Verslag commissie Sociaal 18.01.2023

Drie maanden later ligt er een intentieovereenkomst met het Noordbrabants Museum voor huisvesting in het Design Museum door het Noordbrabants Museum. Maar, weer geruststellende woorden, in de raadsinformatiebrief staat heel expliciet dat er geen onomkeerbare stappen worden gezet en dat het majeure ontwikkelingen betreft waardoor er ook een rol is weggelegd voor de raad. En dan komt het richting bestuursakkoord. Daarin wordt een afslag genomen die wel heel snel gaat. Want daarin staat: in deze periode werken we de mogelijkheden uit waarbij een solide, inhoudelijk verhaal met een sterke businesscase de randvoorwaarde is, we bereiden de verhuizing van het Design Museum voor. Hé, nu komt het al

14

op een verhuizing uit. Maar er is nog niets te lezen over alternatieve huisvestingslocaties door het Design Museum. Er moet een programma van eisen komen met een solide businesscase. Hij ziet dat de eerdere koers met huisvestingsscenario's, een eventueel alternatieve locatie en de rol voor de raad in dat traject is verlaten door heel expliciet te kiezen voor nieuwe huisvesting in de Bossche Stadsdelta. In feite wordt daarmee de rol van de raad op dat moment herzien door de nieuwe coalitie, door het nieuwe college. De vraag legt hij nadrukkelijk bij de wethouder neer: waarom is hier niet voortgeborduurd op dat ontwikkeltraject zoals in de eerdere brieven door de vorige colleges zijn aangegeven? Dan de collegebrief van 19 juli 2022 waarin staat dat een visiedocument van het Design Museum door een onafhankelijke derde zal worden getoetst. Ook daarin wordt weer benadrukt dat een solide businesscase noodzakelijk is. Hij ziet dat telkens terugkomen, maar hij heeft er nog niets van gezien. Vervolgens wordt bij de begroting het Structuurfonds opgetuigd met de € 30 miljoen. Daar is al het nodige over gezegd. Dan in het huidige raadsvoorstel, dat nu voorligt, leest hij dat een aantal randvoorwaarden moet worden vervuld, zoals het kunnen doorgroeien tot een museum van nationaal belang en formaat. Hij vraagt zich af hoe zoiets getoetst wordt als het een randvoorwaarde is.

Is er een eredivisieranglijst van Design Musea in dit land? Hij weet het niet, de vraag wordt niet beantwoord. Dan hoort er een haalbare businesscase bij die stuurt op een haalbare exploitatie en investering. Vervolgens is het gebied Citadelhof de aangewezen locatie. Dat staat heel expliciet in het besluit. Het idee dat het nog geen gelopen koers is, haalt hij niet uit het voorstel. Er staat ook iets over de relatie met de nieuwe, Lage Diezebrug. Bosch Belang noemde het al en ook hij vraagt zicht af hoe dit moet worden gezien. Is dit ook randvoorwaardelijk? Dan het onderdeel kanttekeningen en risico's. Hij denkt dat de steller zich vergist heeft en is uitgegaan van kanstekeningen en risico's want vervolgens ziet hij twee keer dat kansen uitvoerig worden weergegeven. Kanttekeningen zijn er bijna niet. Bij investeringskosten leest hij dat toekomstige prijsstijgingen nu onbekend zijn en dan alsnog moeten worden gedekt uit het Structuurfonds. Hij verzint dit niet, het staat gewoon in het voorstel. Met andere woorden, het lijkt wel heel erg een gelopen koers. Als de kosten stijgen, dan gaan we die gewoon dekken uit het Structuurfonds, dan kijken we wel hoe we dat gaan doen. Hij heeft er vragen over gesteld, vooruitlopend op deze discussie. Uit een brief van het college blijkt dat die vragen nog niet beantwoord kunnen worden.

Voor wat de parkeergarage betreft, staat in het stuk betreffend de bereikbaarheid: een optimale aansluiting. Bereikbaarheid staat bij de risico's benoemd. Hij is van mening dat dan in de bossche Stadsdelta een parkeergarage in de nabijheid moet zijn. Het hoeft niet bij het museum te zijn. Het lijkt wel heel erg op een absolute cultuurknaller. Dan heeft hij het over Hotel California, je kan er wel in, maar je komt er nooit meer uit. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt wat de grondhouding van Leefbaar 's-Hertogenbosch is ten opzichte van een nieuw Design Museum. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is duidelijk. Bij de begroting heeft hij dat expliciet aangegeven en ook bij het bestuursakkoord. Leefbaar 's-Hertogenbosch is absoluut tegen zo'n uitgave voor een nieuw Design Museum en denkt dat het veel verstandiger is om bijvoorbeeld te kijken naar de mogelijkheden die de nieuwe V&D, tegenover het stadhuis, zou kunnen bieden. Dit gebouw staat voor een groot deel leeg. Dat gebouw zou met haar jarenzestigstijl zo mooi aansluiten bij een Design Museum. De heer Kabbouti (PvdA) meent dat de V&D-locatie al is onderzocht. Er is zelfs met het museum gekeken of de locatie geschikt te maken was, dat bleek niet het geval te zijn.

Waarom volharden in een locatie die niet geschikt geacht wordt? De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) citeert fractievoorzitter Kagie die dezelfde vraag gesteld kreeg van collega Welten tijdens de vorige vergadering bij het Structuurfonds. Het museum heeft er zelf naar gekeken was het antwoord, de slager keurt zijn eigen vlees. Hij zou dat gewoon grondig onderzocht willen hebben. De heer Kabbouti (PvdA) stelt dat als de grondhouding negatief is, want zo vertaalt hij het, wat is dan de toegevoegde waarde van het hele proces dat de heer Mees zojuist heeft beschreven? De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zit als volksvertegenwoordiger om de controlefunctie uit te oefenen en kijkt zorgvuldig naar te doorlopen processen in dit soort majeure investeringen. Die verantwoordelijkheid heeft hij in die zin genomen.

15

De heer Van Haren (VVD) kent de fractie van Leefbaar 's-Hertogenbosch ook als een fractie die regelmatig pleit voor ambitie in deze stad. In de vier minuten durende bijdrage heeft de heer Mees een mooie uiteenzetting gegeven, maar de VVD mist de ambitie. Hij kan zich ook herinneren dat hij in november jl. naar de heer Kagie heeft geluisterd en heeft gehoord dat Den Bosch geen Almelo van het zuiden moet worden. Hoe rijmt de heer Mees dit met zijn standpunt vandaag? De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) noemt dit appels met peren vergelijken. Het heeft niets met het Almelo van het zuiden te maken. Hij zegt niet dat het Design Museum morgen moet worden opgedoekt. Hij vindt de investering op deze wijze onverantwoord en hij vindt het niet zorgvuldig omdat niet goed naar alternatieve huisvesting is gekeken. Hij zegt niet dat het museum moet worden opgedoekt. De heer Van Genugten (CDA) is kort. Een volgende stap die gezet wordt in de herhuisvesting van het Design Museum ligt voor. Het CDA kan ermee instemmen. Het CDA gaat voor een Design Museum op een zichtbare en prominente plek. Het Citadelhof wordt hierin aangewezen, een belangrijk toegangspunt tot de brede Bossche binnenstad. Het is een impuls voor de doorontwikkeling van het museum. Het is een impuls voor de Bossche Stadsdelta. Het is een impuls voor Cultuurstad van het Zuiden. Hij is benieuwd naar de ruimtelijke inpassing.

