Verslag Commissie Sociaal 03.11.2025

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

3 november 2025 Raadzaal J.J.M. Gersjes drs. E.A.A. Kerkhoff N.H. Burg, M. Claessen, J.J.E.L. van Creij, S.J.A. Elders BA, A.W.J.A. van Hattem LLB, F.J. van Haren, F. Hoekstra-Wittebol, R.F. van der Kallen-van der Donk, J.M. Klerks, M.A.J.T. Korvervan Weegberg, W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, ir. V.P.T. MullerLaumans, M.C.J.M. Ploegmakers, E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, C.K.J. Visscher, mr. C.H.A. van den Wildenberg M. Craste bc, R.J.J. Geers, P. Slikker, mr. M.A.B. van der Sloot, R. Vermin

Afwezig:

O. Çifçi, mr. Y. Doǧan, S.C. van Hasselt, T.A.J. Heijmans, L. Holterman, B.B.G.M. van den Hoven, W.J. Plasmeijer

Verslaglegging

I. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet allen, in de zaal en thuis, welkom bij de vergadering van de commissie Sociaal van 3 november 2025. Nieuw in de commissie is de heer Ploegmakers. Hij vervangt mevrouw Mous en de heer Van Genugten, die beiden niet meer actief zijn in deze commissie. Er is bericht van verhindering ontvangen van de leden Doǧan, Plasmeijer, Çifçi en Van der Hoven.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Sociaal van 24 september 2025 Het verslag van de commissie Sociaal van 24 september 2025 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter meldt dat dat de heer Elders een verzoek heeft ingediend om motie 8 op de lijst te laten staan en geeft hem het woord. De heer Elders memoreert dat de raad heeft uitgesproken om de nacht weer tot leven te wekken door middel van het opstellen van een nachtvisie. Hij zou graag willen dat de raad eerst wordt geïnformeerd over de concrete maatregelen van de gemeente om het nachtleven en de nachtcultuur een impuls te geven. De voorzitter concludeert dat de commissie hiermee kan instemmen en dat de motie vooralsnog blijft staan. De overige voorstellen zijn voor de commissie akkoord. De heer Mees vraagt naar aanleiding van toezegging 8 of de GGD al iets heeft opgeleverd en zo niet, wanneer de raad dat dan kan verwachten. De voorzitter verwijst voor het antwoord op deze vraag naar het college.

5.

Werkplanning Er zijn geen opmerkingen over de werkplanning.

1

6.

Conceptbegroting 2026 De voorzitter geeft een korte toelichting op de werkwijze en geeft Rosmalens Belang als eerste het woord. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) stelt dat er een mooie begroting voorligt. Rosmalens Belang zal zich vanavond vooral uitspreken over sport en beweging, omdat een groep buiten de boot lijkt te vallen, terwijl sport voor iedereen belangrijk is. De motie "Iedereen moet mee kunnen sporten" heeft geleid tot een pilot om mensen met diverse aandoeningen aan het sporten te krijgen. Hoewel de resultaten van de pilot waardevol zijn, is er in de begroting geen geld gereserveerd voor het voortzetten van het project. Rosmalens Belang vraagt om middelen te reserveren voor het voortzetten van de pilot. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt wat de resultaten van de pilot zijn. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) antwoordt dat een flink aantal kinderen door de pilot is gaan sporten. Rosmalens Belang is ook bezorgd over het aantal sportzalen. Verenigingen kunnen te weinig uren een zaal huren en bovendien versnipperd over de week. De fractie zou willen kijken naar slimme koppelingen, zoals in Nuland. Daar komt veel nieuwbouw, dus dat is een goed moment om de sportzaal te upgraden tot een volwaardige sportfaciliteit.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) verwijst naar een motie om die sportzaal te realiseren en vraagt of Rosmalens Belang geen vertrouwen heeft in het college dat het de opdracht uitvoert. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) antwoordt dat nog niet bekend is of het een nieuwe gymzaal gaat worden of een volwaardige sporthal. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het goed dat gepleit wordt voor meer sportzalen, maar vraagt hoe de kosten hiervoor gedekt gaan worden. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) zou samen met gemeente Oss willen kijken naar (financiële) mogelijkheden in de grensstreek want op diverse plaatsen is er behoefte aan betere sportfaciliteiten. Bij de bouw van nieuwe scholen wordt gekeken naar de behoefte van bewegingsonderwijs, maar om toekomstgericht te zijn, kan beter onderzocht worden hoe deze accommodaties ook buiten schooltijd ingezet kunnen worden. Rosmalens Belang vraagt of het college bereid is om bij de nieuwbouw van de Hoogakker in Nuland te onderzoeken of de gymzaal kan worden opgewaardeerd tot sportzaal, inclusief de financiële gevolgen. Kan daarbij gekeken worden naar een passende verhuurconstructie voor verenigingen uit de omliggende dorpen, zodat de zaal optimaal benut wordt? Rosmalens Belang sprak eerder over Stadion De Vliert.

Het onderzoek naar de toekomstmogelijkheden van het stadion duurt tot eind 2026, terwijl de veiligheid van bepaalde delen nu al zorgen baart. Kan het onderzoek versneld worden uitgevoerd, zodat er duidelijkheid komt over de plannen en de veiligheid van het stadion. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of Rosmalens Belang bij de begrotingsbehandeling in de raad met een voorstel komt om budget in te zetten voor deze plannen? Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) antwoordt dat de fractie dat inderdaad gaat bespreken. Een ander belangrijk onderwerp is de gezinsadvocaat. De fractie heeft gehoord over een casus, waarin een moeder haar kind weghield bij de vader. Na inzet van de gezinsadvocaat werd de rechtszaak hierover stopgezet en startte het traject. Dat verliep goed, totdat de vader zijn medewerking stopzette en de gezinsadvocaat moest vertrekken. Wat doet de gemeente in zo’n geval? Kan de cliënt alsnog op ondersteuning van de gemeente rekenen? Een derde onderwerp is de bibliotheekvoorziening. Enkele weken geleden hebben diverse raadsfracties gesproken over de mogelijkheden om een bibliotheek in Nuland te vestigen. Besloten werd om het onderzoek van Huis73 af te wachten en dan eventueel een discussienotitie op te stellen. Rosmalens Belang wil graag dat de gemeente integraal beleid voert dat voor alle

2

wijken en dorpen geldt. De fractie vraagt wanneer het onderzoek van Huis73 wordt afgerond en of er een raadsinformatiebrief komt over de uitkomsten. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) sluit zich aan bij het betoog van Rosmalens Belang over de bibliotheek en begint zijn eigen bijdrage met "gelijke kansen". Op drie scholen in Den Bosch wordt voorzien in een ontbijt, terwijl de bedoeling van het Nationaal Schoolontbijt is dat leerlingen thuis ontbijtproducten krijgen geleverd. Dat ontlast de scholen van zorg, het hele gezin profiteert ervan en het voorkomt stigmatisering. Gewoon ge-DREVEN vraagt het college om de behoefte hiertoe te polsen. Van de voedselbank ontving de fractie berichten dat de voedselvoorziening niet goed verloopt en dat er bestuurlijke problemen zijn. Gewoon ge-DREVEN vraagt het college of het zich kan inspannen om de situatie te verbeteren. Tot slot waarschuwt gewoon ge-DREVEN voor het rondpompen van geld door instanties subsidie te verlenen en vervolgens weer allerlei bijdragen te innen. De heer Van Haren (VVD) benadrukt de goede financiële positie van de gemeente. In andere gemeenten is het sociaal domein vaak de oorzaak van financiële problemen, waardoor de klappen vaak vallen bij sport, cultuur en armoedebestrijding. Onder de motorkap van Den Bosch is echter ook nog wat te verbeteren.

