Verslag Commissie Omgeving 18 juni 2024

De protectionistische aanpak van SP en CDA ten gunste van de lokale inwoner klinkt interessant, maar is nog onderwerp van discussie binnen Leefbaar 's-Hertogenbosch. Beter benutten van bestaande bouw is een kansrijk voorstel. Dat geldt wellicht ook voor de verhuiscoach. Misschien moet dat iemand zijn die proactief aangeeft wat er zoal mogelijk is. Optoppen is ook een interessante optie, van CPO ziet de fractie de toegevoegde waarde niet echt. Lobbyen bij het rijk voor fiscale maatregelen kan onder het motto 'baat het niet, dan schaadt het niet' nooit kwaad. Bij het voorstel prioritering betaalbare woningen is de primaire reactie: houd het simpel. Het hele kleurenpalet aan moties in deze vergadering laat zien dat een herijking van de woonvisie niet verkeerd is. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) heeft op alle moties een schriftelijke reactie geschreven die wordt rondgedeeld. Een paar moties vormen voor de fractie een aanvulling op het bestaande beleid. bij een paar sympathiek overkomende moties heeft de fractie twijfels over de uitvoerbaarheid en gevolgen. In een paar moties kan de fractie zich niet vinden. De motie over woningsplitsing is een goede aanvulling op de eigen motie over het beter benutten van de bestaande voorraad. Het laatste dictumpunt kan worden gelezen als het faciliteren van bijeenkomsten waar initiatiefnemers met elkaar om de tafel kunnen.

Indiener knikt instemmend ziet zij. De door de PvdA bepleite langetermijnvisie is nodig om de keuzes van nu te kunnen maken en uitleggen. De CPO-motie wordt ondersteund omdat die alle drie de waarden van de fractie raakt. Vooral in Nuland is de behoefte aan CPO-projecten groot. De lobby om samenwonen niet te straffen, krijgt steun van de fractie. Vraagtekens bij de D66-motie voor meer middensegment. In het dictum wordt het grondprijzenbeleid benoemd. Daar wil de fractie niet aan tornen. Zeker voor middenhuur is dit lastig omdat dit bij niet-DAEB-woningen als staatssteun wordt gezien. Een andere knop om aan te draaien ziet de fractie niet. Interessant om eens nader over te spreken. Twee moties over voorrang voor mensen met een binding met de gemeente roepen de vraag op of dit nog wel nodig is, nu er meer gemeenten zijn om zich in te vestigen met één inschrijving. Daarnaast wordt al een model met aanbod en loting gehanteerd. De heer Roovers (SP) noemt het feit lage inkomens eerder in randgemeenten aan een woning komen de kern van het probleem. De motie ziet op het recht om in de eigen stad te kunnen wonen, ongeacht inkomen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vindt dat ook, maar erkent dat de inschrijftijd hoog is. Ook in Boxtel of Sint-Michielsgestel. Zij had het specifiek over de motie betreffende economische binding.

De heer Roovers (SP) geeft aan dat onder economische binding ook de zogeheten essentiële beroepen vallen, mensen die vaak geen hoog inkomen hebben. Er is een grote maatschappelijke meerwaarde van het wonen van de docent, politieagent of ziekenhuismedewerker in de directe omgeving van hun werk.

17

Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) betwijfelt of dat in alle genoemde gevallen zo is. Daarnaast vraagt zij zich af of er zoveel mensen in de gemeente wonen die er geen binding mee hebben. Als een van de partners in Utrecht werkt, maar wel de plaatselijke voetbalclub traint, is dat óók binding. De heer Roovers (SP) wijst op het grote gebrek aan sociale huurwoningen in heel Nederland. Den Bosch heeft het geluk qua openbaar vervoer gunstig te liggen. Omdat er geen beleid is voor de inschrijving in sociale huurwoningen wordt de schaarste als via een waterbed over Nederland verdeeld. Den Bosch zou dan last kunnen hebben van mensen die niet in de Randstad terechtkunnen. De buurgemeenten klagen weer over alle Bosschenaren die de sociale huurwoning komen opeisen omdat ze niet in den Bosch terechtkunnen. Gezien de gigantische schaarste zou er dus wat meer beleid op gevoerd moeten worden. Dat gebeurt nu al wel, maar onder andere criteria. De fractie wil helder hebben onder welke criteria mensen in aanmerking moeten komen voor een woning. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) bedankt de SP voor de aanvulling en neemt die mee naar de fractie. Mevrouw Van Zaalen (CDA) geeft aan dat wordt gevraagd om inzicht in de vraag of de 50% wordt overschreden of niet. Er wordt niet om voorkeursbeleid gevraagd, maar om inzicht om op basis daarvan een keuze te kunnen maken.

Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) is duidelijk dat dit in de motie van het CDA zit. Zij leest ook de vraag om er uiteindelijk beleid op te ontwikkelen. Het is goed te horen dat dit niet zo is. Voor de fractie is van belang of Den Bosch een gemeente wil zijn die mensen 'van buiten' wil weren. De motie Woning In Je Tuin is sympathiek, al was het maar om de ex-partner niet de deur te hoeven wijzen. Deze en andere moties bekijkend is voor Rosmalens Belang wel de vraag wat er moet gebeuren als de ex-partner nog geen woning heeft na het verstrijken van de termijn, bewoners toch gaan klagen over geluidsoverlast of senioren helemaal niet zitten te wachten op een verhuizingscoach. Een avond over dit laatste onderwerp, weliswaar georganiseerd door een makelaar, werd onlangs afgeblazen wegens gebrek aan belangstelling. De fractie kan zich niet vinden in afwijking van het huidige grondbeleid, wel in voortzetting van de huidige woonvisie. Rosmalens Belang volgt landelijke wet- en regelgeving. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) benadrukt dat er een groep ouderen is die echt niet weet hoe een verhuizing aan te pakken. In veel huizen wonen mensen alleen. Bekeken moet worden of de gemeente die mensen kan helpen om te verhuizen. Een groot deel wil best, maar heeft professionele hulp nodig.

