Verslag commissie Sociaal 16.04.2025

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

16 april 2025 Raadzaal drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin drs. E.A.A. Kerkhoff O. Çifçi, J.J.E.L. van Creij, mr. Y. Doǧan, S.J.A. Elders BA, A.W.J.A. van Hattem LLB, F.J. van Haren, T.A.J. Heijmans, F. Hoekstra-Wittebol, R.F. van der Kallen-van der Donk, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. Muller-Laumans, B.F.C. Roovers, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, mr. C.H.A. van den Wildenberg, dr. Y. van Zaalen P. Slikker

Afwezig:

M. Claessen, E.C.M. van Diejen BSc, F.G.F. van Genugten, S.C. van Hasselt, mr. drs. N.M.C. Huijbrechts RO CIA, ing. J.N. Kieft, W.J. Plasmeijer, ir. P.K. Schuurmans, C.K.J. Visscher

Verslaglegging

I. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet allen, in de zaal en thuis, welkom bij de vergadering van de commissie Sociaal van 16 april 2025. Er is bericht van verhindering ontvangen van de leden Claessen, Van Diejen, Van Genugten, Kieft en Plasmeijer.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat er twee onderwerpen op de agenda staan. Dat zijn: - Het raadsvoorstel Financiële ondersteuning ZNTM b.v. - De Woonzorgvisie 'Fijn oud worden in de gemeente 's-Hertogenbosch' Van de heer Mees van de fractie van Leefbaar ’s-Hertogenbosch heeft hij een ordevoorstel ontvangen om de behandeling van het raadsvoorstel te verplaatsen naar een extra commissievergadering op 6 mei. Hij geeft de heer Mees het woord voor een korte toelichting. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) meldt dat het ordevoorstel wordt gedaan door Leefbaar ’s-Hertogenbosch, met steun van de fracties van De Bossche Groenen, SP, PVV, PvdD, gewoon ge-DREVEN en VOOR Den Bosch. Het theaterdossier is lijvig en politiek gevoelig en de behandeling ervan vraagt om zorgvuldigheid. Er zijn veel vragen beantwoord door de ambtelijke organisatie, die nog bestudeerd moeten worden door de fractieleden. De heer Van Silfhout (Volt) denkt dat uitstel de zorgvuldigheid van de beraadslaging niet ten goede komt, omdat er dan weinig tijd zit tussen de commissie- en de raadsvergadering en er daardoor nauwelijks gelegenheid is voor afstemming en om tot besluitvorming te komen. Daarnaast kan hij op 6 mei a.s. de commissievergadering niet bijwonen, terwijl hij wel graag het dossier wil behandelen en daarbij een voorstel wil indienen.

Mevrouw Hoekstra (PvdA) heeft begrip voor het ordevoorstel. Zij mist geen informatie om het debat vanavond te voeren, maar als de behoefte aan meer informatie zo breed gedeeld wordt, zal PvdA instemmen met het ordevoorstel. Mevrouw Korver (GroenLinks) heeft ook begrip voor uitstel, hoewel GroenLinks daar geen behoefte aan heeft. De fractie heeft geworsteld met het probleem dat Volt aangaf, maar zal desondanks voor het ordevoorstel stemmen.

1

De heer Elders (D66) sluit zich aan bij de vorige spreker. Ondanks problemen met het uitstel, zal D66 voor het ordevoorstel stemmen. De heer Van Haren (VVD) zegt dat voor de VVD hetzelfde geldt. De fractie steunt het ordevoorstel. De heer Van Hattem (PVV) steunt het ordevoorstel. Hij heeft nog nadere verdieping nodig over de juridische uitleg van de Wet open overheid en de positie van de ZNTM. Het is daarom nuttig om de behandeling van het raadsvoorstel uit te stellen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) mist geen informatie, maar steunt het ordevoorstel. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) steunt het ordevoorstel. De voorzitter concludeert dat agendapunt 6, Financiële ondersteuning ZNTM b.v., daarmee wordt doorgeschoven naar een extra vergadering, die plaatsvindt op 6 mei 2025. De agenda wordt met deze wijziging vastgesteld. 3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Sociaal van 19 maart 2025 en van 24 maart 2025 De verslagen van de commissie Sociaal van 19 maart 2025 en van 24 maart 2025 worden, zonder beraadslagingen, ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter meldt dat het voorstel is om een aantal moties en toezeggingen als afgedaan te beschouwen. Hij heeft hierover geen opmerkingen vanuit de commissie ontvangen dus hij gaat ervanuit dat de commissie hiermee kan instemmen. Het betreft: Motie 2 Onderzoek Studentensociëteit en studentenhuisvesting locatie Stadsarchief Motie 4 Buurt naar het museum - Een pilot Motie 5 Ondersteunen senioren-amateurkunstverenigingen Motie 8 Woonzorgvisie Motie 10 Meer aandacht voor cultuursensitieve zorg Motie 17 Zwemdiploma A Jongeren Motie 21 Beschikbaarheid digitale leermiddelen Motie 22 Maak alle kinderen blij steun de kinderboerderij Motie 23 Praat vandaag over morgen Motie 26 Mooi resultaat van het burgerberaad Motie 32 Toekomst van het TAP: inzicht vóór verantwoording en een besluit Toezeggingen 7 t/m 10 over het Theater aan de Parade De heer Van Silfhout (Volt) stelt voor, in samenspraak met de Partij voor de Dieren, om motie 2 aan te houden, omdat Volt nog graag het onderzoek ziet naar de mogelijkheden van een studentensociëteit. De voorzitter antwoordt dat het fijn zo zijn als dit vooraf kenbaar wordt gemaakt. Hij stelt voor om de motie nu aan te houden voor de volgende keer.

5.

