Verslag Commissie Sociaal 01.11.2023

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

1 november 2023 Raadzaal

J.J.M. Gersjes drs. E.A.A. Kerkhoff O. Çifçi, mw. M. Craste bc., J.J.E.L. van Creij, mw. E.C.M. van Diejen BSc, mw. mr. Y. Doǧan, S.J.A. Elders BA, E.R.F Esser, L.A.J. van Griensven, F.J. van Haren, S.C. van Hasselt, mw. F. Hoekstra, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, mw. W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, mw. E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, mw. J.J.M. van den Wildenberg, mw. dr. Y. van Zaalen P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

F.G.F. van Genugten, A.W.J.A. van Hattem LLB, ing. J.N. Kieft, mw. W.A.M.H. Parijs, W.J. Plasmeijer, A.P.R.G.M van Rosmalen, mw. C.K.J. Visscher, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg

Verslaglegging

I. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet allen, in de zaal en thuis, welkom bij de vergadering van de commissie Sociaal van 1 november 2023. Er is bericht van verhindering ontvangen van mevrouw C. van den Wildenberg en de heren Kieft, Plasmeijer, Van Rosmalen en Van Hattem. De heer Van Hattem wordt vervangen door de heren Van Griensven en Esser.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat de agenda in het teken staat van de begroting 2024. De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Sociaal van 27 september 2023 Het verslag van de commissie Sociaal van 27 september 2023 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Openstaande toezeggingen en moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt om de moties 3, 5, 8 en 11 en om toezegging 2 als afgedaan te beschouwen. De commissie kan hiermee instemmen. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat wordt voorgesteld om motie nr. 11, Een gezonde lunch voor iedereen, af te voeren. De effecten zijn echter nog niet geëvalueerd, terwijl dat wel in het dictum wordt gevraagd. De landelijke regeling waarop het besluit is gebaseerd, is niet structureel, dus het is elk jaar de vraag of de regeling terugkomt. Hij vraagt de wethouder wanneer de evaluatie wordt uitgevoerd. Wethouder Slikker meldt dat recent een raadsinformatiebrief is verstuurd over de schoolmaaltijden. Het project wordt doorlopend geëvalueerd en de raadsinformatiebrief kan als een evaluatie worden beschouwd. Hij benadrukt dat de motie nooit kan worden afgerond als de commissie een totaalevaluatie wenst. De heer Van Silfhout (Volt) vindt dat de regeling niet is geëvalueerd en ziet graag alsnog een overzicht van de kosten en het effect op de scholen. Als de motie wordt afgevoerd, zal Volt bij de begrotingsbehandeling een nieuwe motie indienen.

1

De heer Van Haren (VVD) vraagt aandacht voor het heuglijke feit dat motie nr. 3, wachtlijsten in de zorg, vanavond waarschijnlijk wordt afgedaan met een zeer succesvol resultaat. 5.

Werkplanning commissie Sociaal Over de werkplanning zijn geen opmerkingen gemaakt.

6.

Begroting 2024 De voorzitter meldt dat in de commissie Sociaal de onderwerpen zorg, welzijn, jeugd, werk en inkomen, onderwijs, diversiteit, wijkgericht werken, sport en cultuur worden behandeld. De beantwoording van de technische vragen is bij de vergaderstukken gevoegd. De spreektijd in eerste termijn is zes minuten, in tweede termijn drie minuten. Het college krijgt 25 minuten spreektijd. Mevrouw Doğan (GroenLinks) stelt dat bestaanszekerheid voor alle burgers centraal moet staan in de begroting, zodat de samenleving een vangnet biedt aan iedereen die dat nodig heeft. GroenLinks zal daarom een motie indienen over de inzet van een ervaringsdeskundige om te voorkomen dat bepaalde doelgroepen of problemen over het hoofd worden gezien. Het is een vervolg op de motie van 6 juni 2023 over de gelijke kans op bestaanszekerheid. De heer Van Haren (VVD) vraagt per interruptie of dit niet al gebeurt bij de gemeente. Mevrouw Doğan (GroenLinks) geeft als voorbeeld dat men op de Bossche vakschool tijdens een werkbezoek aangaf dat het belangrijk is om ervaringsdeskundigen op school of bij de gemeente te laten meelopen. Als er een vacature komt bij de gemeente, zou GroenLinks graag zien dat deze beschikbaar wordt gesteld aan een ervaringsdeskundige. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt wat GroenLinks bedoelt met een ervaringsdeskundige.

Mevrouw Doğan (GroenLinks) antwoordt dat dit iemand kan zijn die zelf in armoede heeft geleefd en kan meedenken met gemeentelijke beleidsmakers. De heer Mees (Leefbaar ‘s-Hertogenbosch) juicht het idee toe, maar vraagt hoe GroenLinks dit wil organiseren. Het lijkt hem interessant om de cliëntenraden een stem hierin te geven. Mevrouw Doğan (GroenLinks) neemt deze suggestie mee. GroenLinks is verder verheugd dat het college voornemens is om de huidige giftenvrijlating te verhogen tot € 1800. Daarnaast mag niet vergeten worden dat men het in Nederland nog niet zo slecht heeft. In andere delen van de wereld zijn enorme humanitaire crises. GroenLinks zou de begrotingsbehandeling willen zien als een kans om de waarden en prioriteiten van de gemeenschap tot uitdrukking te brengen en te bouwen aan een samenleving, waarin bestaanszekerheid voor iedereen centraal staat en gestreefd wordt naar een vreedzame en rechtvaardige wereld. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) stelt dat volgens de begroting wordt getwijfeld of er aan de toenemende zorgvraag kan worden voldaan door de beperkte financiële middelen en een personeelstekort. De zorgvraag stijgt onder meer door de dubbele vergrijzing. Niet alleen de medische, maar ook de sociale zorgvraag stijgt. De vraag is hoe de sociale zorg voor iedereen toegankelijk blijft.

Het college geeft als oplossingsrichting aan dat wordt ingezet op gezond en actief leven en het faciliteren van de zorgzame samenleving. VOOR Den Bosch vraagt of het college zich realiseert dat gezond leven staat of valt bij het budget dat inwoners te besteden hebben. Het leven in armoede moet daarbij los gezien worden van het hebben van schulden. Spreekster hoort graag waarom het college heeft besloten om nieuw beleid te financieren vanuit reserves, zoals het Sociaal & Zorgfonds, terwijl in de begroting staat dat de gemeente vanaf 2026 een fors tekort in het sociale domein verwacht. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat eerder is geprobeerd om werkende armen beter te ondersteunen via de minimaregelingen en hoort graag wat VOOR Den Bosch vindt van het verhogen van de regeling naar 130%. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) antwoordt dat haar fractie er voorstander van is om de middengroep beter te bedienen. Er wordt al veel gedaan voor de mensen met

2

het laagste inkomen, maar mensen die werken en een koophuis hebben, komen ook vaak in de financiële problemen. Ze vraagt of het klopt dat het college gaat inzetten op een zorgzame samenleving. Wie rood staat, kan immers niet groen doen. De heer Van Haren (VVD) stelt dat de begroting wordt behandeld in een periode waarin veel ambities uit het bestuursakkoord worden omgezet in concrete plannen en besluiten. Er zijn grote stappen gezet op het gebied van beschermd wonen, onderwijs en sociale structuur. Over cultuur, sport, armoedebestrijding, basisondersteuning en jeugdhulp worden de komende periode plannen gemaakt die ver na 2024 effect zullen hebben. De begroting bouwt voort op de voorjaarsnota en kent daarom dezelfde sterke en zwakke punten. Voor 2024 is het verstandig om een financiële buffer op te bouwen en slimme investeringen te doen. De zorgen van de VVD betreffen echter de verdere toekomst. De financiële onzekerheid wordt grotendeels veroorzaakt door een stijgende zorgvraag en oplopende personeelstekorten in het sociaal domein. De gemeente moet ervoor waken dat de kosten zo hoog worden dat er over vier jaar op andere begrotingsposten bezuinigd moet worden. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) benadrukt dat de gemeente niet zelf kiest voor de oplopende kosten in het sociaal domein. Op veel andere posten heeft de gemeente wel invloed.