Uit de opmerkingen over de tijdelijke woning in de tuin maakt de fractie op dat Rosmalens Belang er geen voorstander van is. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) heeft aangegeven de motie sympathiek te vinden, maar wijst bijvoorbeeld op de precedentwerking. Als tien aangrenzende woningen hiervoor kiezen komen de parkeernorm, voorzieningen en de leefbaarheid in het gedrang. Daar zit de zorg. In tijdelijk wonen kan de fractie zich vinden, zie de eigen motie over premantelzorg. Microwoningen zouden ook een optie zijn. Het beleid moet echter zorgvuldig worden gevoerd. Daarnaast moet niet enkel een probleem worden verplaatst. Er is pas een Wet vaste huurcontracten aangenomen. Als iemand na twee jaar in iemands tuin nog geen woning heeft, is de vraag of dan niet het probleem is verplaatst. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt hoe Rosmalens Belang aankijkt tegen de motie Duurzaam Bouwen van PvdD en GroenLinks, ook in relatie tot het doel van een klimaatneutrale gemeente in 2045. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) verwijst naar de laatste woorden in haar betoog dat zij landelijke wet- en regelgeving volgt. Mevrouw Korver (GroenLinks) stelt dat landelijke wet- en regelgeving uitgaat van klimaatneutraliteit in 2050. De zittende coalitie, waarvan de fractie deel uitmaakt, heeft dat vervroegd naar

18

2045. Ook dat gebeurt binnen landelijke wet- en regelgeving. Zij vraagt of dit betekent dat Rosmalens Belang de motie steunt. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) steunt de motie zoals die voorligt niet omdat de fractie zich nog niet kan vinden in Het Nieuwe Normaal. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt of het dan gaat om de normering in het kader van Het Nieuwe Normaal of een normering überhaupt. Het doel bestaat al, indieners willen bekijken of gezamenlijk kan worden genormeerd. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wil naar dat laatste kijken. Zij stelt gewoon ge-DREVEN nog een vraag over de motie Verhuiscoach. Er zijn ook onafhankelijk hypotheekadviseurs. Die hebben ook een belang uiteindelijk een factuur te kunnen sturen, maar kunnen wel het beste advies geven. Gevraagd wordt of een samenwerkingstafel met makelaars en hypotheekadviseurs mogelijk is. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat makelaars alleen het huis mogen verkopen, maar niet mogen bemiddelen in de aankoop voor dezelfde persoon. Voor hypotheekadviseurs geldt hetzelfde. Iedereen mag iets, de regie op het totaal wordt gemist. Daarom prefereert de fractie een verhuiscoach. De heer Van den Kerkhof (D66) merkt op dat partijen elkaar in het goede debat in april over en weer hebben gevonden.

Dat er dan 22 moties liggen wekt verbazing en stelt de commissie voor de opgave zaken compacter en meer strategisch aan te pakken. De motie over het middensegment is niet bedoeld om te tornen aan de afspraken in het bestuursakkoord. Wel is het zaak nu al op de segmentering te gaan sturen in de wetenschap dat een gemiddeld bouwplan van tekentafel tot realisatie zeven jaar nodig heeft. De afspraken over segmentering lopen tot 2028. De percentages gaan nog niet in de richting van de afgesproken 40% aan middensegment. Daar moet een tandje bij en D66 bekijkt daarvoor alle mogelijkheden. Elders ziet de fractie dat gemeenten afspraken maken met institutionele beleggers, zodat meters gemaakt kunnen worden. Het nieuwe kabinet gaat waarschijnlijk ruimte bieden aan corporaties om meer te doen voor deze doelgroep. Dat vraagt om nieuwe prestatieafspraken. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat de huidige coalitie de middenhuur aan banden heeft gelegd: er komt minder middenhuur bij. Het zou te overwegen zijn het bestuursakkoord hierop een update te geven en een realistischer doel te stellen. De heer Van den Kerkhof (D66) meent dat het doel dat staat nog steeds realistisch is, mits er een tandje wordt bijgezet. Het hoofdlijnenakkoord wil juist de middenhuur bij corporaties stimuleren. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat het kabinet hiervoor eerst nog bij Europa moet vragen of dat mag.

In het huidige beleid staat middenhuur onder druk. Aan D66 de vraag hoe zij aankijkt tegen wensen die waarschijnlijk niet haalbaar zijn. De heer Van den Kerkhof (D66) wil niet stoppen met fietsen omdat het harder gaat waaien, maar gebruik maken van de andere wind die landelijk waait om Bossche doelstellingen waar te maken. Het gaat hier om afspraken die met institutionele beleggers kunnen worden gemaakt, over het beschikbaar stellen van gronden. Dat is beleid dat de gemeente in handen heeft. Door een tandje bij te zetten, kunnen de nu nog zachte plannen voor na 2028 harder worden gemaakt. D66 en Volt vinden met elkaar dat deze groep tussen wal en schip valt en dat niets doen geen optie is. De heer Vossen (PvdA) merkt na het pleidooi voor middenhuur op dat de corporaties het nu al moeilijk hebben om veel sociale huur te realiseren. Hij vraagt hoe de corporaties daar ook nog extra opgaven in middenhuur kunnen oppakken. De heer Van den Kerkhof (D66) wijst op al gemaakte afspraken met de corporaties, dat in deze periode de bouw van 500 tot 1000 woningen middenhuur in gang wordt gezet. Het aantal van 500 is al gepasseerd. De opdracht aan de corporaties is om te proberen aan de 1000 te komen 19