Werkplanning De voorzitter vraagt aandacht voor de uitnodiging van wethouder Van der Geld aan zowel deze commissie als de commissie Omgeving voor een werkbezoek naar Antwerpen op 13 juni a.s. ten behoeve van de besluitvorming over het nieuwe Design Museum. De commissie Omgeving heeft gisteren besloten deze uitnodiging te accepteren. Hij vraagt of hij hetzelfde mag noteren voor deze commissie en concludeert dat dit het geval is. Hij vraagt of er verder nog opmerkingen zijn over de werkplanning van deze commissie en concludeert dat dit niet het geval is.

6.

Financiële ondersteuning ZNTM b.v. Dit raadsvoorstel is doorgeschoven naar de extra commissievergadering op 6 mei 2025.

2

7.

Woonzorgvisie ‘Fijn oud worden in ’s-Hertogenbosch’ De voorzitter licht toe dat het college de woonzorgvisie wenst vast te stellen met bijbehorend uitvoeringsprogramma. De raad kan daarvoor wensen en bedenkingen meegeven aan het college. Hij memoreert dat de commissie Sociaal dit onderwerp begin 2023 op de Strategische raadsagenda heeft geplaatst. De werkgroep Sociaal Domein heeft de opdracht gegeven om de invulling van het besluitvormingsproces ter hand te nemen. Werkgroep en portefeuillehouder hebben hierover verschillende malen overleg gevoerd: een mooi samenspel tussen raad en college, wat dat betreft. Dat is terug te zien in de besluitengeschiedenis van het voorliggende: de aftrap met een discussienotitie met als resultaat een heldere opdracht voor het college vanuit de raad en het eerste Bossche Burgerberaad. Op 24 maart heeft de commissie Sociaal een hearing gehouden om een aantal betrokken partijen de gelegenheid te geven hun oordeel kenbaar te maken over het eindresultaat. Het verslag van die bijeenkomst is aan de stukken toegevoegd. En vanavond is de commissie zelf aan zet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is groot voorstander van ontschotting, zoals in de woonzorgvisie wordt voorgesteld. Zorgpunten zijn de breedte van het geheel met negen uitgangspunten, veertien thema’s op de uitvoeringsagenda en vele aspecten voor de uitvoering.

Gewoon ge-DREVEN zal echter instemmen met het voorstel. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat veel punten die de VVD belangrijk vindt in de visie zijn geland en dat deze punten op veel enthousiasme kunnen rekenen vanuit de stad. Dat is belangrijk, want de samenleving is op veel punten aan zet en heeft haar eigen verantwoordelijkheden. Het is een visie die zelfredzaamheid vooropzet en waarin extra van gemeentegeld niet altijd als een oplossing wordt beschouwd. De VVD is blij met aandacht voor minder bureaucratie en betere dienstverlening bij het aanvragen en verstrekken van subsidies. Ook de voorzieningen voor mantelzorgers en de inzet op gezamenlijke woonvormen stemmen tot tevredenheid. Op twee punten overweegt de VVD een aanvulling. Deze punten werden ook in de hearing van 24 maart genoemd. De fractie zou meer aandacht willen zien voor technologie en innovatie. De VVD hoort graag of deze wens kan worden toegevoegd aan de visie. Hetzelfde geldt voor voldoende fysieke ruimten voor huisartsen en gezondheidscentra in elke wijk. Zeker bij gebiedsontwikkeling moet hier veel aandacht voor zijn. De VVD hoort graag de gedachten van de commissie en het college hierover. Mevrouw Doğan (GroenLinks) complimenteert het college en de ambtelijke organisatie met het proces, waarmee de voorliggende visie is opgesteld. Een aandachtspunt is cultuursensitieve zorg.

Het wordt beknopt genoemd in de woonzorgvisie. GroenLinks is benieuwd hoe dit in de praktijk vorm gaat krijgen. Uit landelijk onderzoek blijkt dat ouderen met een migratieachtergrond vaak tegen specifieke problemen aanlopen in de woonzorg- en welzijnssector en om passend woonzorgaanbod vragen. GroenLinks vraagt of hierover nagedacht is bij de uitwerking van de visie en hoe deze groep inwoners hierbij wordt betrokken. De fractie zou dit aspect graag expliciet willen meenemen in de monitoring. Mevrouw Muller (D66) stelt dat met de woonzorgvisie een belangrijke stap wordt gezet in de richting van ‘fijn oud worden in ’s-Hertogenbosch’. Niet alleen het resultaat, maar ook het proces verdient lof. Het burgerberaad heeft waardevolle input geleverd en het college heeft dit zorgvuldig verwerkt in de visie. D66 is blij dat er zoveel aandacht is voor de inrichting van de leefomgeving, omdat deze grote invloed heeft op de gezondheid. D66 gelooft in een zorgzame gemeenschap en is daarom blij met de aandacht voor gemeenschappelijke woonvormen. Voor de inclusieve samenleving is het goed om te zien dat er veel nultredenwoningen op de planning staan. D66 vraagt het college om deze woningen standaard rolstoeltoegankelijk te maken, zowel bij huur- als bij koopappartementen.

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) complimenteert alle burgers en organisaties in de stad die hebben bijgedragen aan de woonzorgvisie. Een visie die van iedereen is, is echter al gauw van niemand. Leefbaar ’s-Hertogenbosch adviseert de gemeente om de regierol serieus op te pakken, zodat duidelijk is wie aangesproken kan worden en waar de verantwoordelijkheden liggen. Vanuit het burgerberaad is een monitoringsgroep opgericht. Leefbaar ’s-Hertogenbosch hoort graag of deze groep voldoende doorzettingsmacht heeft binnen de gemeente. Tweejaarlijks worden het programma en de doelen geëvalueerd. Dat is verstandig, maar moet vooral gericht zijn op de vraag in hoeverre de gewenste resultaten zijn bereikt.