Want het nieuwe Design Museum kan misschien wel drie, vier of vijf keer landen op dat Citadelhof. Hoe komt het nu te landen? Ook in verhouding tot andere ambities die daar zijn met wonen, werken en recreeren?. Er is ooit een multifunctioneel accommodatiebeleid aangenomen. In deze studie zou ook creatief gekeken kunnen worden naar hoe het parkeren, waar hier ook over wordt gesproken, de museumfunctie, eventueel de roeifunctie bij elkaar gebracht worden. Hoe kan de horeca van het museum ook ten dienste staan van wellicht de roeivereniging. Een wilde suggestie, maar neem in dat onderzoek de ruimte om breder te kijken. De heer Kabbouti zegt het ook, hoe gaan we die vlek met elkaar invullen? Houd rekening met het erfgoed, het zit dicht tegen de Citadel. Een klein rijksmonumentje waar het CDA in het verleden vragen over heeft gesteld, het Texaco tankstation. Wat daar mee te doen? Maar ook die garage, want het is een toegangspunt tot de stad. Een toegangspunt tot de Bossche Stadsdelta. Iedereen weet dat de Tolbruggarage weggaat. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt vanavond dat toch weer de rode loper wordt uitgerold voor een extra parkeergarage. Ze wijst op de exploitatielast die er op dit moment is als gevolg van een parkeergarage op de Hekellaan, daar zijn tekorten op. En het transferium op de Deutersestraat, het groenste transferium van D66. Daar wordt niet geparkeerd.

Er is op dit moment een enorme overcapaciteit aan parkeerplaatsen in de stad. Ze schrikt ervan dat nog een parkeergarage wordt geopperd terwijl er al een enorm probleem is met het rendabel maken van de huidige parkeergarages. Hoe rijmt het CDA dit nu met leegstand elders? Het toevoegen van extra parkeerplaatsen kan voor nog grotere tekorten voor de schatkist zorgen. De heer Van Genugten (CDA) stelt dat mevrouw Hendrickx 19 januari a.s. een voorstel gaat doen om een soort knip te maken in de Cityring en Binnenstadsring. Als je dat doet kan wel geparkeerd worden in parkeergarage Sint-Jan, maar kan nooit bij het Design Museum uitgekomen worden. Het Design Museum zit net als parkeergarage Sint-Jan op een cruciaal punt aan de Binnenstadsring. Daar worden de auto's afgevangen die naar de autoluwe binnenstad willen. Met elkaar en ook De Bossche Groenen heeft haar handtekening eronder gezet, is een parkeernorm getekend. Nu komen er veel woningen. Om die mensen in hun mobiliteit te ondersteunen zijn er parkeerplekken nodig. Dan is het nodig om op een constructieve manier te zoeken naar een parkeerplaats, waar dat kan landen. Hij denkt aan de vele bezoekers van de Verkadefabriek, die nu nog deels parkeren op het terrein nabij. Voor al die behoeften, wonen, museumbezoek, bezoek aan de Verkadefabriek, bezoek aan de brede Bossche binnenstad, zijn parkeerplaatsen nodig.

Er is een wens om een parkeergarage te laten landen aan de noordzijde van die brede Bossche binnenstad. De CDA-fractie is van mening dat deze ontwikkeling kan oplopen met de zoektocht tot het landen van een Design Museum. Dat kan goed aan elkaar gekoppeld worden. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) stelt dat ze als vragensteller heel bondig moet zijn, maar ze merkt aan de andere kant heel uitgebreide beantwoording. Ze ziet een probleem met overcapaciteit van parkeerplaatsen, dus het niet rendabel krijgen van de investeringen die worden gedaan. Voorziet het CDA met de toevoeging van extra parkeerplaatsen niet een groot financieel risico? Want op andere plekken is het succes van de autoluwe stad merkbaar. Mensen stappen op andere manieren door die stad heen dan met de auto. Daar ontstaat een probleem.

16

De heer Van Genugten (CDA) vraag waar de bewoners van de Bossche Stadsdelta, de mensen van de Verkadefabriek als de Tolbruggarage dichtgaat en de bezoekers aan het Design Museum dan gaan parkeren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is enthousiast over de ontwikkeling dat steeds minder mensen een auto aanschaffen. Steeds meer mensen maken gebruik van deelmobiliteiten. Zeker op het moment dat je zo dicht in het hart van een stad zit is OV of een station voor heel veel mensen ook gewoon een alternatief. Het autogebruik neemt af. Ze ziet dat terug in de cijfers. Mensen verplaatsen zich op een andere manier. Dus is er een probleem met de exploitatie van al die parkeerplaatsen. Volgens De Bossche Groenen is het beleid een succes en voorziet ze een probleem. Het is een veronderstelling. Ze vraag het CDA: hoe doen we dit nu? De heer Van Genugten (CDA) heeft een andere veronderstelling. Zijn pleidooi is om te zoeken naar een parkeergarage die voldoende capaciteit biedt voor de mensen die daar wonen, werken, recreëren en de Bossche binnenstad willen bezoeken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wil interrumperen op mevrouw Hendrickx maar begrijpt dat dit niet is toegestaan. Hij wilde zeggen dat autogebruik weer met 5% is toegenomen. De heer Van Hattem (PVV) hoorde de stelling dat er steeds minder mensen met de auto naar de parkeergarage komen.

Maar dat betreft wel parkeergarages die relatief ver buiten het centrum gelegen zijn, zoals in de voorbeelden van mevrouw Hendrickx. Met deze parkeergarage dreigt hetzelfde effect op te treden. Zijn vraag aan de heer Van Genugten: wordt hiermee niet eenzelfde probleem gecreëerd terwijl de meeste mensen toch zo dicht mogelijk in de binnenstad willen parkeren. Hoe verder de parkeergarage van het centrum afligt, hoe minder aantrekkelijk. De heer Van Genugten (CDA) kent de behoefte van de heer Van Hattem om het liefst te parkeren op de Markt of de Parade. Maar er is wel een ontwikkeling gemaakt om naar een autoluwe binnenstad te gaan. Daar is ook een Binnenstadsring in voorzien. Deze parkeergarage grenst aan de Binnenstadsring. Dichter dan dat is niet te realiseren. Verder is de bereikbare en aantrekkelijke binnenstad genoemd. Vanuit die plek kun je prachtig door de Citadel naar de binnenstad lopen. Hij ziet het probleem niet. De heer Van Hattem (PVV) vindt dit nu net het probleem. Mensen moeten wel kunnen lopen. Als mensen minder goed ter been zijn of spullen bij zich hebben. Ze willen niet een heel eind lopen voorbij de Citadel om daar te kunnen parkeren als ze in de binnenstad gaan winkelen. Ze willen makkelijk bij hun auto komen. Voor veel mensen is het niet gegeven om zover te kunnen lopen. Daar wordt geen rekening mee gehouden.

Als gesproken wordt over inclusiviteit, hoe past dit dan in dat beeld? De heer Van Genugten (CDA) beperkt zich tot het voorstel want het lijkt een mobiliteitsdebat te worden en op welke afstand de parkeergarages liggen. Terwijl alle parkeergarages op tien minuten loopafstand liggen. Daarbij zijn er voldoende plekken voor mindervaliden. Over communicatie is al veel gezegd. Er had een stapje extra gezet kunnen worden. Hij is benieuwd hoe de wethouder daarnaar kijkt, ook in de richting van BrabantWonen als eigenaar van deze woningen. Tot slot is de sluitende businesscase ook voor het CDA een voorwaarde en kijkt daarnaar uit. Belangrijk is het voorlopige ontwerp van die vlek, de ruimtelijke inpassing en kijkt uit naar het voorlopig ontwerp. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat er een plan is waarin wordt gesproken over een groter geheel en waarbij design een blik op de wereld is, zoals door de initiatiefnemers van het museum is verteld. Dat wordt ingekleed met allerlei plaatjes van musea in Parijs en New York. In die snobistische kringen moet het museum in Den Bosch landen als een grote nationale of zelfs internationale ontwikkeling. De echte wereld waar de gemeenteraad van Den Bosch mee te maken heeft, zijn toch de inwoners van het Citadelhof die van hun plek verjaagd dreigen te worden. Verder wordt € 43 miljoen 'stukgeslagen' op een nieuw museum.