richting 2030. Het is een uitdaging en dat hoeft niet ten koste te gaan van de sociale huur. De fractie houdt wel het rijksbeleid in de gaten omdat in het hoofdlijnenakkoord duidelijk is aangegeven dat de corporaties hierin meer ruimte krijgen. De heer Vossen (PvdA) is blij te horen dat D66 niet wil dat de sociale huur hieronder gaat lijden. Gevraagd wordt hoe D66 aankijkt tegen de Brainportmethode, die volgens de PvdA rechtvaardiger is dan de grex. De heer Van den Kerkhof (D66) staat daarvoor open. Deze motie is niet vast omkaderd. In Eindhoven ontstaan nu mooie plannen waarin het bedrijfsleven mee-investeert voor deze groep. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft van de experts tijdens het strategisch debat begrepen dat in schaarste geld investeren via het Grondbedrijf averechts kan werken: partijen nemen een afwachtende houding aan 'omdat er toch nog geld is'. De heer Van den Kerkhof (D66) heeft hier begrip voor. De knoppen die de gemeente in handen heeft, staan benoemd in het dictum. Meer dan 'kijk naar het grondbeleid' staat er niet. Als het wettelijk niet mogelijk is, het zij zo. Elders in den lande worden ook dit soort afspraken gemaakt met grote beleggers. In toelichting op de eigen motie merkt D66 nog op dat steeds meer corporaties woningen gaan leveren voor huurders in het middensegment.

Huurders in dat segment zijn zich vaak niet bewust dat ze daarvoor ingeschreven moeten staan bij die corporaties omdat ze te veel verdienen voor sociale huur en daarom de inschrijving hebben stopgezet of überhaupt nooit zijn ingeschreven. Om recht te hebben op die woning, is die inschrijving van belang. Aan de motie wordt toegevoegd dat met corporaties afspraken worden gemaakt over hoe dat bewustzijn bij woningzoekenden onder de aandacht kan worden gebracht. De heer Roovers (SP) hoort D66 zeggen dat het niet ten koste hóeft te gaan van sociale huur. Hij hoopt dat wordt bedoeld niet ten koste mág gaan van sociale huur. Als D66 die nuance wil opnemen in haar motie, is de SP bereid deze te steunen. De heer Van den Kerkhof (D66) onderschrijft dit en benoemt dit als harde lijn. Hij merkt op het niet eens te zijn met een ook voorliggende motie dat het percentage sociale huur moet worden opgehoogd. De heer Roovers (SP) merkt op dat D66 hiermee de bewuste keuze maakt de wachtlijsten in stand te houden en te laten groeien, gezien de behoefte onder 46% van de Bosschenaren aan sociale huur. De heer Van den Kerkhof (D66) geeft aan dat er overal krapte op de woningmarkt is. De fractie wil balans. Het middensegment zit in de knel. Hier is in de afgelopen tien, vijftien jaar te weinig voor gebouwd. Dit vraagt om een inhaalslag.

Ook het behoud van de 30% vrije sector is van belang voor een goede doorstroming. De heer Roovers (SP) merkt op dat de woonvisie waar D66 zich achter schaart, aangeeft dat de grootste krapte in het sociale segment zit. Daar stijgt de wachtlijst het hardst, tot 13,4 jaar. De vraag of D66 accepteert dat die wachtlijst blijft groeien is nog niet beantwoord. De heer Van den Kerkhof (D66) wijst op het element doorstroming. Als meer wordt gebouwd in het middensegment kunnen scheefwoners in de sociale huur doorstromen. Dat geldt ook als in de vrije sector wordt gebouwd. Voor alle groepen is het belang van bouwen belangrijk. De fractie blijft achter de 70% betaalbaar staan, waarvan 30% sociaal, 30% middenhuur en 10% betaalbare koop. Tot de ook in april benoemde hoofdlijnen behoort versnelling van de woningbouw, waarbij het aantal woningen voor de komende tien jaar bovenaan staat. Naast een toename van de betaalbare voorraad, zoals genoemd, wil D66 de bestaande voorraad optimaal benutten. De motie van Rosmalens Belang is een goede samenvatting van het debat in april. Anderen met soortgelijke moties wordt opgeroepen de handen ineen te slaan.

