport ziet gewoon ge-DREVEN als een mooi middel voor citymarketing. De fractie zou graag zien in hoeverre Be Quick en Nulandia verplaatst kunnen worden om ruimte te maken voor woningbouw en welke mogelijkheden er zijn om deze clubs beter te faciliteren. Tot slot hebben Den Bosch, Rosmalen en Nuland één gezamenlijk DNA, namelijk carnaval. Er is echter afname van het animo om dit te organiseren en wagens te bouwen. Gewoon ge-DREVEN is benieuwd in hoeverre het college mogelijkheden ziet om dit te behouden. De heer Elders (D66) stelt dat de gemeente heeft besloten om te investeren in grote projecten voor alle inwoners. Beslissingen over het cultureel klimaat in Den Bosch, met als hoogtepunten de besluiten over Huis73, het Design Museum, De Bossche Stadsdelta en de afronding van het Theater aan de Parade. Ze hebben een publieke functie en geven de stad een gezicht. Tegelijkertijd heeft de stad het moeilijk: iedereen heeft te maken met de gevolgen van inflatie. De gemeente heeft als taak ervoor te zorgen dat iedereen kan blijven meedoen aan de samenleving.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of D66 heeft nagerekend hoeveel extra subsidie de gemeente geeft aan alle instellingen, zoals Huis73 en het Design Museum en of de fractie de mening deelt dat het takenboek uit 2020 eens geraadpleegd moet worden om te zien wat en aan wie de gemeente allemaal moet uitgeven. De heer Elders (D66) antwoordt dat hij het niet heeft nagerekend. D66 is echter niet van mening dat de genoemde instellingen geen wettelijke taak uitvoeren. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of D66 bereid is om de mensen die het financieel moeilijk hebben extra te ondersteunen. De gemeente zou haar subsidieregelingen en uitkeringen bijvoorbeeld inflatieproof kunnen maken. De heer Elders (D66) antwoordt dat zijn collega er later in haar betoog op terugkomt. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt hoe D66 de verhouding ziet tussen de stenen constructie van het Design Museum, waar iedereen van gebruik kan maken, en het besteden van cultuurbudget in de wijken. De heer Elders (D66) stelt dat het Design Museum een prachtige voorziening is voor De Bossche Stadsdelta. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) benadrukt dat er meer wijken zijn dan De Bossche Stadsdelta en vraagt of D66 ook een wijkgerichte aanpak wil voor culturele activiteiten voor makers en doeners. De heer Elders (D66) vindt de Bossche Zomer een goed voorbeeld.

Hij vindt dat de gemeente voldoende doet in de wijken en dat wil D66 graag blijven steunen. De gemeente investeert flink in de ontwikkeling van de Spoorzone. D66 vindt het geweldig om te zien hoe de Rijke Schooldag verder wordt uitgerold in Den Bosch. De fractie maakt zich met inbreidingsprojecten, zoals de Spoorzone, wel zorgen over de druk op de scholen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of D66 het kindontbijt niet heeft gemist in de Rijke Schooldag. De heer Elders (D66) heeft begrepen dat scholen niet willen dat de gemeente precies bepaalt wat er tijdens de Rijke Schooldag gebeurt, maar dat ze dat liever zelf beslissen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of D66 openstaat voor een vrijwilligersorganisatie die ervoor zorgt dat kinderen thuis ontbijt krijgen. De heer Elders (D66) reageert dat de gemeente al Stichting Schoolontbijt kent, alsook het Nationaal Jeugdontbijt. D66 maakt zich zorgen over de druk op scholen door de ontwikkeling van onder andere Spoorzone. Schoolgebouwen moeten duurzaam en gezond zijn, maar er moet ook voldoende ruimte zijn. Leerlingen moeten zonder wachtlijst toegelaten worden en er moet voldoende personeel zijn. D66 vraagt wat zij van het college mag verwachten op dit vlak.

5

Tot slot is D66 benieuwd naar het actieplan voor mentale gezondheid dat in het raadsvoorstel is aangekondigd. De fractie vraagt wat de plannen precies zijn. Mevrouw Craste (D66) stelt dat D66 zich wil blijven inzetten voor een toekomstgericht Den Bosch, waar onderwijs kansen biedt aan jong en oud, waar kinderen na een Rijke Schooldag buiten in het groen kunnen spelen en hun talenten kunnen ontwikkelen. Daarvoor is lef nodig om mensen ongelijk te behandelen om gelijkheid te bevorderen. De gemeente moet investeren waar dat het hardste nodig is. Er moet ook meer inzet aan de voorkant gepleegd worden. D66 is blij met investeringen in preventie, de sociale structuur en gelijke kansen. De fractie sluit zich aan bij GroenLinks die opriep om meer ruimte te geven aan professionals. Van de wethouder hoort D66 graag waardoor er zoveel geld overblijft in het Sociaal Domein: doet de gemeente te weinig, lopen de wachtlijsten op, komen burgers in de knel, terwijl het geld op de bankrekening blijft staan? Voor het toekomstige Den Bosch moet hard gewerkt worden. Veel Bosschenaren verkeren in onzekere tijden en hebben ondersteuning nodig. Gelukkig is er ook solidariteit. De gemeente heeft al diverse maatregelen getroffen om de hardste klappen op te vangen, zoals het verruimen van armoederegelingen. Tegelijkertijd kan de gemeente nog meer doen.

