Verslag commissie Omgeving 28 november 2023 vastgesteld

commissie OMGEVING Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

28 november 2023 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen MSc, J.M.A. van der Els, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, J.Th.M. van Hoek, M.P. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. J.M. Klerks, mw. W.M. van de Leemput, mw. mr. drs. R. Lipman, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, P. Slikker en H.M.M. Vermin

Afwezig:

L.L.F.M. Ciotti, M.C. Dupuis, E.R.F. Esser, drs. P.E. Kagie, A.A.J. van der Leest, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, W.A.M.H. Parijs

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Er is bericht van verhindering ontvangen van de heer Esser. Mevrouw Jolanda van den Wildenberg stopt als commissielid en hij bedankt haar voor haar inzet. De heer Gersjes zal voorlopig namens de fractie van VOOR Den Bosch aan deze commissie deelnemen. De heer Van Rens wordt vervangen door de heer Van den Kerkhof en de heer Broekmeulen komt wat later.

2.

Vaststellen van de agenda Mevrouw Korver (GroenLinks) heeft een en ander met betrekking tot de bespreeknotitie Maliskampsestraat ambtelijk uitgevraagd en als de wethouder toezegt dat de gemeente met de initiatiefnemers in gesprek gaat, kan deze bespreeknotitie van de agenda af. Wethouder Roy Geers is bereid om met de initiatiefnemers in gesprek te gaan. Mevrouw Korver (GroenLinks) meldt dat de bespreeknotitie dan van de agenda af kan. De voorzitter ziet dat de andere leden van de commissie het hiermee eens zijn en concludeert dat de bespreeknotitie van de agenda af gaat. Op 30 november a.s. is er een tweede commissieavond waarin de bespreeknotitie Strategisch debat Verkeersveiligheid wordt besproken en daarnaast alle punten die vanavond niet worden afgehandeld. Ten slotte stelt hij voor de agendapunten 6, 7 en 8, die allemaal betrekking hebben op de Lage Diezebrug, gezamenlijk te behandelen. De commissie stemt hiermee in. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 31 oktober 2023 Het verslag van 31 oktober 2023 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat er geen moties zijn die als afgedaan worden beschouwd. De commissieleden stemmen hiermee in. Er is een toezegging aan de lijst met bestuurlijke toezeggingen toegevoegd. Hier zijn verder geen opmerkingen over. 1

5.

Werkplanning De voorzitter meldt dat de werkgroep Strategische raadsagenda binnenkort met het onderwerp Wonen aan de slag gaat. Vier personen hebben zich voor deze werkgroep gemeld en als anderen zich hierbij willen aansluiten, kunnen zij dit bij de secretaris melden.

Raadsvoorstellen 6. 7. 8.

Realisatie Lage Diezebrug Bestemmingsplan Lage Diezebrug Verzoekbesluit onteigeningsplan Noordelijke aansluiting Lage Diezebrug De heer Van Hoek (50PLUS) heeft moeite met de gang van zaken rond de Lage Diezebrug, een onderwerp dat een halfjaar of een jaar geleden voor het eerst in de commissie ter sprake kwam. 50PLUS heeft al direct gezegd dat een brug in deze uitvoering en met deze afmetingen veel meer dan € 10 miljoen kost, nu is de raming al € 16,4 miljoen en hij denkt dat deze brug bij de opening minstens € 25 miljoen heeft gekost. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat deze brug al in 2020 onderdeel van het gebiedsperspectief was. De heer Van Hoek (50PLUS) zegt dat dit heel goed kan. Hij doelde op het moment dat de Lage Diezebrug hier voor het eerst als tekening en als onderdeel van De Bossche Stadsdelta aan de orde werd gesteld. Hij ziet de gang van zaken als een salamitactiek en vindt dat minachting van de raad. Dit gebeurt niet alleen in dit geval, maar het gebeurt structureel en hij noemt het Theater aan de Parade dat voor € 60 miljoen is verkocht, maar dat waarschijnlijk wel € 90 miljoen heeft gekost. De heer Vossen (PvdA) zegt dat dit soort projecten in den lande heel vaak misgaat omdat te weinig wordt begroot en hij vraagt of de heer Van Hoek ervoor pleit om direct de door hem genoemde € 25 miljoen te investeren.

De heer Van Hoek (50PLUS) spreekt nu over Den Bosch. Hij noemt ook Huis73 dat de eerste keer dat het werd gepresenteerd € 10 miljoen kostte, inmiddels € 30 miljoen kost en waar het einde nog lang niet in zicht is. Hij ziet een patroon. Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat de kostenraming van het Theater aan de Parade in eerste instantie veel hoger was en dat de raad hierop wilde bezuinigen, maar dat later bleek dat meer had moeten worden geraamd. Ze hoort graag of de heer Van Hoek vindt dat meer moet worden geraamd. De heer Van Hoek (50PLUS) wil reëel ramen en niets zonder een gedegen financiële onderbouwing aan de raad presenteren. Inflatie zorgt niet voor een stijging van 64%. Hij vindt dat de raad een dergelijke gang van zaken niet over zijn kant kan laten gaan en verwacht een reële onderbouwde kostenraming zodat de raad vooraf weet waarover wordt beslist. De eerste schetsen van de brug wijzen erop dat het een mooie brug wordt, een grote verbetering ten opzichte van de oude lelijke Hoge Diezebrug, het uitzicht vanaf de binnenstad verbetert enorm en de rechte structuur van de oude rijksweg door de stad wordt door de buiging verbroken. Een nieuwe brug is misschien niet noodzakelijk, maar wel wenselijk voor de gebiedsontwikkeling van De Bossche Stadsdelta.

50PLUS gaat wat dat betreft mee met de plannen al is het jammer dat het zo duur wordt en hij hoopt dat dit nooit meer gebeurt. De duurzaamheids- en circulariteitseisen zijn prima, maar die moeten niet kostenverhogend werken. Het is de bedoeling dat er een brug komt die minimaal 50 tot 100 jaar meegaat en daarom moeten goede materialen op een goede manier worden verwerkt. Als alles elektrisch wordt, kan dat kostenverhogend zijn en hij wil dat dit niet gebeurt. Hij vindt het ook gevaarlijk om accupakketten op een natte plek te laten staan. Er wordt gesproken over hergebruik van oud metselwerk waarbij hij zich voorstelt dat arbeidsmigranten gebruikte stenen schoonbikken en hij wil nieuwe stenen gebruiken. 50PLUS gaat alleen akkoord met bijkomende eisen als die niet ten koste gaan van de kwaliteit en de prijs.

2

Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) durft het wel aan met de nieuw brug, vooral omdat deze noodzakelijk is vanwege de slechte staat van de huidige brug en deze een mooie verbinding met de toekomstige Bossche Stadsdelta wordt, maar ook omdat er hiermee beter zicht op het Ravelijn en meer en betere ruimte voor voetgangers en fietsers komt. Rosmalens Belang wil deze brug zo snel mogelijk oppakken omdat alle stappen die nog moeten worden gezet zeker nog enkele jaren in beslag nemen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) spreekt zijn verbazing erover uit dat de PvdA en het CDA die met betrekking tot de financiële overschrijding zeggen dat de raad dan niet met een lager bedrag akkoord had moeten gaan. Het gaat om belastinggeld, als een theater op een bepaald bedrag wordt afgetikt, moet het college dat binnen dit kader uitvoeren en als het dat niet doet, is het aan de raad om kritisch te zijn op waarom dat niet is gelukt. De nieuwe Lage Diezebrug is vooralsnog een papieren realiteit, de gemeente zit klem tussen de realiteit van het naderende levensduurverlengende onderhoud van de Hoge Diezebrug en het verwerven van de gronden aan het Werfpad wat nodig is voor de realisatie van de Lage Diezebrug.