20

Wereldwijd is een trek naar de stad waarneembaar. Wellicht raakt dit Den Bosch meer dan gemiddeld vanwege de centrale ligging. Dat vraagt om scenario's voor de lange termijn die ingaan op hoe de gemeente gebruik kan maken van die groei. Dat betekent iets voor het voorzieningenniveau, zoals de fractie van De Bossche Groenen aangeeft. Ook hier is er kans op vervlechting van voorstellen. De fractie ziet dat de opgave binnen bestaand stedelijk gebied moet worden behaald, met Nuland en Vinkel als uitzondering om leefbaarheidsredenen. Dat betekent de hoogte in. Dat de PvdA uitbreiding overweegt krijgt op voorhand geen steun van D66. De fractie is wel benieuwd waar de PvdA die uitbreiding voor zich ziet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat niet alleen de PvdA dit vindt: in het nieuwe beleid in de Voorjaarsnota 2025 staat dat Den Bosch op zoek moet naar locaties voor uitbreiding, naast de inbreiding. Gevraagd wordt hoe de stellingname van D66 zich laat rijmen met die passage. De heer Van den Kerkhof (D66) leest dat Nuland en Vinkel zijn genoemd als uitbreidingslocaties. Andere uitbreidingslocaties die niets van het groen rondom de stad afsnoepen ziet de fractie niet. Dit vraagt ook om nieuwe voorzieningen en ontsluiting, waar D66 niet voor kiest. D66 kiest voor inbreiding met optimaal gebruik van bestaande voorzieningen.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is benieuwd welke lijn D66, uitvinder van het begrip 'klimaatdrammer', kiest in het debat. De heer Van den Kerkhof (D66) geeft aan inmiddels klimaatdoener te zijn en laat het drammen aan anderen. De voorliggende moties hierover leiden tot een lastige discussie. Het middel Het Nieuwe Normaal wordt gepresenteerd als de beste oplossing. Er ligt ook een motie die het resultaat centraal stelt. D66 kent ook andere middelen dan het hier gepresenteerde, die juist zeggen dat er meer moet dan wettelijk bepaald. Alles doen om de plus te zoeken is prima, maar liefst maakt D66 dat tot beoogd resultaat in plaats van het middel centraal te stellen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) geeft aan dat naar de wijze van normeren kan worden gekeken. Het Nieuwe Normaal kan een van de normen zijn, maar de Parisproof-opgave blijft centraal staan. Aan D66 de vraag of op die manier de opgaven kunnen worden ingevuld. De heer Van den Kerkhof (D66) vindt dit een acceptabele stap, mits het aan initiatiefnemer is hoe de plus te vinden en te verantwoorden. Op die manier zullen zoveel mogelijk partijen zich achter de motie scharen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil de plus wel op het wettelijk minimum zetten en daar doelmatig naar kijken. De heer Van den Kerkhof (D66) doelt daar ook op. De heer Van Silfhout (Volt) was benieuwd of D66 en PvdD hier uit zouden komen, maar dat lijkt te lukken.

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vindt belangrijk dat er veel en snel op een passende manier wordt gebouwd. Terwijl iedereen wil wonen, kan deze raad slecht kiezen wie er voorrang krijgt. Alle inwoners moeten zich thuis voelen binnen de gemeente. De punten omtrent burgerparticipatie vindt de fractie erg belangrijk. Er zijn wensen op het vlak van bestaande wet- en regelgeving, maar die blijkt onvoldoende bekend bij de inwoners. Het gaat dan om bijvoorbeeld, verkamering, splitsen, mantelzorgwoningen en levensloopbestendige woningen. Bosch Belang heeft dit meermalen aangekaart, waarbij de wethouder verzekerde dat hier al rekening mee werd gehouden. Een aantal zaken komt overeen met moties die zijn ingediend. In plaats van 'een tandje erbij' of 'aanjagen' van bestaand beleid zou de fractie liever het bestaande beleid beter in beeld brengen. De fractie is tevreden met het huidige woningbouwbeleid en de voortrekkersrol die de gemeente vervult. Er worden dan ook geen moties ingediend om de wethouder aan te jagen. Voor de verhuiscoach – zeker belangrijk voor wie deze nodig heeft – zijn er bestaande instanties, met name bij huurwoningen. Hierin ligt mogelijk en coachende rol voor de regiehouder die Bosch Belang graag ziet en waarvoor eerder een motie is aangenomen. Op

21

Het Nieuwe Normaal zal Bosch Belang ook nu niet verder gaan dan eerder aangegeven. De fractie hoopt op samenwerking die leidt tot een klein aantal moties richting raad. De heer Van Griensven (PVV) kan zich vinden in het voorstel voor meer woningen in het middensegment. Dat mag niet ten koste gaan van de sociale huur. Vooral moet worden gebouwd naar wat de markt wenst. Op woningsplitsing is de fractie tegen. Als mensen het willen, moet dat kunnen, maar voor dwang moet zeer goed worden gewaakt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat dit niet als zodanig in de motie staat. De heer Van Griensven (PVV) steunt de motie Woningbouw Rosmalense polder. Met de toelichting van Leefbaar 's-Hertogenbosch erbij kan de fractie meegaan met de motie over huisvesting arbeidsmigranten. Het Nieuwe Normaal wil de PVV niet steunen, onder het motto 'geen duurzaamheidsopdringing'. Motie 6, Toekomst van het wonen, wordt gesteund, motie 7, beperking vrije vestiging krijgt ook steun, met uitzondering van toegewezen statushouders die wat de PVV betreft niet als inwoners met binding aan Den Bosch mogen worden beschouwd. WoningAPK wordt gesteund. Betere benutting bestaande bouw kent goede punten, maar met de nadrukkelijke aandacht voor duurzaamheid heeft de fractie moeite. De moties van gewoon geDREVEN worden alle gesteund. De motie Innovatief duurzaam bouwen wordt niet gesteund.