Als men dan zo avant-gardistisch wil zijn, dan zijn er genoeg andere alternatieven te vinden. Het Citadelhof is design van een befaamde Bossche architect: Hendrik Willem Valk, ook bekend van de Villa Fort Sint Anthonie aan de weg naar Vught en de gerestaureerde Van Lanschotbank. Het Citadelhof zijn voormalige officierswoningen van de oude kazerne op de citadel. Daarmee is het een uniek ensemble in een

17

cultuurhistorisch complex dat behouden moet worden. Ook dat hoort bij de Cultuurstad van het Zuiden. De huidige bewoners moet hun woonplek worden gegund in plaats dat een prestigeproject er neer wordt gezet. Hij vraagt of is gekeken naar de cultuurhistorische waarden van de locatie. Hij vraagt wat het college zal doen om het draagvlak vast te stellen. Hij overweegt een motie in te dienen tijdens de raadsvergadering om een raadplegend referendum over dit onderwerp te houden. Ruim € 43 miljoen voor een elitair Design Museum is moeilijk te verantwoorden door de het college in deze tijd. Dat bedrag kan ook voor de echte noden van de burgers van de gemeente worden uitgegeven. Als het college zo royaal met belastinggeld kan smijten, kan worden gestopt met het klagen over de tekorten in de jeugdzorg en het geld kan gestoken worden in o.a. het verlagen van de lasten voor de burgers. Laat het museum maar vertrekken naar de gemeente Eindhoven. Eindhoven wil immers graag designstad zijn. Laat de bewoners van het Citadelhof met rust en stop deze plannen. De PVV zal tegen de plannen voor een Design Museum stemmen. De heer Elders (D66) vraagt of de PVV ook van mening is dat de wethouder in gesprek moet gaan met het Noordbrabants Museum en hen mededeelt dat zij hun collectie moeten opgeven. De heer Van Hattem (PVV) antwoordt dat de provincie grijpgraag is geweest met het idee van een museum.

Er is een inspreker geweest tijdens I&O die meldde dat de collectie iets minder bijzonder is dan dat eerst is voorgespiegeld. Er is reeds een expositie geweest met de topstukken uit de collectie en die is vrij matig bezocht en er kwamen slechte beoordelingen op gegeven door o.a. de Volkskrant. Het is een miskoop en ook maar de vraag wat het betekent voor de exploitatielasten. Als de musea uit elkaar worden gehaald, dan worden alle kosten voor beveiliging et cetera dubbelop, terwijl men het nu op één plek had. De heer Elders (D66) denkt dat het er inderdaad op lijkt dat hij straks de wethouder moet vragen om de collectie in te leveren, maar dat lijkt hem ook niet in het belang van de inwoners van de gemeente Den Bosch. De heer Van Hattem (PVV) vraagt zich af welk belang de inwoners van Den Bosch aan de collectie hebben, als het geen publiek trekt en de kwaliteit, met alle respect, lijkt tegen te vallen. Het is de provincie geweest die het besluit heeft genomen om het daar te vestigen als eigenaar van het Noordbrabants Museum. Hij zal het doorgeven aan de collega’s bij de provincie dat ze misschien toch maar af moeten zien van het vestigen van deze collectie en dat het beter voor andere dingen gebruikt kan worden.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) kan zich herinneren dat twaalf jaar geleden het Design Museum moest vertrekken uit het Paleiskwartier en moest worden samengevoegd met het Noordbrabants Museum. Zelfstandig was het geen doen en er waren synergievoordelen. Nu twaalf jaar later kan niet anders worden geoordeeld dan dat het een succes is gebleken. Het gaat goed met het Design Museum. Er zijn mooie exposities, er zijn veel bezoekers en veel mensen genieten van de getoonde collecties. Vanwege een nieuwe collectie moet er meer ruimte komen, maar wie een nieuwe jas krijgt, koopt ook geen nieuwe kast. Dan maak je ruimte in de bestaande kast. Er zou ook kunnen worden gerouleerd. Daarbij komt dat de collectie slechts voor de duur van 25 jaar in bruikleen wordt gegeven. Het is veel geld en een groot risico. Het is overigens prima om € 43 miljoen uit te geven aan cultuur. Dat is belangrijk. Er zou een goede infrastructuur kunnen worden opgezet waarin de cultuurmakers kunnen groeien en bloeien. Maar € 43 miljoen aan één museum is niet de juiste keuze. De verbazing in de sector is ook groot. Veel andere kunstenaars en ateliers gaan gebukt onder hoge lasten, schaarse ruimte en weinig mogelijkheden in de stad. De fractie denkt dat geïnvesteerd moet worden in de Cultuurstad van het Zuiden en de ruimten voor kunstenaars waar ze wel terechtkunnen.

Er zou bijvoorbeeld geïnvesteerd kunnen worden in muziekeducatie. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt wat De Bossche Groenen vindt van de ambities in het bestuursakkoord om daarin te investeren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) antwoordt dat ze daar heel blij mee is. Ze hoopt dat in deze bestuursperiode mee te kunnen maken.

18

De heer Kabbouti (PvdA) vraagt waarom zij deze tegenstelling opwerpt. Er kan ook worden geïnvesteerd in muziekeducatie en de stad kan vooruit worden geholpen met een stevige klapper die in een grote gebiedsontwikkeling kan landen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) antwoordt dat de discussie buiten het boekje gaat. Op dit moment zijn er grote problemen in de muziekhoek, omdat er onvoldoende middelen worden vrijgemaakt om goed muziekonderwijs te kunnen geven. Diverse docenten moeten veel geld betalen om muzieklessen te kunnen geven. De lessen worden daardoor duur en veel kinderen kunnen hierdoor geen muziekinstrument bespelen. De kosten zijn torenhoog. Ze wil het geld liever breder inzetten in de cultuursector in plaats van alleen aan het Design Museum. De heer Van Silfhout (Volt) opteert voor een motie om de jonge makers te betrekken bij het Design Museum. Hij vraagt of De Bossche Groenen dit wil steunen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) antwoordt dat ze altijd haar nek zal uitsteken voor de jonge makers. Dit soort voorstellen wordt gesteund. De heer Kabbouti (PvdA) spreekt van een investering in het Design Museum en dat kent een totaal andere systematiek en dat is hier wel relevant om die tegenstelling weg te nemen. Het investeren in of exploiteren van een museum of investeren in muziekonderwijs is van een totaal andere orde.

Dit kan niet met elkaar worden vergeleken. Wat vindt mevrouw Hendrickx hiervan? Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt het twee zaken die wel te vergelijken zijn. De investering drukt op de begroting. Er hangt een exploitatielast aan vast en die moet jaarlijks worden betaald. Er kan ook worden geïnvesteerd in een gebouw waarin alle doeners en makers voor een betaalbare prijs terechtkunnen, om cultuur te maken. De heer Van Genugten (CDA) merkt op dat mevrouw Hendrickx veronderstelt dat er zomaar € 43 miljoen in een exploitatie geduwd kan worden, maar zo is het helemaal niet. Het begint met de keuze om deze stap te zetten, waardoor € 30 miljoen van de provincie wordt ontvangen uit het Structuurfonds. Dat wordt over veertig jaar afgeschreven. Jaarlijks wordt in Den Bosch € 20 miljoen in cultuur gestoken. Het zijn vergelijkingen die nergens op slaan. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) antwoordt dat van alle B5-gemeenten de gemeente Den Bosch het minste geld steekt in cultuur. Zelfs Helmond betaalt nog meer per hoofd van de bevolking aan cultuur. Ten tweede is het zo dat de exploitatielasten gewoon omhooggaan. Netto is men meer kwijt aan het Design Museum. Dat is een keuze en het drukt op de begroting en de gemeente is meer geld kwijt aan rente en afschrijvingen. Er is minder geld om uit te geven aan andere dingen.