Op 8 december 2020 heeft de raad het gebiedsperspectief De Bossche Stadsdelta vastgesteld met daarin een geraamde investering van € 10 miljoen voor de Lage Diezebrug en een tekening waarop is te zien dat er iets wordt gedaan op grond die niet van de gemeente is. In juni 2021 kaapte projectontwikkelaar MWOP Moerasdraak het Werfpad voor € 3,2 miljoen weg. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt hoe de heer Kagie weet dat Moerasdraak de grond in het voorjaar van 2021 heeft gekocht. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dit van het kadaster en van de projectontwikkelaar zelf. Mevrouw Lipman (CDA) zegt dat dit de registratie was en dat de aankoop eerder kan hebben plaatsgevonden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit klopt, maar dat het hem gaat om de informatie van de ontwikkelaar zelf. Wethouder Van der Geld zei tijdens de commissie Omgeving van 29 november 2022 verrast te zijn over het feit dat de projectontwikkelaar grond had aangekocht en hij vindt het woord 'verrast' treffend en exemplarisch voor het grondbeleid op dit dossier. Uit het raadsvoorstel van 7 december 2021 blijkt dat er snel actie moet komen om levensverlengende uitgaven te voorkomen en hij citeert: 'op basis van de huidige staat van het onderhoud is de planning dat de nieuwe brug eind 2024 in dienst wordt genomen.

Dat betekent dat in Q4 van 2023 met de realisatie van de nieuwe brug moet worden gestart'. Het is nu al ver in Q4 van 2023, maar de enige actie die is te zien, is in de raadzaal. Het gaat om een bedrijfsongeval in slow motion met naderende dubbele kosten voor de samenleving voor de nieuwe brug en het onderhoud aan de bestaande brug en nieuwe eigenaren die achteroverleunend wachten tot de kassa van de gemeente gaat rinkelen. Hij wil van de wethouder weten hoe urgent het onderhoud aan de Hoge Diezebrug is en hoe die urgentie zich verhoudt tot de tijdsplanning van onteigening omdat dit communicerende vaten zijn. De heer Vossen (PvdA) merkt op dat de PvdA-fractie al in 2021 en 2022 sprak over het belang van de Diezebrug en het matigen van de snelheden op deze brug. Dit resulteerde destijds in de motie 'Verminderen autoverkeersbewegingen over de Diezebrug'. De huidige Diezebrug is op en het is geen pretje om eroverheen te fietsen of te lopen, het voelt onveilig omdat de ruimte schaars is en de zijkanten aanvoelen alsof iemand eraf kan vallen. De Bossche PvdA is daarom blij dat deze stap nu wordt gezet en dat de realisatie hiermee een stapje dichterbij komt. Als de brug wordt uitgesteld worden de potentiële kosten alleen maar hoger en het versterken van de oude brug levert maximaal twintig jaar extra op waarna er toch een nieuwe brug moet komen die waarschijnlijk nog duurder wordt.

Het gaat om ontwikkelingen voor de komende 100 jaar en alternatieven zijn duurder omdat dergelijke ontwikkelingen nu eenmaal een prijskaartje hebben. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de PvdA wil kiezen voor een duurdere versie als die ook duurzamer is. De heer Vossen (PvdA) zegt dat er geen houtbouw komt omdat ook aspecten als veiligheid belangrijk zijn. De oude brug kan worden verstevigd, maar er moet te zijner tijd toch een nieuwe 3

brug komen en in de toekomst kunnen er waarschijnlijk duurzamere de bruggen worden gemaakt, maar op dit moment is een nieuwe brug een logische en legitieme keuze. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat er juridische procedures volgen en dat de brug niet langer mee kan. Hij wil weten of de heer Vossen dit als het enige scenario ziet. De heer Vossen (PvdA) begrijpt de vraag van de heer Hoeben niet. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) proeft dat de heer Vossen denkt dat er ongeveer morgen kan worden begonnen en hij wil weten hoe het feit dat de Lage Diezebrug € 6 miljoen duurder wordt, het bestemmingsplan nog moet worden goedgekeurd en er nog een locatie moet worden onteigend zich tot elkaar verhouden. De heer Vossen (PvdA) is zich ervan bewust dat er nog onzekerheden zijn, maar hij vindt deze brug geen verkeerde optie in de ontwikkeling van De Bossche Stadsdelta. Er moeten nog enkele hobbels worden overwonnen en hij hoopt dat dit gebeurt omdat dit een mooie stap voor De Bossche Stadsdelta is. De heer Roovers (SP) vraagt wat de heer Vossen vindt van de uitwerking van de motie die de PvdA en de SP bij het eerste voorstel in februari 2022 hebben ingediend. De heer Vossen (PvdA) zegt dat 30 km per uur wordt meegenomen en dat de Diezebrug niet een soort snelweg moet worden.

In het voorstel wordt integraal gekeken naar het wegennet rond de Diezebrug en hij wil de vinger aan de pols houden en samen optrekken om ervoor te zorgen dat de motie goed wordt uitgewerkt. De heer Roovers (SP) merkt op dat de motie pas begin 2024 wordt uitgewerkt en dat voor de SP en de PvdA het aannemen van deze motie een belangrijke voorwaarde was om in te stemmen met het eerste plan voor de Lage Diezebrug. Hij vraagt wat de wethouder moet toezeggen in relatie tot de motie zodat de PVDA tevreden is met de uitwerking daarvan. De heer Vossen (PvdA) geeft aan dat momenteel onderzoek wordt gedaan naar het volledige gebied en dat ook hij benieuwd is hoe de motie in dat onderzoek wordt meegenomen. De PvdA is blij dat de nieuwe Diezebrug een brug slaat tussen cultuurhistorie, urban en natuur. De brug wordt een soort rode loper omringd door het ruwe randje van De Bossche Stadsdelta, de oevers van de Dieze en het Ravelijn. De PvdA is ook blij dat de oude bascule een locatie blijft waar Bossche makers, denkers en doeners ruimte houden om iets moois neer te zetten, maar vooral dat de brug een volwaardige locatie van dit gebied maakt en dat die niet het zicht blokkeert. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat de heer Vossen bedoelt met de vinger aan de pols houden en waar hij het vertrouwen vandaan haalt dat het nu gevraagde bedrag voldoende is.

De heer Vossen (PvdA) zegt dat de toekomst onvoorspelbaar is. Hij weet dat de heer Kagie een groot pleitbezorger van marktwerking is en ook de markt is hier een grote partij. Er zijn nog hobbels en onzekerheden en de raad moet in zijn controlerende taak vragen blijven stellen en zorgen dat het afgeronde onderzoek in de commissie Omgeving wordt besproken. De heer Roovers (SP) memoreert dat de SP in februari 2022 kritisch was, maar wel met het eerste voorstel over de Lage Diezebrug heeft ingestemd. Ook nu is hij positief-kritisch, de SP is in beginsel voor de Lage Diezebrug, maar het feit dat hij in 2022 voor het voorstel heeft gestemd wil niet zeggen dat hij dat nu weer doet, de gemeenteraad moet bij ieder voorstel kijken of de beste optie voorligt en hij maakt zich op een paar punten zorgen. Er is sprake van een stijging met € 6,4 miljoen ten opzichte van het originele voorstel en hij wil dat niet afdoen met alleen maar te zeggen 'we zijn er nu eenmaal aan begonnen en laten we het er nu maar mee eens zijn, anders worden de kosten nog hoger'. Inflatie is vervelend, maar die was de afgelopen twee jaar geen 64% en hij vraagt of het college de precieze opbouw van de kostenstijging nader kan toelichten. Ooit zou het waterschap een bijdrage leveren en hij vraagt of het college kan uitleggen wat er precies is gebeurd.