Hij hoort graag hoe de VVD denkt over het beperken van de uitgaven. De heer Van Haren (VVD) geeft toe dat de kosten voor het sociaal domein grotendeels voortvloeien uit wettelijke verplichtingen. Daar moet de gemeente echter ook invloed op blijven uitoefenen. Daarnaast moet de gemeente proberen om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt hoe de VVD verwacht te kunnen bezuinigen binnen het sociaal domein. De heer Van Haren (VVD) is van mening dat de gemeente zeker moet kijken naar de oorzaken van de stijgende zorgvraag, juist om ervoor te zorgen dat de mensen die afhankelijk zijn van WMO en jeugdzorg ook in de toekomst geholpen worden. Het is niet de bedoeling dat mensen zorg ontnomen wordt, maar de zorg moet toekomstbestendig worden gemaakt. Mevrouw Van Diejen (PvdD) stelt voor om eens kritisch te kijken naar de jeugdhulpverordening en te proberen om het geld echt te besteden aan zorgpersoneel en niet aan overhead. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat de VVD daar groot voorstander van is. In het verlengde van de Hervormingsagenda Jeugd lijkt het hem goed om te kijken naar de reikwijdte van de jeugdzorg. De heer Van Hasselt (SP) vraagt hoe de zorgkosten volgens de VVD omlaag gebracht kunnen worden.

Zelf stelt hij voor dat de gemeente de huishoudelijke hulp weer zelf gaat organiseren en niet meer uitbesteedt aan marktpartijen. De heer Van Haren (VVD) denkt dat samen met het rijk naar oplossingen gezocht moet worden om de kosten te verlagen. Daar is innovatie voor nodig, maar ook de keuze welke zorg de gemeente bekostigt en welke niet. De heer Van Silfhout (Volt) vindt dat de VVD het doet lijken alsof met meer efficiëntie alles opgelost wordt. Het kan echter zijn dat er na een efficiëntieslag nog steeds een tekort ontstaat. Wil de VVD dan nog verdergaan met het efficiënter maken, of is de fractie bereid om er budget op toe te leggen zodat de noodzakelijke zorg beschikbaar blijft? De heer Van Haren (VVD) vindt dat de zorg toegankelijk moet blijven voor de mensen die deze nodig hebben. Het voordeel is dat de gemeente nog een paar jaar de tijd heeft om te anticiperen op het aankomende tekort. Het Sociaal & Zorgfonds is een goede buffer, maar ontslaat de gemeente niet van haar plicht om zich voor te bereiden op de tekorten. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt wat de VVD verstaat onder ‘zorg’.

3

De heer Van Haren (VVD) zou dat ‘het sociaal domein’ willen noemen, dus alle zorgtaken waarvoor de gemeente verantwoordelijk is. Mevrouw Craste (D66) vraagt naar het werkbezoek van afgelopen vrijdag. Dat ging over de situatie na 2027. Er wordt dus over nagedacht en de gemeente heeft al een richting gekozen. Ze vraagt of de VVD dat met haar eens is. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat hij dat met D66 eens is. Hij geeft het nu aan, omdat de VVD het wil terugzien in de plannen die de komende maanden behandeld gaan worden. De heer Van Hasselt (SP) vraagt of het geen ideologisch verhaal is dat de enige manier om meer budget voor zorg te krijgen, het bezuinigen op andere posten is. Misschien kan er geld gehaald worden bij mensen die wat meer kunnen missen. Eerder vroeg hij of de gemeente kosten kan drukken door zaken in eigen hand te nemen en niet meer uit te besteden aan commerciële bedrijven. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat het mogelijk is om zaken weer in eigen hand te nemen. Voor alle sociale programma’s en regelingen moet de gemeente een manier zoeken die het beste past. Om per 2027 voldoende budget voor de zorg te hebben, heeft de gemeente nog tijd voor slimme investeringen. Dat gebeurt in 2024 al: er wordt geïnvesteerd in zaken om op langere termijn geld te besparen. Tot slot klinkt het programma Werk en Inkomen sterk. De tekst is echter elk jaar nagenoeg hetzelfde.

De VVD hoort graag wat er in 2024 anders is, waardoor de omschreven ambities zullen slagen. De krapte op de arbeidsmarkt zou er toch moeten leiden dat veel mensen uit de bijstand komen en gaan werken. Mevrouw Van Diejen (PvdD) stelt dat de gemeente ook in de zorg en de jeugdzorg hetzelfde gaat doen als in 2015. Ze vraagt wat de heer Van Haren daarvan vindt. De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat de gemeente voor het jeugdbeleid allerlei nieuwe middelen inzet. Bij Werk en Inkomen staat het beleid echter een beetje stil. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de VVD het verstandig vindt om een aantal verwachte financiële meevallers uit het IZA aan het Sociaal & Zorgfonds toe te voegen. De heer Van Haren (VVD) heeft begrepen dat de raad eind 2023 een brief krijgt over de besteding van het IZA-budget. Als er geld over is, zou het mooi zijn om een financiële buffer op te bouwen en een aantal slimme investeringen te doen om de zorg te verbeteren. Het ontslaat de gemeente niet van de verantwoordelijkheid om na te denken over het toekomstbestendig maken van het sociale domein. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de VVD bereid is om vast te leggen dat overblijvend budget naar het Sociaal & Zorgfonds gaat. Of kan het college dat straks ook aan andere zaken besteden? De heer Van Haren (VVD) antwoordt dat dit een vraag aan het college is.

De heer Schuurmans (VVD) vervolgt het betoog van de VVD. De gemeente moet meer inzetten op preventie, bijvoorbeeld door sport en beweging. De VVD is blij dat dit terugkomt in de stukken en dat de gemeente een relatie legt tussen de openbare ruimte en sport. Door een betere inrichting van openbare ruimte en schoolpleinen kan ontmoeten, sporten en spelen worden gestimuleerd. De VVD-fractie maakt zich wel zorgen over het budget voor sport. Binnenkort wordt de sportvisie besproken, waarna extra middelen pas in 2025 kunnen worden overwogen. Voor die tijd vallen echter diverse budgetten weg, zoals dat voor de sportcombinatiefunctionaris. De VVD wil graag van de wethouder horen of en hoe de gaten in het sportbudget worden opgevangen en wat er gebeurt als een verlaagd budget leidt tot financiële problemen bij sportverenigingen. Een oplossing zou kunnen zijn om middelen uit het programmabudget Samen Gezond te benutten en via het sportterrein te investeren in preventie.

4

De VVD heeft bovendien zorgen over de onzekere financiën voor het Integraal Huisvestingsplan, IHP. De schouw voor onderwijshuisvesting moet nog plaatsvinden en gezien het grote aantal gebouwen voor sportactiviteiten is het zaak om een keuze te maken voor het meerjarenonderhoud. Tot slot vraagt de VVD aandacht voor de mentale gezondheid van inwoners, met name van jongeren. Het actieplan Mentale gezondheid moet voldoende aandacht krijgen, zodat jongeren worden ondersteund richting zelfredzaamheid en om mee te doen aan de samenleving. De VVD vraagt of er voldoende middelen gereserveerd zijn voor de uitvoering van het actieplan. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is blij met veel zaken in de begroting, zoals de Bossche Pas en het eerste Bossche burgerberaad bij de woonzorgvisie. Voor het versterken van de zorgstructuur in de wijken stelt De Bossche Groenen voor om Den Bosch Partners een sociale marketingstrategie te laten bedenken voor meer bekendheid en het werven en behouden van vrijwilligers. Zo zullen bestaande vormen van ondersteuning beter gebruikt worden. De Bossche Groenen hoopt dat het dit jaar lukt om de grens voor het minimabeleid te verhogen naar 130%. Ook is de fractie benieuwd of er een onderzoek kan worden gedaan naar gratis ov in Den Bosch voor mensen met een laag inkomen. Soms gaat het om zaken die niet in de begroting staan.