De Bossche Groenen wil meer investeren in het mooie muziekonderwijs: zet een mooi pand neer waarin betaalbaar muziekonderwijs kan worden gegeven. Doeners en makers hebben een fatsoenlijke plek nodig waar ze kunst kunnen maken. De hele sector moet profiteren en niet alleen het Design Museum. Het onbegrip in de sector is groot en het draagvlak ontbreekt. Buiten de coalitie om heeft ze ook nog maar weinig positieve reacties gehoord. De mensen zijn bezig met voedsel uitdelen en het plan roept onbegrip op, terwijl het vertrouwen in de politiek al zeer laag is. De timing is zeer ongelukkig en de kosten van het theater zijn nog niet eens bekend. De Bossche Stadsdelta is een groot gebied, er ligt veel braak. Ze vraagt waarom het juist op een locatie moet komen waar vijftien sociale woningen weg moeten. De manier waarop het is gecommuniceerd is zeer ongelukkig geweest. De heer Kabbouti (PvdA) wil doorgaan over de locatie. In 2020 is het gebiedsperspectief voor de Bossche Stadsdelta vastgesteld waarin deze locatie. Citadelhof, als zoekgebied is aangewezen. Hij meent dat De Bossche Groenen voor het voorstel heeft gestemd. Hij vraagt wat de intentie was van De Bossche Groenen destijds om dat zoekgebied mee te nemen zonder enig punt van discussie in de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hecht eraan dat de heer Kabbouti de notulen leest.

De Bossche Groenen heeft tegen de Bossche Stadsdelta gestemd, omdat de fractie het een ongelukkig plan vond. Ten aanzien van het proces lijkt alles al besloten. Ze kan zich de discussie over het theater nog herinneren. Toen was er een uitgebreid locatieonderzoek, werden er kaders meegegeven. De

19

kosten en de exploitatie werden gedegen in beeld gebracht. Er zijn veel gesprekken gevoerd over de toekomst van het theater. Ze vraagt waarom bij dit onderwerp de gemeenteraad niet wordt meegenomen in het geven van kaders. Eerst moet alle informatie, locaties, opties, exploitatie, op tafel komen met een haalbare businesscase en vervolgens kan worden besloten over het Design Museum. De heer Elders (D66) stelt dat mevrouw Hendrickx stelt met het Design Museum alleen wordt geinvesteerd in stenen, maar hij heeft niet het idee dat alleen een gebouw wordt gebouwd om vervolgens de deuren op slot te doen en geen enkele inwoner van Den Bosch meer binnen te laten. Het kan veel meer betekenen voor Den Bosch. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) refereert aan de woorden van de VVD om met het plan in te stemmen. Het zou zijn bedoeld om dagjesmensen en toeristen naar de stad te trekken om hen te laten genieten van alles wat de stad heeft te bieden. Dat is dus niet de focus leggen bij de stad en de inwoners, maar een andere focus. Het stapelen van stenen heeft minder te maken met het investeren in de Bossche infrastructuur als het gaat om de belangen van hen die er wonen, werken en leven. Ze stelt duidelijke prioriteiten. De heer Elders (D66) heeft meerdere motivaties gehoord, niet alleen de VVD, om voor een Design Museum te gaan.

Hij vraagt of mevrouw Hendrickx niet ziet dat het Design Museum van toegevoegde waarde is voor de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta. De heer Kabbouti (PvdA) hecht waarde aan de waarheid en citeerde uit de notulen. Hij leest de stemverklaring voor die mevrouw Hendrickx destijds heeft gegeven. Daaruit blijkt dat mevrouw Hendrickx voor het plan van de Bossche Stadsdelta heeft gestemd. Hij herhaalt zijn vraag over het standpunt van De Bossche Groenen ten aanzien van het zoekgebied als zij nu zo stellig tegen de ontwikkeling is. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) denkt dat een plek waar kunst kan worden gezien, positief is. Ze heeft geen moeite met het Design Museum, het is op dit moment een succes op de huidige locatie, maar het is niet de keuze van De Bossche Groenen om het geld nu te besteden aan een museum, mede gezien het feit dat mensen het moeilijk hebben en de oorlog die gaande is. Het geld kan beter worden besteed, bijvoorbeeld aan de inwoners die het moeilijk hebben en aan de doeners en makers in de stad, die het op dit moment moeilijk hebben. De fractie maakt daarin een andere keuze. Ten aanzien van de heer Kabbouti antwoordt ze dat ze er veel moeite heeft dat de brug in de Bossche Stadsdelta op de voorgenomen manier is gesitueerd. Ze kan zich herinneren dat ze heeft gevraagd wat dit zou betekenen voor het Citadelhofje.

De wethouder gaf niet aan dat de woningen per definitie weg moesten. Dat zou later pas bekend worden gemaakt. Kennelijk heeft de fractie toch het kwartje de andere kant op laten vallen. Dat is goed uit de notulen gehaald. Ze meent het zich anders te herinneren. Wat haar betreft laat dat onverlet dat een brief bezorgen bij de inwoners van de woningen vlak voor de kerst zeer ongelukkig is. De heer Kabbouti (PvdA) stelt dat als er standpunten zijn ingenomen of standpunten wijzigen, dan wel open kaart wordt gespeeld. Als in de gemeenteraad al niet scherp in beeld is wat er besloten wordt en wat de boodschap naar buiten toe is, dan kan hij zich alles voorstellen dat de mensen in de stad helemaal een diffuus beeld krijgen. Het doet een oproep aan iedereen om de zuiverheid in het debat te betrachten en het debat vooral op inhoud en de waarheid te voeren. Dit doet hem echt pijn als volksvertegenwoordiger. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat de PvdA er een heel theater van maakt. Er is gevraagd in commissievergadering wat de consequenties waren voor het gebied, inclusief de Citadelhof. Er wordt verschillend over gedacht. Er wordt een uitspraak gevraagd over de toekomst van de Citadelhof en het staat ieder raadslid vrij om daar een mening over te hebben.

De SP geeft aan dat het voor hen een brug te ver is en De Bossche Groenen vindt het in deze tijden van woningnood een belangrijk punt dat de woningen van de Citadelhof niet hoeven te verdwijnen. Ze betreurt het dat alles al besloten is en ze doet een oproep en komt wellicht met een voorstel om het echte besluit over het museum te nemen op het moment dat alle gegevens op tafel liggen. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) is geen voorstander van het verplaatsen van het Design Museum. De Partij voor de Dieren ziet het belang van de cultuur voor de maatschappij, maar

20

het voorliggende plan is geen versterking van de cultuursector, maar een prestigeproject, om dagtoeristen te trekken. Daar moet € 43 miljoen voor worden uitgetrokken. Ze noemt dat onbegrijpelijk nu juist de cultuursector een zware tijd achter de rug heeft en de lokale makers en doeners het nog steeds niet gemakkelijk hebben. Haar fractie vindt de huidige locatie van het Design Museum mooi en passend. Wat ze minder mooi en passend vindt is een museum op de plek van de Citadelhof. Een huis is meer dan een berg stenen. Het is een veilige basis voor mensen en een thuis. Naast de sloop van de huizen is er ook nog geen zicht waar die bewoners moeten wonen. Daarbij komt ook dat het museum veel hoger wordt dan de woningen die er nu staan, dat er een parkeergarage komt en dat niet duidelijk is wat de ontwikkelingen betekenen voor het verkeer in de buurt. Het college ziet dit gebied alleen als een Stadsdelta, een stuk grond dat nodig herontwikkeld moet worden. Ze woont verderop in de straat. Het is een onderdeel van haar leefomgeving en geen bouwproject. Behalve dat de fractie het niet eens is met de sloop van de huizen, zijn de bewoners niet goed behandeld door de gemeente. Op 15 december jl. kregen ze een brief op de mat dat hun woning gekozen is als nieuwe plek voor het Design Museum, terwijl dat nog helemaal niet vaststaat. De gemeenteraad heeft immers nog niets besloten.