Dat is veel te duur en ook dit wordt als een opgedrongen duurzaamheidseis betiteld. De motie CPO Woondebat wordt gesteund, zeker voor de inwoners van de kernen. De motie Lobby tegen boete op samenwonen wordt gesteund, evenals Onderzoek lokale binding en betaalbare koop. De motie Prioriteer betaalbaarheid van wonen wordt niet gesteund vanwege het risico op onrendabele bouw. Ook de motie die vaste huurcontracten regelt, krijgt geen steun: dat is aan de markt. Met de herijking van de woonvisie kan de fractie meegaan, evenals met het woondebat over de stadsvisie. De heer Vossen (PvdA) hecht ook in dit soort debatten aan prioriteiten omdat als alles een prioriteit wordt niets meer een prioriteit is. Voor de Bossche PvdA heeft oplossing van de woningnood en betaalbaar bouwen de prioriteit. Met 70% betaalbare woningen heeft de stad daar een mooie stap in gezet. Die goede woning is noodzaak voor alle Bosschenaren. De ideeën vloeien rijkelijk, iedere dag viel er de afgelopen tijd wel een nieuwe motie binnen of viel er een af. Door de moties heen ziet de PvdA drie lijnen: de raad wil meer woningen, betere woningen en bepalen wie waar gaat wonen en zo invloed uitoefenen op de bevolkingsopbouw. Wat meer woningen betreft, ziet de Bossche PvdA moties over optoppen, splitsen en dergelijke. Het debat beluisterend is er een mooie stap te zetten in communicatie rondom de bestaande bouw.

De motie over de toekomst van de Rosmalense polder staat haaks op het idee van de Duurzame Polder en spreekt als het om het zuidelijke deel van de Grintweg gaat feitelijk al over De Bunders, waar al stappen worden gezet. De collectieve woonvormen als in de motie CPO bepleit, kosten zeer veel ambtelijke capaciteit en bedienen vooral de dikke portemonnees. Daar is de PvdA tegen. Als de VVD komt met collectieve woonvormen in de breedste zin van het woord voor alle inkomenscategorieën is de fractie daar eerder voor. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat de motie gaat over het westelijk deel van de Grintweg. Dit scenario binnen de Duurzame Polder is uiteindelijk niet opgevolgd vanwege de keuze voor inbreiding. Inmiddels wordt dat kompas wat verlegd naar uitbreiding. Daarmee staat de motie niet langer haaks op het bestuursakkoord en het gaat dus niet over het zuidelijk deel. De heer Vossen (PvdA) merkt op dat het noordelijk deel dichter bij de windmolens staat, waar de fractie óók voor is. Mevrouw Korver (GroenLinks) kan zich prima vinden in de PvdA-motie om te praten over het vervolg. Dat gaat wel veel capaciteit kosten, wat de vraag oproept ten koste waarvan dit moet gaan. De heer Vossen (PvdA) reageert dat in de voorjaarsnota geld is gereserveerd voor het zoeken naar nieuwe woningbouwlocaties.

In het dictum is aansluiting gezocht bij projecten die al op de rol staan. Er wordt aangesloten bij de ambtelijke molen, waarbij verder wordt gekeken dan de komende vijftien jaar. 22

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wijst op de motie van De Bossche Groenen ten aanzien van de toets op leefbaarheid. Aan de PvdA de vraag of de leefbaarheidstoets in die langetermijnplanning wordt meegenomen, zodat dit als één collectief plan kan worden beschouwd. De heer Vossen (PvdA) ziet inderdaad weinig licht tussen de twee moties. Een leefbaarheidstoets heeft de PvdA al geprobeerd te laten terugkomen in de motie door te laten zien dat integraal moet worden gekeken. Omdat dit zeker niet haaks op elkaar staat, was de PvdA verbaasd over deze tweede motie. Over de motie rondom duurzaamheid en woningbouwcapaciteit merkt de PvdA op dat iedere extra eis leidt tot meer vertraging en ten koste gaat van sociale woningen en de betaalbaarheid. Dat gaat de PvdA echt aan het hart. Op dit moment bouwt de fractie liefst goede woningen. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt hoe de heer Vossen reflecteert op de oproep van de corporaties om meer te doen dan de gemeente nu doet. De heer Vossen (PvdA) heeft die oproep ook gehoord, maar verneemt ook dat een strengere norm betekent dat minder woningen worden gerealiseerd of ten minste minder snel. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt hoe de PvdA aankijkt tegen de klimaatneutrale gemeente in 2045 en de zeer grote impact die de woningbouw daarop heeft.

Zonder een plus hierop laat de gemeente ontzettend veel liggen, wat moet worden afgewogen tegen misschíen een klein beetje vertraging. De heer Vossen (PvdA) vraagt Groen Links, net als in het woondebat om dit inzichtelijk te maken. Hier lijkt sprake van een omgekeerde bewijslast. De PvdA wil ook die leefbare omgeving. De huidige argumentatie van GroenLinks heeft hem nog niet overtuigd. Hij roept indieners op hem wel te overtuigen. De bal ligt bij hen. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt zich af wat zij nog kan doen als zij niet merkt dat de PvdA écht wil bewegen omdat de fractie een andere prioriteit stelt dan de motie beoogt. De heer Vossen (PvdA) vraagt om een bewijs dat dit niet haaks op elkaar staat. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) raadt de heer Vossen aan dit ook eens ambtelijk te bespreken. Als duidelijkheid wordt geboden aan ontwikkelaars en niet wordt ingebroken op bestaande plannen maar in de nieuwe plannen duidelijke normen worden meegegeven, hoeft dit niet vertragend te werken. Duidelijk moet zijn wat wordt verstaan onder duurzaamheid. Als wordt gepland op duurzame bouw kan met modulaire houtbouw die in fabrieken wordt voorbereid de ontwikkeltijd zelfs worden verkort. Als er dan al vertraging is, wordt die slechts door bezwaarprocedures veroorzaakt. Dat is bij een op de drie bouwplannen in Nederland aan de hand.