Met de compensatie van het rijk en de gemeentelijke buffers lijkt het probleem van de jeugdzorg opgelost, maar er wordt nog altijd te veel geld uitgegeven, waardoor er vanaf 2028 een financieel probleem wordt verwacht. Er is meer ondersteuning in het onderwijs en in gezinnen nodig om jeugdzorg te voorkomen. Ook moeten er minder soorten jeugdhulpproducten komen. Mevrouw Visscher (SP) vraagt of er volgens de VVD veel oneigenlijk gebruikgemaakt wordt van jeugdzorg. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat er veel ouders zijn met problemen, die buiten de Jeugdwet opgelost kunnen worden. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de VVD vindt dat er geld op een verkeerde manier wordt uitgegeven. Heeft de VVD ideeën hoe dit beter kan? Hij verwijst naar een gemeente die geld overhield van het jeugdbudget. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat de VVD op dezelfde lijn zit als het college: zorgkosten in jeugdzorg moeten zoveel mogelijk voorkomen worden door effectieve alternatieven aan te bieden. De VVD hoort graag hoe het college bezig is met de reikwijdte van de Jeugdwet vanuit de hervormingsagenda en hoe het staat met dat gesprek. De begroting 2026 is de laatste van dit college, dus dat nodigt uit om terug te kijken. De commissie Sociaal heeft veel ambitieuze plannen vastgesteld.

Tijdens werkbezoeken en bij het bespreken van initiatieven in het sociaal domein worden echter nog veel dezelfde zorgen geuit als vier jaar geleden. Wat hebben alle plannen veranderd aan de wijken en dorpen? Maakt de gemeente niet te veel plannen, waardoor er juist te weinig bereikt wordt? De heer Elders (D66) vraagt of er concrete zaken zijn waarvan de VVD nu zegt dat het college die niet had hoeven doen. De heer Van Haren (VVD) stelt dat dit niet het punt is. De gemeente heeft veel beleid, maar alle onderzoeken en rapporten leiden nog niet tot het gewenste effect. De VVD heeft voor alle plannen gestemd, omdat ze op zich een goed idee waren. Nu lijkt het echter of alles bij elkaar misschien wat te veel is geweest en vraagt de fractie zich af of de gemeente niet meer gebiedsgericht aan de slag had moeten gaan. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt welk antwoord de VVD van het college verwacht op deze vraag. De heer Van Haren (VVD) laat het college graag de vraag zelf beantwoorden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt wat voor ondersteuning de maatschappelijke partners volgens de VVD nodig hebben om verder te komen.

3

De heer Van Haren (VVD) denkt dat er meer daadkracht nodig is. Er zijn veel plannen en ideeën, maar daar blijft het een beetje hangen. Er wordt te weinig gebruikgemaakt van de kracht van maatschappelijke partners om zaken aan te pakken en te verbeteren. Hij hoort te vaak dat partijen zich sterk inzetten, maar elk halfjaar moeten uitleggen wat ze doen omdat gemeenteambtenaren vanuit een ander programma of beleidsterrein opereren. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of het niet gewoon goedkope retoriek is richting de gemeenteraadsverkiezingen, want de VVD heeft wel altijd met de plannen ingestemd. De heer Van Haren (VVD) denkt dat het college de plannen met de beste intentie heeft opgesteld en dat de gemeenteraad met de beste intentie ermee heeft ingestemd. Dat betekent echter niet dat er niet eens kritisch gekeken mag worden wat het resultaat ervan is geweest in de samenleving. De VVD is ook op veel zaken trots. In 2019 heeft de fractie voor het eerst zorgfraude aan de orde gesteld. Dat heeft ertoe geleid dat het afgelopen jaar toezicht en handhaving op zorgpartners is versterkt. De gemeente is met haar aanpak een koploper geworden op dit terrein. De VVD is trots op het werk van Weener XL, want in Den Bosch zitten veel minder mensen in de bijstand. Begin mei werd besloten over het Theater aan de Parade, maar daarna heeft de commissie niets meer gehoord.

De VVD is benieuwd naar de stand van zaken. Hoe staat het met het oppakken van de aanbevelingen van Berenschot, het vinden van een nieuwe directie en het aantrekkelijk maken van het theater? De heer Schuurmans (VVD) sluit het betoog van de VVD af met het onderwerp sport en bewegen. Sport is geen kostenpost, maar een investering in de inwoners. Er wordt fors geïnvesteerd in de lokale sportverenigingen. ’s-Hertogenbosch is echter ook een topsportstad, bijvoorbeeld door FC Den Bosch. De tribune van Stadion De Vliert is echter onveilig en moet vervangen worden. Het is goed dat het college geld uittrekt voor een onderzoek. De VVD ziet uit naar het investeringsvoorstel en vindt het belangrijk om er goed de tijd voor te nemen. Samen met alle plannen voor sportfaciliteiten concludeert de VVD dat de gemeente investeert in zowel topsport als in breedtesport voor alle inwoners. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat de laatste begroting van het huidige college geen sobere begroting is, maar een waarin geld geen probleem lijkt. In de commissie Bestuur werd echter kritiek geuit op het "te streng" begroten waardoor er tussentijds nooit geld vrijgemaakt kan worden, maar er aan het eind van het jaar altijd geld over is. Voor Stichting Leergeld was het destijds bijvoorbeeld onmogelijk om budget te vinden. Nu heeft FC Den Bosch geld nodig voor een onderzoek naar de oost-tribune.

Leefbaar ’s-Hertogenbosch wil dit serieus aanpakken. Zolang het stadion niet veilig is, zou de fractie geen uitsupporters willen toelaten, want de benodigde inzet van de politie kan op een betere manier benut worden. Leefbaar ’sHertogenbosch vraagt of het college zich in deze lijn kan vinden. Omdat de gemeente veel in sport investeert, pleit Leefbaar voor het aanleggen van een kunstgrasveld bij SV BLC. Met betrekking tot het Design Museum verwijst Leefbaar naar de ontwikkelingen bij het Noordbrabants Museum. Die bevestigen dat er helemaal geen noodzaak is voor het Design Museum. Leefbaar zou de collectie graag laten waar die is waardoor er veel geld bespaard kan worden. Het college heeft immers gezegd dat er geen onomkeerbare stappen zijn gezet. Leefbaar ’s-Hertogenbosch verwacht dat er binnenkort volledige openheid van zaken komt over de businesscase en over de mogelijkheden om de intentieovereenkomst open te breken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) stelt dat met het instemmen met de begroting € 6 miljoen winst op het huidige gebouw wordt ingeboekt waardoor de raad indirect instemt met de voortgang van het Design Museum. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat Leefbaar ’s-Hertogenbosch nog helemaal niet heeft gezegd dat ze instemt met de begroting.

De heer Van Hattem (PVV) zegt dat de PVV al een amendement heeft aangekondigd om dit onderdeel uit het Structuurfonds te halen zodat het geld niet wordt vrijgemaakt voor de begroting. Hij vraagt of Leefbaar ’s-Hertogenbosch het ermee eens is dat er geen geld meer naar het Design Museum moet gaan.

4

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het daarmee eens. De VVD noemde het Theater aan de Parade al. Daarover is uitgebreid gesproken toen er extra budget nodig was. Leefbaar ’s-Hertogenbosch diende toen een motie in om kritischer om te gaan met het eigen verdienvermogen van culturele instellingen. Dat zou echter al gebeuren. De fractie gaat ervan uit dat de gemeente hier nu bovenop zit. Er zijn echter nog geen exploitatiecijfers opgeleverd, dus de raad kan zijn controlerende taak op dit aspect niet uitvoeren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat de SP hier schriftelijke vragen over heeft gesteld, die het college heeft beantwoord. € 9,9 miljoen is afgelopen jaar naar de exploitatie van het Theater aan de Parade gegaan. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dat, maar hij wil graag weten hoe de huidige situatie is. Over armoedebeleid zegt hij dat Leefbaar hoopt dat de Bossche Pas een groot bereik krijgt en gewaardeerd wordt door de gebruikers. Het maatwerk in het armoedebeleid schiet echter tekort volgens de Rekenkamer. In december zal het Rekenkamerrapport worden behandeld en dan komt dit aspect zeker naar voren. Alle financiële meevallers gaan naar het Structuurfonds voor projecten, maar voor een structurele verbetering van het armoedebeleid heeft de gemeente te weinig geld.