De Bossche Groenen vraagt aandacht voor een urgent probleem, waarvoor de gemeente nog geen geld heeft begroot: Weener XL. In maart 2023 bleek dat er een en ander mis was met de sociale veiligheid aldaar. Het college koos ervoor om flink te investeren in het ontwikkelprogramma ‘Weener XL, een goede basis’. Voor drie jaar is er jaarlijks € 240.000 beschikbaar gesteld om de cultuur te verbeteren en misstanden te voorkomen. Uitgangspunt is dat men samen een cultuurverandering doormaakt. Het management en de directie van Weener XL zijn echter niet opgenomen in het programma, terwijl zij verantwoordelijk zijn voor het beleid. Mevrouw Craste (D66) had begrepen dat over de hele linie bij Weener XL wordt gekeken naar een ieders ontwikkeling. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) reageert dat het alleen gaat om de lagere personeelslagen. Voor het middenmanagement en de directie is veel minder aandacht. Mevrouw Craste (D66) vraagt waaruit De Bossche Groenen dat concludeert. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat dit in het ontwikkelprogramma staat. Het bestaat uit vier onderdelen, maar er gaat nauwelijks geld en aandacht naar het management. Mevrouw Van Zaalen (CDA) kan zich voorstellen dat sommige groepen meer ondersteuning nodig hebben om hetzelfde doel te bereiken. Dat kan de reden zijn dat er meer kosten worden gemaakt voor bepaalde groepen.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) erkent dat er met name veel tijd en geld besteed moet worden aan de kwetsbare werknemers. Deze groep is echter afhankelijk van de keuzes door het management en de directie. Daar moet ook aandacht voor zijn. Mevrouw Van Zaalen (CDA) bedoelde dat aan het management misschien minder geld besteed hoeft te worden om dezelfde verandering te realiseren. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) blijft van mening dat er meer geld nodig is voor de ontwikkeling van het management en de directie. De consequenties zijn groot als de gemeente niet investeert in een cultuurverandering bij Weener XL. Na het interpellatiedebat heeft de gemeente aangegeven dat ze niet zozeer op zoek wilde naar de oorzaken, maar zich wilde focussen op de toekomstige cultuur bij Weener XL. Mevrouw Craste (D66) merkt op dat de gemeente toch uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de problemen bij Weener XL. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) zegt dat de meningen daarover verdeeld zijn. De coalitie stelt dat er een streep onder de misstanden wordt gezet, om vooruit te kijken. De oppositie gaf echter aan dat de situatie pas kan verbeteren als goed gekeken wordt naar de oorzaken.

5

Mevrouw Hoekstra (PvdA) denkt dat mevrouw Van Opdorp twee zaken met elkaar verwart. Het meningsverschil tijdens het interpellatiedebat ging volgens haar niet over het onderzoek naar Weener XL. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) stelt dat het ging over de cultuuromslag. Zowel in het interpellatiedebat over Weener XL als in het debat over cultuurverandering werd gesteld dat de gemeente vooruit wil kijken. In maart jl. gaf de wethouder aan dat haar deur altijd openstaat voor gedupeerde werknemers. Iedereen met een klacht zou gehoord worden. Twee werkleiders schreven haar vervolgens een brief over hun ervaringen. Acht maanden later zitten de briefschrijvers ziek thuis, geïntimideerd door leidinggevenden. Ook andere medewerkers zitten inmiddels thuis. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of dit betoog vooraf met de wethouder is afgestemd. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) heeft dit afgelopen week gehoord. Ze is benieuwd of de wethouder ervan op de hoogte is en wat zij er al aan heeft gedaan. In een open cultuur moet de hele raad weten wat er aan de hand is, zodat er gezamenlijk een verantwoorde keuze gemaakt kan worden. Inmiddels is er een interim-manager aangenomen bij de afdeling Beschut werken, zonder ervaring met de doelgroep. Aangegeven is dat de productie met 40% omhoog moet. Dat gaat ten koste van het personeel met een indicatie.

Ze hoort graag hoe lang de raad dit laat gebeuren. De voorzitter merkt op dat de spreektijd van mevrouw Van Opdorp voorbij is. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is het daar niet mee eens en heeft getimed dat ze nog twee minuten heeft. De voorzitter gaat daar niet in mee, want de tijd is goed bijgehouden. Hij vraagt haar om af te sluiten. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is van plan een motie in te dienen om het tij te keren bij Weener XL. Ze pleit voor een ontwikkelprogramma voor het management en de directie en voor het instellen van een onafhankelijke Raad van Toezicht om de situatie te verbeteren. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat het niet mogelijk is om de casus meteen op waarde te schatten. Hij vraagt of mevrouw Van Opdorp haar informatie kan delen met de raadsfracties. Hij hoopt dat de wethouder een duidelijke toelichting kan geven en is nieuwsgierig naar wat mevrouw Van Opdorp vindt van het standpunt dat de gemeenteraad over een Raad van Toezicht Weener XL heeft. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat het zeer wenselijk is om een aparte onafhankelijke Raad van Toezicht te hebben, aangezien de gemeenteraad al acht maanden onvoldoende op de hoogte is geweest van de situatie bij Weener XL. Bij andere werkbedrijven werkt een Raad van Toezicht heel goed. De heer Van Haren (VVD) vraagt of die andere werkbedrijven ook onder een gemeente vallen.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat dat ook sectoren van de gemeente zijn. De Raad van Toezicht hangt daar apart boven, om belangenverstrengeling bij de gemeente te voorkomen. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is geschrokken van het betoog. Hij vraagt hoe het met de getroffen medewerkers gaat. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat het over het algemeen slecht gaat. Mensen zijn ziek, gestrest en hebben niet het gevoel dat er naar hen geluisterd wordt. De heer Elders (D66) vraagt naar het voorstel voor een sociale-marketingstrategie. Hij vraagt of De Bossche Groenen een voorstel gaat doen om de opdracht aan Den Bosch Partners aan te passen.

6

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) heeft bij bezoeken aan de wijkpleinen vaak gehoord dat Bosschenaren niet weten wat daar allemaal gebeurt. Dat geldt ook voor andere sociale voorzieningen en regelingen. De expertise van Den Bosch Partners zou ingezet kunnen worden om dit te verbeteren. De heer Çifçi (PvdA) stelt dat de PvdA streeft naar een sociale samenleving met gelijke kansen voor iedereen. Het ondersteunen van mensen die het moeilijk hebben heeft daarom prioriteit. Daarbij moet er ook aandacht zijn voor mensen met een middeninkomen. Afgelopen maand bezocht de heer Çifçi een basisschool. Sinds dit jaar maakt deze school gebruik van de subsidieregeling School & Omgeving om een pleincoach in te zetten. Dat heeft geleid tot minder incidenten op en rond school en heeft ervoor gezorgd dat docenten weer gewoon lunchpauze hebben. De subsidie is echter tijdelijk. De PvdA zou dit graag structureel maken. De gemeente investeert in onderwijs, Positieve Gezondheid en sociale ondersteuning, zodat iedereen de kans krijgt om zijn talent te ontplooien. Collega Hoekstra zal hierover een bijdrage leveren. Mevrouw Hoekstra (PvdA) noemt drie zaken uit de begroting die de PvdA graag zou verbeteren. De eerste is de vrijwillige ouderbijdrage. Veel ouders zien deze bijdrage als verplicht. Wie niet kan betalen, moet zich melden op school.