Ook de media hebben het nieuws gepresenteerd alsof het plan al vaststaat. Ze vraagt waarom voor deze manier van communicatie is gekozen en hoe de communicatie vanaf nu beter zal gaan. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) leest dat er kansen zijn voor een doorontwikkeling van het Design Museum die herhuisvesting biedt. De laatste jaren trok het Design Museum veel bezoekers met spraakmakende tentoonstellingen en vroeg of laat zou zich toch een discussie over een groter gebouw hebben aangediend. Die komt nu iets eerder door een verzoek van de provincie en het Noordbrabants Museum. Er zijn kansen voor het Noordbrabants Museum die door de uitleen van de collectie veel interessanter wordt voor bezoekers. Er wordt nu gesteld dat de bruikleencollectie geen bijzondere waarde hebben en daar denkt het Noordbrabants Museum duidelijk anders over. Die heeft zich laten adviseren door de oud-directeur van het Rijksmuseum. Er zijn kansen voor de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta en de brede binnenstad door naast het museum veel woningen te bouwen, een evenementenplein aan te leggen en een vervangende parkeergarage. Dit zijn kansen die de fractie van GroenLinks wil grijpen en daarom zal worden ingestemd met het voorstel. Er zijn wel degelijk kanttekeningen en risico’s. GroenLinks wil het meest duurzame museum van Nederland, liefst circulair en in hout.

Een voorbeeld daarvan is te vinden in de Turkse stad Eskisehir, een nieuw museum voor moderne kunst, ingepast in een historische omgeving. Het evenementenplein wordt een ontmoetingsplek voor iedereen. Woningbouw betekent ook sociale woningbouw, zodat de Muntel een gemêleerde wijk blijft. Het gebied is ook in beeld voor een parkeergarage die de parkeergarage aan de Tolbrug gaat vervangen, zodat dat gebied kan worden vergroend. Het lijkt logisch dat een haalbaarheidsonderzoek voor de locatie van de parkeergarage meeloopt met het ontwerp voor het museum. Een eventueel amendement hierover wordt gesteund door GroenLinks. De heer Van Hattem (PVV) heeft de afbeelding gezien van het museum in Turkije. Hij vraagt of de heer Van Rosmalen opeens kenner is geworden van het bouwen van musea. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) antwoordt dat hij natuurlijk die kennis niet heeft. Hij wilde alleen praktisch laten zien dat musea circulair kunnen worden gebouwd in hout. Daar dient de afbeelding voor. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of het niet veel duurzamer is om een bestaand hofje van een befaamde architect uit Den Bosch te laten staan en te behouden als een stukje architectuur dat je moet koesteren. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) antwoordt dat hij later ingaat op de positie van de bewoners van het Citadelhofje.

Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) kent een GroenLinks die juist ambities heeft om juist minder auto’s te gaan gebruiken. Ze vraagt of dit niet een mooie kans is om geen parkeergarage te plaatsen, maar in te zetten op deelmobiliteit en goed openbaar vervoer. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vindt het heel fijn dat als er parkeergelegenheid komt, dat het dan aan de rand van de binnenstad wordt gesitueerd, zodat een verkeersarme binnenstad ontstaat. Over een paar jaar valt de Tolbrug vrij en kan dat gebied opnieuw worden ontwikkeld. Of mevrouw Hamerslag of hijzelf het nu leuk vinden of niet, voorlopig blijven mensen auto’s

21

gebruiken. Het hoeft maar een beetje te regenen en iedereen komt met de auto en staat eeuwig te wachten voor het stoplicht. De parkeergarage bij het Citadelhof is een prima vervanging voor de locatie aan de Tolbrug waardoor de binnenstad veel leefbaarder en groener wordt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoort zeggen dat mensen de auto pakken bij regen. Je kunt het faciliteren of je kunt het niet doen. GroenLinks is een partij die volgens haar vindt dat een andere keuze moet worden gemaakt. Ze vraagt waarom GroenLinks opeens een draai maakt, wanneer het gaat om mobiliteit en de uitdaging naar de toekomst. Haar tweede vraag is of er wat GroenLinks betreft geen andere parkeergarage terugkeert in het GZG-gebied. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vindt dat de parkeergarage bij de Arena wat GroenLinks betreft een andere ingang kan krijgen. De Tolbruggarage gaat weg op termijn en dan zou de Citadelhof een geschikt alternatief zijn. Dat sluit aan op de Binnenstadsring, waardoor de binnenstad autoluwer wordt. Het is geheel in de lijn van GroenLinks. Ook de garage St-Jan ligt aan de Binnenstadsring. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) hoort zeggen dat de parkeergarage Arena wordt gehandhaafd. Ze zou dan zeggen om die ook weg te strepen en alle parkeergarages aan de randen te leggen. De voorzitter wenst over te gaan op de discussie over het Design Museum.

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) is het daarmee eens. De mobiliteitsdiscussie moet op een later moment worden gevoerd. De ingezette ontwikkeling van het Design Museum moet worden doorgezet. De visie van het museum moet zich verder kunnen bewijzen. Er dient voor de besluitvorming nog wel een heldere businesscase te liggen, beoordeeld door een externe partij. De eventuele bouw van het museum start pas over vier à vijf jaar. De prijzen zijn inmiddels flink gestegen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of GroenLinks straks een eventueel amendement of motie steunt om geen onomkeerbare besluiten te nemen tijdens deze raadsperiode. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft gewoon de gang van zaken geschetst. Er wordt nu ingezet op een voorlopig ontwerp en er komt een definitief ontwerp. Het plan voor het theater is ook uitvoerig besproken en er zijn fasegewijs besluiten genomen. Zo stelt hij zich dat ook voor bij het Design Museum. De eerstkomende vier jaar gaat er echt geen paal in de grond voor een nieuw Design Museum. De kwestie van torenhoge energiekosten en inflatie is nu geen reden voor GroenLinks om van de plannen voor de toekomst af te zien. Elk langjarig plan loopt immers altijd het risico om stuk te lopen op een nieuwe realiteit. Dat gebeurde met de bouw van het Paleiskwartier in 2008 door de kredietcrisis ook al.

Betrokken partijen hebben zich altijd weten aan te passen. Het Paleiskwartier is bijna af en plannen voor het Gasthuiskwartier zijn zelfs verbeterd. Er kwamen meer woningen en minder winkels. Iedereen kiest liever zelf het moment van verhuizen. Niemand wenst daartoe gedwongen te worden, ook al is het pas over een paar jaar. Dat geldt ook voor hen die wonen in het Citadelhofje. Op meerdere plekken in Den Bosch hebben woningbouwcorporaties oude woningen vervangen voor duurzame woningen. Het is aan BrabantWonen en de gemeente om te kijken hoe de bewoners het beste kunnen terugkomen als ze dat willen. Tot slot hebben veel kunstenaars kun zorgen geuit over het gebrek aan atelierruimte. In het bestuursakkoord is afgesproken om een gebouw beschikbaar te maken voor tijdelijke huisvesting van startende makers die daarna kunnen doorgroeien. Hij vraagt de wethouder hoe het hiermee staat. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Reactie college Wethouder Van der Geld legt uit dat naast in de noden op korte termijn ook wordt geïnvesteerd in de aantrekkelijkheid van de stad op de lange termijn. Den Bosch is zeker Cultuurstad van het Zuiden en het Noordbrabants Museum en het Design Museum worden versterkt.