Leefbaar ’s-Hertogenbosch vindt dat de meevallers ook ten goede moeten komen aan de inwoners met de laagste inkomens. Leefbaar ’s-Hertogenbosch is sterk voorstander van zorg en ondersteuning in de wijk. Onlangs zijn lokale teams aangekondigd, die integraal gaan werken. Leefbaar adviseert om de professionals aan de voorkant in te zetten en achter de voordeur te komen. Leefbaar zou daarom nu graag budget vrijmaken voor de benodigde uitbreiding van de lokale teams. Mevrouw Korver (GroenLinks) stelt dat GroenLinks zich ervoor heeft ingezet om alle inwoners van ’s-Hertogenbosch te laten meedoen. Dat heeft onder andere geleid tot energiefixers en klusbussen om inwoners te helpen hun energierekening te verlagen. Het is belangrijk om daarin te blijven investeren. Ook heeft GroenLinks om aandacht voor menstruatiearmoede gevraagd, waardoor er meer uitgiftepunten van menstruatie- en andere verzorgingsproducten zijn ontstaan. Hoewel het schrijnend is dat dit soort hulp nodig is, is de fractie blij met de voorzieningen. Dat geldt ook voor de voedselbank, die prachtig is geworden. De fractie heeft zich ook ingezet voor een integrale buurtaanpak zodat problemen bij de kern aangepakt worden. Het vergroot de toegankelijkheid van ondersteuning, ook voor inwoners die hulp niet als vanzelfsprekend aanpakken.

GroenLinks vindt het belangrijk om te blijven investeren in gelijke kansen, gezondheid, talentontwikkeling en de sociale structuur omdat het lastige opgaven zijn die een lange adem hebben. Volgens de begroting wordt de openbare ruimte ingericht voor meer ontmoeting en contact. GroenLinks hoopt dat de bewoners goed betrokken worden bij de inrichting ervan zodat het gebeurt op basis van hun wensen en behoeften. Sport is belangrijk voor de gezondheid, maar helaas wordt er nog veel te weinig bewogen. Het is goed dat er in de begroting veel aandacht is voor sport en recreatie. Wel vraagt GroenLinks aandacht voor vrouwen en jonge meisjes, die minder dan gemiddeld sporten. Het sportaanbod moet divers en inclusief zijn, ervan uitgaande dat er nog steeds vrouwen en meisjes zijn die bij voorkeur met alleen vrouwen sporten. GroenLinks is blij dat de begroting 2026 in balans is en dat er specifieke middelen worden besteed aan de uitvoering van de Agenda Diversiteit, Inclusie en Gelijkwaardigheid. Mevrouw Visscher (SP) stelt dat de gemeente een groot probleem zou hebben, als iedereen gebruikmaakt van de regelingen waarop men recht heeft. Dat baart de SP zorgen, want de hoop is toch dat iedereen de regelingen ten volle benut. Eerder had de SP al het idee dat het college niet zo enthousiast reageerde op het beter bekendmaken van regelingen.

De fractie zou graag zien dat de gemeente de subsidieregelingen wel de benodigde aandacht geeft en ervoor zorgt dat er voldoende geld is voor iedereen die de regelingen nodig heeft. Mevrouw Muller (D66) vraagt of de SP weet dat er incidenteel budget gereserveerd is voor het geval dat de regelingen worden overschreden. Mevrouw Visscher (SP) weet dat, maar zou ook graag zien dat de gemeente structureel voldoende budget heeft om al haar regelingen uit te voeren, bijvoorbeeld door geld in een sociaal fonds te storten.

5

De heer Van Haren (VVD) vraagt of de SP bedoelt dat de gemeente begroot op niet-gebruik van minimaregelingen. Mevrouw Visscher (SP) gaat er niet van uit dat er wordt begroot vanuit de gedachte dat slechts een bepaald percentage gebruikmaakt van de regeling. Ze vindt echter dat de gemeente haar inwoners meer moet stimuleren om de regelingen aan te vragen. De SP heeft nog enkele losse opmerkingen: - Inwoners klagen dat het muziekonderwijs voor sommige instrumenten erg duur is geworden. Daar zou de SP graag iets aan doen. - Het aanvragen van een PGB of bijzondere bijstand is heel lastig. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt wat de SP vindt van de ambitie om deelname aan amateurkunsten te verhogen met 0%. Mevrouw Visscher (SP) zou het liever wat ambitieuzer zien en vervolgt haar betoog. - Over schoolontbijten vindt de SP ook dat deze beter thuisbezorgd kunnen worden. - De ontwikkelingen in het Noordbrabants Museum halen de bodem weg onder het plan voor de verhuizing van het Design Museum. De SP ziet geen noodzaak meer voor een verhuizing en zou het besluit willen heroverwegen. - Over Theater aan de Parade sluit de SP zich aan bij het betoog van Leefbaar ’sHertogenbosch. - Over de tribune van De Vliert sluit de SP zich aan bij eerdere sprekers. - Het aantal dak- en thuislozen is opnieuw onderzocht. Gebleken is dat er veel kinderen thuisloos zijn.

De SP vraagt hoe de gemeente deze kinderen in beeld krijgt en wat ze voor hen kan doen. - In de zorg wil de SP de bureaucratie aanpakken. De heer Van Haren (VVD) vraagt of minder aanbieders en minder soorten jeugdzorg volgens de SP ook leiden tot minder bureaucratie. Mevrouw Visscher (SP) denkt dat er veel aanbieders zijn omdat de zorg heel specialistisch is. Ze is er niet van overtuigd dat het terugbrengen van het aantal zorgaanbieders verstandig is. De SP zou de zorgprofessionals meer vertrouwen willen geven als zij zeggen dat bepaalde zorg nodig is. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt of dit ook te maken heeft met het ontschotten, waarover Bosch Belang vorig jaar een motie heeft ingediend. Mevrouw Visscher (SP) denkt dat het heel goed zou zijn als er één coördinator komt voor alle zorg. Maar een wijkzorgteam moet ook zelf kunnen zeggen dat het een keer niet naar een cliënt gaat, omdat men weet dat er een familielid langskomt. Tot slot merkt ze op dat het aanschaffen van een noodpakket, wat de rijksoverheid graag wil, voor mensen in armoede niet gemakkelijk is. De SP wil graag onderzoeken of de gemeente daar iets in kan betekenen. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat meerdere fracties, waaronder zelfs de VVD, nu hebben gezegd dat de gemeente een goede financiële positie heeft.

Hij vraagt of dit dé vergadering gaat worden waarin besloten wordt om bijzondere bijstand tot 140% te verlenen. Mevrouw Visscher (SP) heeft al gevraagd wat dit zou kosten. De gemeente schat het in op € 3,5 tot € 5 miljoen. De SP vindt het wel nodig, maar weet nog niet hoe dit bedrag gedekt kan worden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt aandacht voor de dieren in Den Bosch, die in het gemeentebeleid vaak worden vergeten. De fractie is blij dat GroenLinks/PvdA sinds kort ook aandacht heeft voor dierenwelzijn en oproept tot uitbreiding van het dierentehuis. Het dierentehuis verdient steun van de gemeente, omdat het opvang biedt aan zwerfdieren, maar ook preventief werkt door mensen voor te lichten over dierenverzorging. De PvdD zou graag zien dat er een bewustwordingscampagne komt, zodat potentiële dierenbezitters weten waar ze aan beginnen en zal hiervoor een voorstel indienen bij de begrotingsbehandeling in de raadsvergadering.