Naast het probleem moet ook de plus in ogenschouw worden genomen. De heer Van Silfhout (Volt) hoort hoe de heer Vossen de mythe over de duurzaamheidsnormen versterkt, dat ze leiden tot minder woningen en duurdere bouw, wat nergens in Nederland is gebleken. Die bouw blijft in stand, maar er wordt, zoals de PvdD aangeeft, duidelijkheid gecreëerd. De vraag is hoe de PvdA aankijkt tegen het verspreiden van dat beeld. De heer Vossen (PvdA) noemt dit wederom een voorbeeld van omkering van de bewijslast. Bergen op Zoom heeft een ambitieus plan rondom verduurzaming, maar bouwt procentueel minder sociale huurwoningen. Graag wordt hij met goede voorbeelden verleid, maar dat is tot op heden niet gebeurd, terwijl de PvdA dat wel een aantal keren geroepen heeft. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) benoemt in haar bijdrage enkele moties. Motie 1 (middensegment) gaat volgens het dictum uit van een aanpassing in de grondprijzen ten behoeve van commerciële partijen. Dat doet de PvdD liever voor sociale huurwoningen, die wel door De Bossche Groenen worden benoemd. Aansluiting is te vinden bij de motie over de 40% sociale bouw. Het woningprobleem moet bij de kern worden aangepakt door meer sociale huur te bouwen. Het is niet aan de raad om te bepalen wat 'binding' is. Als mensen graag in

23

Den Bosch willen wonen, is dat binding. Woningsplitsing is een manier om meer woningen te creëren, maar in de motie zou het meer dan nu over de borging van de kwaliteit mogen gaan. De VVD-motie over innovatief duurzaam bouwen biedt als eerder gezegd geen toegevoegde waarde ten opzichte van bestaand landelijk beleid. De VVD wordt opgeroepen aan te sluiten en mee te denken over een plus. De motie van Volt over Vaste huurcontracten is volgens de fractie straks vaste wetgeving. Los van dat dit dan reeds de norm is, blijft de vraag of en hoe hier toezicht op moet worden gehouden. De heer Van Silfhout (Volt) ziet dit als onderdeel van de herijking van de woonvisie. Het beleid is nu al dat Den Bosch dit niet meer wil. Daar zit ook de gevraagde herijking. Mevrouw Van Zaalen (CDA) staat, vanuit de optiek dat wonen voor iedereen is, positief tegenover de middensegment-motie, omdat daar een gat zit. Ook het CDA wil dit niet ten koste van de sociale huur laten gaan. Ook tegenover de motie Splitsing staat de fractie positief. Wel moet men zich houden aan de gestelde wooneisen. Over de Rosmalense polder wordt aangegeven dat het Klimaatbos nu een soort buffer is vanwege de windturbines. Het CDA vraagt of de motie niet via een omweg de plaatsing van windturbines wil tegengaan. Duurzaamheid is van belang. Met de plus heeft de fractie moeite, vooral met het aangeven van specifieke technieken.

Mogelijk speelt gebrek aan kennis haar parten. Mevrouw Korver (GroenLinks) geeft aan dat Het Nieuwe Normaal een vorm van normeren is waarbij alle technieken nog mogelijk zijn. De bouwers kunnen kiezen binnen de duurzaamheidsnormen. Mevrouw Van Zaalen (CDA) geeft desgevraagd aan met de toelichting geholpen te zijn maar is blij dat er nog tijd is voor overleg binnen en buiten de fractie. De fractie vraagt zich over de toekomst-motie af of dit het goede moment is om de toch al overbelaste ambtenaren te belasten met een toekomstvisie, hoe sympathiek ook. De heer Vossen (PvdA) geeft aan juist aan te sluiten bij waartoe in de voorjaarsnota wordt opgeroepen en bij de woonvisie, bij het volkshuisvestingsprogramma, bij de omgevingsvisie. De fractie meent dat het werk-met-werkprincipe wordt gevolgd. Mevrouw Van Zaalen (CDA) ziet de logica achter deze motie, maar vraagt zich wel af wat dit voor de belasting van de ambtenaren betekent. Graag spreekt zij daar later met de PvdA verder over. Met de SP verwacht het CDA tot één motie te komen. Delen van moties van gewoon geDREVEN kunnen goed aansluiten bij Rosmalens Belang. Zij vraagt om voorzichtigheid met het gebruik van de term 'senioren'. De CPO-motie wordt gesteund. De heer Roovers (SP) heeft weinig toe te voegen aan het lange en serieuze debat en vindt de 22 moties met nadruk geen brevet van onvermogen, maar een teken van betrokkenheid.

Middenhuur is voor de SP een oplossing voor het kunstmatig gecreëerde probleem dat middeninkomens geen gebruik kunnen maken van sociale huur. Het heeft altijd de voorkeur boven echt dure huur. Als het niet ten koste gaat van het kleine aantal sociale woningen dat Den Bosch bouwt, wordt de motie gesteund. Van de twee moties over duurzaamheid en bouwen gaat de voorkeur uit naar die van PvdD en GroenLinks, maar de SP hoopt dat zij met de VVD tot een vergelijk komen over één duurzaamheidsmotie. Zaken als energieverbruik en energiearmoede horen voor de SP ook bij duurzaamheid. CPO: de capaciteit en de grond zou de SP liever gebruiken voor meer betaalbare woonvormen in het sociale segment. Mevrouw Korver (GroenLinks) zoekt het verband tussen duurzaamheid en energiearmoede. De heer Roovers (SP) geeft aan sympathiek tegenover de moties te staan, maar zou, als toch wordt herschreven, dit onderwerp graag meegenomen zien. Mevrouw Korver (GroenLinks) had haar opmerking bedoeld als handreiking: er wordt inderdaad herschreven en daarin willen indieners zeker meenemen wat voor de SP belangrijk is. De link met energieverbruik ziet zij wel, die met energiearmoede echter niet.