Het Noordbrabants Museum wordt in staat gesteld nog meer het internationale podium te beklimmen en het Design Museum om door te bouwen op het huidige succes en met een gebouw in een bruisende

22

omgeving meer interactie met de omgeving te zoeken. Het college vindt alleen woningbouw in dit deel van de brede binnenstad niet gewenst, het moet een dynamisch gebied met veel functies worden. Beleidsmatig is dit een logisch gevolg van alles wat de raad heeft vastgesteld zoals in 2019 de cultuurnota, in 2020 het gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta, in 2021 het economisch perspectief Brede Binnenstad en het Toekomstperspectief 2035 en in 2022 het bestuursakkoord. Er komt geen euro uit de cultuurbegroting naar de nieuwbouw van het Design Museum en er wordt wel ruim € 20 miljoen geïnvesteerd in de culturele infrastructuur, ook voor makers, professionele instellingen en amateurs en geld is niet het grootste knelpunt om meer ruimte voor makers te creëren. Het doet hem iets als hij insprekers emotioneel over een hofje hoort spreken en het college zal zich maximaal inzetten om in de toekomst beter te communiceren, maar dit besluit komt niet helemaal uit de lucht vallen. Dit gebied is in 2020 aangewezen als ontwikkelgebied en hij had moeten beseffen dat het woord 'ontwikkelveld' de gemiddelde inwoner weinig zegt. Mevrouw Visscher (SP) vraagt het woord 'ontwikkelveld' impliciet betekent dat alle woningen mogen worden gesloopt. Wethouder Van der Geld ontkent dit.

Een ontwikkelveld betekent dat wat hier geprojecteerd staat ter discussie staat en het college heeft nergens gecommuniceerd dat de woningen worden gesloopt, maar heeft voorgesteld dat er Design Museum in het Citadelhof komt. Mevrouw Visscher (SP) vraagt hoe realistisch het is dat de woningen behouden blijven als het Design Museum hier komt. Wethouder Van der Geld geeft aan dat er meer betaalbare huizen in binnenstedelijk gebied worden gebouwd en dat de raad heeft vastgesteld dat in de Bossche Stadsdelta 25% uit betaalbare woningen moet bestaan. Dat is met het bestuursakkoord 30% geworden en met 1300 woningen in de Bossche Stadsdelta komen daar 390 sociale woningen. De totale mix van functies, ook in de Citadelhof, zal uit de stedenbouwkundige opzet blijken, maar bij verdichting is het logisch dat deze woningen ter discussie staan en niet de gemeente maar BrabantWonen gaat over een sloopbesluit. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of de raad uit het voorstel had kunnen opmaken dat het Design Museum in de Citadelhof zou landen en dat de woningen daar weg zouden moeten.

Wethouder Van der Geld antwoordt dat de raad destijds niet had kunnen bedenken dat het Design Museum in de Citadelhof zou landen, maar dat dit wel een logisch gevolg van alle genomen besluiten is omdat de Citadelhof een ontwikkelplek is en is besloten dat er aan beide kanten van de brug een mix aan functies moet komen die reuring met zich meebrengen. De heer Van Hattem (PVV) vindt de Citadelhof geen vanzelfsprekende locatie voor het Design Museum omdat eerst allerlei scenario's voor een eventuele locatiekeuze voor het Design Museum zouden worden uitgewerkt. De wethouder zei dat er 185 nieuwe woningen komen, maar dat zijn geen woningen met de kwaliteit van een klein beschermd hofje en een eigen tuintje. Wethouder Van der Geld heeft in het debat van zojuist niet gesuggereerd dat er een directe relatie tussen het gebiedsperspectief en het Design Museum als functie is, maar wel dat aan beide kanten van de brug reuring wordt beoogd en het Design Museum is dan een logische invulling. De heer Van Hattem (PVV) vraagt zich af waar de verschillende scenario's voor het Design Museum zijn. Wethouder Van der Geld zegt dat het college heeft gehandeld naar aanleiding van het bestuursakkoord en dat er twee kansrijke locaties voor vestiging van het Design Museum naar voren zijn gekomen, namelijk de Tramkade en de Citadelhof.

Ook naar aanleiding van de door de raad gestelde kaders, onder andere over het haltermodel, wil het college de sprong over de Dieze maken en de binnenstad vergroten. Bovendien kan het Design Museum hier echt de deuren openen en daarom kiest het college voor de Citadelhof. Hij gaat verder met het onderwerp financiën. De raad gaat het voorlopig en het definitief ontwerp nog vaststellen en dat betekent dat de raad nog minimaal twee ankerpunten heeft om aan de knoppen de draaien.

23

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of dit besluit de definitieve go-no-go voor het nieuwe museum is. Wethouder Van der Geld herhaalt dat er nog minimaal twee beslismomenten voor de raad komen. Dit is wel een go-moment voor een verdere studie. Er komt nog een voorlopig en een definitief ontwerp en de raad moet ook nog het investeringskrediet vrijgeven, pas daarna start de bouw. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of er in deze raadsperiode alleen voorbereidend werk wordt gedaan. Wethouder Van der Geld denkt niet dat de schop in deze raadsperiode al de grond in kan. Het definitieve ontwerp komt op zijn vroegst in 2025 naar de raad en zelfs dan gaat de schop nog niet de grond in. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) leest in het bestuursakkoord dat er alleen voorbereidend werk wordt gedaan en hij wil weten of de schop de grond niet ingaat en er geen woningen worden gesloopt. Wethouder Van der Geld legt uit dat de ambitie is dat er voor 2030 een Design Museum wordt gebouwd en hij hoopt niet dat wordt geprobeerd te vertragen. Er wordt een zorgvuldig proces doorlopen en als de raad daar meer tijd voor nodig heeft dan wordt die tijd genomen, maar er is wel met de provincie afgesproken dat het Design Museum in 2030 de deuren kan openen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) stelt vast dat de wethouder zich niet aan het bestuursakkoord houdt.

Wethouder Van der Geld is het daar niet mee eens. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de raad in de businesscase wordt meegenomen en op welk moment de raad invloed kan uitoefenen op wat er in die businesscase staat. Wethouder Van der Geld legt uit dat er nog geen exploitatieplan kan worden gemaakt zolang niet bekend is wat voor gebouw er wordt gerealiseerd. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil weten of er ijkmomenten zijn waarop het college ervan afziet of teruggaat naar de raad omdat de lasten te hoog worden. Wethouder Van der Geld geeft aan dat er een aantal ankerpunten is. Ten eerste geeft de raad een taakstellend krediet af en verder wordt er in het ontwerp rekening gehouden met wat wel en niet kan worden gerealiseerd. Wat betreft de exploitatie stuurt het college op de huidige exploitatiesubsidie. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest in het voorstel onder Investeringskosten expliciet dat toekomstige prijsstijgingen nu onbekend zijn en eventueel alsnog uit het Structuurfonds moeten worden gedekt en hij is bang dat de raad dan een blanco cheque afgeeft omdat de kosten hoger kunnen worden. Wethouder Van der Geld geeft aan dat het voorstel nog tweemaal naar de raad komt en dat de raad het budgetrecht heeft. Daarnaast kunnen ook andere ontwerpkeuzes worden gemaakt.

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat er iets niet klopt omdat hij leest dat extra kosten alsnog uit het Structuurfonds moeten worden gedekt. Wethouder Van der Geld interpreteert deze zin als dat er plotselinge prijsstijgingen kunnen zijn waar geen rekening mee is gehouden. Dan is het mogelijk dat het college naar de raad komt om extra geld uit het Structuurfonds te vragen, maar er kunnen ook andere ontwerpkeuzes worden gemaakt. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat de nuloptie ook mogelijk is. De wethouder zei dat hij met de provincie heeft afgesproken dat het Design Museum in 2030 opent, maar hij hoorde bij de

24

provincie dat er geen afspraken over het Design Museum zijn en dat de provincie zich niet met een gemeentelijk museum bemoeit. Wethouder Van der Geld geeft aan dat dit heeft te maken met het feit dat het Noordbrabants Museum ruimte van het Design Museum zou kunnen gebruiken. Het Design Museum gaat pas verhuizen als er nieuwe huisvesting is. De heer Van Hattem (PVV) concludeert dat er geen afspraken met de provincie zijn gemaakt over wat het er met het Design Museum moet gebeuren. Wethouder Van der Geld beaamt dit. De gemeente staat aan de lat voor het Design Museum en de provincie primair voor het Noordbrabants Museum. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) leest aan de ene kant dat de huidige exploitatie leidend is, maar ook dat het voor de hand ligt dat er een grotere exploitatie nodig is en ze vraagt of de wethouder denkt dat de exploitatielast hoger wordt. Wethouder Van der Geld geeft aan dat de exploitatielasten zullen toenemen als een gebouw groter wordt, dat er dan eventueel keuzes moeten worden gemaakt en dat er ook naar de mogelijkheid van landelijke subsidies zal worden gekeken. In antwoord op de vragen van Volt geeft hij aan in het hofje te gaan theedrinken.