6

In de dierenparkjes ziet de PvdD positieve ontwikkelingen. Het aangepaste fokbeleid laat effect zien, waardoor er minder dieren "over" zijn en worden geslacht. Ook wordt er beter met de dieren omgegaan. Wel kan er nog een en ander verbeterd worden, want er gaan nog steeds dieren naar het slachthuis. De PvdD vraagt of het college en de commissie willen dat Den Bosch een diervriendelijke gemeente is. De fractie zal hiervoor met een voorstel komen. De heer Ploegmakers (CDA) betoogt dat topsport en breedtesport onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Het CDA is daarom blij met de geplande investeringen op het gebied van sport. Ook is de fractie blij dat er gekeken wordt naar uitbreiding van Sportpark Eikenhage in Rosmalen. Het CDA sluit zich aan bij de oproep van SV BLC om een extra kunstgrasveld en vraagt het college om dit mee te nemen bij de ontwikkeling van De Meerendonk. Ook bij Be Quick heeft men capaciteitsproblemen. Het CDA zou graag willen onderzoeken of een blaashal daar een oplossing voor is. Mevrouw Klerks (Volt) stelt dat niet alleen Be Quick een capaciteitsprobleem heeft en vraagt of het CDA voor elke vereniging een blaashal wil oprichten. De heer Ploegmakers (CDA) antwoordt dat door een blaashal capaciteit vrijkomt op andere locaties. Uiteindelijk moet er een permanente oplossing komen.

Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of het niet verstandiger is om meteen te investeren in een permanente sportaccommodatie. De heer Ploegmakers (CDA) denkt dat er eerst een behoefte-inventarisatie nodig is. Dan kan berekend worden welk budget er nodig is. Aan de hand daarvan kan de discussie in de commissie en gemeenteraad gevoerd worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het CDA ervan op de hoogte is dat in april 2025 het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs is vastgesteld, waarin € 6 miljoen is opgenomen voor dit soort zaken. De heer Ploegmakers (CDA) stelt dat dit gaat om sportaccommodaties in scholen, terwijl dit om algemene sportvoorzieningen gaat. Het CDA wil geen dingen dubbel doen en zou daarom juist graag een inventarisatie zien. De petanque hal is bedoeld om ’s winters petanque te spelen, maar voldoet niet. De wethouder wordt gevraagd of hij hier iets aan kan doen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of het CDA weet wat de status is van het overleg tussen de gemeente en de petanque clubs. De heer Ploegmakers (CDA) antwoordt dat hij juist van de wethouder wil weten wat hij gaat doen. De gemeente moet de komende jaren niet alleen woningen bouwen, maar ook gemeenschappen. Het gemeenschapshuis speelt daarbij een centrale rol, maar een aantal accommodaties zijn aan het einde van hun levensduur.

In Vinkel wordt binnenkort de Mariaschool gebouwd, waarin ruimte is voor een gemeenschapshuis en ontmoetingszaal. Waarom is dit niet meegenomen in de planvoorbereiding? Het CDA is blij met de Bossche Pas en hoopt dat deze goed gebruikt gaat worden en dat deze bijdraagt aan de realisatie van doelen op andere beleidsterreinen. De heer Van Silfhout (Volt) had gewild dat de raad voorbij het stadium van "hopen" is en vraagt op welke terreinen het CDA winst verwacht door de Bossche Pas. De heer Ploegmakers (CDA) gaat er inderdaad van uit dat met de Bossche Pas resultaten worden bereikt. De financiële problemen in de jeugdzorg zijn in Den Bosch vooralsnog afgewend, maar net als de VVD hoort het CDA graag hoe het college dat op langere termijn ziet. Den Bosch heeft de ontwikkeling ingezet van "ik" naar "wij". 56.000 inwoners van Den Bosch doen soms vrijwilligerswerk. 2026 is door de Verenigde Naties uitgeroepen tot het Internationale Jaar van de Vrijwilliger. Hoe gaat de gemeente hier komend jaar aandacht aan besteden? Tot slot vraagt het CDA, net als de SP, wat de gemeente voor de minima doet met de oproep om een noodpakket aan te schaffen.

7

De heer Burg (De Bossche Groenen) betoogt dat de gemeente in de begroting veel aandacht heeft voor burgerparticipatie, terwijl inwoners juist aangeven dat zij zich niet altijd gehoord voelen en dat zij onvoldoende geïnformeerd worden door de gemeente. De Bossche Groenen pleit voor een duurzame verankering van de rol van bewonersraden. De gemeente zou ze goed moeten faciliteren met betere ondersteuning en toekomstbestendige subsidiestructuren. De Bossche Groenen hoort graag de visie van het college hierop en ook hoe het denkt aan de vragen van de wijkraden tegemoetgekomen kan worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt op welke ondersteuning De Bossche Groenen doelt. De heer Burg (De Bossche Groenen) antwoordt dat de gemeente websites kan faciliteren, zodat alle wijkraden dezelfde website hebben. Sommige wijkraden hebben een buurtapp, andere niet. De vrijwilligers kunnen ook trainingen aangeboden krijgen en de communicatie tussen gemeente en wijkraden kan verbeterd worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het niet juist de kracht is van de wijkraden dat ze allemaal verschillend functioneren. De heer Burg (De Bossche Groenen) antwoordt dat de bewoners zelf aangaven dat ze er behoefte aan hebben dat ze op een gelijke manier gefaciliteerd worden.

De heer Van Haren (VVD) benadrukt dat "op een gelijke manier gefaciliteerd worden" niet betekent dat een uniforme werkwijze moet worden toegepast. De heer Burg (De Bossche Groenen) denkt dat elke wijkraad dat moet bepalen. Het helpt echter wel als alle raden een gelijksoortige website hebben en dat iedereen dezelfde trainingen kan krijgen. De heer Van Haren (VVD) wil ervoor waken dat de wijkraden een extra bestuurslaag worden. Onlangs heeft het burgerberaad zijn rapport gepresenteerd over onder andere burgerparticipatie. Dat wordt in januari geagendeerd. De VVD stelt voor om daar de discussie over faciliteren en subsidiëren te voeren. De heer Burg (De Bossche Groenen) stelt dat de wijkraden de oren en ogen van de wijk moeten blijven. Zij halen signalen op en moeten die kunnen inbrengen bij de gemeente. Dat laatste lukt niet altijd goed. Het is niet zijn bedoeling om er een extra bestuurslaag van te maken. De heer Van Silfhout (Volt) wil ook geen voorschot nemen op het rapport van het burgerberaad en stelt voor om de discussie in januari integraal te voeren. De heer Burg (De Bossche Groenen) vindt dat het een het ander niet uitsluit. De wijkraden kunnen beter functioneren en daar heeft de gemeente een rol in.

Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vraagt of de wijkraden niet per definitie verschillend zijn, omdat ze een afspiegeling zijn van een dorp of kern die een eigen identiteit heeft. De heer Burg (De Bossche Groenen) is het ermee eens dat elke wijk zijn eigen problematiek kent. Richting de gemeente kunnen de wijkraden echter eenduidig communiceren. Dat ontbreekt er nu aan. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) heeft eerder dit jaar in de commissie aandacht gevraagd voor veiligheid op straat voor vrouwen en mensen uit de regenbooggemeenschap. In december komt er een discussienotitie over dit onderwerp. De oproep heeft wel iets in beweging gezet. Uit onderzoek bleek dat 88% van de vrouwen zich soms onveilig voelt, wat De Bossche Groenen niet verbaast na acties als "Wij eisen de nacht op". De Bossche Groenen steunt alle initiatieven die de veiligheid van vrouwen en mensen uit de regenbooggemeenschap verbeteren. In het verlengde hiervan ligt het thema femicide. In de begroting is hiervoor geen aandacht. De Bossche Groenen verwacht dat er veel te winnen is door de kennis van dit onderwerp te vergroten en zal hiervoor een voorstel doen in de raadsvergadering.