24

De heer Roovers (SP) licht toe dat in de motie strenge doelstellingen worden geformuleerd aangaande de uitstoot gerelateerd aan de bouw en de bouwmaterialen. Op het vlak van duurzaamheid zou de SP graag zien dat de gemeente doelstellingen gaat formuleren op de terugdringing van energiearmoede. De heer Van Silfhout (Volt) snapt de frustratie van de procesbegeleider die dit debat wat negatief opende. Hij verwacht met de insteek om tot een betere woonvisie te komen GroenLinks wel te kunnen vinden daarin. In de grote verscheidenheid aan moties heeft de SP de in de eerste termijn al genoemde hoofdlijnen ontdekt. Bij de PvdA, die ook een set hoofdlijnen ontwaarde, zat betaalbaarheid niet. Mogelijk een te spannende in relatie tot het bestuursakkoord, suggereert Volt. De woonzekerheid en huurdersrechten van de arbeidsmigranten is een belangrijk thema om mee aan de slag te gaan. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) wijst op landelijk beleid dat tijdelijke huurovereenkomsten niet meer zijn toegestaan. Daarmee is de motie overbodig. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat zijn motie vrij technisch is en gewoon doorgestemd kan worden. De fractie wil nagaan hoe woonzekerheid en huurdersrechten kunnen worden verankerd in één gezamenlijke motie. Datzelfde geldt voor duurzaamheid, waarmee dat lijkt te gaan gebeuren.

Benutten van bestaande bouw is al vaker geprezen als geweldig initiatief van Rosmalens Belang, waarbij Volt zich aansluit. Hierbij zouden alle gelieerde moties moeten aanhaken om ook hier tot één strategische motie te komen die in de woonvisie landt. De motie over het middensegment komt sympathiek over, maar de realiteit is dat het aantal woningen waar mensen als hijzelf kunnen wonen sterk is afgenomen. Dat komt met name door het landelijk beleid. Als er nu geld wordt geregeld om een middenhuursegment aan te jagen, wordt er aan een dood paard getrokken ten koste van heel veel geld. Het voornemen staat weliswaar in het bestuursakkoord, maar Volt vreest dat het geen goede impact op het woonbeleid zal hebben. De heer Van den Kerkhof (D66) wijst op de bijna 1000 woningen tot 2028 in dit segment. Dat zijn allemaal harde plannen. Dat is veel vergeleken met eerdere raadsperiodes. De motie gaat uit van een stap extra. Het rijk faciliteert het niet. Desondanks is al veel in gang gezet. Er is dus veel mogelijk. De heer Van Silfhout (Volt) onderschrijft dit niet. Er is een bad met middenhuur waar D66 nu meer water in gooit. Ondertussen staat de stop van het bad open omdat andere middenhuurwoningen worden verkocht en deze sector krimpt. Dat geldt niet alleen voor Den Bosch, maar voor heel Nederland. Dat is dan wel heel duur water om in dat bad te gooien.

De heer Van den Kerkhof (D66) vraagt welke oplossing Volt dan ziet voor alle woningzoekenden die te veel verdienen voor sociale huur en te weinig of te onregelmatig voor een hypotheek. De heer Van Silfhout (Volt) wil prioriteren op betaalbaarheid boven massa. Maar eerlijk gezegd heeft Volt die oplossing niet. Graag zou de fractie willen, maar zij ziet de oplossing niet. Op Funda is nauwelijks nog middenhuur te vinden. Volt vreest een hoop verspilde moeite voor de ambtelijke organisatie. De experts die waren uitgenodigd bij het strategisch debat gaven aan dat Den Bosch de wooncrisis niet gaat oplossen. Op betaalbaarheid of duurzaamheid kan worden gestuurd, maar een groot deel van het Bossche beleid is nu gericht op oplossing van die crisis. Als dat wensdenken wordt losgelaten, kan Den Bosch veel bereiken voor zijn inwoners. Terugkomend op enkele moties: de toekomstige groei van de gemeente is een no-brainer. Voeg moties samen en zorg dat er een toekomstvisie ligt voor over meer dan tien jaar. De CPOmotie is een voorbeeld van te selectief shoppen in collectieve woonvormen. Ook sociale vormen zouden moeten worden meegenomen. Op de grex-motie wordt aangegeven dat dit na de zomer nader wordt besproken. Dan zal moeten worden bepaald hoe Den Bosch dit naar de toekomst gaat aanpakken.

