Verslag Commissie Omgeving 26-09-2023

In de discussienotitie wordt om generieke maatregelen gevraagd, maar de vraag is of die tot afname van het aantal verkeersslachtoffers of tot afname van het gevoel van onveiligheid leiden. De heer Dupuis (SP) wijst erop dat ervaringsdeskundigen hun zorgen uiten en vindt dat daarnaar moet worden geluisterd. Hij is het eens met de opmerking over het huftergedrag, maar dat wil niet zeggen dat er geen maatregelen genomen hoeven te worden. Hij denkt dat veel maatregelen niet duur zijn, bijvoorbeeld 30km-zones met een goede signalering kosten niet veel, maar als er toch te weinig middelen zijn, moeten keuzes worden gemaakt, de SP is bijvoorbeeld niet voor een Design Museum. De heer Van Hoek (50PLUS) vindt dit een sympathieke bespreeknotitie en beantwoordt de gestelde vragen met 'ja'. 50PLUS is voor 30km-zones en 60km-wegen en hij vraag speciale aandacht voor schoolroutes die niet door het centrum van Den Bosch moeten lopen. Bijvoorbeeld de schoolroute vanaf Nuland, Vinkel, Geffen en Heesch richting gymnasium Bernrode in Heeswijk is ook van belang voor kinderen uit de gemeente Den Bosch en daarover moet met buurgemeenten worden overlegd en misschien kan er vanuit de gebiedsgerichte aanpak van de provincie iets worden gedaan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) kijkt ook uit naar het strategische debat, maar ze begrijpt ook de vraag over het budget.

Het is nodig om in te grijpen in de omgeving, het liefst in combinatie met het toevoegen van groen, maar ook de omgeving zelf moet erop sturen dat niet te hard wordt gereden. Ze noemt de Koningsweg als voorbeeld van waar andere auto's duwen als iemand daar 30 km per uur rijdt. Verkeersveiligheid heeft ook te maken met het aantal verkeersdeelnemers en om stappen te kunnen zetten, moet het aantal voertuigen dalen. Daarmee worden ook 16

andere problemen zoals luchtverontreiniging aangepakt. Ze wil ook kijken naar OV-mogelijkheden en een autovrije schoolstraat waar rond de start- en eindtijd van de school geen auto's mogen rijden. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wil ook zeker nul verkeersdoden en ze denkt dat er in de vele 30km-zones goed moet worden gehandhaafd. Daarnaast stelt ze voor om op drukke punten weer klaar-overs in te zetten. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de school deze klaar-overs moet regelen. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) beaamt dit, dat gebeurde vroeger ook. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of VOOR Den Bosch denkt dat ouders bereid zijn om dit op zich te nemen. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt dat de scholen in ieder geval bereid moeten zijn om klaar-overs in te zetten. De heer Van Hoek (50PLUS) denkt dat een 30km-gebied niet goed is ingericht als daar harder wordt gerekend en wil dat de gemeente deze zo inricht dat er niet sneller dan 30 km per uur kan worden geerden. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is het ermee eens dat 30km-zones goed ingericht moeten zijn, maar daarnaast is het gedrag van de inwoners cruciaal en moet goed worden gehandhaafd.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat de scholen niet over de inrichting van de openbare ruimte gaan en dat gedrag hand in hand gaat met de juiste inrichting van de weg. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) merkt op dat scholen wel klaar-overs kunnen inzetten. De heer Peters (PvdA) is het er ook mee eens dat moet worden gestreefd naar nul verkeersdoden. Hij wil de inhoudelijke discussie na de expertmeting voeren om zo op goede gronden over maatregelen te kunnen spreken. Hij ziet graag een voorstel tegemoet over geld bij de begroting vrijmaken om dan een zorgvuldige afweging te kunnen maken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil weten of de PvdA eventueel samen een motie wil indienen. De heer Peters (PvdA) moet dit intern bespreken, zeker omdat de PvdA bij de begroting ook naar alle andere opgaven wil kijken. De heer Van Griensven (PVV) wil het strategische debat afwachten. De PVV vindt veilige schoolroutes en veilige oversteekplaatsen erg belangrijk, maar is tegen het verlagen van de maximumsnelheid en wil betere handhaving. Hij wil het benodigde geld halen uit duurzaamheidspotjes zoals die voor de groene daken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil in december a.s. niet alleen hoog-over maar wat concreter over bepaalde zaken spreken en in de begrotingsvergadering in oktober a.s.

substantieel handgeld beschikbaar stellen voor ambtelijke organisatie die daarmee snel positief kan reageren op signalen die ze ontvangen. Relatief kleine ingrepen kunnen een groot effect hebben en hij noemt de Simon Stevinweg als voorbeeld. Daar werden straatraces gehouden en toen is de witte lijn tussen de twee rijbanen vervangen door een opstaande rand van 15 centimeter, zodat daar niet meer van baan kan worden gewisseld. De heer Vossen (PvdA) wijst erop dat buurtbewoners hun auto op deze rand kapot hebben gereden.