8

Vervolgens vraagt De Bossche Groenen naar de Lokale Inclusie Agenda. Die wordt in het uitvoeringsprogramma opgenomen, maar er zou nog geen contact zijn gelegd met belanghebbenden hierover. De fractie vraagt of dit nog voor 1 januari gaat gebeuren. De inspraak van studenten over het introductiefeest was duidelijk. Samen met onderwijsinstellingen hebben zij zich ingespannen om een feest te organiseren, maar dat wordt steeds moeilijker. Sponsoren haken af en het beschikbare budget is te laag. Als de gemeente wil dat Den Bosch een aantrekkelijke stad voor studenten blijft, moet hiervoor een oplossing worden gevonden. De fractie vraagt of het college mogelijkheden ziet om het introfeest nieuw leven in te blazen. De heer Elders (D66) vraagt wat de gemeente nog kan doen als de onderwijsinstellingen zelf willen stoppen met de introfeesten. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) antwoordt dat de gemeente bijvoorbeeld haar netwerk kan inzetten om nieuwe sponsoren te vinden, want er is vooral een tekort aan geld. De heer Elders (D66) vraagt hoeveel geld er nodig is om de introfeesten te redden. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) antwoordt dat het tekort in 2024 € 62.000. Dat is ongeveer het bedrag dat de scholen extra nodig hebben. De heer Elders (D66) vraagt of De Bossche Groenen structureel € 62.000 wil vrijmaken voor de introfeesten.

Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) zal een voorstel gaan doen dat deels bestaat uit een financiële bijdrage en deels uit het zoeken van nieuwe sponsoren. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het volgens De Bossche Groenen een geldprobleem is of een gebrek aan organisatiekracht. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) heeft begrepen dat het vooral een geldprobleem is. De heer Van Silfhout (Volt) veronderstelt dat het inzetten van het netwerk betekent dat de onderwijsinstellingen opnieuw benaderd worden, terwijl die zich juist hebben teruggetrokken. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) bedoelde om buiten het onderwijs naar sponsoren te zoeken. De heer Van Silfhout (Volt) concludeert dat het volgens De Bossche Groenen uitsluitend over geld gaat en niet over organisatiekracht. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) erkent dat haar voorstel vooral gaat over de inzet van extra middelen. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of De Bossche Groenen bedoelt dat de gemeente op zoek moet gaan naar sponsoren voor het festival. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) bedoelt dat de gemeente haar netwerk inzet. Het sluit aan bij de discussie over de vragen over wederkerigheid van ondernemingen. De gemeente hoeft niet per se te subsidiëren, maar kan ook partijen bij elkaar brengen. De heer Ploegmakers (CDA) denkt dat er heel veel initiatieven in de stad zijn, die op zoek moeten naar sponsoren.

Het college kan toch niet voor al deze initiatieven op pad gaan? Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) vindt het niet nodig om het zo breed te trekken. De heer Ploegmakers (CDA) vraagt of De Bossche Groenen niet vreest voor precedentwerking. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) lijkt het juist goed als het precedentwerking heeft.

9

De heer Schuurmans (VVD) weet dat ook initiatieven van studenten met externe partijen niet van de grond zijn gekomen en vraagt zich daarom af of het wel alleen aan het geld ligt of toch aan de organisatiekracht van het onderwijs. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) zegt dat het volgens haar informatie vooral aan de financiën ligt, maar dat zij zich graag laat bijpraten over andere problemen met de introfeesten. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) had begrepen dat studenten nog bezig zijn met onderhandelen. Het lijkt haar voorbarig om dit nu al aan de gemeente te vragen. Mevrouw Claessen (De Bossche Groenen) denkt dat dit juist het goede moment is, omdat het onderwijs nog aan het begin van het nieuwe schooljaar staat. Ze vervolgt haar betoog met de vraag of de wethouder bereid is om in overleg met SV BLC de mogelijkheden te onderzoeken om spelers te laten uitwijken naar andere sportvelden als er niet op het natuurgras gevoetbald kan worden. Tot slot sluit De Bossche Groenen zich aan bij wat de SP en Leefbaar ’s-Hertogenbosch hebben gezegd over het Design Museum. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) stelt dat de gemeente kiest voor het vullen van de spaarpot, terwijl de bestaansonzekerheid onder kwetsbaren blijft bestaan. VOOR Den Bosch vindt dat onacceptabel.

De aangekondigde wijziging in de huishoudelijke hulp waarbij de basiszorg wordt teruggebracht naar 2,5 uur per twee weken is een onmiskenbaar signaal dat de gemeente de menselijke zorg ondergeschikt maakt aan de financiën. De heer Van Haren (VVD) vraagt of VOOR Den Bosch zich bewust is dat de beperking van huishoudelijke hulp vooral is ingegeven door personeelstekort en niet door de financiën. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is daarvan op de hoogte, maar de gemeente kan ook investeren in herkenbare gezichten en wijkondersteuners. De wijkondersteuners kunnen een integraal aanspreekpunt zijn met focus op preventie en participatie. De gemeente zegt te investeren in het creëren van gelijke kansen, maar de investeringen laten dit niet zien. De groep jongeren die kampt met mentale problemen en geen eigen woning kan vinden, groeit. Extra inspanning om hen te helpen is daarom noodzakelijk. De sociale veiligheid op scholen staat onder druk en vraagt meer dan een paar opzichzelfstaande projecten. Hoe gaat het college inzetten op het verbeteren van de sociale veiligheid? De gemeente heeft een burgerberaad, maar volgens de Rekenkamer is er nog een lange weg te gaan in de burgerparticipatie. Als de gemeente in haar inwoners gelooft, moet ze hen veel meer laten participeren.

De heer Schuurmans (VVD) vraagt of VOOR Den Bosch voorbeelden kan noemen van sociale onveiligheid op scholen. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) antwoordt dat veel jongeren sinds de coronacrisis kampen met mentale problemen. Op scholen moet dat sneller gesignaleerd worden, zodat er eerder hulp geboden kan worden. De vragen die andere partijen hebben gesteld over De Vliert had VOOR Den Bosch al in commissie Bedrijvigheid gesteld. Tot slot vraagt VOOR Den Bosch waarom het college heeft gekozen voor het toevoegen van geld aan de algemene reserve en niet om het uit te geven aan het sociale domein. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of VOOR Den Bosch nog met voorstellen komt om het budget anders te besteden. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wil eerst de reactie van de wethouder afwachten en overweegt dan een motie. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat voor een andere besteding een amendement op de begroting nodig is. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) antwoordt dat een amendement ook tot de mogelijkheden van VOOR Den Bosch behoort.

10

De heer Van Hattem (PVV) sluit zich aan bij de opmerkingen over het schoolontbijt. De heer Van Silfhout (Volt) begrijpt dat de PVV wil dat kinderen voor schooltijd moeten kunnen ontbijten, maar het was de landelijke PVV die twee jaar geleden de schoollunches schrapte. Hij vraagt hoe dit geduid moet worden. De heer Van Hattem (PVV) stelt dat hij lokaal opereert, los van landelijke beleidskeuzes. Om gelijke kansen voor elk kind te realiseren is het gek om op drie scholen een ontbijt te serveren en elders niet. De heer Van Silfhout (Volt) concludeert dat de PVV zaken kan steunen omdat het collegebeleid is, ook al is de fractie het er niet mee eens. De heer Van Hattem (PVV) vindt het vooral belangrijk dat er één lijn wordt getrokken. Bij maatschappelijke ondersteuning wordt gesproken over opvang van ontheemden. Daaronder worden verstaan: asielzoekers, Oekraïners, statushouders en ongedocumenteerden. Met de wettelijke term "ontheemden" worden alleen Oekraïners bedoeld. De PVV vreest dat er zo een containerbegrip ontstaat, waardoor het gemeentebeleid niet meer transparant zal zijn. Ook wordt gesteld dat de opvang verspreid over de stad gebeurt, in verbinding met de inwoners. De PVV vraagt wat hiermee wordt bedoeld.

Krijgen omwonenden daadwerkelijk inspraak bij de plannen? Aangegeven wordt dat asielzoekers en statushouders uit het azc worden begeleid naar werk wat € 300.000 per jaar gaat kosten. Als mensen snel aan het werk gaan moet dat volgens de PVV geen geld kosten maar opleveren. De voorzitter merkt op dat de laatste onderwerpen bij de commissie Bestuur thuishoren en niet bij de commissie Sociaal. De heer Van Hattem (PVV) heeft het geschaard onder "werk en inkomen". De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waarom de PVV afwijkt van het standpunt om één lijn te trekken, nu wordt voorgesteld om ook asielzoekers en statushouders snel aan het werk te helpen. De heer Van Hattem (PVV) vindt het belachelijk om € 300.000 per jaar uit te geven om asielzoekers aan het werk te krijgen. Dat moet vanzelf gaan en geld opleveren. Hij vindt het een totaal verkeerde inzet van belastinggeld. De heer Van Silfhout (Volt) concludeert dat de PVV niet één lijn wil trekken, zodat de gemeente minder geld kwijt is aan mensen in de bijstand, maar dat asielzoekers en statushouders anders behandeld worden dan andere werkzoekenden. De heer Van Hattem (PVV) trekt juist wel één lijn, want voor de gewone Bosschenaar wordt geen € 300.000 uitgetrokken voor bemiddeling, banenmarkten et cetera.