3

Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) verwijst naar een werkbezoek van de commissaris van de Koning aan het project Zuiderschans, waarbij zij ook aanwezig was. De Buurtbinders verdienen extra aandacht in dit project. Zij helpen hun medebewoners met kleine dingetjes, zoals een boodschap of een praatje. Dankzij hun inzet kunnen mensen langer zelfstandig blijven wonen in hun vertrouwde buurt. In wijken waarin deze rol niet vanzelf ontstaat, zou de gemeente deze actief moeten stimuleren. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) zegt dat Bosch Belang blij is met de nieuwe woonzorgvisie, waarin de motie van haar fractie, Praat vandaag over morgen, is verwerkt. Hoewel het heel verstandig is dat het burgerberaad is ingeschakeld voor het vormgeven van de visie, zou Bosch Belang graag zien dat de gemeente goed luistert naar de doelgroep, namelijk ouderen die langer thuis moeten blijven wonen en vaak in een ongeschikte woning wonen. Deze groep is niet specifiek gevraagd naar zijn woonwensen. Veel ouderen willen wel kleiner gaan wonen, maar niet tegen (veel) hogere kosten en niet in een andere buurt. Ze willen dichtbij voorzieningen wonen. Bosch Belang vraagt hoe het college deze wensen gaat meenemen. Bosch Belang is verder bezorgd over het kabinetsprogramma STOER, met name over het schrappen van eisen met betrekking tot sociale woningbouw.

Dit kan leiden tot minder mogelijkheden voor toekomstbestendig wonen. Bosch Belang zou graag in de woonzorgvisie een borging opnemen om te voorkomen dat woningen later moeten worden aangepast vanuit het WMO-budget. De heer Van Hattem (PVV) las in het plan dat er sprake is van functiewijzigingen binnen bestaand zorgvastgoed. Hij hoort graag of de bestaande zorgcomplexen hun zorgfunctie behouden. Er wordt gesproken over geclusterde woningen. De PVV zou graag zien dat hierbij ook wordt gekeken naar mogelijkheden voor de terugkeer van het klassieke verzorgingshuis in een moderne vorm: geclusterde woningen met 24-uurszorg. Ouderen moeten veilig over straat kunnen. Daarvoor is voldoende verlichting en toezicht nodig, maar ook goede parkeergelegenheid en geen deelscooters op de stoep, maar ruimte voor rolstoelen en rollators. Het college zet in op een versobering van het WMO-aanbod. Dat lijkt de PVV zeer onwenselijk als mensen langer moeten blijven thuis wonen. De fractie vraagt om hier nog eens kritisch naar te kijken. De voorzitter verzoekt de PVV om het betoog in tweede termijn voort te zetten, omdat de spreektijd voorbij is. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) stelt dat het woord 'samen' een belangrijk woord is in de woonzorgvisie. Om dingen samen te doen, moeten bewoners elkaar kennen en weten wat er bij de ander leeft.

Ontmoeten is daar een belangrijk onderdeel van dat de gemeente moet initiëren en stimuleren. Dat kan via kleinschalige evenementen in de wijk. Ook buurtkamers zijn belangrijk voor ontmoeting. De eerste wens is dus zorgen voor ontmoeting op straatniveau. Geclusterde woningen en pleegzorgplekken blijven altijd nodig. Veel bouwplannen kunnen nog niet van start, doordat ze nog moeten voldoen aan oude bestemmingsplannen. Om de doorstroming op gang te krijgen, moet de gemeente meer mogelijkheden benutten in bestaande woningen: splitsing, kamerverhuur, of kavelsplitsing maken het voor jongeren mogelijk om een woning te kopen. De regels voor mantelzorgwoningen kunnen versoepeld worden, want daarmee wordt ‘zorg dichtbij’ gerealiseerd. Voor Rosmalens Belang hoeft het niet per se een familielid te zijn die mantelzorg verleent. De voorzitter verzoekt ook Rosmalens Belang om het betoog af te ronden, omdat de spreektijd voorbij is. De heer Çifçi (PvdA) spreekt namens de PvdA zijn waardering uit voor het proces waarmee de woonzorgvisie tot stand is gekomen. De PvdA wil een woonzorgvisie voor alle Bosschenaren die in Den Bosch ouder zijn geworden. De woonzorgvisie speelt in op de vergrijzing en er is oog voor ouderen met een migratieachtergrond. De PvdA had een motie ingediend over cultuursensitieve zorg.

Dat gaat niet alleen om afkomst of taal, maar ook om de wens om in de eigen vertrouwde buurt ouder te worden.

4

De heer Van Silfhout (Volt) vindt de visie een mooie vertaling van de input uit het burgerberaad. Volt is blij met het stuk over innovatieve woonvormen. Op het gebied van technologie en digitalisering ziet Volt nog niet genoeg durf in de woonzorgvisie om het leven van ouderen te verbeteren. Een andere zorg is de zeer gedetailleerde uitvoeringsagenda; stuurt de gemeente daarmee nog wel op hoofdlijnen? Wat zijn bijvoorbeeld de doelen voor cultuursensitieve zorg? Niet duidelijk is of de doelen worden bereikt door het uitvoeren van alle punten op de uitvoeringsagenda. Volt zou liever monitoren op hoofddoelen, zodat de gemeenteraad daarover wordt geïnformeerd en kan bijsturen. Minister Keijzer wil met STOER een aantal bovenwettelijke eisen aan wonen verbieden. Dat kan grote gevolgen hebben voor de woonzorgvisie en de woonambitie van de gemeente. Volt vraagt het college om een beeld te schetsen van de consequenties. Kan de gemeente dan nog steeds haar woonzorgvisie uitvoeren? Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is heel blij dat de opvolging van het burgerberaad nu goed op papier staat. De PvdD heeft al meermaals aangegeven dat de uitkomsten uit het burgerberaad moeten worden overgenomen. De fractie heeft nog enkele vragen over de opvolging van verschillende onderdelen.