D66 zou graag met de commissie en het college onderzoeken wat er nodig is om een Bossche basis voor iedereen te creeren, zodat iedereen kan meedoen. Den Bosch kan alleen tot bloei komen als de 155.000 inwoners de kans krijgen om zichzelf te zijn. Vrijheid is niet vrijblijvend, maar moet beschermd worden. Dat kan alleen gezamenlijk. Zo wordt Den Bosch de stad waarin verschillende meningen bestaan, iedereen zichzelf kan zijn en mensen opkomen voor elkaar. Op persoonlijke titel voegt zij aan haar betoog toe dat de huidige tijd een politiek vereist die bouwt aan fundamenten voor huidige en toekomstige noden, een politiek die het vertrouwen van mensen herstelt. Dat gaat verder dan jij tegenover mij en ook verder dan jouw partij tegenover mijn partij. Het is nodig om verbinding te zoeken en raakvlakken tussen partijen te vinden. Zo kunnen krachten gebundeld worden om gemeenschappelijke doelen te bereiken. Het is mooi te zien dat de commissie Sociaal samenwerkt over coalitie- en oppositiegrenzen heen. Alle Bosschenaren delen een gemeenschappelijk doel: Den Bosch, een stad die klaar is voor morgen. Omdat mevrouw Craste de laatste opmerking op persoonlijke titel maakt, vraagt de heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) of D66 die mening niet deelt. Verder heeft ze het over Bosschenaren, maar hij neemt aan dat ze alle inwoners van de gemeente bedoelt.

Mevrouw Craste (D66) legt uit dat ze de opmerking zelf graag wilde toevoegen omdat ze denkt dat het heel belangrijk is dat de commissie Sociaal dit zo doet. Het betekent niet dat D66 de mening niet deelt. Verder beschouwt ze alle inwoners van de gemeente als Bosschenaren. De heer Van Haren (VVD) vraagt een voorbeeld van het ongelijk behandelen om gelijkheid te bevorderen. Mevrouw Craste (D66) bedoelt ermee dat de gemeente daar moet investeren, waar dat het hardste nodig is. De Rijke Schooldag in West is daar een goed voorbeeld van. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) verwijst naar Zweden, waar de overheid standaard zorgt voor maaltijden op scholen. Ze zou graag onderzoeken of de gemeente dit ook structureel kan oppakken en vraagt hoe D66 daar tegenover staat. Mevrouw Craste (D66) antwoordt dat de landelijke politiek al probeert om dit structureler te regelen. Haar fractie denkt graag mee over een structurele oplossing in Den Bosch. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) dankt iedereen die heeft meegewerkt aan de voorjaarsnota en de technische vragen heeft beantwoord. Steeds meer inwoners doen een beroep op jeugdzorg. Meer dan 10% van de kinderen in Den Bosch ontvangt jeugdhulp. Velen worden naar tal van therapieën gestuurd. Rosmalens Belang hoort graag of de effectiviteit ervan wordt bijgehouden.

Als een therapie niet succesvol blijkt, besluit de gemeente dan om deze niet meer in te kopen? De fractie stelt voor om gezamenlijk te proberen het aantal therapieën te verminderen, zodat de hulp kan worden ingezet waar het echt nodig is. De hervormingsagenda moet daarin voorzien, maar het moet ook in de praktijk worden waargemaakt. Soms is het ook de vraag of het kind geholpen moet worden als er iets mis is, of dat de ouders opvoedingsondersteuning nodig hebben.

6

Mevrouw Visscher (SP) vraagt of Rosmalens Belang niet liever heeft dat er meer goede therapieën worden aangeboden, in plaats van per se minder therapie. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) verduidelijkt dat ze het percentage kinderen dat therapie nodig heeft, zou willen verminderen. Als therapieën die niet goed werken, worden geschrapt, blijven alleen de goede over. Zo hoeven kinderen ook niet van de ene naar de andere therapie te hoppen. Op sociale media zien ouders alleen maar positieve beelden van anderen en worden ze daar onzeker van. Ouders en kinderen kunnen elkaar beter in het echt ontmoeten. De openbare ruimte moet daarop ingericht zijn en inwoners moeten hierbij betrokken worden. Daar valt nog veel te winnen, want ouders kunnen beter in een speeltuintje met elkaar over opvoeding praten, dan uit alsmaar googelen naar therapieën voor hun kinderen. De inrichting van speeltuintjes is een voorbeeld. Als inwoners daarover meedenken, kunnen mooie resultaten worden bereikt. De gemeente zou eerst moeten inventariseren of de bestaande speeltuintjes nog passen in de wijk. In een vergrijsde wijk kunnen speeltoestellen vervangen worden door een overdekt bankje. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of Rosmalens Belang niet bang is voor het creëren van hangplekken door overal bankjes te plaatsen.

Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) antwoordt dat zij er geen probleem mee heeft als de ouderen uit de buurt er gaan hangen. Ze wil graag meer ontmoetingsplekken in de wijken, voor jong en oud. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt hoe mevrouw Van der Kallen kan zeggen dat ouders uit verveling gaan googelen op zoek naar therapieën voor hun kinderen. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) antwoordt dat ouders dat niet uit verveling doen, maar uit onzekerheid. De heer Çifçi (PvdA) zou liever zien dat de speeltuintjes niet vervangen worden door bankjes, maar gecombineerd, zodat de kleinkinderen kunnen spelen en oma's en opa's kunnen zitten. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vindt dat een goed idee. Alle kinderen moeten de gelegenheid hebben om bij een sportvereniging aan te sluiten, ook als ze een fysieke of mentale handicap hebben. 4% van de inwoners heeft een stoornis in het autistisch spectrum. Het valt niet mee om deze kinderen bij een sportclub te krijgen, want er is slechts één gemeenteambtenaar die hiervoor bemiddelt. Rosmalens Belang vraagt of de gemeente dit kan intensiveren, zodat de ambtenaar er niet alleen voor staat. Niet alle ouders kunnen de benodigde sportspullen betalen. Rosmalens Belang vraagt of de wethouder de sportspullenbank kent en ervoor openstaat om te inventariseren of dit in Den Bosch kan worden opgezet.