De heer Elders (D66) refereert aan de motie "Werken vanaf dag één" en vraagt of de PVV sympathie kan opbrengen voor het college dat deze motie uitvoert. De heer Van Hattem (PVV) vindt het prima dat het college de motie uitvoert, maar de vraag is of het geld efficiënt wordt besteed. De gemeenteraad heeft tot taak om toe te zien of de middelen adequaat besteed worden. De uitgave van € 300.000 voor een banenmarkt, terwijl statushouders waarschijnlijk buiten de regio gaan wonen en werken, lijkt hem geen efficiënte besteding. De PVV gaat verder met de opvang van verslaafden in de Dungense Polder. Er zijn weer meldingen van overlast, bedreiging en intimidatie. De PVV hoort graag de stand van zaken en wat het college aan de overlast gaat doen. Over cultuur staat in de begroting dat 28% van de eigen inwoners het eens is met de stelling dat Den Bosch "Cultuurstad van het Zuiden" is. Dat is slechts een kwart van de bevolking, wat hem tegenviel. De PVV zal met een amendement komen om de plannen voor de verhuizing van het Design Museum stop te zetten en het geld uit het Structuurfonds te halen. Het Theater aan de Parade wordt ook met allerlei middelen in de lucht gehouden. Bij DTV stijgt de begroting van

11

€ 289.000 naar € 472.000. De PVV vraagt om wat duidelijker prestatie-indicatoren bij DTV, want nu gaat er wel erg gemakkelijk geld naar de omroep. Bij talentontwikkeling wordt gesproken over taalachterstanden in het basisonderwijs. Het aantal taallocaties op kindcentra wordt verder uitgebreid. De PVV wil niet dat dit voor extra druk zorgt in de klassen van het reguliere onderwijs en hoort hier graag een reactie van de wethouder op. De heer Van Haren (VVD) vraagt of de PVV van mening is dat de gemeente tot taak heeft dat alle kinderen goed Nederlands leren. De heer Van Hattem (PVV) weet dat op bepaalde scholen druk wordt ervaren door de instroom van nieuwkomers die de taal niet beheersen. De PVV wil voorkomen dat het wegwerken van taalachterstand ten koste gaat van de aandacht voor de andere leerlingen. De heer Van Haren (VVD) veronderstelt dat extra steun voor taalverwerving juist leidt tot minder druk in de klassen. De heer Van Hattem (PVV) is het daar niet mee eens. Als er veel kinderen in de klas zitten met een taalachterstand legt dat extra druk op de scholen en gaat dat ten koste van de onderlinge verhoudingen. Mevrouw Muller (D66) vraagt of de PVV overlegd heeft met schooldirecties of alleen met ouders. De heer Van Hattem (PVV) antwoordt dat de schooldirecties niet erg happig zijn op overleg.

Het is echter de taak van de wethouder om overleg te voeren, dus hij hoort graag van het college een reactie op zijn opmerking dat extra taallocaties zorgen voor extra druk op de scholen. De PvdD had diverse ideeën over de dierenparkjes. De PVV zou wel de omwonenden nauw willen betrekken bij nieuwe plannen. Een buurt kan bijvoorbeeld een dier adopteren. Wellicht kan zo ook het traditioneel boeren en ambachtelijk leven wat meer worden overgedragen aan de Bosschenaren. Voorts heeft de PVV nog opmerkingen over de Wmo. Vooruitlopend op toekomstige personeelstekorten wordt de huishoudelijke zorg nu al teruggeschroefd. De PVV zou de huidige capaciteit willen behouden voor bestaande cliënten en inzetten op het werven van extra personeel. Tot slot hoort de PVV graag nog of er inmiddels meer mensen te vinden zijn om toezicht te houden op de zwemplassen in de gemeente. Mevrouw Hoekstra (PvdA) is blij met de resultaten die de gemeente in de afgelopen bestuursperiode heeft bereikt. Er werd geïnvesteerd in het "naast de inwoner staan" en in vernieuwende zorgvormen door meer op preventie in te zetten. Ook in de jeugdzorg is een mooi initiatief ingezet, dat liet zien dat de zorg sneller en goedkoper kan worden ingezet, waardoor de jongeren beter geholpen worden. De PvdA vindt dat de zorg voor kwetsbare inwoners altijd eerste prioriteit van de gemeente moet zijn.

Daarom is de PvdA ook blij met de inzet van de gezinsadvocaat. Vorig jaar vroeg de PvdA om het bestaande armoedenetwerk beter te benutten en aansluiting te zoeken bij kleine armoede-initiatieven. Den Bosch kent namelijk veel partijen die zich inzetten voor armoedebestrijding. De fractie is trots dat in de begroting extra middelen zijn opgenomen voor het versterken van dit netwerk. Het niet-gebruik van armoederegelingen blijft een belangrijk aandachtspunt. Blijkbaar is de afstand tussen overheid en inwoner nog steeds te groot. Die stap kan niet ineens gezet worden. De PvdA, GroenLinks en D66 hebben stevig ingezet op het mogelijk maken van eeuwige grafrust. De fractie kijkt uit naar het raadsvoorstel dat hierover in december wordt geagendeerd. De PvdA hoort graag wat de stand van zaken en de verdere planning is van het onderzoek naar wijkbibliotheken. De fractie ziet hierin mooie kansen, maar dan wel met name in de meest kwetsbare wijken. Het laatste item dat de fractie aanroert, is veiligheid op straat. De PvdA vroeg tijdens de vorige bestuursperiode al om een meldpunt. De gemeente moet nu echt aan de slag en daarom zal de PvdA met GroenLinks een motie indienen om een vrouwenschouw uit te voeren. Vrouwen zullen samen kijken wat er anders kan in de openbare ruimte om de omgeving veiliger te maken.

Dat hoeft geen geld te kosten; het is vooral een kwestie van anders denken en anders kijken. Er kan geschoven worden binnen bestaande budgetten. Het zou zonde zijn om het plan niet te omarmen vanwege de angst dat het geld gaat kosten. Het lost niet alles op, maar het is een eerste stap. De

12

PvdA is ook benieuwd naar de verdere discussie over dit onderwerp, die door meerdere partijen is geagendeerd. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat er ook heel veel sprake is van geweld tegen vrouwen binnenshuis. Hoe verhoudt de aandacht die geweld in de openbare ruimte krijgt zich tot huiselijk geweld? Mevrouw Hoekstra (PvdA) erkent dat huiselijk geweld en femicide ook belangrijke onderwerpen zijn. Het is dan ook goed dat diverse partijen het initiatief hebben genomen tot een discussie hierover. De PvdA doet als eerste een concreet voorstel voor een vrouwenschouw, maar het is zeker niet het enige wat er moet gebeuren. Het zijn verschillende problemen die om een verschillende aanpak vragen. De heer Van Hattem (PVV) vroeg aandacht voor de veiligheid naar aanleiding van overlast door verslaafden in de Dungense Polder. Hij vraagt of de PvdA vindt dat de gemeente specifiek moet kijken naar de oorzaken om vervolgens effectief op te treden. Mevrouw Hoekstra (PvdA) benadrukt dat 100% veiligheid nooit gegarandeerd kan worden, maar dat de gemeente wel locaties veiliger kan maken. Mevrouw Muller (D66) is tevreden over de begroting. De aandacht voor jeugd, onderwijs en welzijn toont dat de gemeente blijft investeren in de inwoners en in de toekomst van de stad. Bij de leermiddelen is aandacht voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben.