Dat zou anders moeten, want de meldplicht leidt tot een stigma, terwijl de gemeente daar vanaf wil. De PvdA heeft al eerder gevraagd om dit met scholen te bespreken, maar dat is niet gebeurd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of dit aspect ondergebracht kan worden in de 073-stadspas. Mevrouw Hoekstra (PvdA) zou dat voorstel graag willen bespreken. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt wat de gevolgen voor de scholen zijn als ouders de bijdrage niet meer hoeven te betalen. Ook vraagt hij naar de mogelijkheden via Stichting Leergeld. Mevrouw Hoekstra (PvdA) kent het signaal van de scholen. Het belang van betrokkenheid van ouders is echter groter dan leuke schoolreisjes en feestjes. Verder is het een taak van de gemeente om ouders te wijzen op de beschikbare regelingen. De boodschap voor de ouderbijdrage moet volgens de PvdA zijn: ‘u mag betalen, maar het moet niet; de kinderen mogen altijd meedoen aan feestjes en uitjes van school’. Een tweede punt is de individuele inkomenstoeslag. Het gebruik hiervan ligt op slechts 22%, terwijl met de energietoeslag 90% van de doelgroep werd bereikt. De PvdA vraagt de gemeente om meer in te zetten op communicatie, zodat er meer gebruikgemaakt wordt van de regelingen. Het college geeft aan in te zetten op ondergebruik van de regelingen, maar de PvdA zou hier wel graag budget bij willen zien.

Het derde punt is dat er grote verschillen zijn tussen groepen in de Bossche samenleving. Iedereen moet echter bestaanszekerheid hebben en kunnen meedraaien in de maatschappij. Goed werk vormt daarvoor de basis. Voor de gemeentelijke organisatie zou het uitgangspunt moeten zijn dat er zoveel mogelijk wordt gewerkt met vaste aanstellingen, ook bij de gesubsidieerde instellingen, zoals Huis73. Daar werken echter heel veel muziekdocenten via een zzp-constructie. De PvdA hoort graag hoe het college hiertegen aankijkt. De PvdA is het eens met GroenLinks over het belang van een ervaringsdeskundige, zoals toegezegd in het debat over Positieve Gezondheid. De fractie kijkt ernaar uit om dit plan verder te bekijken bij de uitwerking van de Bossche Pas en de jeugdzorg. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt hoe de PvdA aankijkt tegen het verhogen van de bijstandsnorm van 120% naar 130%. Mevrouw Hoekstra (PvdA) zou liever 120% aanhouden, plus maatwerk. Binnen de bestaande regeling valt al veel winst te halen door ervoor te zorgen dat meer mensen gebruikmaken van de regeling.

7

De heer Elders (D66) merkt op dat muziekdocenten niet per se betaald worden door Huis73, maar vaak zelfstandig een muzieklokaal huren. Hij vraagt hoe de gemeente dan kan intervenieren. Mevrouw Hoekstra (PvdA) antwoordt dat de PvdA nog niet heeft nagedacht over de uitwerking. Ze ziet er kansen waarover de gemeenteraad kan overleggen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) betoogt dat de 073-pas niet stigmatiserend moet gaan werken. Dat kan voorkomen worden door meerdere functies, zoals de afvalpas, te combineren tot één pas. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) stelt voor om een digitale pas te maken voor op de telefoon. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) denkt dat dit mogelijk is, maar wil vooral zoveel mogelijk functies koppelen, zodat de pas door iedereen wordt gebruikt. De naam van de pas is ook belangrijk, dus daar kan de gemeente misschien een marketingbureau voor inschakelen. De heer Van Haren (VVD) is het ermee eens dat een pas stigmatiserend kan zijn, maar wil er ook voor waken dat men denkt dat de pas de oplossing is voor alle financiële problemen. Als er te veel aan gekoppeld wordt, is het uiteindelijk de oplossing voor niets. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is het hier niet mee eens. Over onderwijs vraagt hij de wethouder hoe hij tegenover het Nederlandse Jeugdontbijt staat en of de gemeente de hulp die deze organisatie aanreikt, aanvaardt.

Vorig jaar is een motie aangenomen over wijkgericht werken. Gewoon ge-DREVEN is benieuwd naar de evaluatie hiervan. Het is mooi dat er € 5 miljoen wordt uitgetrokken voor een sportzaal in De Groote Wielen. Eerder is een notitie toegezegd over de samenwerking en verplaatsing van de sportaccommodatie in Nuland. In de begroting komt dit echter niet terug. Gewoon ge-DREVEN hoort graag wat de stand van zaken is. In de beantwoording van de technische vragen staat dat de bovenlagen van kunstgrasvelden nog steeds aangevuld mogen worden met vervuilende materialen. Gewoon ge-DREVEN gaat ervan uit dat deze lagen worden aangevuld met materiaal dat zo min mogelijk milieubelastend is. Over cultuur zegt de heer Van Creij dat iedereen waarschijnlijk een andere invulling geeft aan het begrip ‘cultuurgemeente van het Zuiden’. Er gaat veel geld om in de cultuursector. Het Design Museum krijgt een veel grotere subsidieverhoging dan andere culturele instellingen. Hij hoort graag hoe het kan dat alleen dit museum meer dan een indexatie krijgt. Verder vindt hij het vreemd dat de heemkundekring Rosmalen slechts € 6.000 ontvangt, terwijl grote instellingen heel veel subsidie krijgen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vindt € 6.000 best veel geld en vraagt waarom de heer Van Creij het als een fooitje beschouwt.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het erg weinig ten opzichte van de 3,7 miljoen die het theater Aan de Parade jaarlijks krijgt. De heemkundekring krijgt overigens € 2.500 en geen € 6.000. Mevrouw Van Zaalen (CDA) veronderstelt dat het erom gaat wat de organisatie nodig heeft om haar werkzaamheden uit te voeren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat het in verhouding mag staan tot de uit te voeren werkzaamheden, maar vindt het budget voor de heemkundekring desondanks erg laag. Tot slot noemt hij nog de organisatie van het winterfestijn omdat dit ook op het vlak van cultuur zit. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) deelt de zorgen van het dierentehuis in Den Bosch over dieren die worden afgestaan. Het zou beter zijn als het bezit van dieren vooraf beperkt wordt. Het dierentehuis wil daarom voorlichting gaan geven over de aanschaf van een huisdier en is op zoek naar contacten om die voorlichting aan te verstrekken. De PvdD denkt dat de gemeente een verbindende rol kan spelen in deze campagne.

8

Mevrouw Van Diejen (PvdD) vraagt aandacht voor huisdierenbezitters die in armoede terechtkomen. De PvdD vindt dat iedereen een dierenarts moet kunnen bezoeken als dat nodig is en dat dieren geen honger mogen lijden. Daarom vraagt de PvdD of het probleem goed in beeld is. Weet het college hoeveel dieren er geholpen worden via de dierenvoedselbank, of en hoeveel mensen hiermee geholpen worden en waar de knelpunten zitten? Gezien het stijgende aantal aanvragen bij de dierenvoedselbank verwacht de PvdD een groter wordend probleem. Hoe gaat het college dit oplossen en hoe kunnen alle betrokken partijen het beste samenwerken? De jeugdhulp is in slechte staat en vergt extra investeringen. Ieder kind verdient liefdevolle en toegankelijke jeugdhulp als dat nodig is. De PvdD schrok ervan dat er € 16,2 miljoen zorggeld is overgeheveld naar de algemene middelen. Zorggeld zou immers altijd zorggeld blijven. Het is opmerkelijk dat het geld niet is uitgegeven, maar met de toekomstige bezuinigingen kan de gemeente het geld gewoon niet missen in het Sociaal & Zorgfonds. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of overgebleven geld naar het Sociaal & Zorgfonds moet worden overgeheveld. Mevrouw Van Diejen (PvdD) antwoordt dat zij het verstandig vindt om het geld als reserve in het sociale domein te houden. Mevrouw Craste (D66) dacht dat dit bij de voorjaarsnota al besproken was.