De kinderen die na al deze algemene voorzieningen jeugdhulp nodig hebben, moeten optimaal begeleid worden. Daar mag niet op bezuinigd worden. De bureaucratie kan wel minder. Als een kind bijvoorbeeld al jarenlang in een instelling zit, is het niet nodig om de aanvraag jaarlijks te herhalen. Den Bosch heeft veel kinderen met een migratieachtergrond. Rosmalens Belang is benieuwd of er cijfers zijn hoeveel van deze kinderen in de jeugdzorg terechtkomen. Zij hebben immers te maken met een andere problematiek. Wellicht kan de gemeente al iets voor hen doen, voordat ze in de zorg terechtkomen. Vergrijzing en dementie zijn ook problemen. Vandaag heeft ze zich echter gefocust op de jongeren want zij zijn de toekomst. De gemeente moet terug naar een sociale structuur onderaan de samenleving beginnend. Buurt- en straatverenigingen kunnen daarin veel betekenen. Mevrouw Visscher (SP) betoogt dat er kathedralen gebouwd moeten worden, maar waarschuwt de gemeente om het fundament niet te vergeten. Den Bosch wil Cultuurhoofdstad van het Zuiden worden met prachtige gebouwen. De cultuur in de wijken heeft het echter steeds moeilijker. De muziekdocenten bij Huis73 moeten steeds meer lesgeld vragen om uit de kosten te komen. De SP zou graag meer nadruk leggen op makers en beoefenaars van cultuur en minder op de kathedralen.

De heer Elders (D66) vraagt of de gemeente een discussienotitie, motie of amendement kan verwachten van de SP over de opgelopen kosten van muziekdocenten.

7

Mevrouw Visscher (SP) antwoordt dat zij een motie overweegt. Het zorg- en armoedefonds is niet leeg. Dat is mooi, want er is nog veel werk te doen, zoals het verbeteren van omstandigheden van mensen in de thuiszorg. Ook kan de norm voor bijzondere bijstand worden verhoogd naar 130%, zoals veel andere gemeenten doen. Het college zou de problemen in de jeugdzorg kunnen aanpakken, maar kiest ervoor om het budget te gebruiken om het T.O.M.-gebouw aan te pakken. De SP is het er niet mee eens dat dit vanuit het Sociaal Domein wordt gefinancierd. Voor culturele gebouwen wordt immers ook geen cultuurbudget gebruikt. De SP is van mening dat er geen budget over is zoals het college beweert, maar dat de gemeente te weinig heeft gedaan om de problemen goed aan te pakken. Om iets te doen aan eenzaamheid moet de gemeente dichtbij mensen iets organiseren. Met het IZA en het GALA zal er nog meer een beroep worden gedaan op mensen in de buurt. Buurthuizen waar men elkaar kan ontmoeten horen bij het fundament van de gemeente. Het is goed om de bestaande buurthuizen aan te pakken, maar er zijn er ook veel verdwenen. In die buurten is er ook behoefte aan laagdrempelige plekken om samen te komen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de SP het ermee eens is dat sommige buurthuizen financieel ondersteund moeten worden door de gemeente.

Mevrouw Visscher (SP) vindt dat er in elke buurt een ontmoetingsplaats moet zijn en dat de gemeente dat moet faciliteren, zeker nu van mensen wordt verlangd dat zij langer zelfredzaam zijn. Tijdens de verkiezingscampagne hebben vrijwel alle partijen aangegeven dat het afgelopen moet zijn met georganiseerd wantrouwen en de daarbij behorende bureaucratie. Ze stelt voor om te beginnen met mensen die in armoede leven en elke keer hun gegevens moeten doorgeven aan de gemeente als zij gebruikmaken van een voorziening. De SP zou graag zien dat eenmalig wordt vastgelegd hoe hun situatie is, waarna ze overal voorzieningen kunnen aanvragen. Jaarlijks zou de gemeente kunnen navragen of de situatie gewijzigd is en steekproefsgewijs een controle uitvoeren. Vertrouwen is ook een fundament van de gemeente. Pas als de fundamenten allemaal goed zijn, kan de gemeente beginnen met het bouwen van kathedralen. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) betoogt dat De Bossche Groenen heel blij is met de extra inzet bij de voedselbank, vroegsignalering, een proactieve aanpak van eerste hulp bij geldzaken, inzet voor gezonde scholen, respijtzorg en meer. Wel vraagt ze aandacht voor drie onderwerpen: cultuur, de wijkpleinen en hun vrijwilligers en Weener XL. Huis73 wordt eindelijk gerealiseerd als plek voor alle Bosschenaren. Minder blij is De Bossche Groenen met de keuze voor het Design Museum.

Dat geld zou de fractie liever in de wijken inzetten. De wethouder heeft met makers en doeners een uitgebreide bijeenkomst gehad. Mevrouw Van Opdorp vraagt wat hier uitgekomen is en of de wethouder budget gaat inzetten om de makers en doeners een structurele plek te geven in de wijken. Zij hebben zowel een fysieke ruimte nodig als budget om activiteiten te organiseren. De wijkpleinen zijn een belangrijke voorziening om de sociale basis en infrastructuur te versterken. De wijkpleinen spelen een hoofdrol bij de aanpak van onder andere geldzorgen, dubbele vergrijzing en eenzaamheid. De vele vrijwilligers lossen enorm veel problemen op en zorgen ervoor dat alle inwoners kunnen meedoen. Als de gemeente wil dat zij dit blijven doen, zal er meer ingezet moeten worden om hen te faciliteren. De vrijwilligers geven aan dat de wijkpleinen nog onvoldoende bekend zijn in de wijken. Een nieuwe website is daarvoor niet genoeg, er moet meer reclame komen. De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch stellen voor om het bureau dat de citymarketing heeft opgezet in te zetten voor de wijkpleinen. Vrijwilligers geven aan dat een grote groep de digitalisering niet kan bijhouden, vooral ouderen, laaggeletterden en anderstaligen. Ook oudere vrijwilligers haken af omdat ze het niet meer kunnen bijbenen.

Dat is een groeiend probleem, want de wijkpleinen hebben allemaal te maken met een teruglopend aantal vrijwilligers. Doordat de onkostenvergoeding omlaaggegaan is van € 280 naar € 225 wordt het steeds moeilijker om nieuwe vrijwilligers te vinden. In het verleden is een motie aangenomen over het toekomstbestendig maken van vrijwilligerswerk. De Bossche Groenen vraagt het college extra budget vrij te maken om de wijkpleinen en de vrijwilligers meer te faciliteren en te investeren in de aanwas van nieuwe vrijwilligers. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe De Bossche Groenen denkt dat er vrijwilligers geworven kunnen worden.