Twee jaar geleden was er een lange discussie over het verkeer en de rol van deze brug in de verkeersafwikkeling van het doorgaande verkeer van Noord 4

naar Zuid, van de A59 via Orthen naar Zuid en andersom. Toen is er een motie aangenomen en het aannemen daarvan was voor de SP een harde voorwaarde om met het voorstel in te stemmen, ook omdat de verkeersafwikkeling over de Koningsweg een grote zorg van de bewoners was en is. Er zaten drie elementen in die motie: het verkeer van Noord naar Zuid moet zo veel mogelijk over de parallelweg worden afgevoerd, er moet worden onderzocht of de spoortunnel kan worden afgesloten voor gemotoriseerd verkeer en er werd aan het college gevraagd of ook het verkeer van Zuid naar Noord beperkt kan worden. Het college zei dat de uitwerking van deze motie begin 2024 naar de raad komt en omdat het aannemen hiervan toen een essentieel onderdeel van de steun van de SP was, is hij benieuwd of het college daar al een en ander over kan zeggen. Het college neemt een aantal grote risico's voor lief en zeker omdat de kosten zo oplopen vraagt hij zich af of het college het tot deze kostenstijging kan beperken. Hij noemt enkele risico's, ten eerste eventuele juridische procedures waaronder een onteigeningsprocedure. Verder wordt over het stikstofprobleem gezegd dat dit een dynamisch probleem is en zeker gezien de recente gebeurtenissen bij Willemspoort-Zuid denkt hij dat dit een klein onderschatting van dit probleem is.

Ten slotte is het de vraag of er een aannemer is te vinden die het voor dit geld wil doen. Hij vraagt het college of dit raadsvoorstel wel af is, hij vindt van niet en hij wil de onderzoeken die op basis van de motie van de PvdA en de SP worden uitgevoerd afwachten. Hij leest dat het college dit in 2023 wil aftikken omdat er anders problemen met de Omgevingswet ontstaan en hij wil weten of het college de raad wel serieus neemt door nu een raadsvoorstel met een kostenstijging van € 6,4 miljoen en veel risico's voor te leggen en daarbij te zeggen dat het voorstel nu moet worden aangenomen omdat anders in verband met de nieuwe regels niet zeker is of de brug wel kan worden gebouwd. Mevrouw Korver (GroenLinks) vindt de nieuwe Lage Diezebrug een mooie verbinding tussen het noordelijke en het zuidelijke deel van De Bossche Stadsdelta waarmee ze erg blij is. Ze is voor de nu voorgesteld Lage Diezebrug omdat die minder steil is en ook vanwege minder rijbanen veiliger voor langzaam verkeer is, wat De Bossche Stadsdelta en de brede Bossche binnenstad aantrekkelijker maakt voor fietsers en voetgangers. GroenLinks vindt toegankelijkheid belangrijk en deze brug past goed bij de autoluwe binnenstad en een lagere maximumsnelheid. Het is goed dat de Lage Diezebrug op een andere plek dan de Hoge Diezebrug komt omdat de verbinding dan in stand blijft.

Vooral jongeren zijn bang dat de sfeer en de cultuur van de rauwe rafelrand aan de Tramkade van de Lage Diezebrug te lijden zal hebben, bijvoorbeeld Knoflook heeft het hierover gehad. GroenLinks denkt dat dit niet komt door de brug maar misschien wel door de bredere ontwikkeling van De Bossche Stadsdelta en wil wel met de jongeren in gesprek, er moet geen sprake zijn van een salamitactiek waarmee het rauwe rafelrandje steeds verder verdwijnt. De basculekelder moet behouden blijven in verband met de daar bestaande cultuur en de aanwezige vleermuizen. Het zou jammer zijn als het tot onteigening moet komen, maar gezien het belang van een goede verbinding en alle andere voordelen legt GroenLinks zich daarbij neer. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) merkt op dat de Bartenbrug en het Theater aan de Parade prestigeproject zijn die de Bosschenaren veel geld hebben gekost. De heer Gersjes heeft in het verleden al zijn zorgen uitgesproken over weer een prestigeproject, in dit geval de Lage Diezebrug. In januari 2022 werd nog gesproken over € 10 miljoen, bijna twee jaar later is dat ruim € 16 miljoen en ze vraagt zich af of dit project nog € 20 miljoen duurder is als het in 2026 klaar is. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat mevrouw Van den Wildenberg met een prestigeproject bedoelt en of dit goed of slecht is.

Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt de Bartenbrug en het Theater aan de Parade prestigeprojecten waar steeds meer geld bij moet. De heer Vossen (PvdA) vraagt of mevrouw Van den Wildenberg nog meer voor deze brug wil begroten zodat het geen prestigeproject is. Verder merkt hij op dat het niet gaat om een prestigeproject maar dat dit nodig is voor de veiligheid en onderhoud. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) geeft aan dat de heer Gersjes in 2022 heeft aangegeven dat het beter is om de bestaande brug te renoveren omdat dan geen gronden

5

hoeven te worden aangekocht en een aansluiting op de bestaande wegen mogelijk is. Ze vraagt zich af of € 16,4 miljoen genoeg is voor de complete brug inclusief de aankoop van gronden. Mevrouw Muller (D66) begreep uit het antwoord op technische vragen dat de huidige brug dusdanig moet worden onderhouden dat dit na twintig jaar bijna gelijk is aan vervanging en dat dit duurder is dan nu een nieuwe brug aanleggen. Ze vraagt of mevrouw Van den Wildenberg zich daarvan bewust is. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wil graag een brug die op de bestaande wegen wordt aangesloten, dat scheelt geld omdat dan geen mensen uitgekocht hoeven te worden en ze vraagt of dit ook is meegenomen in de berekening waarop mevrouw Muller doelde. Mevrouw Muller (D66) vraagt of VOOR Den Bosch een nieuwe brug op de plek van de huidige Diezebrug wil. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) antwoordt dat VOOR Den Bosch dit destijds inderdaad heeft aangegeven. De heer Vossen (PvdA) vraagt of VOOR Den Bosch ook meeneemt dat verplaatsing van de brug niet alleen heeft te maken met de verkeersafwikkeling maar ook met waterveiligheid. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) zegt dat destijds is aangegeven dat dit geen probleem zou zijn. De brug op het bestaande wegennet aansluiten voorkomt vertraging en extra kosten in verband met onteigening.

Er moet wel met voorstel worden ingestemd omdat de huidige brug volgens het inspectierapport aan onderhoud toe is en het liefst zo snel mogelijk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt zich af hoe slecht de huidige brug is en hij vindt dat daar zo snel mogelijk geen zwaar verkeer meer over moet als deze zo slecht is, dan slijt de brug minder. Dat is van belang omdat het mogelijk is dat de brug langer in stand moet blijven vanwege de onteigeningsprocedure. € 10 miljoen wordt € 16,4 miljoen, dat is 64% meer en hij wil de gang van zaken heroverwegen en naar alternatieven kijken. Hij kan zich prima in de Lage Diezebrug vinden, maar hij wil een andere volgorde. Als er geen doorgaand verkeer meer over de Oranjeboulevard rijdt, is er misschien geen autobrug nodig en kan misschien voor € 10 miljoen een langzaamverkeerbrug worden gemaakt, met wat preventief onderhoud kan de Hoge Diezebrug blijven bestaan tot daar geen doorgaand verkeer meer nodig is. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt hoe de heer Hoeben aankijkt tegen het belang van het openbaar vervoer en de hulpdiensten die over de brug moeten. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de calamiteitenroute via de Citadellaan, de Boombrug en de Draaibrug kan als de hulpdiensten niet meer over de brug kunnen. Ook de ontsluiting van 't Zand hoeft niet per se over de brug, dat kan ook via de Boschveldweg richting de Brabanthallen.

Hij wil vasthouden aan het budget van € 10 miljoen en naar alternatieven kijken en dat wil niet zeggen dat het hele plan op de schop moet, maar wel dat de brug een andere functie krijgt dan nu wordt voorgesteld. De heer Vossen (PvdA) zegt dat de hulpdiensten door de autoluwe binnenstad moeten als ze door de stad moeten rijden en hij vraagt of De Bossche Groenen ook geen knip meer wil. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) pleit juist wel voor een knip omdat er dan geen doorgaand verkeer meer is. De calamiteitenroute naar 't Zand over de Diezebrug is waarschijnlijk niet veel sneller dan de route via de Citadellaan, de Boombrug en de Draaibrug en hij weet ook een alternatief voor de calamiteitenroute naar West, namelijk onder de Vogelstraat door. Hij vindt dat de politie en de brandweer de autoluwe Binnenstadsring niet torpederen. Er gaat met name regionaal openbaar vervoer over de Hoge Diezebrug, dat kan een andere route nemen, en de paar stadslijnen die over deze brug rijden kunnen via de Boombrug en de Draaibrug rijden.