De PvdD vraagt hoe de voortgang wordt bewaakt: is voor iedereen duidelijk wanneer een doel is behaald? Wordt er gewerkt met een nulmeting en met tussendoelen? In tweede termijn zal zij nog vragen stellen over specifieke aanbevelingen vanuit het burgerberaad. Mevrouw Van Zaalen (CDA) is blij dat er een plan ligt voor wonen en zorg. Hierin staat beschreven hoe de gemeente mensen kan helpen om gezond ouder te worden in hun eigen omgeving, met of zonder zorg. Een belangrijk advies was: zorg voor meer ontmoetingsplekken. Het CDA vindt dat een goed idee. Als mensen elkaar ontmoeten, voelen ze zich minder alleen. Dat is goed voor de gezondheid en het welzijn. Mensen kunnen elkaar helpen, maar dat betekent niet dat ze voor elkaar gaan zorgen. Daar komt het CDA in tweede termijn op terug. De heer Roovers (SP) zegt dat de SP tevreden is over de woonzorgvisie, die de fractie ziet als een lakmoesproef voor het eerste Bossche burgerberaad. De uitkomsten van het burgerberaad zijn goed verwerkt in de visie, dus dat smaakt naar meer. De SP heeft enkele vragen over de visie. De gemeente stimuleert enerzijds langer thuis wonen met voldoende ondersteuning, maar vermindert tegelijkertijd de inzet van huishoudelijke hulp. De SP hoort graag hoe het college de rol van de aanbesteding in dit kader ziet en of de wethouder bereid is om te kijken naar andere werkvormen, zoals werknemerscoöperaties.

De ouderenwoningen die op de planning staan, lijken veel op de 55+-woningen die corporaties tot 2017 bouwden. Dat label werd er toen vanaf gehaald. De SP hoort graag of het wellicht verstandig is om bij het vrijkomen van appartementen opnieuw 55+-labels toe te kennen, indien de woningen geschikt zijn voor ouderen. Verder verwijst de SP naar het Zorgbuurthuis in Oss, waar corporaties en zorgaanbieders samenwerken om buurtbewoners kleinschalige zorg te verlenen. De fractie hoort graag of dergelijke initiatieven denkbaar zijn voor Den Bosch. Tot slot vraagt de SP aandacht voor ouderen die niet zo mondig zijn. Het blijft de verantwoordelijkheid van de gemeente en de zorgaanbieders dat ook zij goed geholpen worden. Reactie college Wethouder Slikker sluit zich aan bij de complimenten aan de gehele Bossche samenleving. Het was een mooi en leerzaam proces voor het college, de ambtelijke organisatie, alle stakeholders en alle leden van het burgerberaad. Nu moet de gemeente uitvoering gaan geven aan de 34 aanbevelingen. De gemeente moet minder in hokjes denken, maar wel goed zicht houden op een goede uitvoering. Om dat te kunnen doen, zijn er negen principes afgesproken met de monitorgroep. De voortgang vindt zowel plaats op basis van de individuele aanbevelingen, als op de hoofdrichtingen. De gemeente wil de regierol breder beleggen dan bij de gemeente alleen.

De opgave raakt namelijk niet alleen de gemeente, maar vele partijen. Er is tripartiteoverleg tussen gemeente, woningcorporaties en huurders. Er is overleg met alle zorgorganisaties in Den Bosch en er is via de monitorgroep overleg met de inwoners zelf. De gemeenteraad heeft als taak om te monitoren of er voldoende voortgang is.

5

De VVD en Volt vroegen naar het gebruik van technologie. Hij is het ermee eens dat dit aspect scherper mag worden aangezet. Er zijn al goede initiatieven en pilots. Bij de opvolger van de Datadagen in mei staat ‘slim samen oud worden’ centraal. Het college is al bezig om met zorgen welzijnspartijen en woningcorporaties samen te kijken om domotica en technologie beter te verankeren. Diverse partijen vroegen aandacht voor een cultuursensitieve aanpak. Daar wordt al hard aan gewerkt. Zo is er onder ander overleg met de Orhan Gazi moskee. De voorzitter vraagt de wethouder om zijn betoog af te ronden. Wethouder Slikker antwoordt dat hij nog veel onbeantwoorde vragen heeft liggen. De voorzitter benadrukt dat zijn spreektijd voorbij is. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder nog op de andere vragen kan ingaan. De voorzitter geeft hem gelegenheid om de vragen te beantwoorden. Wethouder Slikker antwoordt dat het niet wenselijk is om alle geplande nultredenwoningen rolstoeltoegankelijk te maken. Daarvoor is veel extra ruimte voor nodig, wat leidt tot hogere kosten. Het is geen efficiënte inzet van middelen, aangezien slechts 1 op de 100 mensen ooit in een rolstoel terechtkomt. Bij zorggeclusterd vastgoed wordt ervoor gezorgd dat de woningen geschikt zijn voor ouderen en verzorging. Indien nodig kan een woning worden aangepast.

De Buurtbinders zijn belangrijk bij de Zuiderschans, maar ze werken ook op diverse andere plekken. Een op de zeven mensen werkt in de zorg. In de toekomst moet dat een op de vier zijn, als de ouderenzorg op dezelfde manier georganiseerd blijft worden. Dat is niet haalbaar qua bemensing. Daarom moet er meer zorgzaamheid in de wijk worden georganiseerd, met geclusterde zorg en Volledig Pakket Thuis (VPT) op het moment dat dit nodig is. Met de inzet van VPT ontvangt de bewoner in zijn eigen huis dezelfde zorg als in het klassieke verzorgingshuis. De inzet van huishoudelijke hulp is teruggebracht naar eens per twee weken om ervoor te zorgen dat iedereen deze hulp kan krijgen. Het is niet bedoeld als kostenbesparing, maar ingegeven door de schaarste, waardoor wachtlijsten oplopen. De heer Van Silfhout (Volt) vond het doel voor cultuursensitieve zorg onduidelijk in de visie, terwijl er wel maatregelen worden genoemd die de gemeente gaat uitvoeren. Dat geldt voor meer principes in de woonzorgvisie. Volt vraagt hoe de gemeente gaat sturen op de doelen. Wethouder Slikker antwoordt dat de visie niet concreet kan zijn op alle 34 aanbevelingen. De gemeente gaat actief werken aan cultuursensitieve zorg in de wijken, maar het resultaat zal per buurt heel verschillend zijn. De commissie moet kunnen vragen wat de gemeente doet aan cultuursensitieve zorg in Hambaken of in Nuland.