Er was een reden om het geld over te hevelen, namelijk dat het Sociaal & Zorgfonds vol zat. De overheveling zou eenmalig zijn. Bovendien zouden er grote investeringen komen om de komende bezuinigingen in onder andere de jeugdzorg op te vangen. Mevrouw Van Diejen (PvdD) stelt dat de investeringen wél uit het Sociaal & Zorgfonds worden betaald. Bovendien is nog niet bekend wat deze investering gaat opleveren. Ze vindt dat er een solide basis moet zijn voor het zorgdomein. Mevrouw Craste (D66) veronderstelt dat het Sociaal & Zorgfonds dient als solide basis. Mevrouw Van Diejen (PvdD) vindt het verontrustend dat daar dus € 16,2 miljoen vanaf gehaald is, terwijl er ook bezuinigd moet worden op de zorg. Van de resterende € 25 miljoen moet de komende jaren alles betaald worden, zonder te weten of de investeringen op langere termijn tot kostenbesparing leiden. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vindt het vreemd dat de PvdD spreekt van bezuinigingen, want het gaat meer om het efficiënter inzetten van het geld. Ze vraagt wat de PvdD eronder verstaat. Mevrouw Van Diejen (PvdD) doelt op de landelijke bezuinigingen. De gemeente investeert juist in een programma, dat op termijn hopelijk minder zorgvraag oplevert. De PvdD is echter bezorgd of het gaat opleveren wat men verwacht en wil daarom een buffer achter de hand houden.

De voorzitter merkt op dat het punt duidelijk is en vraagt mevrouw Van Diejen om haar betoog voort te zetten. Mevrouw Van Diejen (PvdD) stelt dat de PvdD tegen proefdieren is en ook van kinderen geen proefkonijnen wil maken. Het zou fijn zijn als de investeringen op termijn geld gaan opleveren, maar om te voorkomen dat kinderen de dupe worden van falend beleid, wil de fractie geld achter de hand houden. Ze roept het college op om de € 16,2 miljoen terug te storten in het Sociaal & Zorgfonds en de norm van 15% te laten vervallen, zodat zorggeld altijd in het sociale domein blijft. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat de norm voor het Sociaal & Zorgfonds niet door de wethouder is vastgesteld, maar is afgesproken in de raad. Mevrouw Van Diejen (PvdD) zegt dat de norm in het bestuursakkoord is vastgelegd. Het is echter een willekeurig percentage waarvoor de gemeente heeft gekozen. Tot slot moet de gemeente kritisch kijken naar de verordening jeugdhulp. Er staat bijvoorbeeld geen maximumwinstpercentage of maximum aan overheadkosten in. Als de gemeente gaat

9

investeren in zorgpersoneel zal dit ook moeten veranderen. Ze vraagt of de wethouder hier kritisch naar wil kijken. De heer Van Hasselt (SP) maakt zich zorgen om het toegenomen aantal dak- en thuislozen en vreest voor de gevolgen van de komende winter. Nu het inloopschip gesloten is, hoort hij graag wat er gebeurt met de mensen die daar kwamen. Er worden wat pleisters geplakt, maar steeds meer mensen lopen verward door Den Bosch. Heeft de gemeente in zicht of deze mensen in de stad kunnen overleven in de stad? Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt waar de SP zelf aan gedacht heeft. De heer Van Hasselt (SP) vindt het pijnlijk dat het inloopschip heeft moeten sluiten vanwege een muziekgenootschap. De gemeente zal een oplossing moeten vinden om de dak- en thuislozen een plek in de stad te geven. Mevrouw Craste (D66) dacht niet dat het inloopschip gesloten is vanwege een muziekgenootschap, maar vanwege de inhoudelijke keuze om de opvang te combineren met opvang door Novadic-Kentron. De heer Van Hasselt (SP) vindt het een vreemde inhoudelijke keuze. Veel mensen weten niet waar ze terechtkunnen. Hij vraagt het college of er zicht is op deze groep. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de SP bedoelt dat het gemeentebeleid ertoe leidt dat in de winter dak- en thuislozen gaan sterven.

De heer Van Hasselt (SP) stelt dat het gemeentebeleid altijd impact heeft op het leven van mensen. Hij zou het betreuren als er iemand op straat sterft en hoopt samen een oplossing te vinden voor de opvang. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) heeft geen antwoord gehad op haar vraag wat de SP zelf als oplossing heeft. De heer Van Hasselt (SP) heeft begrepen dat eerst het inloopschip is gestopt en de alternatieve opvang vrij beperkt is. Bovendien is er een toename van dak- en thuislozen. De SP zou graag budget vrijmaken om adequate opvang op een geschikte locatie aan te bieden. De heer Van Griensven (PVV) deelt de zorg van de SP over de opvang. Op 31 december a.s. schijnt er een hotel vrij te komen, waar alle dak- en thuislozen in gehuisvest kunnen worden. Hij hoort graag hoe de SP dat ziet. De heer Van Hasselt (SP) heeft ook vragen over het hotel, want met de huidige situatie wordt door de hoteleigenaar veel geld verdiend. De SP zou graag zien dat asielzoekers verdeeld worden over de hele gemeente. De voorzitter breekt de discussie af en geeft mevrouw Craste het woord. Mevrouw Craste (D66) vraagt of de SP de voorziening langdurig verblijf als mogelijke oplossing ziet. De heer Van Hasselt (SP) weet niet wat die voorziening inhoudt.

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) heeft technische vragen gesteld over de daklozenopvang en vraagt of de SP de beantwoording heeft gelezen. Er zijn 453 dak- en thuislozen, waarvan er 18 in de openbare ruimte verblijven. De heer Van Hasselt (SP) merkt op dat de SP graag wil dat het zicht op dak- en thuislozen verbeterd wordt, want dit zijn alleen de mensen die bekend zijn bij de gemeente. Net als de PvdD heeft de SP veel vragen over de jeugdzorg en over de landelijke bezuinigingen hierop. Het lijkt de fractie goed om te voorkomen dat de bezuinigingen de jongeren gaan raken.

10

Bij het betoog van De Bossche Groenen sluit de SP graag aan. De fractie herkent de klachten en is het ermee eens dat er een cultuurverandering nodig is bij het management en de directie van Weener XL. Ook is de SP het ermee eens dat de bijstandsnorm naar 130% moet worden verhoogd. De heer Elders (D66) betoogt dat iedereen de gevolgen van inflatie merkt, dus ook de makers en kunstenaars. Via de subsidies wordt daar iets aan gedaan, maar dat geld komt niet altijd bij hen terecht. D66 hoort graag of de gemeente daar voldoende oog voor heeft. D66 wil verder stilstaan bij mentaal welzijn. Er komt een actieplan voor mentaal welzijn onder jongeren. Daar is hij blij mee, maar in de begroting staan nog geen investeringen voor dit onderwerp. Hij vraagt een nadere toelichting hierop. Het derde punt dat hij aanhaalt, is het lerarentekort. Iedereen is enthousiast over de Bossche Educatieve Agenda, maar een randvoorwaarde voor de uitvoering is menskracht. D66 zal een motie indienen om het college te vragen om met het veld in gesprek te gaan over de knelpunten op dit gebied en een masterplan op te stellen. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt naar de grootste problemen van het lerarentekort. De heer Elders (D66) antwoordt dat klassen naar huis worden gestuurd en dat onbevoegden voor de klas staan, waardoor leerlingen achterstanden oplopen.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt welke oplossingen D66 ziet. De heer Elders (D66) noemt het stimuleren van zijinstromers, inzet op coachen van zijinstromers en een betere aansluiting tussen pabo en scholen. Er zijn veel mogelijkheden, maar het college moet eerst in gesprek met de scholen om te horen waar behoefte aan is. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of er ook gedacht wordt aan huisvesting aanbieden aan leraren. De heer Elders (D66) vindt dat dit bespreekbaar moet zijn. Er zijn scholen die tiny houses plaatsen op hun eigen terrein om leraren te trekken. De heer Schuurmans (VVD) vraagt of het niet verstandiger is om dit op landelijk niveau aan te pakken, om te voorkomen dat gemeenten met elkaar gaan concurreren om personeel. De heer Elders (D66) bevestigt dat er op landelijk niveau ook iets moet gebeuren. De gemeente kan zelf echter ook dingen verbeteren. Den Bosch zou kunnen proberen om het op regionaal niveau op te pakken. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt of D66 weet dat 25% van de leerkrachten na hun opleiding binnen 2,5 jaar uitstroomt en hoe de gemeente daarop zou kunnen inspelen. De heer Elders (D66) kent het cijfer en zou graag met het veld willen kijken wat daaraan gedaan kan worden, bijvoorbeeld betere begeleiding van zijinstromers en meer ondersteunend personeel.