8

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) verwijst naar een van de wijkpleinen, waar men met een campagne tientallen nieuwe vrijwilligers heeft aangetrokken. Die campagne kan gekopieerd worden. Daarnaast moet Wijkplein als merknaam bekend worden en moet het Wijkplein beter zichtbaar gemaakt worden in de wijken. De heer Van Haren (VVD) vraagt of mevrouw Van Opdorp bewust spreekt van wijkpleinen en niet van Koo en of zij voorstelt om dat woord vaker te gebruiken. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat niemand de term Koo kent, terwijl Wijkplein een bekende term is. De heer Elders (D66) vraagt wat hij zich moet voorstellen bij meer cultuur in de wijken, zoals De Bossche Groenen voorstelt. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat de gemeente in alle wijken culturele activiteiten zou moeten faciliteren. Dat kan door het beschikbaar stellen van ruimtes, maar ook door het organiseren van toneel- en muziekactiviteiten op wijkniveau. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of ze de combinatie bedoelt van scholen met theater- en muziekzaaltjes. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) doelt op het flexibel gebruikmaken van allerlei ruimtes die de gemeente bezit. Tot slot is het nodig dat er extra wordt geïnvesteerd om Weener XL te verbeteren. De Bossche Groenen vraagt naar de indruk van de wethouder over Weener XL.

Ze gaf aan altijd beschikbaar te zijn voor de werknemers, maar hoeveel mensen zijn er bij haar langs geweest en welke problemen ervaren zij? Zijn de commissie Sociaal en de raad actief betrokken bij de opzet van de systemische aanpak en hoe worden zij tussentijds geïnformeerd? Heeft het college de introductie van een Raad van Toezicht overwogen? De heer Van Haren (VVD) merkt op dat Weener XL een van de zes gemeentelijke afdelingen is. Het lijkt hem vreemd om een apart toezichtsorgaan op te richten voor een gemeentelijke afdeling. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) reageert dat het heel normaal is om een externe Raad van Toezicht te hebben. Het is immers een aparte organisatie binnen de gemeente. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt wat er volgens De Bossche Groenen wel en niet in de wijk mogelijk is qua cultuur, want bij de vorige begrotingsbehandeling gaf de fractie aan geen voorstander hiervan te zijn. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat er heel veel in de wijk kan dan nu gebeurt. De heer Çifçi (PvdA) stelt dat de PvdA een samenleving nastreeft, waarin iedereen een goed en gelukkig leven kan leiden. Dat begint bij goede basisvoorzieningen en die mogen niet afhankelijk zijn van de wijk waar men woont of opgroeit. Ruim 3000 kinderen leven onder de armoedegrens.

De gemeente heeft gelukkig flink geïnvesteerd in de armoedeaanpak, maar de vraag is of dat in de toekomst voldoende is. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de PvdA het aantal kinderen dat onder de armoedegrens leeft, wil gaan terugbrengen. De heer Çifçi (PvdA) antwoordt dat er de afgelopen jaren stevig geïnvesteerd is in de aanpak, zoals mogelijkheden om te sporten en om een verjaardag te vieren. Mevrouw Visscher (SP) vraagt of de PvdA het verstandig vindt om geld uit het zorg- en armoedefonds aan andere zaken te besteden, wetende dat er nog veel armoede te verwachten valt. De heer Çifçi (PvdA) antwoordt dat het allemaal mooie uitgaven zijn voor de stad. De PvdA vindt het interessante en goede uitgaven.

9

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er, naast staand beleid, nog iets extra's gedaan zou moeten worden om het aantal kinderen in armoede te verminderen. De heer Çifçi (PvdA) denkt dat de ideeën om dat te doen duidelijk worden in de structurele en incidentele bijdragen van het college. Daaruit komt naar voren wat het college de komende jaren wil gaan doen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt welke ideeën de PvdA daarvoor heeft. De heer Çifçi (PvdA) antwoordt dat de PvdA vindt dat ze een goede bijdrage heeft geleverd door de investeringen goed aan te pakken. De gemeente is er nog niet met de brede sociale basis, maar de investering in het T.O.M.-project is een goede stap. De PvdA heeft regelmatig contact met T.O.M. en ziet veel gemotiveerde studenten. Het is goed om oog te hebben voor de huisvesting van de organisaties die deze sociale basis bieden. Ook onderwijshuisvesting is belangrijk. Het is goed dat de gemeente ervoor zorgt dat schoolgebouwen goed geventileerd kunnen worden. De komende jaren investeert de gemeente fors op de thema's Onderwijs, Armoedeaanpak en Talentontwikkeling, te weten € 16 miljoen tot 2024. Goed leven vergt ook een goed gezondheidssysteem met kortere wachttijden. In de ouderenzorg is de trend dat mensen langer thuis blijven wonen. Het T-Huiz van BrabantWonen is een mooi voorbeeld om dit mogelijk te maken.

Het is goed dat de gemeente hier incidenteel geld voor beschikbaar stelt. Een goed gezondheidssysteem biedt ook zorg op maat. Dat betekent niet alleen dat er geluisterd wordt naar de behoeften van de cliënt. De gemeente moet er ook voor zorgen dat een taalbarrière er niet toe leidt dat mensen onvoldoende of verkeerde zorg ontvangen. Cultuursensitieve zorg is een onderwerp waarop de gemeente nog grote stappen kan zetten. De heer Van Haren (VVD) vraagt of met cultuursensitieve zorg wordt bedoeld dat bestaande zorgstructuren meer cultuursensitief moeten worden, of dat er aparte zorg moet komen voor groepen Bosschenaren met een andere culturele achtergrond. De heer Çifçi (PvdA) antwoordt dat het niet gaat om het aanpassen van de zorg, maar om meer rekening te houden met andere culturen en gewoonten. Het is goed om regelmatig het beleid te evalueren. Een voorbeeld is de aanbeveling uit het medewerkersonderzoek Weener XL: niet afwachten, maar meteen handelen en middelen vrijmaken. De PvdA kan zich vinden in de investeringen die via de voorjaarsnota aan de raad worden voorgelegd. Ze dragen bij aan een goed leven voor alle Bosschenaren. Mevrouw Van Diejen (PvdD) focust haar betoog op gezonde en duurzame scholen. De PvdD is blij dat de gemeente hier aandacht voor heeft, maar vindt het voorstel niet ver genoeg gaan.