17

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit een witte in plaats van een grijze rand moet worden. Mevrouw Lipman (CDA) wil eerst het hufterig gedrag aanpakken en ze wil ook in de Hinthamerdriehoek een opstaande rand aanbrengen omdat ook daar veel hufterig gedrag plaatsvindt. De verkeersveiligheid bij scholen is topprioriteit, maar ze wil dit wel integraal bekijken en ze ziet een verantwoordelijkheid voor de ouders die eventueel klaar-over kunnen worden, maar ook voor de gemeente die voor een veilige omgeving moet zorgen. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt wat mevrouw Lipman ervan vindt dat er een jaar nadat kindcentrum Het Stadshart een signaal over onveiligheid heeft afgegeven nog niets is gebeurd. Mevrouw Lipman (CDA) vindt dat er een extra stap moet worden gezet als er nog niets is gedaan. Reactie college Wethouder Roy Geers merkt op dat het college al actief bezig is met onder andere 60 km per uur in het buitengebied, uitbreiding van 30km-zones, veiligere schoolroutes en het terugbrengen van het aantal bestelbussen in de binnenstad. Het college is in het gesprek met onder andere de Troubadour en De Sprong over hun zorgen, hoe met hun voorstellen wordt omgegaan en of deze tot verbetering van de verkeersveiligheid leiden.

De gemeentelijke organisatie heeft expertise op het gebied van verkeersveiligheid en die kijkt wat de juiste maatregel is om tot een verbetering te komen. Bij de Troubadour gaat het om kleine maatregelen die kunnen worden betaald uit het budget voor verkeersveiligheid. De raad spreekt ook regelmatig over bijvoorbeeld de Oude Vlijmenseweg, die zou compleet opnieuw moet worden ingericht met vrijliggende of verhoogde fietspaden om de veiligheid te verbeteren, maar als alle wegen die wel veilig zijn maar waar de veiligheid beter kan opnieuw moeten worden ingericht, gaat het over veel geld. De scholen hebben het druk met het geven van onderwijs en gesprekken over verkeersveiligheid en het organiseren van klaar-overs vormen een extra belasting. Bovendien is het vaak lastig om vrijwilligers te vinden die klaar-over willen zijn. Daarnaast blijkt het voor scholen lastig te zijn om de Lekker Anders Dag op de rit te krijgen zodat ouders hun kinderen niet meer met de auto naar school brengen en ook het BVL-label, het Brabants veiligheidslabel, kost het onderwijstijd en capaciteit, maar er zijn gelukkig ook scholen die hier graag en met succes aan meewerken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vraagt of het helpt als de raad bij de begroting extra handgeld vrijspeelt waarmee de veiligheid bij de scholen op orde kan worden gebracht.

Wethouder Roy Geers vindt dat er een integrale afweging moet worden gemaakt, maar met meer geld kunnen wel meer maatregelen worden genomen. Hij merkt wel op dat geen enkele maatregel tot 100% veiligheid leidt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) concludeert dat de wethouder met extra geld wel meer kan doen. Wethouder Roy Geers gaat natuurlijk voor nul verkeersdoden. Alle verkeerswethouders van Brabant zitten we regelmatig bij elkaar om te bespreken welke stappen moeten worden genomen en welke maatregel het belangrijkste is en er wordt ook samen met de provincie gekeken naar nieuw beleid. In een bijeenkomst in de Verkadefabriek gaven alle wethouders aan dat gedrag de hoogste prioriteit heeft. Natuurlijk is het mogelijk om stappen op het gebied van infrastructuur te maken, maar er helpt niets tegen verkeershufters. De heer Dupuis (SP) vraagt of de gemeente deskundigen kan laten helpen als het scholen niet lukt om vrijwilligers te mobiliseren, zodat de scholen dit wel van de grond krijgen. Wethouder Roy Geers wil dat zeker ondersteunen, maar scholen moet wel zelf ouders inschakelen.