Mevrouw Craste (D66) stelt dat de gemeente grote stappen heeft gezet op het gebied van zorg, gelijke kansen en bestaanszekerheid. Ook in 2024 wordt hierop veel geïnvesteerd, bijvoorbeeld via de jeugdhulp: in de wijk, dichtbij de kinderen. Terecht vraagt de wethouder om budget om de successen te vieren en ervan te leren als een aanpak niet werkt. De stip op de horizon is echter nog steeds ver weg, terwijl er ingrijpende bezuinigingen op de planning staan. D66 blijft het proces actief volgen om in te schatten of de investeringen voldoende opleveren om structureel minder jeugdhulp in te zetten. De kosten van zorgpersoneel zijn flink gestegen door een wijziging in de zorg-cao. Deze toegenomen kosten worden niet geheel gedekt door het rijksbudget. D66 vraagt hoe groot het gat hiertussen in Den Bosch is. D66 heeft technische vragen gesteld over de kwijtschelding van hondenbelasting, waardoor de overige hondenbezitters 2% tot 3% meer moeten gaan betalen. Het bezit van een hond is een goed middel tegen eenzaamheid en bevordert sociale contacten.

11

Mevrouw Van Diejen (PvdD) vraagt of D66 ook wil dat de gemeente in kaart brengt hoe huisdierenbezitters geholpen kunnen worden, als zij de kosten voor het onderhoud niet meer kunnen opbrengen. Mevrouw Craste (D66) is bereid daarnaar te kijken. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of met het verhogen van de hondenbelasting om kwijtschelding mogelijk te maken niet opnieuw een groep ontstaat die het niet meer kan betalen. De PVV zou liever de hondenbelasting helemaal afschaffen. Mevrouw Craste (D66) antwoordt dat D66 daar geen voorstander van is. De kosten gaan circa 2% omhoog voor hondenbezitters. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de extra kosten van kwijtschelding niet beter gedekt kunnen worden uit de algemene middelen. Mevrouw Craste (D66) antwoordt dat D66 het graag binnen de hondenbelasting regelt, maar benieuwd is naar de reactie van de wethouder hierop. De heer Van Silfhout (Volt) is er voorstander van om de hondenbelasting niet kostendekkend te maken en kwijtscheldingen uit de algemene middelen te betalen. Mevrouw Craste (D66) is niet van plan om haar voorstel te wijzigen. Tot slot vraagt D66 aandacht voor de mogelijkheden voor asielzoekers. D66 ziet dagbesteding en werk als essentieel voor deze groep, omdat dit kan bijdragen aan zowel het arbeidsmarkttekort als integratie. Hierop zal de fractie later terugkomen in de commissie.

De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vindt dat de raad bij de begrotingsbehandeling ook stil moet staan bij zaken die de afgelopen tijd in gang gezet zijn. Er zijn veel beleid, kaders en regelingen vastgesteld. Het gaat echter om de realisatie en dat valt nog niet mee. Van vrijwilligers van de wijkpleinen hoorde hij dat de toeloop nog steeds gering is. Men ziet een klein groepje van steeds dezelfde mensen. De naamsbekendheid van Koo is nog veel te laag. Leefbaar ’s-Hertogenbosch hoort graag of en hoe het college dit gaat verbeteren. Ook de ontmoetingsplekken in de wijken en de seniorencomplexen vragen aandacht, want niet overal gaat het goed. Om praktische hulp te bieden en eenzaamheid tegen te gaan, zou een huismeester in een seniorencomplex toegevoegde waarde kunnen hebben. De fractie zou graag de mogelijkheden laten onderzoeken. Over Weener XL is al veel gezegd. Er ligt nog een stevige opgave voor de gemeente. De energielasten stegen vorig jaar enorm, wat voor de meest kwetsbaren tot grote problemen leidde. Het ergste leed is voorkomen door bijdragen van de rijksoverheid en inzet van de gemeente. De energietoeslagen zijn echter eindig en hoe de prijzen zich ontwikkelen is nog niet bekend.

Hoe snel kan de gemeente inspelen op financiële problemen bij de eindafrekening? Via bijzondere bijstand is er veel mogelijk, maar weten mensen de weg te vinden? Vanavond ging het vaak over bestaanszekerheid. De gemeente biedt veel inkomensondersteuning, maar ook daarvoor geldt dat niet iedereen op de hoogte is van de mogelijkheden. Leefbaar ’s-Hertogenbosch kijkt uit naar het bespreken van de Bossche Pas. Het initiatief STA is goed en heeft een mooie website gelanceerd, maar weten mensen van het bestaan? Leefbaar ’s-Hertogenbosch is, ondanks al deze maatregelen, nog niet helemaal tevreden over het beleid. Het sociaal minimum schiet nog steeds tekort. De menselijke maat moet centraal staan, maar de gemeente moet ook werken aan minder bureaucratie. Leefbaar ’s-Hertogenbosch vindt ook dat mensen meer gebruik moeten kunnen maken van minimaregelingen en opteert voor het hanteren van de 130%-norm. De fractie zou ook graag een onderzoek starten naar gratis ov voor de minima. Leefbaar ’s-Hertogenbosch is het eens met het voorstel om de hondenbelasting kwijt te schelden voor minima. De kosten hiervoor kunnen ook uit de bijzondere bijstand worden gedekt. De heer Van Griensven (PVV) vraagt aandacht voor de zorg. Er worden forse kortingen op het sociale domein aangekondigd. De PVV vindt dat de zorg altijd de hoogte prioriteit heeft.

Om de middelen beschikbaar te houden kan er budget vanuit het welzijnswerk worden verschoven. Ook op andere domeinen kan bezuinigd worden om het zorgbudget overeind te houden, zoals op klimaat en energie en op elitaire cultuursubsidies.

12

De heer Van Haren (VVD) vraagt of de PVV ervoor pleit om organisaties die preventief werken en zo duurdere zorg voorkomen, af te schalen om het geld in de zorg te steken. De heer Van Griensven (PVV) antwoordt dat hij de zorg het belangrijkste vindt en dat uitgezocht moet worden op welke posten er bezuinigd kan worden. De heer Van Haren (VVD) vraagt of de PVV het ermee eens is dat voorkomen beter is dan genezen. De heer Van Griensven (PVV) vindt voorkomen beter dan genezen, maar vindt ook dat essentiële zorg altijd beschikbaar moet zijn, zoals ouderenzorg. Mevrouw Van Diejen (PvdD) komt terug op de € 16,2 miljoen die zij in het sociaal domein wilde behouden. Ze vraagt of de PVV dat niet veel beter vindt, dan aan de voorkant bezuinigen op bijvoorbeeld het werk van PowerUp073 en Huis73. De heer Van Griensven (PVV) is het ermee eens dat zorggeld voor de zorg behouden moet blijven. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of de PVV met bezuinigingsvoorstellen gaat komen. De heer Van Griensven (PVV) wil dat nog in de fractie overleggen. De heer Van Silfhout (Volt) vindt ‘voorkomen is beter dan genezen’ en ‘ouderenzorg is essentieel’ een schijnbare tegenstelling. Ook de ouderenzorg bestaat deels uit voorkomen en deels uit genezen. Hij vraagt of de PVV het ermee eens is dat de ouderenzorg er niet onder hoeft te lijden als er meer aan preventie wordt gedaan.