6

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Hoeben zijn ideeën heeft doorgerekend en of hij weet wat de consequenties daarvan zijn. Verder wil hij weten of de heer Hoeben wel of niet een nieuwe brug wil. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil graag een Lage Diezebrug, maar wel een voor langzaam verkeer. Er is berekend dat € 10 miljoen genoeg voor een Diezebrug zou zijn, maar dat wordt nu 64% duurder en het kan goedkoper door de brug lichter uit te voeren. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat de heer Hoeben verstaat onder een langzaamverkeerbrug en waar het verkeer naartoe moet als het geen gebruik van de brug kan maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat er bij een knip geen route voor het doorgaand verkeer meer nodig is, dan is het eigenlijk een wijkontsluitingsweg voor 't Zand geworden. Men kan vanuit die wijk drie kanten op, rechtdoor over de Hoge Diezebrug, via de Draaibrug of linksaf onder het spoor door. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Hoeben wel creatieve ideeën heeft, maar geen concrete doordachte oplossingen weet. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dat hij concreet was. Het budget wordt zomaar 64% hoger, er wordt al van uitgegaan dat het doorgaat, het bestemmingsplan zou geen probleem zijn en de onteigeningsprocedure zou niets voorstellen.

Iedereen wil een Lage Diezebrug zodat fietsers en voetgangers niet meer over de hoge brug hoeven en dat er een mooi gebied ontstaat. Hij denkt in scenario's en alternatieven en wil de oude brug behouden tot die niet meer nodig is. Als het zware verkeer niet meer over de brug gaat, gaat die langer mee, is er meer tijd is en komt de gemeente ook niet klem te zitten in verband met de onteigeningsprocedure. De heer Van Hoek (50PLUS) hoorde de heer Hoeben spreken over de onderbouwing van de eerste € 10 miljoen, maar hij heeft geen onderbouwing gezien en vraagt om een toelichting. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat het gaat om een vrij magere onderbouwing met slechts enkele cijfers. Mevrouw Muller (D66) vraagt of onderzoek naar het scenario met een langzaamverkeerbrug is gedaan en wat daaruit is gekomen De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat dit het basisplan was. Mevrouw Muller (D66) vraagt wat er uit de verkeersonderzoeken is gekomen. Ze weet dat dit scenario al eens voorbij is gekomen en dat dit gevolgen voor het verkeer op andere plekken zou hebben, het zou bijvoorbeeld erg druk op de Citadellaan worden. Ze vraagt of dat klopt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat dit niet klopt.

Mevrouw Muller (D66) is groot voorstander van de gebiedsontwikkeling De Bossche Stadsdelta, een schitterend inbreidingsproject met woningen, cultuur en in de nabijheid van openbaar vervoer. De Bossche Stadsdelta wordt onderdeel van de brede binnenstad, een bruisend stedelijk gebied met een mix van wonen en niet-wonen. De binnenstad en De Bossche Stadsdelta gaan samen de brede binnenstad vormen en de nieuwe Lage Diezebrug speelt hierin een belangrijke rol. Doordat het gaat om een lage brug vormt die in tegenstelling tot de huidige hoge brug geen barrière voor het zicht waardoor de ruimtelijke kwaliteit van het gebied verbetert. Er komt met de nieuwe brug meer zicht op de Citadel en de verwachting is dat mensen door deze lage brug sneller te voet of op de fiets naar de culturele hotspots gaan. De stadsdelen worden meer verbonden en er kan synergie tussen De Bossche Stadsdelta en de omliggende gebieden ontstaan. De nieuwe Diezebrug komt wat westelijker dan de huidige Diezebrug waardoor ruimte bij de Citadelpoort ontstaat en ook ruimte om het Ravelijn vrij te maken en te herstellen. De nieuwe Diezebrug verbindt de Noord- en de Zuidoever, wordt een 30km-zone en fietsers en voetgangers krijgen er meer ruimte. De nieuwe brug zal fungeren als een katalysator voor de ontwikkeling van de nieuwe woonwijk en wordt beschouwd als een aanjager voor de verdere

7

gebiedsontwikkeling in De Bossche Stadsdelta. Dit is financieel het meest gunstige moment om de brug te vervangen, de oude brug nog twintig jaar behouden is op jaarbasis een duurdere oplossing. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe mevrouw Muller zo zeker weet dat de nieuwe brug er is voordat onderhoud aan de oude brug nodig is. Mevrouw Muller (D66) zou dat het mooiste vinden omdat het geldverspilling is als er nog veel geld aan het onderhoud van de oude brug moet worden besteed. Ze wil zo snel mogelijk een nieuwe brug, zodat het onderhoud aan de oude brug beperkt kan worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het daarmee eens, maar de nieuwe brug gaat € 4,6 miljoen meer kosten en de oplevering is uitgesteld waardoor de kans op dubbele kosten bestaat, maar hij hoort geen enkel kritisch woord van mevrouw Muller. Mevrouw Muller (D66) zegt dat hard wordt gewerkt om zo snel mogelijk met de nieuwe Diezebrug te kunnen beginnen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt wat er gebeurt als de onteigeningsprocedure meer tijd kost dan gepland. Mevrouw Muller (D66) zegt dat dit een vraag voor de wethouder is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde mevrouw Muller zeggen dat de nieuwe brug de aanjager voor het gebied is. Mevrouw Muller (D66) vindt het belangrijk dat de nieuwe brug er zo snel mogelijk komt.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of niet verder wordt gegaan met de opbouw van De Bossche Stadsdelta als de bouw van deze brug vertraging oploopt. Mevrouw Muller (D66) wil niet alles stilleggen. Hoe langer het duurt voor de nieuwe brug wordt gebouwd, hoe groter de kans dat onderhoud aan de oude brug nodig is en dat zou zonde van het geld zijn. D66 hoopt daarom dat de bouw van de nieuwe brug zo snel mogelijk kan starten. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Muller het ermee eens is dat het zware verkeer van de brug af moet om het onderhoud te kunnen uitstellen. Mevrouw Muller (D66) kan de consequenties hiervan niet overzien, maar ze denkt dat dit wel een overweging waard is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat er gebeurt als de brug niet op tijd klaar is om dubbele kosten te voorkomen. Hij krijgt de indruk dat mevrouw Muller vindt dat het prijskaartje niet uitmaakt omdat de katalysator van De Bossche Stadsdelta er moet komen. Mevrouw Muller (D66) heeft niet gezegd dat het prijskaartje niet uitmaakt. Ze heeft begrepen dat de oude Diezebrug continu wordt gemonitord om ervoor te zorgen dat klein onderhoud tijdig wordt uitgevoerd om de kosten te beperken.

De heer Roovers (SP) hoorde mevrouw Muller zeggen dat het mooi zou zijn als de bouw van de nieuwe brug zo snel mogelijk kan beginnen en dat het zonde van het geld zou zijn al er vertraging ontstaat waardoor er dubbele kosten zijn. Hij vraagt of mevrouw Muller doorheeft dat zij in haar bijdrage uitgaat van het best mogelijke scenario waarin niets verkeerd gaat en dat ze daarmee nogal wat risico's neemt. Mevrouw Muller (D66) denkt dat de nieuwe Diezebrug er moet komen en ze vraagt of de heer Roovers geen nieuwe Diezebrug wil maar de oude Diezebrug wil onderhouden.