18

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder substantieel werkgeld nodig heeft. Wethouder Roy Geers geeft aan dat in de begroting al substantieel werkgeld aanwezig is om zaken op het gebied van veiligheid te kunnen uitvoeren. Daarnaast wordt werk met werk gemaakt, als onderhoud aan de weg wordt gepleegd wordt ook gekeken naar maatregelen om de verkeersveiligheid te verbeteren. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de wethouder het strategische debat open in gaat als experts zeggen dat niet alleen gedrag, maar ook de omgeving erg belangrijk is. Wethouder Roy Geers beaamt dit. Hij is blij met het strategische debat over verkeersveiligheid omdat de raad op die manier goed kennis kan nemen van de huidige stand van zaken, kan zien of het huidige beleid nog op orde is en of daarvoor voldoende middelen beschikbaar zijn. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat de raad in december a.s. over de Strategische Agenda gaat spreken en dat ze bij de collega's meer ambitie proeft dan er op dit moment is. Ze vraagt of de wethouder dan met het beschikbare budget direct kan starten met bijvoorbeeld een plan van aanpak voor veilige scholen. Wethouder Roy Geers geeft aan dat een veilige route naar school een van de prioriteiten in het huidige beleid is en dat daarvoor budget beschikbaar is.

Als de raad de stappen onvoldoende vindt en meer budget wil, moet de raad zoeken naar mogelijkheden en een integrale afweging maken. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) constateert dat naast de veilige schoolroutes nu niet is voorzien in extra ambities en De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch zullen een voorzet doen voor een extra stap. Het doel van deze notitie is om een knip te maken tussen maatregelen en budget. Het Stadshart zal met een plan naar de raad komen en wellicht kan de raad hier nog eens met de wethouder over spreken. 15.

Bespreeknotitie Geen grote OV-bussen in en door de binnenstad De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de grote OV-bussen niet meer in de binnenstad passen en wil de transferiumbussen aan de rand van de binnenstad laten halteren, waarna mensen te voet of met een bus van de Blauwe Engelen naar de binnenstad kunnen. De transferiumbussen kunnen een andere route volgen en daarna ook de lijnbussen uit Rosmalen en Noord die nu over de Van Berckelstraat richting de Zuid-Willemsvaart, via de Orthenstraat en het Gruytercomplex naar het Centraal Station rijden. Hij wil voortvarend aan de slag omdat er tot nu toe alleen materiële schade was, maar niet bijvoorbeeld een fat bike door een Arrivabus moet worden aangereden. De heer Elders (D66) vraagt wat de heer Kagie ervan vindt dat er wat minder voortvarend wordt gehandeld in verband met onder andere de parkeerdruk en het autoluw maken van de binnenstad. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de transferiumbus vanaf de Deutersestraat nu ook een andere route rijdt en dat daarom wel voortvarend kan worden gehandeld. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt service aan de gebruikers belangrijk en wil daarom dat de bussen zo dicht mogelijk bij het centrum kunnen komen, de infrastructuur is daar op veel plekken ook geschikt voor en als dat niet zo is, moeten de mensen toch verder lopen.

Hij denkt dat het inzetten van bijvoorbeeld bussen van de Blauwe Engelen veel te duur is. De heer Broekmeulen (VVD) ziet wel iets in het voorliggende voorstel, maar wacht de reactie van de wethouder af. Mevrouw Klerks (Volt) ziet een busverbinding van transferia naar het centrum als een manier om tot minder auto's in de binnenstad te komen, maar ze ziet wel risico's en noemt in dat verband de (bijna)-ongelukken op de hoek van de Vughterstraat richting De Wolvenhoek, het feit dat het zonder bussen al een uitdaging is om de Hinthamerstraat door te komen en de vele 19