Er komt 45.000 m² vloeroppervlak voor niet-commerciële zaken zoals sport en cultuur, maar ook voor de makers in de Bossche Stadsdelta en daarmee kan een interessante interactie tussen het Design Museum en de toekomstige makers ontstaan, het wordt een gebied met een mix aan functies en daarbij horen ook de makers. De cultuurhistorische waarde van deze plek is onderzocht en dat leidt niet tot het bestemmen van een gemeentelijk monument. De heer Van Hattem (PVV) vindt dat de raad anders kan denken over de cultuurhistorische waarde en vraagt of de wethouder alle cultuurhistorische onderzoeken beschikbaar kan stellen. Wethouder Van der Geld stelt vanzelfsprekend de cultuurhistorische onderzoeken beschikbaar. Hij is het ermee eens dat zorgvuldig met het historische ensemble in de stad moet worden omgegaan en dat gebeurt in de Bossche Stadsdelta ook, maar als alles behouden moet blijven, is de woningbouwambitie binnenstedelijk niet haalbaar. De heer Van Haren (VVD) heeft een amendement over de parkeerfunctie aangekondigd omdat dit een cruciale invulling van dit gebied is en het raadsvoorstel dit nog in het midden laat. Hij vraagt of de wethouder ook vindt dat de parkeergarage cruciaal voor het museum en alle andere functies is. Wethouder Van der Geld deelt die mening, daarom wil hij ook functies combineren en hij ziet een amendement om dit explicieter te maken graag tegemoet.

De ambitie is om van de Bossche Stadsdelta een autoluwe wijk te maken, maar de noordkant van de binnenstad moet wel bereikbaar blijven en daarom is in het bestuursakkoord afgesproken de Tolbruggarage te verplaatsen. Er kan sprake zijn van bezoekersparkeren en bewonersparkeren in combinatie met onder andere deelmobiliteit en fietsen, daar heeft ook het Design Museum iets aan. De heer Van Haren (VVD) vindt het logisch te wachten met de verplaatsing van de Tolbruggarage tot het nieuwe Design Museum open is. Wethouder Van der Geld is hier enigszins terughoudend in omdat het gaat om een complex project met allerlei onderlinge verbindingen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt zich af hoe een nieuwe parkeergarage zich verhoudt tot de ambitie van minder autoverkeer in de stad en tot alle andere parkeergarages met een lage bezettingsgraad en exploitatieproblemen. Wethouder Van der Geld zegt dat er met de vervanging van de Tolbruggarage door een garage aan de rand van de binnenstad een garage in de binnenstad vervalt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) begrijpt het punt van de wethouder, maar de halflege

25

parkeergarages drukken op de exploitatie en ze vraagt zich af waarom er een parkeergarage moet worden toegevoegd als de huidige parkeergarages halfleeg staan. Wethouder Van der Geld geeft aan dat de nieuwe parkeergarage voor bewonersparkeren, bezoekersparkeren en voor de bezoekers van het Design Museum kan worden gebruikt. De voorzitter stelt de commissie in de gelegenheid vragen die nog niet zijn beantwoord te herhalen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft gevraagd naar ruimte voor makers om zich te kunnen ontwikkelen. De heer Van Genugten (CDA) heeft gevraagd wanneer de raad meer zicht krijgt op de combinatie van de functies. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt of de wethouder het kapitaalvernietiging vindt als roeivereniging De Hertog van haar huidige plek verdwijnt. De heer Kabbouti (PvdA) heeft gevraagd naar het voorbereidingskrediet en de brede inzet daarvan. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil weten hoe de Diezebrug ingrijpt op de vestiging van het Design Museum op die plek. Wethouder Van der Geld geeft aan dat wordt gewerkt aan een gebouw voor startende makers inclusief een inhoudelijk programma en het streven is om hier uiterlijk medio 2023 mee van start te gaan. Er wordt over het stedenbouwkundig kader gesproken als de mix van functie duidelijk is.

Hij heeft met de roeivereniging gesproken, die kan technisch gezien in het gebied blijven en hij stelt voor om dit te doen omdat dit ook voor reuring zorgt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de wethouder met 'in het gebied blijven' bedoelt dat de roeivereniging in het huidige pand kan blijven. Wethouder Van der Geld beaamt dit. Er is in het kader van de Bossche Stadsdelta ook naar de parkeervoorzieningen gekeken. Het Design Museum en de Diezebrug zijn niet een-op-een gerelateerd, maar als de aanpak van de Diezebrug stagneert kan dit consequenties voor het project Bossche Stadsdelta hebben. Tweede termijn Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of de benzinepomphouder al weet dat hij misschien van zijn plek weg moet en zo ja of de vervuilde grond rond de benzinepomp in de huidige kostenraming is opgenomen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de wethouder gelijktijdig met de verkiezingen van Provinciale Staten van 15 maart 2023 een referendum over dit agendapunt wil houden. Gewoon ge-DREVEN komt met een amendement op het voorstel om nogmaals te benadrukken wat er in het bestuursakkoord staat en dat de wethouder heeft toegezegd dat er in deze raadsperiode geen onomkeerbare zaken gebeuren. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de heer Van Creij voor het raadsvoorstel zal stemmen als het amendement wordt aangenomen.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat dit mogelijk is. De heer Van Hattem (PVV) komt met een motie om van het Citadelhofje een gemeentelijk monument en een beschermd stadsgezicht te maken. Hij wil weten hoe het college het draagvlak bij alle inwoners van de gemeente voor een Design Museum op de plek van de Citadelhof onderbouwt en of het bereid is een enquête over dit voorstel te organiseren. Hij wil ook weten of de bewoners die toch zouden moeten vertrekken een woning met een eigen tuin kunnen betrekken en zij niet in een flat terechtkomen.

26

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er voortgangsrapportages komen waarin de raad wordt meegenomen in alle stappen in deze majeure ontwikkeling. Wethouder Van der Geld kent de status van eventuele gesprekken met de benzinepomphouder niet. Hij raadt een referendum af omdat hij niet zou weten welke vraag dan moet worden gesteld en de vraag is of de raad zich aan de uitkomst van zo'n referendum houdt. Hij toetst het draagvlak primair bij de gemeenteraad omdat dit soort gebiedsontwikkelingen het algemeen belang raken. Hij neemt zeer ter harte wat de bewoners en andere belanghebbenden over dit soort ontwikkelingen vinden, maar dit raakt de hele stad en dan is het te plat om te zeggen dat er geen draagvlak is als een paar mensen tegen zijn. De heer Van Hattem (PVV) vraagt zich af wanner er dan wel draagvlak is. Hij vindt een onderwerp dat de hele stad raakt bij uitstek geschikt voor een raadplegend referendum. Wethouder Van der Geld vindt het zuiver om het draagvlak bij de raad te toetsen. De heer Van Hattem (PVV) wil weten hoe het draagvlak in de hele gemeente wordt vastgesteld. De huidige gemeenteraad representeert maar 47% van de inwoners en daarom is het van belang om na te gaan wat de Bossche samenleving van dit voorstel vindt.