Het klimaatneutraal maken van schoolgebouwen klinkt te vrijblijvend, doordat de focus op ventilatie ligt. Ze vraagt of de wethouder kan aangeven dat het klimaatneutraal maken van schoolgebouwen voldoende aandacht heeft. De PvdD ziet ook kansen voor de gezondheid en duurzaamheid bij scholen, bijvoorbeeld in de vorm van gezond en duurzaam eten. De vraag is of er voldoende gezonde opties beschikbaar zijn. De PvdD vindt dat de gemeente zoveel mogelijk moet aansluiten bij het initiatief van de RNOB, die de scholen een brief zond in het kader van de Gezonde Smikkelweken. Is de wethouder het ermee eens dat de gemeente medeverantwoordelijk is voor de gezondheid van de kinderen en een actieve rol moet innemen? De PvdD hoort graag wat de wethouder op dit gebied gaat ondernemen. De fractie vindt ook dat schoolpleinen en -tuinen meegenomen moeten worden in de plannen voor gezonde en duurzame scholen. Groene schoolpleinen hebben veel voordelen, zoals gezondere kinderen en beter leerprestaties, maar ook meer biodiversiteit en minder hittestress. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) voegt eraan toe dat de PvdD de vorderingen van de wethouder dierenwelzijn monitort en graag initiatieven op dit gebied wil nemen. Voor de efficiency lijkt het de fractie echter goed dat de wethouder zelf met voorstellen komt.

De PvdD komt binnenkort met een bespreeknotitie over kinderboerderijen en dierenparkjes, met het verzoek om te voldoen aan de richtlijn diervriendelijke kinderboerderijen. Ook vraagt de PvdD aandacht voor multinational Charles River, die in Den Bosch alle ruimte krijgt om dierproeven uit te voeren omdat de gemeente er geen beleid voor heeft. Er zijn nog veel meer aspecten van dierenwelzijn en dierenleed, waar de PvdD aandacht aan wil besteden, maar

10

de fractie hoort graag van de wethouder op welke onderwerpen hij de komende tijd actie gaat ondernemen. De voedselbank gaat verhuizen naar een groter pand, waar ook de dierenvoedselbank gehuisvest zou kunnen worden. Het college gaf echter aan dat het aan de organisaties zelf is om te bepalen of ze dit willen. Omdat de gemeente het maatschappelijk vastgoed beheert en betaalt, lijkt het de PvdD logisch dat de gemeente een actieve rol pakt en erop aanstuurt dat beide organisaties onder één dak gaan werken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de PvdD het ermee eens is dat omliggende gemeenten een financiële bijdrage moeten leveren aan de dierenvoedselbank, omdat dit een regionale voorziening is. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) antwoordt dat het passend zou zijn om het model van de gewone voedselbank ook toe te passen op de dierenvoedselbank. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of Den Bosch de volledige kosten moet dragen als andere gemeenten niet willen bijdragen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt dat wat ver vooruitlopen op scenario's, maar ze heeft gemerkt dat andere gemeenten een positieve houding hebben ten opzichte van een dierenvoedselbank. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) betoogt dat de jeugdzorg radicaal op de schop gaat door de aanpassing van de Jeugdwet.

Ook de inkoop van specialistische zorg verandert en komt er meer capaciteit en geld voor de meest kwetsbare kinderen. Het moet de jeugdzorg ingrijpend verbeteren, maar de vraag is of er voldoende geld voor beschikbaar is. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt hoe het college de commissie gaat meenemen in dit proces. Voor de handhaving van de leerplicht trekt het college € 1,2 miljoen uit. Het is echter niet duidelijk wat er precies aan de hand is. Per 15 maart jl. waren er 24 langdurig verzuimers, waarvan zeventien niet ingeschreven zijn in het onderwijs. Het aantal verzuimmeldingen is in drie jaar bijna verdubbeld. Dat komt doordat scholen beter melden, maar er is wel degelijk werk aan de winkel om dit te verbeteren. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt of er een plan is om de cijfers omlaag bij te stellen en wat de ambities zijn. Meer dan 10% van de jongeren heeft een bijstandsuitkering, terwijl de vraag naar personeel enorm is. Uit de beantwoording blijkt dat veel jongeren een grote afstand hebben tot de arbeidsmarkt. Weener XL gaat in 2023 de aanpak versterken. Wat mag men daarvan verwachten? Welke koers gaat Weener XL varen? Er wordt extra geld uitgetrokken voor drie extra fte voor Weener XL. Daarmee wordt ingezet op het verbeteren van de interne communicatie op het versterken van de aansturing.

Hoe bewaakt de wethouder de controle op dit proces? Leefbaar 's-Hertogenbosch heeft veel informatie opgehaald bij de wijkpleinen. Met name over de digitale (on)mogelijkheden, bureaucratie, onbekendheid met regelgeving, schrijnende situaties heeft de fractie veel verhalen gehoord. Met de huidige economische situatie blijft het ondersteunen van inwoners via de Werkpleinen hard nodig. Leefbaar 's-Hertogenbosch vindt daarom dat de vaste vergoedingen moeten meestijgen met de prijzen. Voor de individuele inkomenstoeslag is dat geregeld, maar niet voor alle voorzieningen, zoals de bijdrage voor de collectieve zorgverzekering. Het CPB voorspelt dat de armoede nog fors gaat toenemen. Leefbaar is blij met de maatregelen die het college heeft getroffen, maar het onderwerp moet continu op de radar blijven. In oktober is de Internationale Dag voor de Uitroeiing van Armoede, waar veel gemeenten en organisaties aan meedoen. Leefbaar overweegt om hiervoor een voorstel in te dienen. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt voorts om niet alleen te investeren in de buurthuizen en sociaal-culturele centra, maar ook in de huiskamers. Tot slot merkt de heer Mees op dat het investeren van € 500.000 in respijtzorg, mantelzorg en het voorkomen van eenzaamheid een goede zaak is, maar dat dit gebeurt in 2024. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt zich af wat er daarna gebeurt.

