Verslag commissie Omgeving 23 februari 2021

Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) heeft de heer Van Haren gevraagd namens wie hij tijdens I&O sprak en die gaf toen aan dat hij dit idee niet met de andere partijen heeft afgestemd. Ze denkt dat een digitaal loket meer mensen kan bereiken dan een fysiek loket en ze vraagt hoe de heer Hoeben dit ziet. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het internet vol staat met goedbedoelde informatie, maar hij vindt een fysiek punt wel op zijn plaats omdat iemand die met zijn gezin aan het wandelen is en langs een informatiepunt komt hij fysiek met iemand kan praten over bepaalde ideeën en gevoelens. De bespreeknotitie Stop de verstening sluit naadloos aan op het visiedocument al gaat het visiedocument wat meer over de openbare ruimte en Stop de verstening wat meer over de privéruimte. De tarieven van de Afvalstoffendienst zijn flink verhoogd en een tuin onttegelen kost vrij veel, hij is wel van 'de vervuiler betaalt', maar dit gaat wel ver. Hij wil weten of de wethouder het met De Bossche Groenen eens is dat een concrete maatregel een beter middel is dan bewustwordingsprogramma's. Verder wil hij weten of de wethouder het ermee eens is dat het college niet te terughoudend moet zijn in het faciliteren van particuliere onttegelings- en vergroeningsacties en of hij het voorstel voor een onttegelingsregeling steunt.

Deze regeling is misschien moeilijk te controleren, maar hij wil vertrouwen in de burgers hebben en bovendien is Den Bosch een datastad waardoor bekend is welke bewoner hoeveel grond heeft. Ten slotte wil hij het goede voorbeeld geven wat betreft klimaatadaptatie in druk bewoonde gebieden en het vergroenings- en onthardingsquotum in het duurzaamheidsakkoord met de corporaties opnemen. De heer Van Koert (CDA) is erg te spreken over het inzetten op voorbereidingen op de klimaatverandering en de stad zelf in staat te stellen om uiteindelijk de wateroverlast en de hitte op te vangen. Als dat niet gebeurt, zijn de gevolgen erg groot. Er zijn hoge ambities voor de komende jaren, maar gelet op de snelheid waarmee het klimaat verandert is dat ook wel nodig. De benodigde budgetten om uitvoering aan die noodzakelijke maatregelen te geven mogen in principe geen beperkende factor zijn en daarom is het goed dat er staat dat zo nodig de bijstelling van de beschikbare budgetten jaarlijks in de raad aan de orde komt. Wat betreft de verordening merkt hij op dat het belangrijk is om haalbare en realistische groennormen te stellen zonder dat deze het hele probleem ineens kunnen oplossen, het moet een groene aanpassing door iedereen worden.

Het voorstel spreekt over een helder eenduidig kader dat verduidelijkt, versimpelt en versnelt, het CDA hamert al er langer op dat de processen eenvoudig moeten zijn. De gemeente wil twee jaar ervaring opdoen met het scoresysteem en de vastgestelde groennormen. Dat is een voortvarend voorstel, snel kijken naar de resultaten en eventueel aanpassingen doen zorgt voor snelheid en doorpakken en dat is prima. Door het vooraf voorzien in een groennorm naast de bestaande regels wordt een integraal planontwerp gestimuleerd en kunnen ruimtelijke procedures worden versneld. Ook daar staat het CDA achter, eenvoud in processen. De betrokkenheid van de burgers wordt gevraagd en meegenomen en dat leidt wellicht tot meer bereidwilligheid tot het nemen van maatregelen en bewustwording. Er worden scherpe kaders voor de opvang van water gesteld en dat vraagt niet alleen iets van het buitengebied, maar ook van de inrichting van het stedelijke gebied. Het vraagt om robuuste structuren en groene gordels en de burger kan ook zelf een bijdrage leveren. De gemeente zal daarbij zo veel mogelijk ondersteuning bieden en er actief over communiceren. Ook hier speelt bewustwording een grote rol. Naast de in het uitvoeringsprogramma genoemde eigen projecten hebben met name de 15

stimuleringsmaatregelen, subsidies en bonussen, zijn aandacht. Met deze stimuleringsmaatregelen worden naast bedrijven ook de inwoners gestimuleerd en verleid om te onttegelen en te vergroenen. Dat zijn prima acties, maar hij ziet wel graag dat de voorwaarden waaronder de subsidies of bonussen zijn te verkrijgen, bijvoorbeeld het verlagen van de vierkantemeternorm en/of het zo mogelijk ontkoppelen van combinatiemaatregelen, het voor de inwoners laagdrempeliger maakt om hier gebruik van te maken. Het CDA steunt het pleidooi van de heer Van Haren voor een fysiek informatiepunt al moet het ook mogelijk blijven om digitaal informatie op te zoeken. De in het uitvoeringsprogramma genoemde campagne Klimaatbewustzijn met een tijdelijke ambassadeur kan hier onderdeel van uitmaken. Het CDA vindt het belangrijk om op allerlei gebieden te verduurzamen en onnodige verharding tegen te gaan, maar groene tuinen moet bij de inwoners zelf beginnen. De genoemde stimuleringsmaatregelen moeten niet boven op de bewustwordingscampagnes komen, maar daarnaast, het is en-en. Het stimuleren van maatregelen is altijd goed, maar het is de vraag hoe met de middelen moet worden omgegaan.