8

De heer Roovers (SP) vraagt zich af of het voorliggende voorstel wel af is omdat er veel risico's en onduidelijkheden in zitten en er nog veel informatie moet komen. Hij wil de verkeersonderzoeken afwachten. Mevrouw Muller (D66) wil geen vertraging en doorgaan met het onderzoek, ze heeft er vertrouwen in dat dit voortvarend loopt. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of mevrouw Muller het niet mogelijk acht dat de beheer- en onderhoudskosten van de Hoge Diezebrug aan de hoge kant zijn geraamd omdat dit alleen gaat om cosmetisch onderhoud en niet om onderhoud om structurele gebreken die de draagkracht van de brug in gevaar brengen te herstellen. Het is daarom mogelijk dat de planning wat ruimer is dan waar mevrouw Muller op dit moment van uitgaat. Het is mogelijk dat gebruik van de Hoge Diezebrug kan worden gemaakt terwijl bepaalde onderzoeken worden gedaan, bepaalde kosten beter op een rij worden gezet en juridische procedures worden afgehandeld. Mevrouw Muller (D66) gaat uit van de cijfers die ze heeft en ze wil niet vertragen. De heer Van Hoek (50PLUS) zegt dat het bedrag van € 10 miljoen niet klopt. Mevrouw Muller (D66) geeft aan dat sprake is van voortschrijdend inzicht. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt dat het om een forse ingreep en veel geld gaat en dat een nieuwe betonbrug een flinke aanslag op het klimaat doet omdat de CO2-uitstoot niet meeweegt.

De gemeente moet in 2040 klimaatneutraal zijn, maar het lijkt er niet toe te doen hoeveel CO2 intussen de lucht in gaat en het is onduidelijk hoeveel nieuw beton en hergebruikte materialen worden gebruikt. Ze vindt het stuitend dat wel bekend is hoeveel euro's waarschijnlijk nodig zijn, maar niet wat de impact op de aarde is. Het exacte bedrag zal pas bekend zijn op het moment dat de aanbesteding is gedaan, maar er ligt nu wel een financiën raming voor en geen raming van wat het met de aarde doet. De PvdD ziet geen sterke businesscase voor een nieuwe brug, als de huidige brug met een veel kleinere milieubelasting nog twintig jaar in stand kan blijven, kan er intussen meer inzicht komen in de duurzaamheid van een nieuwe brug. Als de nieuwe brug op dezelfde plek als de huidige brug komt, is geen onteigeningsprocedure nodig, hoeft daar ook geen geld in gestoken te worden en kan dat worden gebruikt voor een duurzamere brug. Mevrouw Korver (GroenLinks) is ook voor duurzaamheid en ze vraagt hoe mevrouw Samshuijzen het uitstel van de brug ziet in relatie tot de ontwikkelingen in De Bossche Stadsdelta. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt de Lage Diezebrug niet per se nodig voor woningbouw in De Bossche Stadsdelta. Door een kleine investering in onderhoud is er nog maximaal twintig jaar om naar de mogelijkheden van een nieuwe brug te kijken.

Het is prima mogelijk om een houten brug te realiseren en Rijkswaterstaat wil daar ook op inzetten, maar er zijn nog niet veel voorbeelden in den lande en in die twintig jaar kan de gemeente zich oriënteren op een duurzaam ontwerp in plaats van een betonnen brug te realiseren. Mevrouw Muller (D66) zegt dat er aan de kant van de Citadelpoort ruimte komt om woningen te bouwen als er een nieuwe brug op een andere plek komt en dat dit niet het geval is als de huidige brug in stand blijft. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) ziet deze impact wel, maar ze vindt niet dat het hele plan in het water valt als er niet direct een nieuwe brug komt. Ze wil de grote impact van de nieuwe brug op het milieu meewegen, zeker omdat duurzaamheid en milieu in de nieuwe wijk hoog in het vaandel staat. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat vervanging van de bestaande Diezebrug veel scheelt voor de nieuwe ontwikkelplannen en alles wat daarmee samenhangt en dat vervanging van de brug op de bestaande plek geen nieuw bestemmingsplan, geen onteigening en minder kosten met zich meebrengt. Op 1 januari 2024 treedt de nieuwe Omgevingswet in werking en dan veranderen de wettelijke kaders. Het is nog onzeker wat dit precies voor deze processen betekent en dat kan leiden tot onzekerheden. De eigenaar van de voor de Diezebrug 9

benodigde gronden heeft kennelijk al afwijzend op de voorstellen gereageerd en als die blijft vasthouden aan deze procedure is het mogelijk dat de onteigeningsprocedure negen jaar duurt. Gewoon ge-DREVEN vond € 10 miljoen al te veel geld daar komt nu ruim € 6 miljoen bij. Het bestaande brugdek ligt 10 meter boven NAP en dat wordt in het nieuwe plan 8,40 meter boven NAP, dat betekent dat het gaat om € 100.000 per centimeter verlaging. Als de nieuwe brug er toch komt, zal deze wat betreft gewoon ge-DREVEN Bartenbrug 2.0 heten. Gewoon ge-DREVEN vindt het nu voorliggende plan een brug te ver, te gehaast, te duur en hij begrijpt niet waarom de bestaande brug niet op dezelfde locatie door de lagere versie kan worden vervangen. Gewoon ge-DREVEN was tegen en blijft tegen. De heer Broekmeulen (VVD) is benieuwd naar de reactie van de wethouder op de vragen over de grondpositie en de haalbaarheid van de nieuwe brug. Bij eerdere besprekingen over de Diezebrug had de Bossche VVD enkele vragen bij het toenmalige voorstel, er was nogal wat onduidelijkheid over het ruimtelijke plan voor De Bossche Stadsdelta. De huidige plannen zijn duidelijker en de route van de brug past hier beter in.

Het is goed dat het college de brug als een doorgaande weg blijft zien en de VVD vindt 30 km per uur acceptabel, ook omdat bij de voorjaarsnota is besloten om de Magistratenlaan en de Zandzuigerstraat op te waarderen voor autoverkeer. Deze brug draagt daarom bij aan een autoluwe maar wel voor auto's bereikbare binnenstad zoals dat in het bestuursakkoord is afgesproken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt waar de heer Broekmeulen het vandaan haalt dat het om een doorgaande autoroute gaat. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat het geen doorstroomas is, maar dat auto's hier in principe wel gewoon kunnen doorrijden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de VVD een weg voor doorgaand verkeer ziet als een weg waar het verkeer kan doorrijden, wat voor weg dat ook is. De heer Broekmeulen (VVD) wil niet dat auto's in een doodlopende straat terechtkomen. Hij ziet dezelfde situatie als nu voor zich, maar dan met langzamer rijdend verkeer. De heer Van Silfhout (Volt) weet dat op de zienswijzen wordt gereageerd met de opmerking dat er in de toekomst waarschijnlijk minder verkeer is omdat dit de insteek voor het gebied is en hij hoort de heer Broekmeulen zeggen dat dit niet de insteek is, maar dat auto's door de wijk blijven rijden.

De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat het autoverkeer te gast is en langzamer gaat rijden en dat er meer verplaatsingen van voetgangers en fietsers zullen komen. Er komen 1700 woningen in dat gebied bij en daar wonen ook mensen die een auto's nodig hebben. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat de ontwikkeling van De Bossche Stadsdelta en de verkeersimpact daarvan niet in het voorstel staat en hij vraagt waarom de heer Broekmeulen hier een voorschot op neemt. De heer Broekmeulen (VVD) geeft aan dat de definitieve plannen nog niet bekend zijn, maar dat er tot nu toe geen sprake van een knip is en dat de VVD een knip ook niet acceptabel vindt. De VVD kan gezien de omvang van de woningbouwplannen leven met de verplaatsing van de brug en kijkt uit naar de ontsluitingsplannen voor De Bossche Stadsdelta die in de planstudiefase nog niet duidelijk naar voren kwamen terwijl ze wel de basis voor een goede bereikbaarheid van het gebied zijn en hij vraagt wanneer de wethouder met een bereikbaarheidsstrategie en inzicht in de verkeersafwikkeling van dit gebied naar de raad komt. Onteigening is een zwaar middel en hij vraagt hoe dit proces is verlopen en waarom dit nodig is. De heer Roovers (SP) krijgt de indruk dat de coalitie meer informatie over de woningbouwplannen heeft dan de oppositie.