Die vragen kan het college nu al deels beantwoorden, maar de ambities in de woonzorgvisie worden nog verder uitgewerkt. De heer Van Silfhout (Volt) bedoelde juist dat er op een wat abstracter niveau gemonitord moet worden of de vooraf gestelde doelen behaald worden. Wethouder Slikker hoopt deze informatie op te halen uit de samenleving. Hiervoor zijn volgens hem geen strikte monitorinstrumenten nodig. De gemeente moet een vinger aan de pols houden met zorg- en welzijnspartners en inwoners. Mevrouw Van Zaalen (CDA) merkt op dat de motie over cultuursensitieve zorg van de lijst van openstaande moties is afgehaald, omdat deze verwerkt is in de woonzorgvisie. Toch lijkt het alsof cultuursensitieve zorg wordt beperkt tot taalproblemen en religie. Ze vraagt de wethouder of het duidelijk was dat het in de motie veel verdergaat. Wethouder Slikker antwoordt dat de motie over de volle breedte gaat. De cultuur in Nuland is ook anders dan in het centrum van Den Bosch of in de Gestelse buurt.

6

De heer Van Hattem (PVV) heeft moeite met het voorstel dat de gemeente gaat samenwerken met moskeeën. Hij vraagt wat daar precies de bedoeling van is en wat de kaders daarbij zijn: welke organisaties worden geselecteerd en onder welke voorwaarden wordt er samengewerkt? Wethouder Slikker legt uit dat kerken en moskeeën een sociale functie hebben. Er worden dus sociale activiteiten gefaciliteerd. Als die verbonden zijn met de gemeentelijke basisondersteuning, met welzijnswerk, huisartsenzorg en verpleeghuiszorg, dan komen mensen in beeld die de gemeente anders niet in beeld zou krijgen. Daarin wordt samen opgetrokken. De heer Van Hattem (PVV) stelt dat bijvoorbeeld de Orhan Gazi moskee rechtstreeks valt onder het Turkse ministerie voor religieuze zaken. De PVV heeft er moeite mee dat met dergelijke organisaties wordt samengewerkt en vraagt hoe de wethouder rekening houdt met zulke organisatorische aspecten. Wethouder Slikker antwoordt dat het buurtcentrum Orhan Gazi niet rechtstreeks onder premier Erdoğan valt. Hij herkent zich niet in de geschetste problemen en werkt graag met deze organisatie samen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) had gevraagd naar het programma STOER in relatie tot de vrees dat de WMO-kosten hierdoor gaan stijgen. Wethouder Slikker antwoordt dat nog niet duidelijk is welke eisen als bovenwettelijk gedefinieerd gaan worden.

Het bovenwettelijk verklaren betekent bovendien niet automatisch dat het gemeentelijke beleid erdoor wijzigt. In Den Bosch wordt bijvoorbeeld afgesproken dat bij elke grote gebiedsontwikkeling gemeenschappelijk wonen mogelijk wordt gemaakt. Dat is geen wettelijke vereiste, maar de gemeente doet dit omdat ze het wil. De gemeente baseert zich dus niet alleen maar op landelijke kaders, maar zet een plus erop als de gemeente van mening is dat het goed is voor de Bossche samenleving. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat het erop lijkt dat minister Keijzer de gemeenten gaat verbieden om deze ruimte te gebruiken. Daar zit de zorg van Volt. Wethouder Slikker heeft nog geen signalen ontvangen dat zaken onmogelijk worden gemaakt. Bouwend Nederland verzet zich ook tegen de plannen, omdat men op basis van de lokale maatschappelijke vraag wil kunnen schakelen. Vooralsnog is hij niet bezorgd dat het programma STOER gaat botsen met de woonzorgvisie. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt het nog niet duidelijk hoe gemonitord gaat worden in hoeverre de doelen bereikt worden. Als voorbeeld noemt ze de aanbeveling voor meer bankjes en openbare toiletten. In de woonzorgvisie staat alleen dat de mogelijkheden hiertoe worden onderzocht.

Wat mogen de gemeenteraad en het burgerberaad hiervan verwachten? Wethouder Slikker legt uit dat bij het herinrichten van straten meteen wordt gekeken of er voldoende bankjes op strategische plekken staan. Op de looproute vanuit de omliggende wijken naar de markt in de stad moeten rustpunten zijn en liefst ook een openbaar toilet. Daar mag de raad het college op aanspreken. Het is echter niet mogelijk om overal in de hele gemeente meteen bankjes te plaatsen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt hoe het college de raad op de hoogte stelt van de uitvoering. Wethouder Slikker antwoordt dat eens per twee jaar een nieuw uitvoeringsprogramma wordt opgesteld. Dan wordt teruggekeken op het resultaat tot dan toe en wordt dit gerapporteerd aan de raad. De heer Van Haren (VVD) vraagt de visie van de wethouder op de bijdrage tijdens de hearing over fysieke huisartsenzorg en gezondheidscentra in gebiedsontwikkeling. Wethouder Slikker was bij zijn aantreden als wethouder verbaasd dat er geen samenwerkingsagenda was tussen de huisartsen en de gemeente. De zorg was daardoor zeer gefragmenteerd. Afgelopen jaar is de samenwerking sterk geïntensiveerd. Daar wordt ook het