Wethouder Van der Geld vindt dat de raad zichzelf hiermee tekortdoet omdat dan bij alle voorstellen die niet middels een referendum zijn getoetst niet duidelijk zou zijn wat het draagvlak is. Het college gelooft in een continu gesprek met de stad en niet in eenmaal een referendum. Het Design Museum maakt deel uit van een grote gebiedsontwikkeling en dit soort gebiedsontwikkelingen kan niet worden verengd tot een eenmalige ja/nee-vraag. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil de inwoners in een vroegtijdig stadium in de plannen meenemen zodat ze er niet door overvallen worden. Wethouder Van der Geld geeft aan dat al voor 2020 is gestart met een breed innovatief participatieproces voor de hele stad. Nu wordt de haalbaarheid getoetst, daarna komt het stedenbouwkundig kader en dan kunnen bewoners weer participeren met betrekking tot de Bossche Stadsdelta. Het feit dat het Design Museum ertussendoor is gekomen is ongelukkig gevallen, er is onderschat hoe de term 'ontwikkelplek' zou worden geïnterpreteerd en dat kan in de toekomst beter. Mevrouw Visscher (SP) ziet een referendum ook als een goede kans om het verhaal van de wethouder aan de bewoners mee te geven. Wethouder Van der Geld geeft mee dat in de notulen kan worden nagezocht wat hij persoonlijk van een referendum vindt, daar is hij geen fan van.

Hij wil samen met BrabantWonen heel zorgvuldig met het perspectief voor de bewoners omgaan en hij wil niet bij voorbaat invullen wat een kwalitatief goed woongebied is. Ten slotte geeft hij aan dat hij zal nagaan hoe de raad buiten de officiële stukken om kan worden geïnformeerd. De voorzitter start een adviesronde. De heer Elders (D66) verwacht dat de fractie voor het voorstel gaat stemmen. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) stemt waarschijnlijk ook voor. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) neemt het terug in de fractie en komt misschien met een motie of amendement. De heer Plasmeijer (50PLUS) zal tegen het voorstel stemmen. De heer Van Genugten (CDA) vindt het een licht bespreekstuk. De heer Kabbouti (PvdA) is positief over het voorstel en wacht de ontwikkelingen in de raad af. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is tegen het voorstel.

27

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) is positief en wacht eventuele amendementen af. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) komt sowieso met een amendement en mogelijkerwijs met meer om het raadsvoorstel dragelijk te maken. De heer Van Hattem (PVV) is tegen dit megalomane plan en komt in ieder geval met een motie over het monumentale karakter en het beschermde stadsgezicht van de Citadelhof en over het referendum. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) is tegen dit plan. Mevrouw Visscher (SP) is tegen het plan en komt, eventueel samen met andere fracties, met een voorstel over het referendum. De heer Van Haren (VVD) staat positief tegenover het voorstel en komt met een amendement over de parkeergarage. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het een prestigeobject en is tegen dit voorstel, maar komt waarschijnlijk wel met amendementen om te redden wat er te redden valt, bijvoorbeeld over een haalbare businesscase, het parkeren en een plan B voor als het binnen de businesscase niet haalbaar is. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is tegen het plan. Ze is wel enthousiast over de verbinding met doeners en makers in de stad en ze komt eventueel met een voorstel om dit wat scherper te maken. De heer Van Silfhout (Volt) neemt het terug in de fractie en komt waarschijnlijk met moties om het plan nog wat mooier te maken.

De voorzitter concludeert dat het een bespreekstuk wordt in de raad en sluit het agendapunt af.

Zienswijze 6.

Zienswijze op voorgenomen besluit Wijziging centrumregeling BW MO 2022-2025 De voorzitter constateert dat het stuk zonder bespreking als hamerstuk kan worden doorgeleid naar de raad.

Overige onderwerpen ter bespreking 7.

Oevers Noorderplas De voorzitter vraagt of de discussienotitie van de Partij van de Dieren kan worden voor doorgeschoven. De Partij voor het Dieren stemt hiermee in.

8.

Werkplanning De voorzitter meldt dat wethouder Van der Sloot de commissie uitnodigt voor een werkbezoek over de sociale structuur op vrijdag 24 maart van 13.30 tot 16.00 uur. Hij vraagt of de commissie van die uitnodiging gebruik wil maken en concludeert dat dit het geval is. De voorzitter meldt dat er een voorstel van Mevrouw Doǧan en de heer Van Rosmalen ligt om een hearing te organiseren over sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Hij geeft hen het woord om een toelichting te geven. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) merkt op dat er grote sociaaleconomisch gezondheidsverschillen bestaan en dat die moeilijk te bestrijden zijn. Gezondheid is op steeds meer beleidsterreinen een onderwerp en het is goed als de raad hier goed over kan meepraten. De commissie stemt in met het voorstel om de hearing te organiseren. De voorzitter meldt dat mevrouw Doǧan en een aantal andere commissieleden voorstellen een werkbezoek aan RADAR af te leggen. Hij geeft haar het woord om een toelichting te geven.

28

Mevrouw Doǧan (GroenLinks) heeft samen met de fracties van Volt, D66, PvdA, Rosmalens Belang en het CDA gevraagd om een werkbezoek aan RADAR omdat die niet echt zichtbaar is. Den Bosch streeft naar een inclusieve samenleving en in het bestuursakkoord staan plannen om stappen op dit thema te zetten. Ze wil daarom op korte termijn kennismaken met RADAR en worden geïnformeerd over hun werkwijze bij het nastreven van een inclusieve gemeente. De voorzitter concludeert dat de commissie daarmee kan instemmen.

9.

Rondvraag en sluiting Mevrouw Parijs (Bosch Belang) merkt op dat de bezuinigingen alles en iedereen raken, ook binnen de Bossche samenleving. Steeds meer mensen moeten langer wachten voordat ze aan de beurt zijn voor passende zorg. Mensen dreigen tussen de wal en het schip te raken waardoor ze vaker op zichzelf zijn aangewezen. Hierdoor is er minder sociale controle en zitten meer mensen thuis die uit het oog verloren worden. Mantelzorgers raken overbelast, dit brengt schrijnende gevallen met zich mee, ook binnen de gemeente Den Bosch. Nu dreigt de sluiting van buurthuis Deuteren. Dit rolstoelvriendelijke buurthuis is een plek waar mensen aan activiteiten kunnen doen meedoen en dat bevordert de geestelijke en lichamelijk gezondheid. Een buurthuis heeft behalve het organiseren van activiteiten ook een signalerende en een sociale functie. In een buurthuis kunnen mensen op een laagdrempelige manier bereikt worden en kunnen ze in contact gebracht worden met elkaar en met passende organisaties. Bosch Belang maakt zich er zorgen over dat sluiting van het buurthuis veel mensen buitensluit waardoor ze minder in het oog zijn en er meer onzichtbaar leed ontstaat. Daarom heeft Bosch Belang de volgende vragen aan het college: 1. Is meer duidelijkheid te geven over de op handen zijnde sluiting van het buurthuis in de wijk Deuteren? 2.

Op welk vlak spant het college zich in om het buurthuis recht van bestaan te geven? 3. Is het college bereid te peilen of er voldoende animo is voor de activiteiten, zoals WMO-activiteiten, sprekers en diverse bijeenkomsten, in buurthuis Deuteren plaatsvinden, hoe de animo kan worden vergroot en wat de wensen van de bewoners zijn? Wethouder Slikker is voor levendige wijken waar ontmoetingen en activiteiten plaatsvinden en wil ook in Deuteren voldoen aan die behoefte. De gemeente heeft in 2017 een beheerder aangesteld voor het buurthuis, maar die is per 1 januari 2023 gestopt en er vinden nog maar zes activiteiten per week plaats. Momenteel wordt de mogelijkheid van een doorstart onderzocht en in januari 2023 is er een gesprek met de huidige gebruikers om te kijken naar het vergroten van het animo voor de activiteiten en een gesprek met sleutelfiguren uit de wijk, mensen van Farent, BrabantWonen en bestuursleden elders uit de stad met veel ervaring met het runnen van een buurthuis, om te kijken hoe het aantal activiteiten in de wijk kan worden vergroot en hoe de wijk bij de activiteiten in het buurthuis kan worden betrokken. Als hier meer duidelijkheid over is, zal het college de raad hierover informeren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het college de intentie heeft om het buurthuis open te houden.