Volgens hem zijn er nog geen woningbouwplannen voor dit gebied vastgesteld en hij vraagt een toelichting van de VVD. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat in de planstudiefase aantallen woningen stonden, ook in het Citadelhof, en dat dit openbare informatie is. 10

De heer Roovers (SP) merkt op dat er slechts één document aan de raad is voorgelegd waarin 185 woningen staan, dat zijn antwoord op schriftelijke vragen van de SP en Leefbaar 's-Hertogenbosch. Hij heeft moeite met het gemak waarmee coalitiepartijen ervan uitgaan dat plannen al zijn vastgesteld terwijl dat niet zo is en vooral met dat hier zo laatdunkend over wordt gedaan. De heer Broekmeulen (VVD) bemerkt een verschil van inzicht. Er zijn nog geen plannen vastgesteld, maar in een haalbaarheidsfase moet wel rekening met een globaal aantal woningen worden gehouden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de verkeersstromen wel degelijk zijn doorgerekend en hij vraagt hoe de heer Broekmeulen erbij komt dat er geen doorrekeningen van de verkeersafhandeling en er wel cijfers over de woningbouw zijn. De heer Broekmeulen (VVD) weet dat is gekeken naar de verkeersafwikkeling in De Bossche Stadsdelta, maar hij vindt dat dit nog niet voldoende is gebeurd. Er is ook niet bekend hoeveel woningen waar precies komen.

De heer Van Silfhout (Volt) hoorde veel partijen zeggen dat de nieuwe brug een aanjager voor het gebied moet zijn en de heer Broekmeulen sprak over concrete plannen, maar volgens hem is de definitie van aanjagen dat de ontwikkelingen op gang komen en hij vraag de term 'aanjager' wat beter te omschrijven: wat betekent de nieuwe Lage Diezebrug voor De Bossche Stadsdelta wat de Hoge Diezebrug niet doet? De heer Broekmeulen (VVD) bedoelt met aanjager dat de nieuwe brug zorgt voor meer verbinding tussen twee gebieden. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat het college in de beantwoording van zienswijzen stelt dat het aantal verkeersbewegingen in de toekomst daalt en dat hij de heer Broekmeulen hoorde zeggen dat dit niet zo is. Hij vraagt of hij een ander beeld heeft van hoeveel verkeer er op de brug is. De heer Broekmeulen (VVD) zei niet dat er per se evenveel verkeer over de brug gaat, maar dat er nog steeds auto's overheen gaan. Hij noemde ook het opwaarderen van de Zandzuigerstraat en de Magistratenlaan en er is wel degelijk gesproken over het grotere plaatje met het verkeer om de grote binnenstad heen. De VVD vindt de afhandeling van het autoverkeer belangrijk en wil kijken waar dat kan gebeuren. De heer Roovers (SP) vraagt waarom de VVD de resultaten van de onderzoeken die er begin 2024 zijn niet afwacht.

Daarin zal staan hoe de afwikkeling over de Zandzuigerstraat er precies gaat uitzien. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat bij de behandeling van de voorjaarsnota is gezegd dat naar de Zandzuigerstraat wordt gekeken en hij begrijpt niet hoe de heer Roovers dit in relatie tot de brug bedoelt. De heer Roovers (SP) refereert aan de aangenomen motie die oproept tot afwikkeling van het verkeer over de Zandzuigerstraat. Hij doelt op de onderzoeken naar de afwikkeling via de Zandzuigerstraat die naar aanleiding van deze motie lopen en die begin 2024 beschikbaar zijn. Hij vraagt waarom de heer Broekmeulen de resultaten van dit onderzoek niet afwacht als hij dit zo'n belangrijk aspect vindt. De heer Broekmeulen (VVD) geef aan dat dit met de tijdsdruk heeft te maken. De heer Van Silfhout (Volt) schrok erg van dat De Bossche Stadsdelta niet in de verkeersafwikkeling is meegenomen terwijl deze de kern van De Bossche Stadsdelta moet worden. Er is veel druk omdat er steeds meer onderhoud aan de bestaande brug nodig zal zijn en Volt stelt voor de maximumsnelheid op de brug nu al terug te brengen en een rijbaan af te sluiten waardoor er minder verkeer over deze brug rijdt en de brug langer in stand kan blijven. Hij vraagt of onderzoek is gedaan naar alle opties voor de oude brug om tijd te creëren om een veel afgewogener besluit te kunnen nemen.

Hij had een ander beeld van een langzaamverkeerbrug, namelijk een 11

fietsstraat waar ook een auto kan komen en hij vraagt zich af of iedereen hetzelfde bedoelt met doorgaand verkeer en langzaam verkeer. Er is een motie over houtbouw ingediend en daarop is aangegeven dat er veel maatregelen zijn om circulairder en modulairder te bouwen, maar als een brug die er 100 jaar ligt circulair met beton wordt gebouwd betekent dit dat er over 100 jaar nog beton wordt gebruikt. Hij wil ook rekening houden met huurders die misschien niet blij met de parkeeroplossing zijn en hij vraagt de wethouder om ook naar een goede oplossing voor de huurders te kijken, die moeten een ruimhartige compensatie krijgen als zij door de onteigening van de parkeerplaatsen in de problemen komen. De voorgestelde doorstroomas leidt naar de westelijke ruit waar het verkeer in de spits nu al vaak vast staat en dat wordt niet beter als al het verkeer via de Zandzuigerstraat en de Magistratenlaan over die ruit wordt geleid. Hij wil daarom minder verkeer over de brug. De heer Broekmeulen (VVD) is benieuwd hoe de heer Van Silfhout het autoverkeer wil reduceren en aan welke alternatieven hij denkt. De heer Van Silfhout (Volt) is voor minder ruimte voor auto's in de stad waarvan ook deze brug deel uitmaakt en hij wil in de toekomst ook qua autoluwe binnenstad een stap verdergaan.

Dat betekent dat er in de toekomst minder bestaansrecht is voor bruggen die voor 100 jaar en voor een bepaalde hoeveelheid autoverkeer worden gebouwd. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt welk alternatief er is als er geen auto's meer over de brug mogen rijden. De heer Van Silfhout (Volt) heeft een fietsstraat waar ook een auto mag rijden voor ogen. Mevrouw Muller (D66) hoorde de heer Van Silfhout zeggen dat er een overhaast besluit wordt genomen, maar er is al in januari 2022 tot een betonnen brug besloten. De heer Van Silfhout (Volt) ageert tegen het nu voorliggende voorstel, dat nu snel een besluit over de realisatie en onteigening moet worden genomen omdat er onderhoudskosten voor de Hoge Diezebrug aankomen. De heer Van Griensven (PVV) geeft aan dat de PVV in 2022 vooral vanwege het hergebruik van onderdelen van de historische brug voor de planstudie heeft gestemd. Nu blijken de kosten met 64% van € 10 miljoen naar € 16 miljoen te zijn gestegen en het einde is nog niet in zicht. Met de hoge kosten van het Theater aan de Parade, Huis73 en de Bartenbrug in het achterhoofd lijkt het hem verstandiger om de Hoge Diezebrug te onderhouden en over twintig jaar verder te kijken. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de PVV denkt dat de prijzen de komende jaren dalen.