7

vastgoed bij betrokken. Bij gebiedsontwikkeling heeft de gemeente in kaart hoe groot de populatie voor een huisarts is, zodat het programma hierop afgestemd kan worden. De heer Van Haren (VVD) vraagt of dit ook voldoende in de woonzorgvisie is opgenomen. Wethouder Slikker heeft het beeld dat de huisartsenzorg in ’s-Hertogenbosch momenteel goed georganiseerd is. De gemeente moet wel een vinger aan de pols om ervoor te zorgen dat deze ook op langere termijn op orde blijft. De heer Roovers (SP) had gevraagd hoe wordt gekeken naar de rol van aanbesteding voor huishoudelijke hulp en of het voorbeeld van Zutphen, met werknemerscoöperaties, kan worden overgenomen. Wethouder Slikker is van mening dat de instellingen die huishoudelijke hulpen in dienst hebben prima voldoen. Het voorbeeld van Zutphen kent hij niet. De komende jaren moet de gemeente goed in contact blijven met de huishoudelijke hulpen, om ervoor te zorgen dat zij hun werk met plezier blijven doen. Mevrouw Doğan (GroenLinks) had gevraagd hoe ouderen met een migratieachtergrond worden betrokken bij de uitvoering van de woonzorgvisie. Alleen via het sociaal-cultureel centrum of via de moskee is immers niet voldoende. Wethouder Slikker antwoordt dat er bij het opstellen van de woonzorgvisie contact is geweest met tal van maatschappelijke stakeholders. Ook in de uitvoering zal dat gebeuren.

De komende jaren zal er bovendien steeds meer gebiedsgericht worden gewerkt, waardoor het contact met inwoners versterkt wordt. De heer Van Hattem (PVV) had nog gevraagd of de veiligheid op straat ook een onderdeel is van de woonzorgvisie. Zo niet, dan overweegt hij een motie in te dienen hierover. Wethouder Slikker antwoordt dat in de visie staat dat ouderen zich goed en veilig op straat moeten kunnen begeven. Het parkeren van deelscooters op het trottoir wordt door het college niet als de belangrijkste belemmering hiervoor gezien. De voorzitter geeft de commissie de gelegenheid voor de tweede termijn. Tweede termijn Mevrouw Van Zaalen (CDA) benadrukt dat contact met buurtbewoners niet automatisch betekent dat mensen voor elkaar gaan zorgen. Daar is meer voor nodig, namelijk dat men fit is, dichtbij woont en een band heeft met degene die hulp nodig heeft. Sommige mensen vinden het bovendien lastig om hulp te vragen. De gemeente moet daarom blijven uitproberen wat er werkt door te kijken hoe inwoners, zorgorganisaties, buurtteams en de gemeente goed kunnen samenwerken. Daarvoor zijn ontmoetingsplekken nodig, die meer zijn dan een gebouw of een plein. Er moeten activiteiten worden georganiseerd door vrijwilligers en er moet budget zijn.

Hoe zorgt de gemeente dat de ontmoetingsplekken gaan zorgen voor onderling contact? Worden er afspraken gemaakt wie activiteiten gaat organiseren? Wat is de visie op de inzet van vrijwilligers? Is al bekend hoeveel geld er nodig is? Hoeveel wil de gemeente hierin investeren? Mevrouw Muller (D66) komt terug op het levensloopbestendig maken van nultredenwoningen. Ze bedoelde niet dat alle appartementen rolstoelgeschikt moeten zijn. Volgens de rijksdoelstelling moeten tot 2030 in Den Bosch 1870 woningen voor ouderen worden gebouwd. D66 vraagt of deze woningen, of een deel daarvan, rolstoelgeschikt gemaakt kunnen worden. 10%-15% van de ouderen komt in een rolstoel. Bij nieuwbouw zijn de meerkosten om een woning rolstoeltoegankelijk te maken, beperkt. De heer Van Haren (VVD) vraagt aan mevrouw Muller of in het Bouwbesluit niet voldoende regels zijn opgenomen om woningen levensloopbestendig te maken. Mevrouw Muller (D66) antwoordt dat de geplande nultredenwoningen rollator-geschikt zijn, maar niet rolstoel-geschikt. D66 zou ze liever meteen rolstoelgeschikt maken.

8

Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) stelt dat technologie een belangrijke bijdrage kan leveren aan de zorg. Domotica is fijn, maar men moet er wel mee kunnen omgaan en dat is lastig voor ouderen of mensen die dementeren. Rosmalens Belang raadt af om bij nieuwbouw standaard allerlei domotica in te bouwen, maar laat het liever van de wensen van de inwoner afhangen. Vaak schaffen mensen het dan zelf aan en hoeft de gemeente er niet voor te zorgen. Openbaar vervoer is niet overal toegankelijk. De seniorenbus en buurtbus zijn daarom belangrijke alternatieven. Een andere wens is openbare invalidentoiletten op strategische plekken. Rosmalens Belang wenst verder dat in alle wijken initiatieven worden ontwikkeld voor Buurtbinders. Qua bureaucratie kan er nog veel verbeterd worden. Niet alleen tussen gemeente en inwoners, maar ook tussen huisartsen en andere zorgverleners. De gebiedsaanpak die in West wordt gestart, spreekt Rosmalens Belang aan. Als iemand echter bepaalde zorg nodig heeft, moet de weg daarnaartoe duidelijk en eenvoudig zijn. Daaraan kan de gemeente nog veel verbeteren. De heer Van Silfhout (Volt) zou graag zien dat er meer wordt gedaan om domotica te introduceren. Volt zal samen met de VVD een voorstel hiervoor doen. Volt is blij dat de wethouder de zorgen heeft weggenomen over de consequenties van het programma STOER.