Bewoners mogen worden verleid, maar opleggen gaat te ver en hij vraagt wat daartegenover wordt gesteld, waaruit dat wordt gefinancierd en of de middelen voldoende zijn of dat aan de bewoners mag worden gevraagd om mee te werken aan ontstening, vergroening en collectieve duurzaamheid. Hij wil de burgers niet alleen verleiden met geld, maar ook op andere punten. Het CDA heeft het idee dat de gemeente voldoende doet, zoals akkerlandbeheer, diverse biodiversiteitsprojecten en het aanplanten van bomen. Bovendien is er net het raadsvoorstel 's-Hertogenbosch groen en klimaatbestemming waar al het een en ander in staat en ook dat vergt veel van de gemeente zelf. Hij wil het algemeen houden, voor alle toekomstige bewoners van huurwoningen en koopwoningen en niet alleen voor de sociale sector. In nieuwe wijken liggen veel tegels, stenen en worteldoek en hij wil een minimaal aantal vierkante meters van het totale onbebouwde gedeelte groen laten. Hij vindt het wat te ver gaan om dit probleem bij de corporaties neer te leggen want het is een probleem van iedereen. Het CDA heeft een bespreeknotitie ingediend omdat, los van het feit dat de gemeente al veel doet op het gebied van informatie, er met concrete hulp meer nodig is en dat daarmee een grotere impuls op energiebesparing kan worden gegeven.

In de bespreeknotitie doet het CDA een aantal suggesties en vraagt naar de ideeën van de commissie om daar verder aan bij te dragen. De voorzitter meldt dat de heer Esser is binnengekomen. De heer Van Rooij (PvdA) heeft gemengde gevoelens over het feit dat zijn overbuurman zowel zijn voortuin als zijn achtertuin heeft versteend. Ook de PvdA is positief over de ambities van het college in de visie 's-Hertogenbosch groen en klimaatbestendig en stemt daarmee in, maar een dergelijk voorstel staat of valt met de uitvoering daarvan. Hij maakt zich wel zorgen over het woord 'budgettair neutraal' als uitgangspunt, wat de PvdA betreft, hoeft dat niet leidend te zijn en is het prima als er eventueel extra budgetten beschikbaar worden gesteld. Het college houdt de komende tijd de effecten van de huidige maatregelen in de gaten, het wil het inzicht in de dagelijkse realiteit bij de Bosschenaar vergroten en bijdragen aan hun bereidheid om maatregelen te nemen. Dat klinkt mooi, maar hij betwijfelt of dit voldoende is om de Bosschenaren in beweging te krijgen. Hij stelt zich voor dat de Bosschenaar in zijn betegelde tuin in De Groote Wielen zit en via een folder of de Bossche omroep inzicht in de dagelijkse realiteit krijgt, hij vraagt zich af of die dan actief met ontstening aan de slag gaat.

Hij hoort graag waarop het college dit vertrouwen dat het allemaal wel goed komt baseert en wat het denkt te doen als de Bosschenaar niet voldoende in beweging komt. Op de laatste pagina van het uitvoeringsprogramma staan onder het kopje 'Stimulering en subsidies' onder andere subsidies voor groene daken, regentonnen, tegels eruit en groen erin. Dat moet snel concreet worden gemaakt en niet alleen door pilots. Bijvoorbeeld de gemeenten Heusden en Eindhoven kennen een integrale subsidieregeling voor klimaatadaptatie in samenspraak met het waterschap en daarin staat dat je subsidie kunt krijgen voor vergroening van daken, het afkoppelen van regenwater van de riolering en ontstening van tuinen. Hij hoort graag wat het college hiervan vindt. Hij is het eens met de punten 1 en 2 in de bespreeknotitie van De Bossche Groenen. Met betrekking tot vraag 3 of de gemeente meer moet doen merkt hij op dat hij niet kan beoordelen of de gemeente te weinig doet, maar hij is het er wel mee eens dat de gemeente het goede voorbeeld moet geven en hier vol voor moet gaan. Hij stemt ook in met het opnemen van een quotum voor de corporaties in het duurzaamheidsakkoord. De heer Vonk (GroenLinks) hoorde dat de PvdA het eens is met punt 1 waarin staat dat er niet meer aan bewustwording wordt gedaan maar alleen nog subsidies worden gebruikt en hij 16

vraagt of de overbuurman van de heer Van Rooij die zijn tuin betegeld heeft ook bereikt zou worden met alleen subsidies of dat bewustwording mensen die niet zelf actief aan de slag gaan helpt om die overgang te maken. De heer Van Rooij (PvdA) denkt dat dit laatste zo is, maar de PvdA is geen voorstander van alleen digitale loketten. Hij wil fysieke ontmoetingen in de wijk in plaats van allerlei campagnes via digitale loketten en social media. Mensen komen samen vaak tot erg goede ideeën en het werkt niet als mensen alleen naar een loket gaan en daar een antwoord krijgen. De heer Vonk (GroenLinks) concludeert dat de heer Van Rooij een bijeenkomst bedoelt waar mensen hun duurzame ideeën kunnen lanceren en daar samen over kunnen praten; een soort duurzaamheidsfestival zoals Push the button of Duurzaam weekend. De heer Van Rooij (PvdA) heeft geen mening over de vorm, het kan bijvoorbeeld ook tijdens een buurtbarbecue. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat de bespreeknotitie van De Bossche Groenen al van december 2020 is. De Bossche Groenen wil met een subsidie over de brug komen en niet alleen maar stimuleringsmaatregelen gebruiken. Evenementen zijn erg goed. De heer Van Rooij (PvdA) is ook voor en-en. Hij gaat in op de bespreeknotitie van het CDA.