Mevrouw Van Zaalen (CDA) zegt dat het CDA veel voorstellen in de voorjaarsnota toejuicht. Een aantal zaken wil zij accentueren. Voor veel mensen is het belangrijkste in hun leven 'dat de kinderen het goed hebben'. It takes a village to raise a child: er zijn allerlei partijen nodig om een kind gezond en veilig te laten opgroeien. Veel gezinnen ervaren echter altijd drukte door een combinatie van werk, zorg en tijd voor elkaar. In de gemeenteraad wordt nauwelijks gesproken

11

over manieren om deze drukke gezinnen te ondersteunen. Het CDA is blij met de introductie van de Bossche Pas, maar er is meer nodig. Langer gezond en zelfstandig thuis wonen, is een mooi uitgangspunt, maar dat betekent dat er ondersteuning en zorg geleverd moet worden vanuit het gezin, mantelzorg. Bijna 25% van de Bossche inwoners is mantelzorger waaronder veel jongeren. De gemeente kan deze zorg gemakkelijker maken. Het CDA denkt dat dit hét moment is om de plannen voor de respijtzorg met de raad te delen. De erkenning van het rijk in de aanpak voor gelijke kansen geeft een goede basis om door te pakken. Dat ondersteunt het CDA, mits de diversiteit van jongeren is gewaarborgd. Eerder stelde de fractie hier vragen over. Is er voldoende aandacht voor de grote groep jonge mantelzorgers? Ook zij moeten immers de kans hebben om hun eigen talenten te ontwikkelen. Het CDA is voorstander van een gezinsvriendelijke samenleving, waarin het belang van kinderen en gezinnen vooropstaat. Op sterke gezinnen en hechte families kunnen mensen altijd terugvallen. Het versterken van die basis komt regelmatig terug in de voorjaarsnota. Sociale cohesie ontstaat door wederzijdse afhankelijkheid en gedeelde waarden en normen en dat is door jarenlang individualisme onder druk komen te staan.

Welke plannen heeft het college om de sociale cohesie binnen wijken en dorpen te versterken? Worden daarin ontmoetingsnorm en de school als gemeenschapshuis en als plek voor talentontwikkeling meegenomen? Het CDA overweegt op dit aspect een motie. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat al vaker is geprobeerd om scholen maatschappelijke functies te laten overnemen, maar dat de scholen dat zelf niet willen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) is van mening dat scholen na de schooldag gebruikt kunnen worden voor muziekles of gymles. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het CDA de ouderwetse conciërge terug wil om de schoolgebouwen te beheren. Mevrouw Van Zaalen (CDA) zou de lessen uit het verleden willen meenemen en ook goed willen kijken hoe andere gemeenten dit oppakken. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dat op sommige scholen al wordt gewerkt met concepten die hierop lijken. Leefbaar ziet met belangstelling de voorstellen van het CDA tegemoet. Mevrouw Van Zaalen (CDA) hoort graag of de wethouder het ermee eens is dat de schoolgebouwen veel breder ingezet kunnen worden. De gemeente wil goed zorgen voor haar inwoners met dementie, maar is nog geen dementievriendelijke stad. Ze vraagt de wethouder welke plannen er liggen op dit onderwerp. Roken onder jongeren neemt weer toe. Het CDA hoort graag welke stappen de gemeente gaat zetten om een rookvrije generatie te realiseren.

Tot slot vanuit het CDA nog een grote zorg. De eerstelijnszorg komt steeds meer onder druk te staan. Een bezoek aan de huisarts is niet meer vanzelfsprekend en men moet zich vaak online laten informeren over medische problemen. Het CDA vraagt welke plannen de wethouder heeft om dit proces te verbeteren. De heer Van Hattem (PVV) stelt dat het de PVV de ontwikkeling van het Design Museum een enorme verkwisting vindt en hij graag alsnog zou willen stoppen met dit prestigeproject. De fractie ziet genoeg andere mogelijkheden om iets te doen aan cultuur voor de stad, zoals het openen van een depot van een van de vele rijksmusea. Het IZA en het GALA zijn al vele malen aangehaald. Er staat in dat er een verschuiving is van het medisch zorgsysteem naar het Sociaal Domein. Daardoor wordt de druk op het Sociaal Domein groter. Op 5 juli 2022 heeft de Eerste Kamer een motie aangenomen voor het op basis brengen van de reguliere gezondheidszorg door middel van structurele investeringen. De uitvoering zou via het IZA moeten gebeuren maar de lasten worden gewoon verschoven naar het Sociaal Domein. Hij roept het college op om met de motie in de hand de minister te vragen om meer budget. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt of de PVV het ermee eens is dat het IZA iets zegt over ziekenhuiszorg en het GALA over het Sociaal Domein en dat de gemeente daarmee een belangrijk dossier mist.

12

De heer Van Hattem (PVV) reageert dat in het IZA ook huisartsenzorg zit. Volgens mevrouw Van Zaalen (CDA) wordt daar alleen naar verwezen, maar worden in het IZA geen oplossingen aangedragen voor het verbeteren van de eerstelijnszorg. De heer Van Hattem (PVV) is het ermee eens dat het IZA daarin tekortschiet. Op lokaal niveau is men de klos, doordat de druk op het Sociaal Domein komt te liggen. De regering moet zich aan haar eigen woorden houden en meer investeren in de zorg. In een raadsinformatiebrief stond vermeld dat er veel werk wordt gemaakt van de herdenking van het slavernijverleden. De PVV is hier absoluut geen voorstander van. Liever vraagt de fractie aandacht voor slavernij in het recente verleden, namelijk in de Islamitische Staat. Verschillende bioscopen hebben aandacht gevraagd voor de waarheid achter de islamitische slavernij door The Kerala Story te tonen. De PVV hoopt dat de Verkadefabriek ook deze stap zet en dit geluid laat horen. Een herdenking van het slavernijverleden kan vervolgens achterwege gelaten worden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt stilstaan bij moderne slavernij geen gek idee, maar zou dan bij voorkeur aandacht vragen voor slavernij in het algemeen en voor de manier waarop de Westerse maatschappij daar invloed op uitoefent.