fietsers die ter hoogte van de bibliotheek oversteken en afstappen. De routes via deze plekken worden in de bespreeknotitie terecht ter discussie gesteld, maar ze wil wel kijken welke routes de, bij voorkeur elektrische, bussen richting het centrum wel kunnen volgen en pas in tweede aanleg wil ze haltes naar de rand van het centrum verplaatsen, ook om mensen die slecht ter been zijn te ontzien. Eventueel kunnen kleinere transferiumbussen worden ingezet. De heer Elders (D66) vindt het een goed idee om grote bussen aan de rand van het centrum te laten halteren in plaats van ze door het centrum te laten rijden. D66 vraagt zich af hoe het kan dat deze bussen al meer dan twintig jaar zonder incidenten met grote impact door de binnenstad rijden, maar er de laatste twee jaar wel incidenten zijn en hij wil zo snel mogelijk weten wat de uitkomst is van het onderzoek dat de wethouder hier samen met Arriva naar doet, zodat er richting 2026 een gedegen tussenoplossing kan komen. D66 is voor het verplaatsen van de bushaltes voor de grote bussen naar de rand van de binnenstad en een aanvullend systeem met kleine bussen naar de binnenstad. Het antwoord op beide in de discussienotitie gestelde vragen is 'ja', maar hij wil de wethouder wel de tijd geven om dit goed te doen.

De heer Van Hoek (50PLUS) kan zich vinden in deze bespreeknotitie, maar is wel bang voor devaluatie van de transferia wat ertoe kan leiden dat mensen niet meer bij de transferia maar in de binnenstad gaan parkeren. Door grote bussen buiten de stad te houden in combinatie met een vorm van binnenstadsvervoer, bijvoorbeeld met een kleine elektrische tram zoals die door Kleef rijdt, is geen sprake van devaluatie van de transferia en kunnen ook mensen die slecht ter been zijn de binnenstad bereiken. Dat kost geld, maar in de begroting kan naar middelen hiervoor worden gezocht. De heer Bos (GroenLinks) vindt dat groot gemotoriseerd vervoer zo veel mogelijk uit het centrum moet worden geweerd en wil zich richten op busroutes via de Binnenstadsring in combinatie met kleine bussen zoals die van de Blauwe Engelen om de binnenstad te bereiken. Gezien de incidenten van de afgelopen maanden moet vaart met deze ontwikkelingen worden gemaakt en hij ziet graag een uitgewerkt voorstel van het college over grote bussen op de Binnenstadsring tegemoet, De heer Van Griensven (PVV) wil een bereikbare binnenstad, ook voor ouderen en mensen die slecht ter been zijn. Hij vraagt zich af of het inzetten van bussen van de Blauwe Engelen een oplossing is omdat er dan meer busjes in de binnenstad gaan rijden en bovendien de vraag is of er genoeg chauffeurs beschikbaar zijn.

Mevrouw Lipman (CDA) is het ermee eens dat er geen grote bussen in de binnenstad passen, maar deze bussen kunnen niet zomaar worden vervangen in verband met de lopende concessie en ze wacht daarom de concessieonderhandelingen af. Het CDA ziet liever kleinere bussen, maar de vraag is of de binnenstad daarmee bereikbaar blijft omdat de transferiumbussen soms erg vol zitten. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is het eens met wat in de bespreeknotitie wordt gesteld omdat ze niet wil dat de bussen onveilige situaties in de binnenstad veroorzaken en de leefruimte inperken. Ze wil wel dat mensen die minder goed ter been zijn de binnenstad kunnen bereiken en daarover het gesprek voeren met Arriva en het gehandicaptenplatform. De heer Vossen (PvdA) vindt dat deze discussienotitie iets te vroeg komt omdat er nog geen analyse is en hij is benieuwd naar deze analyse van de gemeente, de provincie en Arriva. De PvdA is groot voorstander van een bereikbare stad, vindt transferia een goede invulling en denkt dat het goed is om te kijken hoe de Binnenstadsring hierin een rol kan spelen omdat het vanaf de ring niet moeilijk is om de binnenstad te bereiken, de afstand is maar een paar 100 meter. Hij wil in de binnenstad fietsers en wandelaars ruim baan gegeven, daarbij passen geen grote kolossale bussen en daarom wil hij ook inzetten op kleinere bussen die in de binnenstad zelf rijden.