De heer Van Griensven (PVV) weet dat alles duurder kan worden, maar aan de andere kant is er nu een hoogconjunctuur met hoge kosten en daarom is het op dit moment geen verstandig besluit. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de PVV heeft gezien dat het onderhoud aan de bestaande brug naast de inflatie nog € 150.000 per jaar extra kost. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat de eerste kosten voor een brug het hoogst zijn en dat deze kosten niet kunnen worden uitgesmeerd. Mevrouw Muller (D66) weet dat is doorgerekend dat nog twintig jaar de oude brug onderhouden op jaarbasis een duurdere oplossing is. De heer Van Griensven (PVV) weet dat de kosten per jaar hoger zijn, maar dat de kosten voor de aanleg van een nieuwe brug vooraf veel hoger zijn. Hij wil niet vele miljoenen aan een brug uitgeven, maar liever bijvoorbeeld de belastingen voor de burgers verlagen. De heer Van Hoek (50PLUS) kan zich voorstellen dat de PVV er moeite mee heeft om op dit moment veel geld uit te geven, maar de bestaande brug moet een keer worden vervangen en 12

op dit moment is wijziging van de wegstructuur in verband met de ontwikkeling van het gebied een bijkomend voorbeeld. Het zal meer dan € 16,4 miljoen kosten, maar dat is wel een nuttige uitgave en hij vraagt of de PVV het ermee eens is dat de brug kan worden gebouwd en dat beter bijvoorbeeld het Design Museum in de ijskast kan worden gezet. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat zowel het Design Museum als de nieuwe brug er niet hoeft te komen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) ziet het belang van de Lage Diezebrug, maar maakt zich wel zorgen over het eindbedrag van deze brug en over de extra kosten die op de burgers worden verhaald. Ze wil weten wanneer de eerste schop de grond in gaat en wanneer de eerste auto over de nieuwe brug kan rijden. Mevrouw Lipman (CDA) vindt dat de voorbereiding beter had gekund. Een deel van de grond is niet in handen van de gemeente en de onderhandelingen lopen niet zoals verwacht waardoor het verzoekbesluit nu op de agenda staat. Deze onteigening had kunnen worden voorkomen door het uitoefenen van het voorkeursrecht, dat geeft de gemeente het recht op eerste aankoop van gronden waarop de gemeente in de toekomst mogelijk iets wil realiseren. Voor zover ze weet heeft de gemeente Den Bosch niet eerder gebruikgemaakt van het voorkeursrecht en misschien is dat daarom ook in dit geval niet gebruikt.

Het vestigen van het voorkeursrecht had er wellicht voor kunnen zorgen dat er geen voorbereiding van onteigening nodig zou zijn. Nu is de grond voor de neus van de gemeente weggekaapt en vorderen de onderhandeling niet. De beantwoording van technische vragen wijst erop de aankoop van deze grond door Moerasdraak bv heeft plaatsgevonden voordat sprake was van een plan om De Bossche Stadsdelta te ontwikkelen, namelijk eind 2020 met in mei 2021 registratie in het kadaster. Het CDA had het idee dat de plannen voor De Bossche Stadsdelta al eerder dan eind 2020 met bijvoorbeeld het gebiedsperspectief zijn gestart en ze hoort graag van het college of deze informatie juist is en als dat zo is of het voorkeursrecht is overwogen en waarom dat wel of niet zo is. Ze wil van het college weten of hier al lessen uit zijn getrokken of dat dit op de planning staat, bijvoorbeeld om in het vervolg wel het voorkeursrecht uit te oefenen. Ze sluit zich aan bij de woorden van vorige sprekers over het ontwerp van de Lage Diezebrug, dat is een grote verbetering ten opzichte van de huidige brug en het CDA is positief over de realisatie hiervan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe mevrouw Lipman aankijkt tegen de maximale periode van negen jaar die een onteigening kan duren en de dubbele kosten met betrekking tot het onderhoud van de Hoge Diezebrug die er dan zijn.

Mevrouw Lipman (CDA) had liever ook geen onteigening gehad omdat juridische procedures lang kunnen duren. Ze weet dat Den Bosch niet de enige gemeente is die dit voor 2024 op de lijst bij de Kroon wil krijgen en ze denkt dat de Kroon zich daardoor wel realiseert dat een onteigening sneller moet dan zo'n procedure normaal gesproken duurt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wanneer het CDA vindt dat de kosten te ver oplopen. Mevrouw Lipman (CDA) wil eerst van de wethouder weten of er gegronde redenen zijn om het voorkeursrecht niet uit te oefenen. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Reactie college Wethouder Van der Geld geeft aan dat het verkeersonderzoek in het eerste kwartaal van 2024 naar de raad komt en dat dit geen belemmering moet zijn om de Lage Diezebrug aan te leggen. De vraag is welke maatregelen verder moeten worden genomen om de brede binnenstad autoluwer te maken, maar er is al besloten dat de Lage Diezebrug een verbinding voor doorgaand verkeer en langzaam verkeer wordt. Daarmee is de inrichting van de nieuwe Diezebrug een 13

gegeven en is het logisch om door te gaan met het aanleggen van de Lage Diezebrug. De vraag is of er een nieuwe brug op het huidige tracé kan worden aangelegd en hij hoort grote woorden zoals 'Bartenbrug 2.0', maar hij is niet voor handhaving van het huidige tracé. In het geval van de Bartenbrug is een brug gesloopt, vervolgens ging het mis en kon er geen verkeer meer overheen. Nu komt er een nieuwe brug en wordt de oude brug pas daarna gesloopt, zodat er altijd een verbinding intact blijft. Er staat een onderbouwing van de gestegen kosten in het raadsvoorstel. De € 10 miljoen was een raming, bij een Structuurfonds wordt altijd een eerste inschatting gemaakt en naarmate stappen worden gezet, worden de kosten steeds concreter omdat de onderzoeken steeds verder voortschrijden, de informatie steeds completer wordt en er een steeds beter inzicht in de kosten is. Bij een startschot wordt ook het kader afgegeven voor het bedrag waarvoor het moet worden gerealiseerd. Dat de kostenraming van € 10 miljoen naar ruim € 16 miljoen is gegaan, heeft onder andere te maken met de nadere onderzoeken die ertoe leiden dat er meer materiaal nodig is. Dat is momenteel erg duur en daarnaast is sprake van inflatie en moeten ecologische maatregelen worden genomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het gaat om € 16,4 miljoen of om € 16,9 miljoen inclusief het voorbereidingskrediet.

Wethouder Van der Geld antwoordt dat het gaat om inclusieve bedragen waarin sommige kosten zijn meegenomen. Hij gaat liever niet over tot onteigening en dat doet de gemeentelijk Den Bosch bijna nooit, maar soms is dat noodzakelijk. In dit geval moeten een gebiedsontwikkeling en een verbinding tussen de binnenstad en 't Zand worden gerealiseerd en er wordt helaas een onteigeningsprocedure in gang gezet omdat hij tempo wil maken. Hij hoopt er nog steeds minnelijk met de eigenaar uit te komen en de gesprekken zijn constructief, maar dat is vanwege de tijdsdruk niet het enige waarop wordt vertrouwd en hij wil wel maatregelen nemen voor het geval de gemeente er niet met de eigenaar uitkomt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of onteigening een plan B is. Wethouder Van der Geld ontkent dit. Er is een aantal parallelle sporen met twee plannen A, namelijk er minnelijk uitkomen en als dit niet lukt een onteigeningsprocedure. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt onteigening een zwart gat omdat niet duidelijk is hoelang dat duurt, welke juridische kosten dit met zich meebrengt en wat de uiteindelijke prijs is. Er moeten ook voorwaarden voor de onteigening worden overeengekomen en hij hoort het graag als dit niet zo is. Wethouder Van der Geld denkt dat het beter om dit technisch te laten toelichten. Er zijn wel degelijk spelregels voor onteigening.