De heer Van Griensven (PVV) herhaalt dat de zorg eerste prioriteit moet hebben. Daardoor kan het zijn dat preventieve zorg op een lager pitje gezet moet worden, want op acute zorg mag niet gekort worden. De instroom op uitkeringen neemt toe door het toenemend aantal statushouders. Ook stijgt de subsidie voor VluchtelingenWerk, omdat er meer statushouders gehuisvest zijn. De PVV vindt dit een reden om de asielindustrie niet nog meer te faciliteren en geen azc’s in de gemeente toe te staan. Hij vraagt wat het college doet om statushouders zo snel mogelijk aan het werk te krijgen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt wat de PVV vindt van de stijging van kosten voor VluchtelingenWerk. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat er geen vluchtelingen moeten worden opgenomen. Daarop mag dus gekort worden. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de PVV het ermee eens is dat de integratie van vluchtelingen lastiger wordt als VluchtelingenWerk wordt gekort op zijn budget. De heer Van Griensven (PVV) is het daar niet mee eens. Wat hem betreft komen er geen vluchtelingen en hoeft er dus ook geen geld aan besteed te worden. De heer Van Silfhout (Volt) noemt dit een cirkelredenering, waarin de PVV haar eigen probleem creëert, maar geen oplossing ervoor aandraagt.

Mevrouw Craste (D66) vraagt of het reëel is om te zeggen dat Den Bosch geen vluchtelingen wil, als binnenkort de spreidingswet wordt aangenomen. De heer Van Griensven (PVV) stelt dat de spreidingswet vooralsnog niet is aangenomen. Er komt een visie op hoofdlijnen op de openbare ruimte voor ontmoeten, sporten en spelen. Daarnaast worden wijken zo ingericht dat mensen worden uitgenodigd om te bewegen. De groene ruimte moet dan niet tegelijkertijd worden volgebouwd, zoals in Coudewater gebeurt. De PVV hoort graag hoe deze twee zich tot elkaar verhouden.

13

De duurzame ontwikkelingsdoelen die in de begroting worden genoemd, zijn de ESG-doelen van de VN. De PVV-fractie vindt het onaanvaardbaar dat de gemeente zich ondergeschikt maakt aan de VN-agenda. In de begroting is budget opgenomen voor het vervangen van kunstgrasvelden. De PVV ziet liever echt gras en vraagt hoe de wethouder dit ziet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) stelt dat op kunstgras meer wedstrijden gespeeld kunnen worden. Hij vraagt of de PVV bereid is om extra velden aan te leggen als er weer op gras gespeeld wordt. De heer Van Griensven (PVV) vindt de nadelen van kunstgras groter dan de nadelen van echt gras. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of een kunstgrasveld met milieuvriendelijke infill wel gebruikt kan worden. De heer Van Griensven (PVV) is bereid om dit te overwegen. De Bossche Zomer wordt stopgezet, maar er staat wel een subsidie geraamd voor 2024. De PVV vindt dat er eerst beleid moet worden opgezet en dan pas budget moet worden vrijgemaakt. Dit budget moet dus gewoon terug naar de algemene middelen. Het doorontwikkelen van het Design Museum vindt de PVV onwenselijk. De € 2,7 miljoen per jaar die het museum jaarlijks ontvangt, kan nuttiger worden besteed. Tot slot wordt het plaatsen van beschermingswaardige panden op de monumentenlijst genoemd.

De PVV vraagt of al deze panden voldoende in beeld zijn bij de gemeente en of er goede inventarisaties worden gemaakt, ook in de buitengebieden. Oude boerderijen worden namelijk nog steeds gesloopt. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt zich af of dit de commissie Sociaal is of de commissie Omgeving. De voorzitter antwoordt dat erfgoed valt onder het sociaal domein. De heer Esser (PVV) is al lange tijd mantelzorger en denkt dat er veel mensen zijn die niet weten wat een mantelzorger is. Hij vraagt het college hoe het staat met de bekendheid van mantelzorg. Mevrouw Van Zaalen (CDA) merkt op dat er op 7 december a.s. een avond over mantelzorg wordt georganiseerd. Ze vindt het belangrijk dat het onderwerp aandacht krijgt en dat de gemeente zorgt voor een grotere bijeenkomst. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering en geeft Rosmalens Belang het woord. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) geeft een compliment voor het feit dat de gemeente een sluitende begroting heeft kunnen opstellen. Ze is blij met de visie sociale structuur die onlangs besproken is. Deze sociale structuur zit bij de inwoners al in de genen. Zeker in oude buurten en dorpen is er veel sociale cohesie. Het vergt inzet om die te behouden. Om elkaar regelmatig tegen te komen, worden al extra bankjes, ontmoetingsplekken, pluktuinen et cetera gerealiseerd.

Ook in nieuwe wijken moet hier goed naar gekeken worden. Ze vraagt aandacht voor de opgroeiende jeugd. Op de basisschool zien kinderen elkaar dagelijks, maar vanaf het voortgezet onderwijs wordt dat vaak minder. Zeker in combinatie met de puberteit en soms lastige thuissituaties kan dat problematisch zijn. De gemeente zou niet pas een JOP moeten opzetten als er problemen zijn, maar dit meteen meenemen bij het ontwerp van een wijk. Ook sporten is belangrijk voor de jeugd. Daar zou iedereen aan mee moeten kunnen doen. De motie ‘iedereen moet mee kunnen sporten’ moet dan ook goed verwerkt worden in de sportvisie. Het is niet helemaal duidelijk of er extra budget wordt geïnvesteerd in deze doelgroep. Rosmalens Belang hoort graag van de wethouder of geborgd kan worden dat de steun aan deze doelgroep van de grond komt. Kinderen die in de jeugdzorg terechtkomen, moeten de juiste begeleiding krijgen. Niet-effectieve therapie zou de gemeente niet meer moeten inkopen. Aan de kinderen kan achteraf gevraagd worden wat de therapie hen heeft opgeleverd.

14

Mevrouw Van Diejen (PvdD) vraagt of Rosmalens Belang ook voorstander is van lange contracten voor zorgaanbieders. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) noemt dat een ander onderwerp. Zij betoogt dat alleen effectieve therapieën aangeboden moeten worden. Of langere contracten beter zijn, weet zij niet. Praktijkondersteuners die patiënten naar Koo doorsturen zouden een terugkoppeling moeten krijgen over het vervolgtraject, zodat de huisarts kan monitoren of er een goed traject wordt gevolgd. Verder is het goed om aandacht te besteden aan het beleid voor kinderboerderijen, want ook dit zijn laagdrempelige ontmoetingsplekken. Rosmalens Belang pleit ervoor om geen onderscheid te maken tussen kinderboerderijen op gemeentegrond en op grond van een stichting. Het onderhoud van de kinderboerderij is immers hetzelfde. De vrijwilligers die er werken, verdienen een goede ondersteuning bij hun belangrijke werk. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) betoogt dat veel plannen van de gemeente draaien om inzet van vrijwilligers, netwerken en professionele zorg. Met de transitie in de zorg, de dubbele vergrijzing, veranderende wetgeving en overbelaste zorgmedewerkers komt er veel op de gemeente af. Bosch Belang twijfelt of de gemeente voldoende voorbereid is op alle komende zorgvragen. Er zijn veel partijen rondom de zorgvoorzieningen.