De heer Dupuis (SP) is voor goed, uitgebreid en gratis busvervoer naar de binnenstad en hij ziet genoeg mogelijkheden om met grote bussen aan de rand van de binnenstad te komen. Dat is geen devaluatie omdat ook veel bezoekers met de trein naar het Centraal Station of met de auto naar Parkeergarage St.-Jan gaan en beide plekken ook aan de rand van de binnenstad 20

liggen. Hij wil wel mensen met een mobiele beperking faciliteren, bijvoorbeeld met kleine bussen naar de binnenstad. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) constateert dat veel mensen vinden dat grote bussen door de binnenstad niet meer van deze tijd zijn en dat iedereen zich zorgen maakt over mensen die slecht ter been zijn. Ook hoorde hij al een paar keer de Blauwe Engelen voorbijkomen. Hij geeft mee dat in het stadshart van Caen, een stad met 120.000 belastingbetalende inwoners, kleine elektrische busjes rijden en als Caen dit kan betalen, kan het ook in Den Bosch dat veel meer inwoners heeft. Hij hoort de wens van de raad om deze kant op te gaan. De heer Elders (D66) vraagt of De Bossche Groenen een idee heeft over wat dit mag kosten. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft geen indicatie van de kosten, maar weet wel wat het transferiumvervoer kost en dat budget is sowieso beschikbaar. De heer Elders (D66) denkt dat het gebruik van veel kleinere bussen veel geld kost en is benieuwd hoe de heer Hoeben dat weegt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat niet alles met vrijwilligers kan worden opgelost en denkt dat er technische oplossingen zijn voor het vervoer tussen het transferium en de Binnenstadsring. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Hoeben van de meerderheid van de raad heeft gehoord dat het meer mag kosten.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft niet gezegd dat de meerderheid van de raad de portemonnee wil trekken, maar dat het merendeel van de mensen hier aanwezig vinden dat het belangrijk is dat er goed OV van het transferium naar de binnenstad is, dat de bereikbaarheid van de binnenstad belangrijk is en dat kleine busjes mogelijk een oplossing zijn en dat het openbaar vervoer op de Binnenstadsring moet worden afgehandeld. Hij heeft wel gezegd dat hij zich realiseert dat het meer gaat kosten en dat heeft hij ervoor over. Reactie college Wethouder Roy Geers heeft in de raadsinformatiebrief Brede binnenstad aangekondigd van de grote bussen in de binnenstad af te willen, maar hij wil daarvoor wel de juiste stappen zetten. Geld is een argument, maar wellicht is effectiviteit een veel belangrijker argument. Den Bosch had als een van de eerste steden in Nederland een transferium en dat was een succes omdat auto's een parkeerplaats hadden en de bussen zo ver de binnenstad in reden. Als dit wordt veranderd en mensen op de Binnenstadring worden afgezet, is de vraag waarom iemand met de auto naar de Deutersestraat of de Wolvenhoek zou rijden en het pakket aan maatregelen om de binnenstad bereikbaar te maken moet wel kloppen.

De wens is een autoluwer maar ook een bereikbare binnenstad, dat is ook goed voor de winkeliers en de horeca en daarom kan de halte van de transferiumbussen niet van de ene op de ander dag naar de Binnenstadsring worden verplaatst. Er kan wel naar een alternatieve route worden gekeken, dat is ook gebeurd met de bus die nu tijdelijk door de Sint Jorisstraat rijdt omdat de Prins Bernhardstraat dicht is, maar daarmee is het probleem niet opgelost omdat deze weg net zo smal is. De transferiumbussen rijden nu ongeveer tien jaar en in die periode zijn er drie incidenten geweest die met name hadden te maken met klantvriendelijk handelen van de chauffeurs. Er lopen gesprekken met Arriva over mogelijke oplossingen en intussen wordt ook gekeken naar toekomstige mogelijkheden, zoals het inzetten van kleinere bussen. Dat is mogelijk, maar die moeten dan wel worden aangeschaft en dan rijden er minimaal tweemaal zo veel bussen in de binnenstad terwijl de wens is om tot een autoluwe binnenstad te komen. Daarnaast zijn er extra kosten. Het college gaat hier voortvarend mee aan de slag, maar koppelt dit wel aan de consensus, zodat er tijd is om bijvoorbeeld nieuwe bushaltes aan te leggen. Nieuwe bushaltes doen iets met de omwonenden en daarmee moet zorgvuldig worden omgegaan.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) begrijpt van de wethouder en de meerderheid van de aanwezige commissieleden dat de grote bussen aan de randen van de binnenstad kunnen halteren met een complementair systeem waarmee mensen die slecht ter been ook soepel naar

21

de binnenstad kunnen. De indieners van de bespreeknotitie zullen op het juiste moment een motie indienen. 16.

Rondvraag en sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 22.44 uur.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 31 oktober 2023. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, F.J. van Haren

22