De fractie blijft zich wel zorgen maken over het vastgoedoverleg en zal dit onderwerp blijven agenderen. Volt wil over twee jaar graag meer inzicht in het behaalde resultaat: waar staat de gemeente bij het vaststellen van de visie, waar staat ze over twee jaar en wanneer is het programma volledig uitgevoerd? Voor wonen zijn de doelen heel concreet uitgewerkt, maar voor de zachtere kant van de visie is het onduidelijker wat de doelen zijn en in hoeverre die bereikt worden. Het voornemen van het college is om alleen op de uitvoering te sturen en dat vindt Volt onvoldoende. Een lerend principe kan de juiste weg zijn, maar de fractie wil dan wel zien wat de oorspronkelijke ambitie was, in hoeverre die bereikt is en hoe en waarom deze tussentijds wordt aangepast. De heer Van Haren (VVD) had veel argumenten om positief te zijn over de woonzorgvisie. De VVD is ook blij dat de commissie het voorstel serieus bespreekt. Het blijft de taak van de gemeenteraad om collegevoorstellen kritisch te bespreken, ook al zijn ze in dit geval opgesteld op basis van de input uit het burgerberaad. Over digitalisering, technologie en digitale vaardigheid zal de VVD met Volt een motie indienen in de gemeenteraadsvergadering van 7 mei. De heer Çifçi (PvdA) merkt dat veel ouderen het lastig vinden om hun weg te vinden in het systeem.

De gemeente wordt vaak als complex ervaren en informatie is niet duidelijk of komt niet op de juiste plek aan. Laagdrempelige communicatie, in begrijpelijke taal, is daarom van groot belang. De informatie moet aangeboden worden via vertrouwde plekken, zoals sportverenigingen, zorginstellingen, kerken of moskeeën. De PvdA omarmt de nieuwe manier van werken die in de visie wordt voorgesteld: meer samenwerken en het versterken van wat mensen zelf al doen. Mantelzorgers spelen daarbij een grote rol, maar zij hebben het soms zwaar. Door tijdig te signaleren dat de druk oploopt, kan de gemeente op tijd bijspringen. Een actieve vol van de gemeente is hiervoor noodzakelijk. Met de motie over cultuursensitieve zorg wordt gesteld dat mensen pas goed ondersteund kunnen worden als hun leefwereld wordt begrepen. Dat kan gaan om de taal en culturele achtergrond, maar ook om de wens om in een dorpse of stadse omgeving te blijven wonen. PvdA vraagt tot slot het college om scherp te blijven op de uitvoering, zodat ouderen in alle wijken van Den Bosch zich gezien en gesteund voelen. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) zou graag zien dat Buurtbinders gemeentebreed in elke wijk worden ingezet. Niet alleen in woon-zorgcomplexen, maar ook in grote appartementencomplexen zouden mensen moeten weten dat er een Buurtbinder beschikbaar is.

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt of VOOR Den Bosch bekend is met het sociale benaderingsteam. Er wordt al van alles opgezet in de wijken om mensen thuis ondersteuning te bieden en gebruik te maken van netwerken. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is daarvan op de hoogte, maar verwacht dat Buurtbinders daar nog iets aan kunnen toevoegen.

9

De heer Van Hattem (PVV) heeft nog enkele bedenkingen en wensen bij de woonzorgvisie. Een bedenking betreft de cultuursensitieve zorg. Er wordt expliciet gesproken over multiculturele ontmoetingsplekken. Hij is verbaasd dat de wethouder niet op de hoogte is van de achtergrond van Orhan Gazi en vindt ten principale dat de gemeente niet moet samenwerken met een dergelijke organisatie. Voor de huisartsenzorg pleit de PVV voor voldoende betaalbare ruimten en locaties voor huisartsen. In sommige wijken hebben de huisartsen ruimtegebrek en lukt het niet om een geschikte nieuwe locatie te vinden. De provincie Noord-Brabant is voornemens te investeren in woon-zorgvastgoed. De PVV hoort graag of het college daarvan op de hoogte is en of hieraan wordt meegedaan. De heer Van Haren (VVD) vraagt wat de provincie bedoelt met woon-zorgvastgoed. Gaat dat over huisartsenpraktijken en gezondheidscentra? De heer Van Hattem (PVV) antwoordt dat het met name gaat om (geclusterde) ouderenwoningen. In eerste termijn had hij gevraagd of de geplande geclusterde woningen kunnen worden opgewaardeerd tot een soort verzorgingshuis met 24-uurszorg. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft in eerste termijn vragen gesteld over de opvolging van drie specifieke aanbevelingen van het burgerberaad. Het is de PvdD niet duidelijk of deze aanbevelingen volledig overgenomen en uitgevoerd worden.

Het gaat om aanbeveling 8.1., gezonde leefomgeving; aanbeveling 8.3. omgeving inrichten om mensen uit te nodigen om gezond te leven; en aanbeveling 11.1, ‘wij willen Bossche ontmoetingsresorts ontwikkelen, BOR’. Wat mag de raad nu van het college verwachten qua uitvoering? De voorzitter geeft het college de gelegenheid om te reageren op de tweede termijn. Wethouder Slikker is het ermee eens dat op ontmoetingsplekken activiteiten georganiseerd moeten worden om mensen ernaartoe te trekken. De gemeente moet samen met de wijkbewoners zorgen voor de programmering, zodat deze aansluit bij de behoefte van de buurt. In Nuland en Vinkel zal dat anders zijn dan in de Gestelse buurt. Op sommige plekken zal er een beheerder nodig zijn, terwijl elders buurtbewoners zelf voor de ontmoetingsplek kunnen zorgen. Dit wordt bedoeld met de Bossche ontmoetingsresorts (BOR). D66 vroeg naar de rolstoelgeschikte woningen. Er worden geen 1870 nultredenwoningen gebouwd, maar ruim 8000. Daarvan zijn ruim 400 zorggeschikte woningen, te realiseren tot 2030. Deze zullen allemaal rolstoel-geschikt zijn. Mevrouw Muller (D66) bedoelde niet dat de hele woning aangepast moet worden, maar dat men wel met een rolstoel in de woning kan wonen. Wethouder Slikker legt het verschil uit tussen rolstoelgeschikte en rolstoeltoegankelijke woningen. Elke nultredenwoning is rolstoeltoegankelijk.