Zorgprofessionals zien vaak door de bomen het bos niet meer, laat staan de inwoners. Bosch Belang ziet echter ook mooie plannen en initiatieven in de begroting. De wettelijke eigen inkomensafhankelijke bijdrage voor de WMO is afgeschaft, maar zou per 2025 opnieuw worden ingevoerd. Dit is echter uitgesteld tot 2026. Doordat er nu geen eigen bijdrage wordt gevraagd, maken mensen soms onterecht gebruik van de WMO. Het uitstel van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor de WMO leidt tot extra kosten voor de gemeente. Bosch Belang vraagt of inzichtelijk is om hoeveel inwoners dit gaat en of het college zich ervan bewust is dat dit tot extra kosten gaat leiden. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt een toelichting op de uitspraak dat mensen langer in de WMO blijven omdat dit financieel aantrekkelijk is. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) antwoordt dat mensen bijvoorbeeld goedkope huishoudelijke hulp inhuren via de WMO. Bosch Belang ziet veel activiteiten in de begroting die bijdragen aan ontmoetingen in de stad, onder andere voor jongeren. Deze zijn veelal gericht op culturele ervaringen en urban activiteiten. Ze zullen vooral alternatieve en creatieve jongeren aantrekken. Er is echter een grotere groep jongeren, waaronder studenten, die ook behoefte heeft aan ontmoeting, zeker als men steeds langer thuis woont.

Bosch Belang zou deze groep in ontmoetingscentra willen laten samenkomen. Ze vraagt of het college het ermee eens is dat deze groep jongeren eigen behoeften heeft en of het de mogelijkheden wil onderzoeken om deze jongeren een plek te geven in de ontmoetingscentra. De heer Van Haren (VVD) vraagt of deze groep de gemeente nodig heeft om ontmoetingen te organiseren. Hij verwacht dat buurthuizen niet de eerste voorkeur hebben, maar denkt meer aan de horeca. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) legt uit dat jongeren langer thuis wonen en daar hun vrienden niet kunnen ontvangen. Ze zouden blij zijn met ruimere openingstijden van de horeca, maar ze zou ook willen zoeken naar andere mogelijkheden om elkaar te treffen. De heer Van Haren (VVD) is het ermee eens dat breder gekeken moet worden naar de behoefte van deze doelgroep. De VVD is voorstander van ruimere openingstijden voor de horeca. De heer Elders (D66) weet dat studenten ook behoefte hebben aan een sociëteit en vraagt hoe Bosch Belang daartegen aankijkt. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) denkt dat daar plek voor is in een wijkplein ontmoetingscentrum. Die moeten immers wat breder ingezet worden. Ze benadrukt dat het niet allemaal gratis beschikbaar gesteld hoeft te worden.

15

Mevrouw Van Zaalen (CDA) zoomt in op gezondheidsbevordering en complimenteert het college met de plannen op dit gebied. Het CDA zou graag zien dat dit voor alle inwoners van Den Bosch wordt nagestreefd en niet alleen voor mensen die extra ondersteuning nodig hebben. Gezondheidsbevordering vergt soms ondersteuning van buren, mantelzorgers en familie. Deze zorg is echter niet vanzelfsprekend. Het uitbreiden van respijtzorg, het verbeteren van ondersteuning voor mantelzorgers en de Bossche Pas zijn belangrijke instrumenten om de flexibiliteit en energie van informele zorgers te behouden. Het CDA is blij dat de Bossche Pas in 2024 tot uitvoering komt, maar wil wel eerder graag geïnformeerd worden over de ontwikkelingen hiervan. Het CDA is positief over het extra budget dat wordt gereserveerd voor het verstevigen van de sociale structuur. Uit de plannen voor jeugdhulp wordt duidelijk dat de focus ligt op preventie en op de juiste zorg op de juiste plek en op het juiste moment. Verslaving aan de e-sigaret vindt het CDA een verontrustende ontwikkeling. De fractie vraagt hoe de wethouder aandacht gaat vragen voor de gezondheidsrisico’s van de e-sigaret en hoe de gemeente vapen gaat ontmoedigen. Het CDA verliest de zorg- en welzijnsprofessionals zelf ook niet uit het oog.

Co-creatie met zorggevenden bij beleidsontwikkelingen is noodzakelijk voor het welslagen van de vele plannen die de gemeente heeft. Bestaanszekerheid is een belangrijk thema in de begroting. Er wordt hard gewerkt om de bestaanszekerheid van de inwoners te behouden en te verbeteren. De heer Van Hasselt (SP) vraagt of het CDA de bestaanszekerheid van de Bosschenaren wil versterken door de bijstandsnorm naar 130% te verhogen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) antwoordt dat het CDA daar geen voorstander van is. De fractie houdt zich aan de norm van 120% en vindt dat er in andere regelingen voldoende mogelijkheden zijn om voor alle bewoners van Den Bosch bestaanszekerheid te garanderen. De heer Van Hasselt (SP) veronderstelt dat het verhogen van de norm naar 130% eenvoudiger is dan allerlei complex maatwerk. Ziet het CDA geen nut in het versimpelen van de regelingen? Mevrouw Van Zaalen (CDA) herhaalt dat ze het geen goed idee vindt om de bijstandsnorm te verhogen. De voorzieningen die de gemeente biedt worden steeds beter gevonden door de inwoners, maar nog niet door iedereen. De gemeentelijke website is voor sommigen nog steeds niet goed toegankelijk. Het CDA vraagt om deze toegankelijk en bruikbaar te maken voor alle inwoners van Den Bosch, dus ook voor laaggeletterde mensen met bijvoorbeeld een visuele beperking.

Het CDA zou graag zien dat alle Bosschenaren toegang hebben tot het beoefenen van muziek. Muziekles is echter duur, terwijl Oeteldonk zonder amateurmuziekverenigingen ondenkbaar is. Hoe zorgt de wethouder ervoor dat muziekles in de hele stad toegankelijk blijft en dat iedereen kan meedoen? Is de wethouder het ermee eens dat de Bossche Pas mogelijkheden hiervoor kan bieden? Muziek kan namelijk een grote bijdrage leveren aan de gezondheidsbevordering. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of het CDA bekend is met Muziek in de Klas. Mevrouw Van Zaalen (CDA) antwoordt dat zij dit kent. Muziek in de Klas is een manier om muziek aan te raken. Daarna moet het wel mogelijk zijn om muzieklessen te nemen, maar die zijn voor sommigen niet betaalbaar. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) weet dat er vanuit de Orthense harmonie projecten worden uitgevoerd, waarbij kinderen een muziekinstrument in bruikleen krijgen. Ze vraagt of dat een optie is voor het CDA of dat kinderen echt bij Huis73 muziekles moeten kunnen krijgen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) stelt dat er veel manieren zijn om alle Bosschenaren de mogelijkheid te geven om muziek te maken. De harmonieën hebben daar een belangrijke rol in en kunnen wellicht beter ondersteund worden door de gemeente. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat het voorstel voor de Bossche Pas nog niet bekend is.

Hij vraagt of het CDA het ermee eens is dat deze pas eerst succesvol geïntroduceerd moet worden, voordat er allerlei producten aangehangen worden.

16

Mevrouw Van Zaalen (CDA) is het daarmee eens, maar wilde toch vandaag al het idee uiten om muziekles te koppelen aan de Bossche Pas. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat het sociale programma veel goede voorstellen bevat: van Bossche Pas tot inzet op mentale weerbaarheid van jongeren, investeringen in sport en gezondheid, de aanpak van dakloosheid et cetera. Volt is echter benieuwd of Den Bosch een van de gemeenten is geweest die anoniem heeft deelgenomen aan het onderzoek naar institutioneel racisme binnen de gemeentelijke organisatie en of dit onderwerp een rol speelt in Den Bosch. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat vandaag over dit onderwerp raadsvragen zijn gesteld. De heer Van Silfhout (Volt) wist dat niet en stelt zijn vragen daarom in deze vergadering. Hij hoort graag of Den Bosch een van de 84 gemeenten was, die niet wilden meewerken aan het onderzoek. Volt sluit zich aan bij de uitspraak van GroenLinks dat de gemeente een ervaringsdeskundige zou kunnen inzetten om het armoedebeleid beter vorm te geven. Volt dankt mevrouw Hoekstra voor haar betoog over stigmatisering in het onderwijs. Het sluit aan bij het landelijk beleid voor de schoollunches. Voorgesteld wordt om dit beleid voort te zetten op scholen waar minimaal 30% van de leerlingen uit een gezin met een laag inkomen komt.