De heer Van Hoek (50PLUS) begrijpt niet waarom de wethouder schroomt om te onteigenen omdat dit een volstrekt legitiem middel is. Hij hoorde de wethouder zeggen dat de verwachting is dat er een minnelijke overeenkomst wordt gesloten, maar dat hij vanwege de tijdsdruk ook de mogelijkheid van onteigening openhoudt. Hij neemt aan dat de wethouder een moment heeft gekozen waarop hij de onteigeningsprocedure begint als de onderhandelingen niet vlot verlopen en hij vraagt of de wethouder iets kan zeggen over het moment waarop een juridische procedure wordt ingezet. Wethouder Van der Geld zegt dat die procedure nu wordt gestart en dat zijn schroom voortkomt uit het feit dat hij er liever minnelijk uitkomt. Hij denkt dat dit nog steeds kan, maar daarvoor zijn twee partijen nodig en niet alleen de gemeente Den Bosch. De heer Van Hoek (50PLUS) neemt aan dat de wethouder wel een bepaald tijdpad voor zich ziet. Wethouder Van der Geld geeft aan dat dit niet alleen aan de gemeente Den Bosch is, maar dat het ook heeft te maken met juridische procedures. Hij denkt niet aan negen jaar, maar aan ongeveer twee jaar. Het is in ieders belang om hieruit te komen omdat deze brug ook noodzakelijk is om de gebiedsontwikkeling te kunnen starten en beide partijen willen dat er wordt gebouwd.

14

De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de wethouder zei dat de brug noodzakelijk is om met de gebiedsontwikkeling te kunnen starten. Wethouder Van der Geld antwoordt dat dit niet op alle plekken het geval is. Het doembeeld is dat de onderhandelingen niet slagen en daarom wordt een onteigeningsprocedure in gang gezet. Er moet in ieder geval een brug komen omdat mensen wel van A naar B moeten kunnen. De Diezebrug is randvoorwaardelijk om te kunnen starten bij de Citadelpoort en het daarnaast gelegen gebied. De heer Van Silfhout (Volt) wil weten of de onteigeningsprocedure nu moet starten omdat er anders problemen met de bouw van de brug ontstaan. Wethouder Van der Geld vindt dit voor een deel in een glazen bol kijken omdat hij niet kan voorspellen hoe snel de aftakeling van de Hoge Diezebrug gaat. De situatie van de brug verslechterd wel, maar hij is nog steeds veilig. Om de gebiedsontwikkeling te kunnen starten moet zeker zijn dat er een brug komt en zonder de gronden kan die niet worden aangelegd. De onteigeningsprocedure wordt nu in gang gezet omdat een procedure twee jaar duurt. De heer Van Silfhout (Volt) constateert dat als over drie maanden over dit voorstel wordt gestemd de onteigeningsprocedure drie maanden vertraging oploopt en hij vraagt of de wethouder vindt dat dit niet kan.

Wethouder Van der Geld geeft niet de voorkeur aan drie maanden wachten, hij wil het liefst zo snel mogelijk starten. Er zijn al besluiten over de dimensionering van de Lage Diezebrug genomen en additionele maatregelen om ervoor te zorgen dat er alleen bestemmingsverkeer voor de binnenstad over de Lage Diezebrug gaat, komen in Q1 van 2024 aan bod, die zijn niet randvoorwaardelijk om met een nieuwe brug in te stemmen. Het waterschap doet een bijdrage voor de brede gebiedsontwikkeling van De Bossche Stadsdelta, maar niet voor de Lage Diezebrug. Richting de raadsvergadering zal de bijlage van het bestemmingsplan over stikstof worden geactualiseerd omdat er een nieuw onderzoek naar stikstof is maar de conclusie blijft hetzelfde, namelijk dat de brug kan worden gebouwd. Het stikstofprobleem is inderdaad een dynamisch probleem dat moet worden opgelost, er moet in Nederland minder stikstofuitstoot komen zodat er weer kan worden gebouwd en zolang de provincie en het rijk dit niet oplossen zijn er allerlei capriolen nodig om toch te kunnen bouwen. Hij begrijpt veel zienswijzen over het rauwe randje, ook die van Knoflook, en die gaan over meer dan alleen de brug.

Hij voert ook gesprekken met Knoflook over hoe die in de toekomst in De Bossche Stadsdelta kan landen, maar hij plaatst daarbij wel de kanttekening dat Knoflook nu kraakt en dat die in een legale situatie waarschijnlijk meer huur moet betalen. Er is niet voor het voorkeursrecht gemeenten gekozen omdat de ontwikkelaar die de gronden heeft gekocht zich op zelfrealisatie kan beroepen. Tijdens de onderhandelingen met de partij die de gronden destijds aan de gemeente heeft aangeboden heeft deze partij de gronden aan de huidige eigenaar verkocht. Deze werkwijze is niet gebruikelijk en hij baalt ervan dat het zo is gelopen omdat nu een onteigeningsprocedure moet worden doorlopen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of met actiever grondbeleid onteigening voorkomen had kunnen worden. Wethouder Van der Geld antwoordt dat actief grondbeleid ermee heeft te maken dat de gemeente een strategische positie inneemt als die bepaalde gronden nodig heeft. De gemeente was daarom in gesprek met de toenmalige eigenaar van de gronden over verwerving hiervan, maar hij kan niet voorkomen dat een partij grond alsnog aan een andere partij verkoopt en hij weet niet hoe hij dit anders had moeten doen. Zodra bekend was waar de Diezebrug ongeveer zou komen, zijn de gesprekken over de aankoop van de gronden gestart.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is benieuwd of de gemeente iets anders had kunnen doen. Wethouder Van der Geld denkt dat dit niet het geval is tenzij de gemeente gronden aankoopt zonder dat duidelijk is of deze echt nodig zijn. De gemeente koopt pas gronden aan als die zeer

15

waarschijnlijk nodig, anders is bijna sprake van speculatie. Er zijn gemeenten die hier met name tijdens de kredietcrisis financieel aan ten onder zijn gegaan en die kant wil hij niet op. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wanneer de gemeente met grondbeleid op dit gebied is begonnen. Wethouder Van der Geld vraagt of de heer Kagie de aankoop van gronden in De Bossche Stadsdelta of actief grondbeleid in het algemeen bedoelt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) bedoelt de aankoop van gronden in De Bossche Stadsdelta. Wethouder Van der Geld moet kijken wanneer de eerste gronden zijn verworven. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of hier lering uit kan worden getrokken door in de toekomst van het voorkeursrecht gebruik te maken. Wethouder Van der Geld wil wel kijken of de gemeente het middel voorkeursrecht gemeenten kan toepassen, maar hij denkt niet dat dit nu tot een andere uitkomst had geleid. De heer Van Hoek (50PLUS) denkt dat de uitkomst wel anders was geweest als direct toen de gebiedsvisie vorm begon te krijgen gebruik van het voorkeursrecht gemeenten was gemaakt, dan had de toenmalige eigenaar de grond niet tussendoor aan een ander kunnen verkopen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wanneer de onteigening concreet kan starten en hoe dit zich verhoudt tot het onderhoud aan de Hoge Diezebrug.

Wethouder Van der Geld antwoordt dat de exacte tijdstippen technisch kunnen worden nagevraagd. Als de procedure start, zijn de gronden niet al direct van de gemeente, daaraan gaat een heel traject vooraf dat enige tijd zal duren. Hij spreekt nogmaals de hoop uit dat er een minnelijke oplossing komt en dan kan de onteigeningsprocedure worden gestopt. De onteigeningsprocedure, het traject naar het bestemmingsplan en de uitwerking van de brug zijn drie parallelle sporen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of in het gunstigste geval onderhoud aan de Hoge Diezebrug kan worden voorkomen. Wethouder Van der Geld zegt dat het op basis van de huidige kennis goed loopt, maar dat de Hoge Diezebrug altijd kan verslechteren. Dan kunnen maatregelen worden genomen om de brug veilig te houden, maar vooralsnog is er geen aanleiding om dit aan te nemen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt welke opties er zijn om onderhoud aan de huidige brug te kunnen uitstellen. Wethouder Van der Geld denkt dat er binnen de huidige tijdsplanning geen onderhoud nodig is. Als de situatie van de Hoge Diezebrug verslechtert, wordt geïnventariseerd welke maatregelen moeten worden genomen. Er zijn nu geen drastische maatregelen nodig, hij hoort dat sommige fracties minder verkeer op de brug willen, maar dat is op dit moment niet nodig.