Een rolstoelgeschikte woning is echter veel verder aangepast. Opgemerkt werd dat de gemeente zo complex georganiseerd is. Door gebiedsgericht te gaan werken, moet het voor de inwoners eenvoudiger worden, maar dat vraagt om een grote omslag. Volt merkte op dat op de doelen voor de zachte aspecten niet duidelijk zijn. Die zijn ook moeilijk te omschrijven. De negen leidende principes helpen echter wel om het beleid te sturen. Als er bijvoorbeeld nultredenwoningen worden gebouwd, wordt meteen onderzocht wat dit betekent voor ontmoetingsruimten. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het college over twee jaar inzicht kan geven in de resultaten die de negen leidende principes hebben gehad. Volt zou dan graag een overzicht zien: wat is er gedaan, wat is de stand van zaken en wat moet er nog gebeuren? Wethouder Slikker antwoordt dat er niet alleen wordt gerapporteerd op de 34 aanbevelingen, maar juist ook op de grotere beweging, die te vinden is in de negen principes. De PVV vroeg naar locaties voor de huisartsenzorg en gaf Zuiderhoed als voorbeeld. Voor die locatie is de gemeente in overleg met de huisartsen. Een probleem is dat huisartsen commerciële

10

tarieven moeten betalen voor hun vastgoed. Daardoor kunnen zij alleen praktijkruimte betalen voor het huidige aantal patiënten, ook als zij weten dat dit aantal snel zal uitbreiden. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of er al vorderingen zijn in de gesprekken met Zuiderhoed. Hij weet dat er diverse malen vastgoed is vrijgekomen, maar dat de huisartsenpraktijk daar niet naartoe verhuisd is. Wethouder Slikker antwoordt dat er geen locatie beschikbaar is geweest die de huisartsenpost graag wilde hebben. Op de exacte stand van zaken komt hij schriftelijk terug. VOOR Den Bosch vroeg om een Buurtbinder in elke wijk. De Buurtbinder is een betaalde functie: iemand krijgt een woning, mits hij zich een aantal dagdelen per week beschikbaar stelt voor de buurt. Op sommige plekken is dit een goede oplossing, met name rondom woon-zorgcomplexen voor ouderen. Op andere plekken zou de samenleving deze rol moeten oppakken. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) bedoelde niet de Buurtbinder als betaalde functie, maar als concept in buurten en appartementencomplexen. Wethouder Slikker antwoordt dat een dergelijk concept al wordt opgepakt door de welzijnsorganisatie: een buurtnetwerk van mensen die iets voor elkaar willen doen. Via Whatsapp kan vraag en aanbod worden uitgewisseld. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt nogmaals naar het overnemen van aanbevelingen 8.1, 8.3 en 11.1.

Wethouder Slikker antwoordt dat de gemeente in het kader van aanbeveling 8.1. communiceert over de nadelen van houtstook. In het programma ‘Samen gezond’ is aanbeveling 8.3. over gezond eten en leven opgenomen. Aanbeveling 11.1 over gebiedsontwikkeling is ook overgenomen. Elk gebied vraagt echter om andere voorzieningen, dus er is geen standaardmodel. De gemeente zorgt ervoor dat bij nieuwe ontwikkelingen de voorzieningen worden gerealiseerd die nodig zijn voor. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat aanbeveling 11.1. vooral ging over het clusteren van voorzieningen. Ze vraagt of daar ook rekening mee wordt gehouden in de gebiedsontwikkeling. Wethouder Slikker antwoordt dat ze waar mogelijk bij elkaar worden gerealiseerd. Mevrouw Van Zaalen (CDA) wil nog een compliment toevoegen aan de eerder gemaakte complimenten over het proces en de input van het burgerberaad. Den Bosch mag trots zijn op de goede samenwerking die de gemeente heeft met huisartsen en paramedici. De voorzitter vraagt de commissie Sociaal of zij kan instemmen met de woonzorgvisie ‘Fijn oud worden in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Hoe gaan we hier samen voor zorgen?’ Mevrouw Muller (D66) zal positief adviseren over het voorstel. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) adviseert ook positief over het voorstel.

Mevrouw Van Zaalen (CDA) verwacht dat het CDA zal instemmen met het voorstel en ziet uit naar de uitwerking van het plan voor ontmoetingsplekken. De heer Çifçi (PvdA) zal ook instemmen met het voorstel. De heer Van Silfhout (Volt) is voornemens een motie in te dienen met de VVD over technologie. Volt zal nog bepalen hoe ze het monitoren van de negen principes in de raadsvergadering wil bespreken. Mevrouw Doğan (GroenLinks) heeft geen wensen of bedenkingen en is benieuwd naar de moties. De heer Van Hattem (PVV) heeft nog enkele bedenkingen die hij in moties wil vervatten. Dat betreft: toezicht in de nacht bij woon-zorgcomplexen, aandacht voor veiligheid op straat en

11

voldoende parkeergelegenheid, zijn bedenkingen over cultuursensitieve zorg en eventueel nog over de verschraling van huishoudelijke hulp. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) heeft geen wensen of bedenkingen. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wil het voorstel nog bespreken in de fractie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het een goed voorstel. Wel overweegt hij moties over het plaatsen van een openbaar toilet en over de betaalbaarheid van buurthuizen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft geen expliciete wensen en bedenkingen, mits aanbeveling 8.3. is opgenomen in het programma ‘Samen gezond’. Daarvoor zal zij de raadsinformatiebrief nog checken. De heer Van Haren (VVD) kondigt een motie aan over technologie, digitalisering en digitale vaardigheid. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft geen wensen of bedenkingen op de inhoud en is benieuwd welke voorstellen andere partijen nog gaan doen. Het commissieadvies is dit als B-stuk (licht bespreekstuk) te agenderen voor de raadsvergadering. 8.

Rondvraag en sluiting Er zijn geen vragen ingediend voor de rondvraag. De voorzitter deelt mee dat er een extra commissievergadering plaatsvindt op 6 mei 2025. De volgende reguliere commissievergadering is op 18 juni 2025. Hij bedankt iedereen voor de aanwezigheid en inbreng, wenst allen een prettige avond en sluit de vergadering om 20.38 uur.

12