Uit onderzoek is duidelijk geworden welke praktische drempels leerlingen met een beperking ervaren, bijvoorbeeld bij stages. Onderwijsinstellingen kunnen nu investeren in specialistische hulpmiddelen die het verschil maken. De Rijke Schooldag vindt D66 belangrijk, omdat het kinderen gelijke kansen biedt om zich te ontwikkelen. Een aantal scholen ontvangt hiervoor een landelijke bijdrage, andere vanuit de gemeente. Aan het college vraagt D66 wat er gebeurt als een kind dat opgroeit in armoede, niet op een school zit dat een Rijke Schooldag kan aanbieden. D66 deelt de zorg van VVD en CDA dat het sociaal fonds in 2028 leeg is. De fractie steunt de ambitie om armoede en schulden integraal aan te pakken. Armoede raakt altijd aan gezondheid, welzijn en bestaanszekerheid. Het is goed dat de gemeente inzet op vroegsignalering, samenwerken en het doorbreken van de vicieuze cirkel. De begroting laat zien dat Den Bosch kiest voor een sterke sociale basis en investeert in mensen. De heer Elders (D66) zoomt in op cultuur, te beginnen met Huis73. Muziekonderwijs, educatie, lezen, ontmoeten: D66 verwacht dat Huis73 een parel voor de stad wordt. Ook elders levert de gemeente goed werk. Vorig jaar werd het Jongerenmanifest aangeboden aan de wethouder Cultuur. Het college gaat invulling geven aan de initiatieven van jongeren met een subsidieregeling.

Eerder is in de commissie gesproken over een studentenberaad. Daar was veel steun voor. D66 zal hierop terugkomen in de komende raadsvergadering, maar focust zich inmiddels meer op het doel dan op het middel van een dergelijk beraad: het vormgeven van een beter studentenklimaat, in overleg met studenten. D66 zal daarom het college verzoeken om in kaart te brengen welke duurzame vormen van studentenparticipatie mogelijk zijn en hiervoor scenario’s uit te werken. De fractie vraagt of het college hier meerwaarde in ziet. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) complimenteert de wethouder voor zijn inzet voor de sociale opgave in de stad. Er zijn al veel onderwerpen aan bod gekomen. Bosch Belang wacht graag de beantwoording van de wethouder af. Bosch Belang ziet dat mensen langer thuis blijven wonen en dat de zorg anders wordt geregeld. Steeds meer mensen vragen hulp voor thuis aan. Het sociale benaderingsteam wordt ingezet voor preventie en interventies. Hierdoor lijkt de thuiszorg minder belast en hebben verpleeghuizen minder druk op bedden. De omslag lijkt gemaakt te worden. Als mensen echter te lang zonder professionele zorg blijven, kan dat wel leiden tot crises. Bosch Belang vraagt of het anders inzetten van zorg leidt tot een verhoogd aantal crisisopnames, bijvoorbeeld voor mensen met dementie en of de gemeente dit goed monitort. Ook twijfelt Bosch Belang aan het ontschotten.

Soms lijkt het alsof er juist nieuwe schotten ontstaan. Hoeveel invloed heeft de

13

gemeente hierop en kan de gemeente bij een aanbesteding van een zorgaanbieder eisen dat zij niet alleen zorg levert via de Wmo, maar ook via de Wlz? Mensen hebben vooral behoefte aan zeggenschap en betrokkenheid. Daarom geeft Bosch Belang opnieuw de suggestie voor een app waarmee inwoners kleinschalig kunnen meebeslissen, als aanvulling op burgerparticipatie. De heer Van Haren (VVD) vraagt of Bosch Belang een gemeente kent waar zo’n app al wordt gebruikt. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) weet dat er verschillende gemeenten zijn die zo’n app hebben. Zij zal deze in de motie opnemen. De heer Van Silfhout (Volt) sluit aan bij de complimenten over de lijn die het college de afgelopen periode heeft gevolgd. Allereerst vraagt Volt het college om wat proza op te leveren over de maatschappelijke winst voor asielzoekers en statushouders, die aan een baan geholpen worden. Gelijke kansen versus gelijkheid dient daarbij meegenomen worden. De heer Van Haren (VVD) vraagt of Volt het ermee eens is dat de commissie niet aan het college moet vragen om "proza op te leveren" om een politiek punt te maken. De heer Van Silfhout (Volt) gebruikte het woord "proza" om een bruggetje te maken naar cultuur. Het mag uiteraard een onderzoek zijn waaruit de maatschappelijke winst blijkt.

In de begroting staat dat er permanente ruimte wordt gezocht voor de urban scene en dat in 2026 duidelijk moet worden of en hoe het plan gerealiseerd kan worden. In 2019 is hierover een motie aangenomen, waardoor het volgens Volt geen of-vraag meer is, maar alleen een hoe-vraag. De fractie hoort graag waarom de of-vraag toch weer wordt opgeroepen. Ook moet het plan niet worden gekoppeld aan een businesscase, zoals nu het geval is, want dan zal de urban scene er niet komen. Er lag ook een motie voor extra atelierruimte in de Bossche stadsdelta. Volt is benieuwd naar de stand van zaken. Komt er voldoende atelierruimte bij volgens de wethouder? Volt zou graag erfgoed of maatschappelijk vastgoed inzetten om de opdracht te realiseren. Volt is blij met de inzet op het cultureel wijkprogramma. Er zijn ook kritische punten. In de cultuurmonitor zeggen inwoners dat cultuur beter betaalbaar en vindbaar moet zijn. Toch lijkt de gemeente veel meer in te zetten op het versterken van het merk Cultuurstad van het Zuiden dan op alle andere indicatoren binnen cultuur. Net als de VVD hoort Volt graag de stand van zaken van Theater aan de Parade. Tot slot is vier jaar geleden gesproken over schoollunches en -ontbijten. Sindsdien is daar veel te weinig aan gedaan. Er komen nog steeds kinderen met honger naar school. Volt vraagt hoe het college ervoor gaat zorgen dat dit probleem snel opgelost is.

Mevrouw Klerks (Volt) stelt dat Den Bosch als sportstad goed op de kaart staat. Zowel met topsport als met breedtesport scoort de gemeente goed. In de begroting staan duidelijke doelen om sport toegankelijk en beschikbaar te houden en er wordt goed geïnvesteerd in de sportinfrastructuur. Terecht wordt geïnvesteerd in grondgebonden verenigingen, maar voor zaalsporten is al jaren een tekort aan zaalcapaciteit. Verenigingen ervaren problemen omdat ze geen thuisbasis hebben, wat scheelt in kantine-inkomsten. Ook kunnen ze niet groeien terwijl dat niet past bij Den Bosch als sportstad. Volt hoort graag hoe het college hiertegen aankijkt. Reactie college Wethouder Vermin beantwoordt de vragen. Het college vindt het belangrijk dat kinderen met een gevulde maag de schooldag beginnen, maar bestrijdt dat de gemeente op hetzelfde punt stond als een paar jaar geleden. Hij waardeert de inzet voor het schoolontbijt, maar het college heeft besloten om een ander middel in te zetten. De gemeente sluit namelijk aan bij het landelijke programma schoolmaaltijden dat voorziet in maaltijden op scholen waar minimaal 30% van de leerlingen uit een gezin met een laag inkomen komt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoeveel van de 2.400 kinderen die in aanmerking komen van een maaltijd worden voorzien. Wethouder Vermin zal deze technische vraag schriftelijk beantwoorden.