Vanuit de ambtelijke organisatie wordt geadviseerd de financiën los te trekken van het woondebat an sich. Afkomst als urgentiecriterium is niet een glijdende schaal waar Volt op wil meegaan. Omdat wel impliciet duidelijk is waar indieners naartoe willen, spreekt Volt de hoop uit dat nog naar de formulering wordt gekeken. De heer Roovers (SP) geeft aan dat in gevallen van extreme schaarste zoals nu er wel keuzes moeten worden gemaakt. De consequentie van het Voltstandpunt is dat er mensen zijn die zijn 25

opgegroeid in Den Bosch en daar niet aan een woning kunnen komen. Aan de heer Van Silfhout de vraag of hij de spanning ziet tussen zijn uitgangspunt en het zojuist geformuleerde streven. De heer Van Silfhout (Volt) ziet die spanning en legt daarom ook het dilemma op tafel. Hij sluit zich aan bij de PvdD dat het tekort aan sociale huurwoningen het grootste probleem is. Als dat wordt gedempt, worden beide problemen aangepakt. Hij snapt dat de SP kiest voor wie hier is geboren en de gemeenschap, Volt maakt daar een andere keuze in. De heer Roovers (SP) neemt Volt het tekort aan sociale huurwoningen minder kwalijk, omdat de fractie wél voor meer sociale huur stemt, maar de fractie zegt ook dat Den Bosch de wooncrisis niet gaat oplossen. Zolang dat niet is gebeurd, wil ook Volt wellicht beleid voeren op wie en onder welke omstandigheden in Den Bosch kan gaan wonen. De heer Van Silfhout (Volt) erkent dat daarop beleid kan worden gevoerd, maar wil dan scherp kijken naar de uitgangspunten. Voor Volt is belangrijker wat iemand bijdraagt aan de gemeenschap dan waar de wieg heeft gestaan. Als aan die formulering, hier bewust even scherp gesteld, iets kan veranderen, kan Volt zich in de motie vinden. Vooral hoopt Volt dat de commissie tot die strategische moties komt en het aantal weet te reduceren.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) onderschrijft bouwen voor de toekomst, beperking vrije vestiging en onderzoek lokale binding, woning-APK, lobby tegen samenwonen, prioritering betaalbaarheid woningen, sociale huur en verhuizingscoach. De vasthoudendheid van D66 op de middenhuur roept de vraag op of de afspraken in het bestuursakkoord misschien niet worden gehaald. Hij stelt voor om het gesprek aan te gaan met de bedrijven die zich in de stad komen vestigen. Vaak zijn de woningen voor die doelgroep bedoeld. Over de woningsplitsing twijfelt de fractie. Er komen woningen bij, maar daar zitten consequenties aan. Als het te grote sociale woningen zijn of drive-inwoningen die makkelijk gesplitst kunnen worden, dan prima. Wel is er de angst die gewoon ge-DREVEN ook verwoordde. In de Rosmalense polder komt het windpark en het Klimaatbos. De woningbouwcorporaties hebben daar een behoorlijke grondpositie. Dat is een plek waar goedkoop en sociaal kan worden gebouwd. Daar is het eigendom al geregeld, dus kan er worden gekeken of de gemeente daar iets kan vlottrekken. Begrip voor de bezwaren, zoals voor het windpark, maar er moet naar de mogelijkheden worden gekeken. Ook van deze fractie complimenten aan Rosmalens Belang. Daar kunnen wel wat kleinere moties aan worden toegevoegd. De fractie van De Bossche Groenen heeft de motie Grondexploitatie bewust ruim opgesteld.

Het is een middel om de woningcorporaties in stelling te brengen zodat zij niet afhankelijk zijn van een projectontwikkelaar. In plaats van een gedwongen turnkeyoplossing moet de corporatie zelf weer aan de lat kunnen staan en met een mindere grondopbrengst genoegen kunnen nemen. Dit leidt tot meer sociale woningbouw. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt naar de visie op de motie Arbeidsmigratie. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) noemt het problematisch als de werkgever en de huisbaas dezelfde zijn. Dat moet sowieso worden opgelost. Arbeidsmigranten die een shortstayoplossing zoeken, vinden het prima om bij elkaar in een pand te zitten. Zolang de gemeente de kwaliteit maar borgt. Dat levert meer op dan verkamering in een grote middenklassewoning. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat het eerste wordt geregeld in de Wet Roemer In het laatste gedeelte gaat de fractie zo te horen mee. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt van wel, maar wil nog een keer door het stuk heen. De voorzitter vat samen dat allen met elkaar aan de slag gaan om te komen tot gezamenlijke moties en aanpassingen in de eigen teksten. De definitieve versies moeten worden ingediend voor de raadsvergadering. 12.

Rondvraag en sluiting De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft enkele vragen gesteld over mogelijke woningbouw in De Meerendonk. 26

Wethouder Slikker geeft aan dat dit initiatief op termijn, maar voorlopig dus niet, een prachtige kans is. Er zit nu bedrijvigheid. De bedrijven hebben plannen om weg te gaan, maar dat is nog niet concreet. Daarnaast is er veel verplinterd bezit. Tegen de ontwikkelaars heeft de wethouder gezegd dat zij moeten stoppen met het claimen van de eigen stukjes grond omdat ze daarmee de woningbouwproductie torpederen. Deze locatie is een kansrijke, maar niet op de termijn waarop de ontwikkelaar als eerste aan de beurt wil zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft begrepen van een ontwikkelaar dat die daar alles in bezit heeft en graag aan de slag wil. Wethouder Slikker geeft aan dat de betreffende ontwikkelaar op dit moment projecten in uitvoering heeft bij de gemeente, maar dat die graag zou zien dat De Meerendonk naar voren wordt gehaald ten koste van andere plannen. Daar gaat de gemeente niet te veel in mee. Op die manier krijgt de gemeente zoveel ballen in de lucht dat uiteindelijk de woningbouwproductie naar beneden wordt geduwd. De voorzitter schorst de vergadering om 23.26 uur tot 24 juni 19.00 uur.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 27 augustus 2024. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, F.J. van Haren

27