Het is goed om de toegang tot de digitale loketten nog eens goed tegen het licht houden, maar hij is ook voor fysieke contacten zoals een inloopspreekuur en gesprekken van ambtenaren met een groep buurtbewoners. Hij is ook voor het uitgebreid faciliteren door de gemeente, maar de PvdA is minder enthousiast over punt c omdat er al veel regelingen zijn zoals duurzaamheidshypotheken, waarbij iemand die duurzaamheidsmaatregelen neemt een hogere hypotheek tegen een lage rente kan afsluiten, en allerlei fondsen waar duurzaamheidsleningen kunnen worden afgesloten. Hij vraagt zich af of dit iets toevoegt en of het een taak van de gemeente is. Hij weet niet goed wat hij aan moet met punt d, een stimulans door het geven van een bonus. Als er een subsidieregeling is, is het de vraag of er ook een bonus moet worden gegeven en als een buurt tot hele goede initiatieven komt, is het de vraag of dat alleen gebeurt als er voordeeltjes tegenover staan. De heer Van Koert (CDA) vraagt of de heer Van Rooij gemeentelijke energiebesparingsleningen ook ziet als extra mogelijkheden voor mensen met een smalle beurs. De heer Van Rooij (PvdA) weet dat er qua hypotheken ruime mogelijkheden zijn en dat ook het Warmtefonds leningen aanbiedt. Daarvoor hoeft niet iets te worden opgetuigd omdat de loketten van de gemeente en fysieke bijeenkomsten daar hulp bij kunnen bieden.

De gemeente heeft beperkte budgetten en hij kiest dan eerder voor een integrale subsidieregeling om verstening tegen te gaan, rioleringen af te koppelen en groene daken te stimuleren. De heer Van Koert (CDA) denkt aan een duurzaamheidslening zoals het CDA die eerder al heeft voorgesteld. Die lening is echter niet gebruikt zoals die was bedoeld en hij wil het laagdrempeliger maken. De heer Van Rooij (PvdA) is positief over het raadsvoorstel en hij hoort graag hoe het college tegen zijn vragen en suggesties aankijkt. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) vindt het voorliggende raadsvoorstel prima dat zo kan voortkomen uit het verkiezingsprogramma van Bosch Belang. Het is echter slechts een eerste stap op de goede weg om de gemeente groen en klimaatbestendig te maken en de biodiversiteit te verbeteren. Het is een juiste stap om vooral bij bebouwing en verbouwing middels een verordening eisen inzake groen te stellen, het is een middel dat bij nieuwe projecten groene dwang kan geven, maar er is een wereld te winnen in de bestaande situatie met versteende achter- en voortuinen en dicht gesteende parkeerplaatsen, schoolpleinen en openbare pleinen. Hiervoor was veel aandacht in het laatste verkiezingsprogramma van Bosch Belang, niet alleen door mooie en goede voorlichting, maar ook door financiële verleiding, een subsidie voor vergroening.

De waterschappen en de provincie staan hier niet negatief tegenover en de gemeente kan de regie nemen en er een drietrapsraket van maken: subsidie voor het ontstenen van tui17

nen, maar ook voor het openleggen van schoolpleinen. Het resultaat is dat het regenwater in de bodem zakt en het grondwaterpeil zich kan herstellen. Bosch Belang komt met een motie om dit stukje klimaatbestendigheid in het raadsvoorstel op te nemen. De heer Gersjes (Bosch Belang) las in de discussienotitie van het CDA dat de gemeente alleen maar informatie geeft, maar hij weet dat er ook andere projecten zijn die de gemeente steunt. De Rijksoverheid heeft veel subsidieregelingen op het gebied van energiebesparing en recent is de SEEH Woningeigenaren vanwege corona verlengd. Hij vindt dat de gemeente particuliere woningbezitters actiever mag stimuleren om duurzamer te zijn en energie te besparen. In een recent rapport van het PON uit Tilburg staat dat de Brabander maar minimaal bereid is om te verduurzamen en hij stelt voor te onderzoeken waarom de burger niet verduurzaamt. Het merendeel van de mensen is niet vatbaar voor prikkels door subsidies of bonussen. Bovendien zijn die hooguit een vijfde deel van de kosten die worden gemaakt, waardoor mensen met een smalle beurs de verduurzaming niet kunnen betalen. De heer Van Rooij (PvdA) denkt dat de SEEH vanaf 1 januari 2021 niet meer bestaat. Die zag toe op allerlei energiebesparingsmaatregelen en isolatiemaatregelen en niet zozeer op het afkoppelen van de riolering en de groene daken.

De heer Gersjes (Bosch Belang) zegt dat deze regeling is verlengd en dat het daarbij gaat om energiebesparing. Hij ziet nuttige punten in de bespreeknotitie over energiebesparing en hij vindt het ook een goed idee dat ambtenaren de wijk in gaan om te vragen of mensen hulp nodig hebben, maar ook een actie, een folder of een film zijn goede promotiemiddelen. De heer Van Koert (CDA) vindt financiële stimulering prima en hij wil weten hoe de heer Gersjes denkt over ontzorgen. De heer Gersjes (Bosch Belang) weet dat er wordt ontzorgd en dat er financiële impulsen zijn, maar ouderen kunnen niet goed overweg met de digitale wereld en de vraag is hoe zij worden geholpen. De heer Vonk (GroenLinks) vindt het belangrijk dat mensen en dieren in een fijne, groene en veilige omgeving kunnen wonen. Het klimaat verandert, men moet zich voorbereiden op lange droge perioden, meer hittegolven en extreme neerslag en de beste manier om dat te doen is met groen, groen maakt gelukkig, groen koelt en groen is goed voor dieren en planten. GroenLinks is erg blij met het voorliggende plan waarin veel zaken waar GroenLinks de afgelopen jaren aandacht voor heeft gevraagd landen. Zo wordt naar aanleiding van de motie waarvoor GroenLinks het initiatief heeft genomen natuurinclusief bouwen na de woonvisie opnieuw expliciet onderdeel van beleid.