De heer Van Hattem (PVV) beweert dat hij eerder al eens aandacht heeft gevraagd voor de moderne slavernij die in China plaatsvindt. Den Bosch heeft zelf geen slavernijverleden, dus aan het herdenken daarvan moet de gemeente geen medewerking verleden. Het volgende punt is de subsidie voor de lokale omroep Dtv. Het bedrijf heeft onlangs besloten zich meer regionaal te oriënteren. De subsidie vanuit 's-Hertogenbosch blijft echter gelijk. Hij vraagt of het nieuws uit de gemeente niet ondergesneeuwd raakt als Dtv over meer gemeenten gaat berichten. De gemeente heeft plannen liggen voor de vestiging van een azc. De PVV vraagt wat de gevolgen zijn voor de omliggende wijken en wat het college daaraan gaat doen. Ondertussen is er nog de bed-bad-broodregeling voor uitgeprocedeerde asielzoekers. De PVV vraagt of deze regeling stopgezet kan worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt naar het gevaar dat mensen in de criminaliteit belanden als de bed-bad-broodregeling wordt stopgezet. Dat zou namelijk veel meer geld kunnen gaan kosten. De heer Van Hattem (PVV) vindt dat de gemeente zich niet voor het blok moet laten zetten. De mensen die het betreft, moeten opgepakt en uitgezet worden. Het volgende onderwerp voor de PVV is de implementatie van de aanbevelingen van Weener XL.

De fractie wil weten of in de vervolgaanpak aandacht is voor de lagere inkomsten als gevolg van het verminderen van de druk op productiedoelen. Als dat zo is, moet er dan geen structureel kostenplaatje komen, in plaats van een incidentele aanpassing? Tot slot pleit de PVV ervoor om de SDG-doelen stop te zetten. Als de gemeente dan toch globaal bezig wil zijn, dan heeft 's-Hertogenbosch vast geen stadschroniqueur nodig en kan die subsidie worden stopgezet. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt naar The Kerala Story. De heer Van Hattem zei dat dit de waarheid toont over islamitische slavernij, maar volgens de trailer is het een fictief verhaal. De heer Van Hattem (PVV) heeft niet bedoeld dat het de waarheid is, maar de film zet wel een goed beeld neer van de situatie in de Islamitische Staat. De heer Van Haren (VVD) las in het jaarverslag over een toename van het aantal WMO- en jeugdhulpcliënten. Tegelijkertijd is er een groot incidenteel overschot op de WMO en de jeugdzorg. De VVD vermoedt dat dit komt doordat mensen niet snel genoeg worden geholpen door de personeelstekorten in de zorg. De verder krimpende arbeidsmarkt doet de vraag rijzen of de benodigde extra personeelscapaciteit in 2024 wel wordt gevonden. Betere arbeidsvoorwaarden aanbieden is noodzakelijk, maar dat zullen andere instanties ook doen.

Hoe zorgt de gemeente ervoor dat het geld niet op de plank blijft liggen? De financiële ontwikkelingen in het Sociaal Domein zijn reden tot actie. De VVD kan zich vinden in de koers die het college inzet: het opbouwen van een financiële buffer voor mindere tijden en

13

investeren op plekken in het Sociaal Domein waar de gemeente meerjarig profijt van heeft. Met name de investering in mantelzorg, respijtzorg en intensievere bestrijding van zorgfraude kunnen op goedkeuring van de VVD leveren. De fractie heeft hier al vaker aandacht voor gevraagd, maar heeft wel twee kanttekeningen. Het IZA en het GALA zijn belangrijke ontwikkelingen in het zorglandschap. De VVD vraagt het college om goede informatie over wat de gemeente wil, waar ze op gaat inzetten en wat de aanvraag zal zijn. Het is ook een opdracht aan de commissie om de verbetering te blijven zoeken en het ingewikkelde proces te blijven volgen. Een ander punt van zorg is dat geld niet altijd leidt tot betere plannen. Vernieuwing zou kunnen komen vanuit het Right to Challenge. Inwoners en bedrijven zouden de gemeente moeten uitdagen om gemeentelijke taken beter of slimmer uit te voeren. Helaas blijft dit achter met één aanvraag in 2022. Het instrument wordt volgens de VVD onvoldoende ingezet. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de VVD ideeën heeft over het beter betrekken van de samenleving. De heer Van Haren (VVD) hoort regelmatig ideeën van inwoners die de gemeente niet bereiken. De 'Right to Challenge'-regeling is goed ingericht, maar de gemeente neemt een afwachtende houding aan.

De gemeente zou de regeling beter kunnen promoten, maar ook actiever kunnen inspelen op klachten, suggesties en ideeën. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de bedoeling is dat bij Informeren en Ontmoeten gevraagd moet worden naar ideeën die er leven. De heer Van Haren (VVD) kan zich voorstellen dat die bijeenkomst gebruikt wordt om meer bij inwoners op te halen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) dacht dat Right to Challenge een regeling is voor inwoners van Den Bosch en niet voor buitenstaanders. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat de regeling primair voor inwoners is bedoeld. Als er echter sociale ondernemers of andere initiatiefnemers zijn die net buiten de gemeente wonen en een goed idee hebben, kunnen zij dat ook inbrengen bij de gemeente. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) veronderstelt dat het gaat om inwoners die de gemeente uitdagen om de gemeentelijke taak beter uit te voeren. Voor ondernemers uit andere gemeenten heeft de gemeente aanbestedingstrajecten. De heer Van Haren (VVD) gaat over op het volgende thema, te weten werk en inkomen. De krappe arbeidsmarkt zorgt ervoor dat steeds meer Bosschenaren vanuit een uitkering aan het werk gaan. Sommige hardwerkende mensen leven echter nog steeds in armoede.