14

De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat deze discussie enkele jaren geleden ook is gevoerd. Toen heeft het college gezegd te werken met een landelijk programma. Er gaan echter nog steeds kinderen met honger naar school. Hoe kijkt de wethouder daartegen aan en hoe gaat het college dat aanpakken? Wethouder Vermin erkent dat er een bestaanszekerheidsprobleem is en dat de gemeente aan veel mensen onvoldoende ondersteuning kan bieden. Er is helaas niet voor iedereen een oplossing en niet iedereen is bereikbaar. Dat is problematisch, maar er is geen kant-en-klare oplossing voor. Met het landelijke programma krijgt een groep kinderen te eten en worden de gezinnen meteen bereikt om andere middelen aan te bieden. De heer Van Silfhout (Volt) verzoekt het college om op zoek te gaan naar de oplossing. Wethouder Vermin antwoordt dat hij bereid is om op zoek te gaan naar een mogelijkheid om meer kinderen met een gevulde maag naar school te laten gaan. Voor dit moment is dit het enige wat de gemeente kan doen. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat de gemeente wel allerlei voorzieningen heeft als bijzondere bijstand, zodat iedereen in zijn bestaansminimum kan voorzien.

Kan de wethouder aangeven wat hij doet om ervoor te zorgen dat ieder kind vanuit de armoederegelingen voldoende te eten krijgt en kan daar iets scherper op worden gestuurd? Als de school ontbijt moet uitdelen, is het eigenlijk al te laat. Wethouder Vermin verwijst naar collega Van der Sloot. De gemeente mag geen inkomenspolitiek voeren. Het bestaansminimum is echt aan het rijk. Er is een verschil tussen wat het rijk doet aan het bestaansminimum en wat de gemeente zou willen doen. Met een nieuw kabinet kunnen daar wellicht stappen in gezet worden. De heer Van Hattem (PVV) stelt dat de gemeente veel armoederegelingen heeft. Hoe kunnen die gefinetuned worden om gezinnen in hun ontbijt te voorzien. Wethouder Vermin speelt deze vraag door aan collega Van der Sloot. De VVD vroeg naar de nieuwe gezondheidsnota. Samen gezond is een gebiedsgerichte aanpak, maar wel gericht op het verkleinen van gezondheidsverschillen in een aantal focusbuurten. Het gemeentelijke gezondheidsbeleid is breder en is wettelijk verplicht. Dit beleid wordt momenteel voorbereid. De heer Van Haren (VVD) had willen vragen hoe ervoor wordt gezorgd dat alle beleid goed blijft samenwerken, zodat in de gebieden integraal kan worden gewerkt. Wethouder Vermin antwoordt dat het programma Samen gezond en de gezondheidsnota niet los van elkaar staan. Op den duur zal een apart programma misschien niet meer nodig zijn.

De mensen die het uitvoeren, zijn dezelfde dus de verbinding blijft in stand. De PvdD vroeg of Den Bosch een diervriendelijke gemeente wil zijn of worden. Dat wil het college zeker en daarom is het beleid om minder dieren te fokken en te slachten succesvol ingezet. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of het college bereid is om te onderzoeken welke vervolgstappen nodig zijn om nog diervriendelijker te worden. Wethouder Vermin antwoordt dat dit zeker bespreekbaar is, maar dat het de portefeuille van zijn collega betreft. De SP zei dat er geen contact was geweest met de LIA-partners. Dat verbaast hem, want er is regelmatig contact met Onbeperkt 073. Hij hoort graag welke partners de SP mist. Het introfestival is niet doorgegaan om financiële redenen en gebrek aan organisatiekracht. De gemeente heeft meegedacht over het delen van podia met andere festivals, maar het ontbrak met name aan organisatiekracht. De gemeente blijft hulp bieden en zet haar netwerk graag in, maar het moet wel georganiseerd worden vanuit het onderwijs. VOOR Den Bosch vroeg aandacht voor de mentale gezondheid. In samenwerking met VOscholen is er een nieuwe werkgroep gestart die de acties voor de komende jaren verkent. Er wordt dus druk gewerkt aan het verbeteren van de mentale gezondheid.

15

Blijkbaar is er veel verwarring over het taalonderwijs. Er zijn taalklassen en taalcoalities. De taalklassen zijn aparte klassen op twee PO-scholen. Taalcoalities zijn wijknetwerken waarin kinderopvang, scholen, GGD, de bibliotheek samenwerken om de taalontwikkeling van kinderen en hun ouders te versterken. Dat laatste wordt uitgebreid. Volgens de heer Van Hattem (PVV) wordt in de begroting gesproken over taallocaties, namelijk in de kindcentra. Hij vraagt wat daarmee wordt bedoeld. Wethouder Vermin legt uit dat de taalcoalities op verschillende locaties werken, waaronder kindcentra. Alle schoolbesturen zijn overigens buitengewoon bereidwillig om in gesprek te gaan met het college of met de raad. Onaangekondigd binnenwandelen op een schooldag is echter lastig. De heer Van Hattem (PVV) vraagt zich af of mensen onaangekondigd zijn binnengewandeld. Hij had de indruk dat er gewoon geprobeerd is om in overleg te treden met schooldirecties. Wethouder Vermin reageert dat hier verschillende lezingen over zijn. De Rijke Schooldag wordt niet op alle scholen aangeboden, als gevolg van het idee dat gelijke kansen ongelijke investeringen nodig hebben. De Rijke Schooldag wordt daar aangeboden, waar het meeste effect wordt bereikt. Kinderen op andere scholen kunnen een beroep doen op bijvoorbeeld het Jeugdfonds Sport & Cultuur of Stichting Leergeld. D66 vroeg naar studentenparticipatie.

De wethouder vindt het prima om te onderzoeken hoe dit structureel vorm kan krijgen. Het vraagt wel wat van de ambtelijke organisatie en van de gemeenteraad. Wethouder Geers heeft twee vragen te beantwoorden, waarvan er eentje eigenlijk bij de commissie Bestuur thuishoort. Dat is de vraag over de wijk- en dorpsraden. De Bossche Groenen refereerde aan een bijeenkomst, waarin gekeken werd naar de doorontwikkeling van bewonersraden. In vervolg hierop is nog een gesprek gevoerd en is er een voorstel om de subsidieregeling te wijzigen in voorbereiding. In december wordt het voorstel ter besluitvorming geagendeerd. De andere vraag betreft het dorpshuis in Vinkel. De gemeente is in gesprek met diverse partijen die maatschappelijk vastgoed hebben in Vinkel. Op basis daarvan wordt onderzocht hoe het dorpshuis het beste georganiseerd kan worden. Dit staat nog niet in de begroting, omdat het college nog niet zo ver is. Op het terrein van de Mariaschool vindt nieuwbouw plaats, maar omdat deze kleiner is dan de school, blijft er ruimte over. In 2026 zal onderzocht worden hoe deze locatie kan worden ingevuld. Wethouder Van der Sloot beantwoordt de vragen over sport. De gemeente gaat overal flink investeren in sport en in sportcapaciteit. De zaalcapaciteit verdelen is elk jaar een lastige puzzel. Veel clubs willen op dezelfde dagen en tijden sporten, maar dat gaat niet.

Het begint wel meer te knellen, onder andere doordat meer mensen willen sporten en er meer clubs zijn. De gemeente zal op termijn plannen moeten maken om de capaciteit te vergroten. Voor de hockey wordt binnenkort een blaashal gerealiseerd. Andere sportaccommodaties worden hierdoor ontlast, zodat andere clubs daar gebruik van kunnen maken. Iedereen moet kunnen sporten, ook als iemand een beperking heeft. Voor komend jaar is er nog budget om kinderen met een beperking te stimuleren om te gaan sporten. Daarna zijn er geen middelen meer in de sportbegroting opgenomen. De raad zal wel goed geïnformeerd worden over de resultaten, zodat goed afgewogen kan worden of er nieuw budget beschikbaar wordt gesteld. Voor FC Den Bosch wil de commissie graag snel een onderzoek naar de veiligheid van het stadion. Het college wil dat ook, maar het moet wel een goed onderzoek zijn en dat kost enige tijd. Er moet gekeken worden naar koppelkansen, de ambities van de club en naar ambities in het omliggende gebied. De wethouder verwacht dat er een plan ligt, net voordat het nieuwe voetbalseizoen start. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het prima om optimistisch en ambitieus te zijn, maar hij hoort graag wat het college ervan vindt om met FC Den Bosch in overleg te gaan over het weren van uitsupporters, om gevaarlijke situaties te voorkomen.