GroenLinks is ook blij dat het college doorpakt op groen en voor grotere projecten een groennorm introduceert omdat dit zorgt voor helderheid richting bewoners en ontwikkelaars en voldoende groen afdwingbaar maakt. Iedereen heeft recht op een groene omgeving, dat geldt zeker voor mensen die in een sociale huurwoning wonen en dat is in deze groennorm al ondervangen. Het wordt ieder jaar droger en daarom steeds belangrijker om spaarzaam met water om te gaan; niet zo snel mogelijk afvoeren, maar het water langzaam in de grond laten zakken zodat het beschikbaar komt voor de planten. Het is daarom van groot belang om op steeds meer plekken groene daken aan te leggen en te stimuleren dat mensen regentonnen gebruiken en wadi's aanleggen. GroenLinks is dan ook blij dat de subsidiepot voor regentonnen, de subsidie voor groene daken en de actie 'Tegel eruit plant erin' ook in dit plan staan, maar bewoners weten dit nog niet altijd te vinden. In 2020 stond de gemeente een aantal maal succesvol op de markt en hij vraagt of er plannen zijn om ook in 2021 mensen weer actief te informeren over de mogelijkheden en door een fysieke ontmoeting mensen te stimuleren de subsidies te gebruiken. In de uitvoeringsagenda wordt een slag om de arm gehouden wat betreft het continueren van deze subsidies, terwijl in het ambitiedocument onomwonden staat dat deze subsidies blijven doorgaan.

Hij vraagt hoe hij dit moet zien, of de subsidies behouden blijven of niet. In reactie op De Bossche Groenen geeft hij aan dat naast subsidie ook bewustwording belangrijk is. Het IVN is trots op het groen en blauw in de gemeente, GroenLinks is dat ook en hij is dan ook gecharmeerd van het voorstel om een fysieke plek te creëren om mensen hierover te informeren en dit te laten beleven. Hij vraagt of de wethouder bereid is om te onderzoeken of dit mogelijk is.

18

De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) zegt dat de raad ooit heeft ingestemd met het realiseren van een fysiek punt voor milieueducatie op de Oosterhoeve. Dat is gebeurd en dat kan het fysieke vertrekpunt zijn. De heer Vonk (GroenLinks) kan zich voorstellen dat hiervoor een bestaande plek wordt uitgebouwd en dat kan de Oosterhoeve zijn, maar ook het Bastion is een plek waar het groen nu al voor een klein deel zichtbaar wordt gemaakt en dat kan worden versterkt of bij de As. Het hoeft niet per se een nieuwe locatie te zijn, maar de milieueducatie moet wel op de kaart worden gezet en mensen moeten er op een laagdrempelige manier mee in aanraking kunnen komen. De heer Van Slageren (GroenLinks) merkt op dat de gemeente zelf de afspraken met corporaties en projectontwikkelaar in de hand heeft, maar dat het lastiger is om particulieren te bereiken. Hij vindt dat er zowel voorlichting als concrete maatregelen, zowel een digitale als een fysieke benadering en zowel een individuele benadering als benadering van buurtcomités en dergelijke moet zijn, een mix daarvan is de beste manier om zo veel mogelijk mensen te bereiken.

Een deel van de inwoners is minder digitaal vaardig en daarom is ook een fysieke benadering nodig, voor mensen met een smalle beurs kunnen initiatieven uit het armoedebeleid worden gekoppeld aan groen en energie en coaches kunnen worden voorzien van informatie over hoe mensen kunnen besparen. Er zijn veel regelingen, subsidies en stimuleringsmaatregelen die echter niet altijd even gemakkelijk te vinden zijn en daarom is ontzorgen belangrijk. De maatregel van de gemeente zelf kunnen worden beoordeeld op of ze snel en gemakkelijk zijn en hij geeft twee voorbeelden. Als iemand in Nijmegen een geveltuintje wil inrichten, kan hij de dag nadat hij dat heeft aangevraagd al de tegels uit de stoep halen, maar in Den Bosch duurt dit veel langer vanwege de bureaucratische procedure. Hij pleit voor een in eenvoudige taal geschreven gebruiksaanwijzing over hoe formulieren moeten worden ingevuld en hij geeft een voorbeeld. Hij heeft enkele jaren geleden zelf de btw op zijn zonnepanelen teruggevraagd. Daarvoor moest hij zich eerst als ondernemer aanmelden, jaarrekeningen inleveren en zich vervolgens weer uitschrijven. Hij is wel wat gewend wat betreft ingewikkelde formulieren, maar dat was wel een middag werk.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt de wethouder de nota te herschrijven omdat er veel verschrijvingen in staan zoals 'de stad in staat te stellen', terwijl het om de gemeente gaat. Er staan veel maatregelen in het stuk en gewoon ge-DREVEN is bang dat later wordt gezegd 'U hebt hiermee ingestemd en dit is daar het logische vervolg van'. Het is mooi dat er een groenpercentage is opgenomen, maar op pagina 6 staat dat het college de mogelijkheid heeft om het groenpercentage eventueel aan te scherpen en dan staat de gemeenteraad buitenspel. Het college is bevoegd om zowel de berekening als de groenscore tussentijds te wijzigen en als de raad nu met dit voorstel instemt, zet die zichzelf min of meer buitenspel. In de notitie staat dat er robuuste structuren, ecologische verbindingen langs spoor, weg en water, worden aangelegd en hij vraagt zich af hoe iemand kan verzinnen om ecologische verbindingszones met planten en dieren vlak langs het spoor of de weg te leggen, dat is vragen om problemen. Bij de kanttekeningen en risico's op pagina 11 staat 'Bij de inwerkingtreding van deze notitie kan het voor lopende projecten mogelijke gevolgen hebben', maar er staat niet welke projecten dat zijn. Hij wil weten of dit bijvoorbeeld gaat om de locatie Brabantbad, Station Oost of Heesch West.

Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) zegt dat er door klimaatverandering meer neerslag in kortere tijd en vaak drogere periodes inclusief hittegolven zullen zijn en dat dit schadelijk is voor de natuur waar de biodiversiteit al onder druk staat, maar ook voor het leefklimaat van de mensen door bijvoorbeeld hittestress in stedelijk gebied. In dat stedelijke gebied hebben door de coronacrisis en het sluiten van veel vrijetijdsbestedingen twee hobby's een flinke impuls gekregen, namelijk wandelen en tuinieren en dat biedt kansen om groen dichter bij mensen te krijgen en de relatie tussen stedelijk en landelijk gebied te versterken omdat de aandacht voor de groene omgeving, zowel binnen het tuinhek als op wandelschoenafstand, is toegenomen. In maart 2020 gingen veel Bosschenaren thuis werken en veel thuiswerkers maken tijdens de lunchpauze graag een wandeling of gaan na schooltijd even met het gezin naar buiten. Ze wil de groene ommetjes door landelijk gebied pal naast de wijken en dorpen beter ontsluiten omdat dit kansen biedt voor het verbinden van de stad en het platteland en het beleefbaar maken van groen. Meer aandacht voor groen in het landelijk gebied biedt ook kansen om met hetzelfde budget meer impact te realiseren.

Ze vraagt ook aandacht voor de manier van onderhoud van het landelijk gebied en het groen, het minder maaien van de bermen en oevers heeft een positief effect op de biodiversi19

teit. Meer aandacht voor een onderwerp betekent vaak ook meer regels, terwijl de ambitie van dit voorstel is om te verduidelijken, te versimpelen en te versnellen en ze vraagt een toelichting van de wethouder op hoe het automatisme van 'meer aandacht is meer regels' hier is doorbroken en hoe dit zo kan blijven. Er wordt de komende twee jaar ervaring opgedaan met de verordening Bomen water en groen in 's-Hertogenbosch en ze vindt het een goed uitgangspunt om in de praktijk te kijken hoe dat gaat, maar ze heeft hier wel twee vragen over. Ze wil weten of het voorstel na de eerste twee jaar terugkomt naar de raad, of de raad de evaluatie krijgt en of er verbetervoorstellen in de raad worden besproken. Verder wil ze weten hoe ze de mogelijkheid dat het college tussentijds de groennorm kan bijstellen moet beoordelen en hoe de raad de vinger aan de pols kan houden. In de verordening staat 'Het aanbieden van het gratis verwijderen van tegels als bewoners zelf meer willen vergroenen', maar ze denkt dat dit bij de zelfredzaamheid van de bewoners hoort. Ze kan zich wel voorstellen dat de gemeente in een actie plantjes beschikbaar stelt om in de volle grond die is ontstaan te planten. Zien vergroenen doet vergroenen, de vraag is hoe de euro's die aan groen worden besteed zo optimaal mogelijk renderen en ze wil weten of bekend is hoe effectief de bewustwordingscampagnes zijn.

Ze leest dat er een tijdelijke ambassadeur wordt aangesteld om ''s-Hertogenbosch klimaatbestendig en groen' te implementeren en uit te dragen en ze vraagt wat in dit verband 'tijdelijk' betekent en op welke resultaten deze ambassadeur wordt afgerekend. Ten slotte vraagt ze aandacht voor samenwerking omdat ook het waterschap, de provincie en woningbouwcorporaties ambities op groen en water in de gemeente hebben en zij kennis en/of budget voor die opgave ter beschikking stellen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of mevrouw Eigenhuijsen wil dat de gemeente buiten de lokale ondernemers om plantjes beschikbaar stelt. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) ontkent dit, ze wil dit via de lokale ondernemers laten gaan. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) vraagt of de VVD wel denkt aan subsidies voor het ontstenen van tuinen. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) zegt dat het gaat om een budgettair neutraal voorstel en dat er al een aantal campagnes wordt benoemd. Ze wil weten hoe effectief die zijn en of er effectievere manieren zijn of dat er een grotere mix van moet worden gemaakt. Wat betreft het voorstel van het CDA over energiebesparing merkt ze op dat dit erg belangrijk is omdat er dan minder energie hoeft te worden opgewekt. De VVD is voor meer energiebesparing, maar ze betwijfelt of de nu voorliggende voorstellen de juiste zijn.

Ze is zelf bezig met de aanschaf van zonnepanelen en na één belletje staat de leverancier uit de buurt op de stoep, die beantwoordt veel van haar vragen en kan ook het btw-vraagstuk voor haar organiseren. Daarvoor is de overheid niet nodig. Ze heeft met interesse naar de initiatieven in de gemeente Oss gekeken en ze vindt het zeker interessant om hier later nader op in te gaan. De heer Smeets (Rosmalens Belang) is positief over de uitgangspunten van het besluit, er moet inderdaad beter en slimmer met de wateroverlast, de hitte en de diversiteit van het groen worden omgegaan. Hieraan liggen twee uitvoerige documenten, het uitvoeringsprogramma en de bomenverordening, ten grondslag. Hij vindt het uitvoeringsprogramma nogal vanuit de stad geredeneerd, hij neemt aan dat dit voorstel voor de hele gemeente en ook de dorpen geldt. Hij vindt het scoresysteem en de groennorm positief, maar de vraag is wel wat de positie van de raad is als de evaluatie er is en hoe de wethouder ervoor zorgt dat de raad netjes in stelling blijft. De bomenverordening is een vrij technisch stuk en hij mist daarin specifieke aandacht voor bomen die met stuifmeel bijdragen aan de populatie bijen en andere insecten, de zogenaamde drachtbomen, en daarop komt hij misschien met een motie terug.