In deze commissie heeft de VVD al vaker gezegd ambitieus beleid te willen op het aanpakken van de oorzaak van armoede en het wegnamen van belemmeringen voor mensen om naar eigen kracht mee te doen. Die aanpak is zichtbaar in de investeringen in de voorjaarsnota. De grootste belemmering voor inwoners die op zoek zijn naar ondersteuning, is echter het vinden van de juiste weg. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of de VVD bij het wegnemen van belemmeringen voorstelt om de bijstandsnorm te verhogen naar 130%. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat de VVD van mening is dat maatwerk altijd beter is om mensen op eigen kracht te laten meedoen. Een generieke regeling is vooral geschikt om mensen aan de onderkant van de samenleving financiële zekerheid te geven. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het een beetje dubbel. De VVD maakt zich zorgen over mensen die niet de mogelijkheden hebben om te stijgen op de maatschappelijke ladder. Uit de ronde langs de wijkpleinen heeft hij echter vernomen dat mensen de weg niet kunnen vinden doordat maatwerk het heel ingewikkeld maakt. Zou het niet beter zijn om voor hen een eenvoudige regeling op te tuigen? De heer Van Haren (VVD) erkent dat de grootste belemmering de weg naar ondersteuning is.

Juist op dit onderwerp moet de dienstverlening digitaal en fysiek goed toegankelijk zijn, zodat alle regelingen op de juiste manier ingezet kunnen worden.

14

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt of dat gerealiseerd zou kunnen worden door één regisseur per cliënt die de weg weet en de juiste regelingen kan vinden. De heer Van Haren (VVD) erkent dat dit fijn zou zijn. De gemeente streeft daar al naar sinds de decentralisatie in 2015. De dienstverlening ligt de VVD na aan het hart. In de commissie Bestuur zal de fractie daar verder op ingaan. Vanuit de commissie Sociaal zal de VVD-fractie het college scherp in de gaten houden om te zien wat de verbeteringen betekenen voor het Sociaal Domein. De voorjaarsnota kondigt grote investeringen aan in de sociale structuur in wijken en dorpen. De investeringen in schoolgebouwen zijn een voorproefje. De VVD kijkt uit naar het aankomende voorstel voor de sociale structuur. Het zal een ambitieus programma zijn, waarin ook bestaande ambities een plek hebben, zoals het accommodatiebeleid. In 2020 heeft de gemeente dit opgezet om multifunctioneel gebruik van accommodaties te bevorderen. De VVD hoopt dat het samenbrengen van de plannen niet leidt tot vertraging in de uitvoering. De plannen hebben door de coronacrisis al lang genoeg stilgelegen. Tot slot is een andere pijler van de sociale structuur de mogelijkheid om te sporten in de buurt. Sinds de begrotingsbehandeling krijgt de ambitie voor meer sportmogelijkheden in de openbare ruimte vorm.

Krachtige wijken en dorpen kunnen echter niet zonder sportclubs. De VVD kijkt uit naar de nieuwe sportvisie en het financiële perspectief dat clubs wordt geboden rondom de geplande verlaging van de gemeentesubsidie voor jeugdleden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoorde de VVD zeggen dat er ook gekeken moet worden naar niet-gemeentelijke accommodaties en hij vraagt of De Kentering in Rosmalen wat de VVD-fractie betreft in aanmerking zou moeten komen voor subsidie. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat het opzetten van wijkplannen een deel van het accommodatiebeleid was: hoe kunnen vraag en aanbod naar accommodatie in een wijk bij elkaar gebracht worden? Wat de uitkomst daarvan is en welke investeringen van de gemeente vervolgens gewenst zijn, is nog niet bekend. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt naar de mogelijkheid om de ozb voor sportverenigingen en culturele centra te verlagen, zoals in de vorige bestuursperiode werd voorgesteld. Destijds werd door het college gezegd dat men bereid was erover na te denken, zodra het mogelijk wordt. Hij vraagt hoe de VVD daar nu in staat. De heer Van Haren (VVD) weet niet of het al mogelijk is. Als het kan, is de VVD erin geïnteresseerd om de mogelijkheid te overwegen. De voorzitter concludeert dat alle partijen hun betoog in eerste termijn hebben gehouden. Hij schorst de vergadering.

Schorsing De voorzitter heropent de vergadering en merkt op dat er veel technische vragen zijn die beter vooraf gesteld hadden kunnen worden. Hij verwacht dat het voor het college niet mogelijk is om alle vragen afzonderlijk te beantwoorden. Reactie college Wethouder Kâhya begint met een reactie op de oproep van mevrouw Craste. Alle jongeren hebben talenten, maar het is aan de maatschappij om die te zien en ruimte te creëren om de talenten tot bloei te laten komen. Om ieders talent ten volle te laten ontwikkelen zijn ongelijke investeringen door de gemeente nodig. It takes a village to raise a child, werd opgemerkt. Daarmee is hij het eens. De afgelopen drie jaar is met meer dan 100 partners in de gemeente gebouwd aan een community. Gezamenlijk wordt gekeken wat er nodig is aan vrijwilligers en professionals die in wijken en op scholen beschikbaar zijn, maar ook achter de voordeur komen en samen bepalen wat er nodig is om een kind goed te laten opgroeien. Voor vragen over onder andere gezonde voeding en schoolontbijten verwijst hij naar deze community. De helft van de scholen heeft inmiddels het vignet Gezonde School. Ook gebeurt er veel rondom groen en natuuronderwijs. Scholen organiseren dat zelf, samen met de partijen rondom de school. De wethouder vindt het belangrijk om de lokale partijen dit zelf te laten bepalen, omdat zij precies weten wat er werkt. Het