In antwoord op vraag 1 in het stuk van De Bossche Groenen zegt hij dat het en-en niet of-of is, hij wil in de breedte communiceren, maar ook specifiek met de bewoners en groepen. Er hoeft geen specifieke regeling te komen, maar hij is wel benieuwd waarom bewustwording niet altijd werkt en sommige mensen hun tuin niet onttegelen. Als duidelijk is waarom dingen gebeuren kan daar gericht op in worden gegaan. De heer Van Rooij (PvdA) zegt dat het in het geval van zijn overbuurman gaat om twee werkende mensen met kinderen die geen tijd hebben om hun tuin bij te houden en die er daarom tegels in gooien. 20

De heer Smeets (Rosmalens Belang) zegt dat hij zelf ook kinderen heeft, maar juist wel voor groen kiest ondanks dat hij dan af en toe het gras moet maaien. De derde vraag van De Bossche Groenen is of de gemeente wel het goede voorbeeld geeft. Hij denkt dat de gemeente in het voorstel uitvoerig beschrijft hoe die dit vorm geeft. In antwoord op de vierde vraag geeft hij aan dat er al afspraken met corporaties zijn. Hij gaat verder met de bespreeknotitie van het CDA. Zonnepanelen zijn ook voor particulieren bijzonder relevant. Wat betreft de vraag over de toegankelijkheid en de informatievoorziening begrijpt hij het probleem niet echt. Hij heeft zelf in 2019 of 2020 drie of vier brieven van de gemeente ontvangen over de mogelijkheden om via externe partijen volledig ontzorgd te worden met betrekking tot zonnepanelen en er staat ook het een en ander op social media, de informatie komt langs alle kanten en op het moment dat iemand ermee aan de slag gaat wordt hij volledig meegenomen bij inkoop, inhuur, hypotheken enzovoort, de markt kan dit dus prima oplossen. De heer Verbruggen (D66) is positief over de visie die focust op de aanpak van actuele zorgen wat betreft wateroverlast, watertekort, hittestress en biodiversiteit. Door het aanpakken van de woonopgave ontstaat verstening in de wijken, waardoor extra aandacht voor deze zorgpunten nodig is.

De visie en aanpak bouwen voort op eerdergenomen besluiten en voegt daar een groennorm aan toe, zodat er in de stedelijke ontwikkeling een zekere balans tussen groen, natuur en stenen ontstaat. Met deze groennorm wordt in zowel kwalitatief als kwantitatief opzicht een bepaalde basis aan groen gegarandeerd en het is goed dat dit is verankerd in de nieuwe verordening die is gebaseerd op twee bestaande verordeningen. D66 is voor substantieel groen, niet alleen in de stad, maar ook in de dorpen, dat verleidt om te bewegen en genieten en levert een bijdrage aan de biodiversiteit en de klimaatbestendigheid. Er staan hiervoor veel concrete maatregelen in het uitvoeringsprogramma en D66 is blij met het uitgebreide overzicht. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het de bevoegdheid van het college wordt om de groennorm naar eigen inzicht te wijzigen en hij vraagt wat de heer Verbruggen ervan vindt dat de raad die bevoegdheid aan het college geeft. De heer Verbruggen (D66) vindt het niet zo erg dat die bevoegdheid bij het college komt omdat dat op meerdere gebieden gebeurt. Hij maakt zich wel zorgen over het voortzetten van succesvolle maatregelen zoals de subsidie op groene daken die per 1 januari 2022 vervalt.

De resultaten van deze subsidieregeling laten zien dat die een succesvolle prikkel is om het dakenlandschap te vergroenen en daarmee levert het een bijdrage aan de klimaatbestendigheid van de stad en de dorpen. D66 stelt daarom in een motie voor de subsidieregeling Aanleg groene daken na 2022 te verlengen. De bespreeknotitie van De Bossche Groenen is voor een groot deel ingehaald door het beleidsdocument en hij is blij vandaag te horen dat ook De Bossche Groenen naast concrete acties ook voor bewustwording is. In het uitvoeringsprogramma staat in ieder geval de pilot 'Tegels eruit en planten erin'. In antwoord op vraag 3 of de gemeente wat meer kan doen, geeft hij aan dat de gemeente al veel doet, bijvoorbeeld het aantal aangeplante bomen is verdubbeld en het kleinschalige beheer van groen door bewoners wordt her en der opgepakt. D66 heeft laatst vragen gesteld over een het initiatief Struikroof, een circulair sociaal initiatief dat omwonenden van sloop- en bouwprojecten in de gelegenheid kan stellen om planten te redden. Daarmee wordt verdergegaan dan alleen het planten en herplanten van bomen. Hij gaat verder met de bespreeknotitie van het CDA waarin het ondersteunen van de minder digitaal vaardige medemens en het versnellen van de energietransitie door het belonen van mensen worden genoemd.

Hij erkent dat niet iedereen even digitaal vaardig is, terwijl dat in de huidige samenleving steeds meer van mensen wordt gevraagd. Dat zorgpunt kan op allerlei onderwerpen worden toegepast, het is ook behandeld in het kader van de nieuwe parkeerregeling voor bezoekers en toen werd onder andere aangegeven dat de gemeente ook telefonische ondersteuning kan bieden. D66 is voor een leven lang leren en doet een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van mensen. Dat betekent dat mensen waar nodig en mogelijk worden ondersteund, maar dat mensen ook een beroep kunnen doen op hun directe omgeving. Door te kiezen voor één groen loket wordt relevante informatie gecentreerd en kan iemand ook op de website Brabantwoontslim.nl terechtkomen. Daarop staan heel veel maatregelen, subsidieregelingen en leningen die ook in de bespreeknotitie worden genoemd en die onder andere door het rijk worden geregeld. Mensen kunnen via die website ook afspraken maken voor keukentafelgesprekken om zo een op maat gemaakt advies te krijgen. Rosmalens Belang gaf al aan dat er ook brieven worden verstuurd over deelname aan bijvoorbeeld een besparingsactie. Er is veel 21

veranderd en mensen moeten ook hun weg vinden in het gebruikmaken van de regelingen. D66 wil op de huidige weg verdergaan en waar mogelijk verbeteringen aanbrengen. De heer Van Koert (CDA) zegt dat op de website Brabantwoontslim.nl inderdaad betaald advies kan worden verkregen, maar na dat advies moet er ook een en ander gebeuren zoals het aanvragen van een offerte, het geven van een opdracht en het terugvragen van de btw. Iemand kan wel rechtsreeks met een aannemer onderhandelen, maar hij denkt dat er nog wel een hele weg te gaan is en hij vraagt wat de heer Verbruggen vindt van de regeling 'Zon op dak' in Oss. De heer Verbruggen (D66) zegt dat het bij 'Zon op dak' gaat om het extra belonen van mensen die zonnepanelen aanschaffen. Hij denkt dat iedereen zich er ook van bewust moet worden dat energiebesparing niet alleen goed is voor de eigen toekomst en de toekomst van volgende generaties, maar dat dit ook een lagere energierekening oplevert. De heer Roovers (SP) sluit zich aan bij de dikke duim van de heer Hoeben richting het raadsvoorstel. Op de kaart met hittestress kleuren De Rietvelden, De Brand en de Woonboulevard rood, maar toch wordt daar de norm van 10% gehandhaafd.

Hij vraagt hoe de wethouder de verhouding tussen de grote hittestress op bedrijventerreinen en de lage groennorm ziet en of hij wat specifieker kan zijn over de verantwoordelijkheid van bedrijven voor vergroening. Hij is het eens met de strekking van de discussienotitie van De Bossche Groenen en als De Bossche Groenen met een voorstel komt, sluit de SP zich daar waarschijnlijk bij aan. Hij vindt de suggesties in de discussienotitie van het CDA prima en als haar voorstel uitkomt, sluit de SP zich daar waarschijnlijk ook bij aan. Hij vindt de suggestie van het IVN over een fysiek loket prima, maar hij heeft moeite met het punt over mensen met een smalle beurs in deze discussienotitie. Een aantal maanden geleden was er een discussie in de raad over de Rosmalense Polder waarin de SP aandacht heeft gevraagd voor energiearmoede, de gevolgen van de energietransitie voor mensen met een smalle beurs. De SP heeft toen meerdere voorstellen gedaan, zoals de bewoners mede-eigenaar van de klimaatplannen te maken en de opbrengsten niet als winst naar de investeerders te laten gaan, maar daarmee mensen met een smalle beurs te helpen. Andere voorstellen waren het isoleren van sociale huurwoningen en ervoor zorgen dat sociale huurwoningen en huizen van mensen met een smalle beurs van zonnepanelen kunnen worden voorzien, maar hij vond in het CDA toen geen bondgenoot.

Het CDA kent de suggesties van de SP met betrekking tot het helpen van mensen ten aanzien van het klimaat en hij hoopt het CDA in het vervolg wat meer aan zijn kant te vinden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) kan zich vinden in de aftrap van de heer Hoeben over de waardering voor het raadsvoorstel en hij sluit zich aan bij een aantal opmerkingen van de heer Roovers, mevrouw Eigenhuijsen en de heer Van Creij als het gaat over waar het college over gaat. Hij wil bij energiebesparing geen systemen stapelen maar het overzichtelijk houden. Wat betreft de betegeling van tuinen is er maar één aanpak en dat is het gesprek aangaan over hoe de straten eruit moeten zien. De heer Esser (PVV) vindt groen- en klimaatambities irrelevant en hij vindt dat iedereen zelf mag bepalen hoe hij zijn tuin inricht. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) kan zich vinden in de notitie van het CDA. Het gaat erom dat er 50% op het energieverbruik moet worden bespaard, er moet nog een behoorlijke slag worden gemaakt en hij vindt iedere stimulans belangrijk. Mevrouw Welten (VVD) stelt voor de rondvraag op te schuiven. De voorzitter stelt voor de drie ingediende rondvragen schriftelijk af te handelen en hij vraagt het college dat deze week nog te doen.

Wethouder Van der Geld zegt dat het voorliggende raadsvoorstel voortkomt uit de nota Duurzaamheid die in het begin van deze bestuursperiode is vastgesteld en dat de kritiek van de raad toen nog was dat die nota weinig concreet was. Het college is bezig met opbouwen en komt nu terug met concretere stukken. Hij wilde vandaag één verschrijving in de veroordeling melden, die wordt nog voor de raadsvergadering aangepast en hij zegt toe te kijken naar de verschrijving over 'stad' en 'gemeente' in het raadsvoorstel. Dat is niet met de verkeerde intentie opge22

schreven, de geest is nog steeds hetzelfde, maar de gemeente wordt ook vaak gezien als actor in het geheel, er is ook het gemeentelijke grondgebied en dat kan vaak tot verwarring leiden. Het doel van het voorstel is het tegengaan van hittestress en wateroverlast en het bevorderen van biodiversiteit. Dat zou ook de PVV moeten aanspreken, maar wellicht kan hij die fractie ooit nog overtuigen. De groene kaart komt voort uit het Bomenbeleidsplan en niet specifiek uit dit beleid, maar die wordt hiermee wel vastgesteld. In het kader van de Omgevingswet wordt ook digitaal in beeld gebracht hoe het precies met de bomen in de gemeente zit. Er zijn wat betreft onttegelen drie categorieën. De gemeente is zelf primair verantwoordelijk voor de categorie Openbare ruimte en daar is het relatief gemakkelijk. Bij projecten wordt gekeken hoe daar zo veel mogelijk groen en zo min mogelijk tegels kunnen komen, uiteraard binnen allerlei randvoorwaarden en daar wordt ook over gesproken met het gehandicaptenplatform. Verder is er de bestaande situatie en de nieuwe situatie. De nieuwe situatie wordt aangepakt door middel van de groennorm: hoe wordt de kraan letterlijk dichtgedraaid, zodat alle nieuwe ontwikkelingen voortaan op een goede manier worden gedaan en dat gebeurt met de groennorm.

Het fijne daarvan is dat dit veel papier en overleg met bijvoorbeeld ontwikkelaars scheelt omdat direct duidelijk is wat de norm is waaraan moet worden voldaan, met daarbinnen wel de ruimte om opties te kiezen. Zeker de afgelopen jaren gaat dat al heel goed, maar er was wel een gesprek voor nodig en hopelijk komt er met dit voorstel meer duidelijkheid. Hij begrijpt de vraag over een fysieke plek voor de IVN, maar daarvoor is geen ruimte in het uitvoeringsprogramma omdat het geld is belegd. Hij begrijpt wel het signaal om een oplossing te vinden binnen de bestaande accommodaties en dat gesprek gaat hij met de IVN voeren, maar daarin moet ook worden besproken wat het doel van de IVN met die plek is. Het groenloket is een van de digitale oplossingen qua communicatie en stimulering, op denbosch.nl/duurzaam staan allerlei handvatten voor inwoners en bedrijven over wat zij kunnen doen qua duurzame maatregelen, niet alleen qua groen, maar ook als het bijvoorbeeld gaat om zonnepanelen of isolatie. Deze informatie staat er nog niet zo lang op en het moet nog meer op het netvlies van de inwoners komen. Er kan worden doorgeklikt naar subsidies en dan verschijnen niet alleen de gemeentelijke subsidies, maar ook de subsidieregelingen van het rijk, de provincie en de waterschappen. Hij wil dit wel overzichtelijk houden. Bij ontstening is ook voorlichting van belang.

Hij is het ermee eens dat mensen uit comfort tegels neerleggen, maar het moet meer op het netvlies van de bewoners en instellingen komen dat het onderhoud van groen ook simpel is. Den Bosch heeft een aantal regelingen zoals Groene daken, Regentonnen en 'Tegel eruit groen erin' en het wordt wat ingewikkeld als al die regelingen in één regeling moeten worden samengevoegd omdat er verschillende dekkingsvormen zijn. Hij begrijpt de notie over minder door communicatie en meer door concrete maatregelen, maar er is een causaal verband tussen een communicatiecampagne en regelingen. Bij de groene daken bleek dat het aantal subsidieaanvragen en daarmee het aantal gerealiseerde groene daken daalde toen er minder werd gecommuniceerd. Hij is het ermee eens dat er een wereld te winnen is en daarom zijn de meeste subsidieregelingen bedoeld om bewoners te stimuleren actie te ondernemen. De provincie houdt zich bezig met de schoolpleinen en het college kiest ervoor om daar niet nog iets bovenop te doen. In principe blijven de subsidies behouden, dat wordt geëvalueerd, het GRP komt in 2022 naar de raad en dan wordt ook gekeken naar de effectiviteit van de maatregelen. Als blijkt dat het niet effectief is, wordt gekeken of de middelen anders moeten worden ingezet, maar de intentie is om de regelingen wel door te zetten.

Hij heeft geen signalen gekregen dat er grote risico's op lopende projecten zijn, maar hij zegt toe daar nog eens in te duiken en als er echt een signaal is dat het niet goed gaat, komt hij daarop terug. De beweging om de bevoegdheid van de groennorm bij het college te leggen is conform de Omgevingswet, maar dat betekent niet dat de raad volledig buitenspel staat. Als het college de groennorm aanpast, informeert het de raad daarover, zodat die dit kan agenderen. Er wordt geëvalueerd op effectiviteit, de raad ontvangt die evaluatie en als dat om nieuwe besluitvorming vraagt, bijvoorbeeld omdat het beleid moet worden aangepast, wordt het aan de raad voorgelegd. De vraag wat van de ambassadeur wordt verwacht, is een technische vraag en die wordt schriftelijk beantwoord. Het klopt dat bedrijventerreinen gigantisch versteend zijn en als daar een nieuwe ontwikkeling is, moet er substantiële vergroening plaatsvinden, maar als de norm voor het buitengebied van 50% wordt aangeboden, komt de ontstening bijna volledig op het bordje van de nieuwe ontwikkeling. Het bedrijfsleven heeft hierin een grote verantwoordelijkheid en juist bedrijven moeten zich dit aantrekken omdat er een relatie is met de arbeidsproductiviteit en de gezondheid van de werknemers; in de zomer is het daar erg warm en dat is niet aangenaam werken.

Wat betreft de discussienotitie van het CDA merkt hij op dat het aantal zonnepanelen exponentieel groeit en dat het telefoonnummer van het groenloket op de klimaatpagina van de Bossche Omroep wordt vermeld. Ten slotte meldt hij dat er in 2021 een re23

geling voor huurders van ruim € 1 miljoen komt om relatief kleine besparingsmaatregelen te kunnen nemen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) grijpt de notitie aan om een aantal verscherpende moties neer te leggen. De heer Van Koert (CDA) komt ook met een verscherping van een aantal zaken. De voorzitter stelt vast dat Rosmalens Belang en De Bossche Groenen moties hebben aangekondigd. Ook Bosch Belang en gewoon ge-DREVEN komen met een motie. De PvdA overweegt ook een motie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wil een tweede ronde. De voorzitter geeft aan dat aanvullende vragen schriftelijk kunnen worden gesteld. Deze agendapunten gaan als bespreekstuk naar de raadsvergadering. 9.

Werkplanning Er zijn geen opmerkingen.

10.

Rondvraag en sluiting De voorzitter bedankt de heer Kamp die per 1 februari 2021 met zijn werk als commissielid is gestopt en hij vraagt de fractie van Rosmalens Belang die dank namens de hele commissie aan hem over te brengen en hem veel geluk en wijsheid toe te wensen. Hij sluit de vergadering om 20.00 uur.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 23 maart 2020. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, O.R. Thelissen

24