RV VKA en Ontwikkelperspectieven Duurzame Polder definitief - getekend raadsbesluit 08-05-2025

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

17444893 7 mei 2025

Onderwerp

Voorkeursalternatief en Ontwikkelperspectieven Duurzame Polder In de Duurzame Polder willen we via een integrale gebiedsontwikkeling de opwek van grootschalige windenergie realiseren. Hiermee dragen we bij aan onze ambitie om in 2045 klimaatneutraal te zijn. We zijn voornemens om het Voorkeursalternatief (VKA) voor de windturbines en bijbehorende Ontwikkelperspectieven in het Programma Duurzame Polder vast te stellen (bevoegdheid college). Voordat wij dat doen, leggen we aan uw raad ter instemming dit VKA en de Ontwikkelperspectieven voor.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In te stemmen met het Voorkeursalternatief en Ontwikkelperspectieven Duurzame Polder, met inachtneming van de op 25 maart 2025 door het college vastgestelde ontwerp Zienswijzennota ontwerp Programma en planMER Duurzame Polder, Lijst van voorgenomen wijzigingen op het ontwerp Programma Duurzame Polder en de Oplegnotitie bij het planMER.

Aanleiding Het project Duurzame Polder levert een belangrijke bijdrage aan onze ambitie om in 2045 klimaatneutraal te zijn. De keuzes en uitgangspunten zijn opgenomen in het Programma Duurzame Polder. Het Programma biedt ruimte voor de realisatie van 16 windturbines in een deel van de Duurzame Polder. Dit gebied noemen we het Voorkeursalternatief (VKA). Het VKA is in samenhang met de ruimtelijke visie ontwikkeld, genaamd: Ontwikkelperspectieven. Voordat wij het Programma vaststellen (bevoegdheid college), leggen we uw raad ter instemming het VKA en de Ontwikkelperspectieven voor. Kaders eerdere besluiten De Duurzame Polder, in ’s-Hertogenbosch gelegen in de Rosmalense en Nulandse polder, is een gezamenlijk project van de gemeenten Oss en ’s-Hertogenbosch (sinds 2018). We verwijzen ook naar het kopje Relevante besluitgeschiedenis in dit raadsvoorstel, maar noemen hier de belangrijkste bestuurlijke kaders. In juli 2020 heeft uw raad de Visie energielandschap vastgesteld. Hierin is de Duurzame Polder aangemerkt als gebied voor grootschalige windenergie. Vervolgens heeft uw raad in oktober 2020 de Duurzame Polder aangewezen als geschikte locatie voor de grootschalige opwek van windenergie. Met de RES 1.0 (2021) heeft uw raad de energie-opgave voor de gemeente vastgesteld.

In het Bestuursakkoord (2022) is vervolgens afgesproken om in 2045 klimaatneutraal te zijn en om 16 windturbines te realiseren in de Duurzame Polder, waarmee een versnelling wordt ingezet ten opzichte van de RES-opgave. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ontwikkeling VKA en Ontwikkelperspectieven Met inachtneming van bovenstaande kaders, is in de jaren 2022 t/m 2023 een ontwerpend onderzoek met participatie doorlopen. Dit heeft in januari 2024 geleid tot een concept VKA – het gebied waar ruimte is voor de 16 windturbines in de Duurzame Polder. Onderdeel hiervan was ook de ruimtelijke visie: de Ontwikkelperspectieven. Uw raad heeft het concept VKA in april 2024 besproken. Vervolgens is een aantal nadere onderzoeken uitgevoerd en is, mede op basis daarvan, door het college van Burgemeester en wethouders van de gemeente Oss besloten om het VKA-gebied voor het grondgebied van Oss uit te breiden (september 2024). Het VKA-gebied in ’s-Hertogenbosch is ongewijzigd gebleven. Programma en planMER Duurzame Polder Aan de hand hiervan is een ontwerp Programma Duurzame Polder (instrument Omgevingswet) samen met het planMER opgesteld. Het Programma biedt o.a. ruimte voor het VKA (zie bijlage 1) en de Ontwikkelperspectieven (bijlage 2). Het bijbehorende planMER heeft de te verwachten milieueffecten van het plan voor de Duurzame Polder inzichtelijk gemaakt. Ontwerp zienswijzennota en voorgenomen wijzigingen ontwerp Programma Het ontwerp Programma en de planMER zijn in december 2024 ter inzage gelegd.

Naar aanleiding van de terinzagelegging van het ontwerp Programma en planMER zijn in totaal 135 zienswijzen ontvangen in ’sHertogenbosch en 18 in Oss (in bijlage 5 zijn de geanonimiseerde zienswijzen opgenomen). Wij hebben de zienswijzen op het Programma en/of planMER beantwoord in een ontwerp Zienswijzennota (vastgesteld 25 maart 2025), die we ter informatie bijvoegen in bijlage 3; evenals de wijzigingen die we willen doorvoeren in het Programma, mede op basis van de zienswijzen, in de Lijst van voorgenomen wijzigingen (bijlage 4). Besluit op VKA en Ontwikkelperspectieven Uw raad wordt nu gevraagd een besluit te nemen over het VKA en de Ontwikkelperspectieven, met inachtneming van de beantwoording van de zienswijzen op het ontwerp Programma en/of planMER. Dit is een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

kaderstellend besluit voor de vervolgfase. Vervolgens zullen wij op grond daarvan het Programma Duurzame Polder vaststellen en definitief met de Zienswijzennota instemmen. Vaststelling van een Programma onder de Omgevingswet is een bevoegdheid van het college. Hoewel wij hierbij dus niet verplicht zijn uw raad om een besluit te vragen, stellen we uw raad met dit voorstel toch in positie om een besluit te nemen. Dit is bovendien conform de eerdere toezeggingen aan uw raad. Na vaststelling van het Programma volgt de vergunningsfase, waarin toekomstige initiatiefnemer(s) concrete plan(nen) zullen ontwikkelen. Hierbij is een afwijking van het omgevingsplan nodig (BOPA) om de plannen te kunnen toestaan. In die fase heeft uw raad bindend adviesrecht op deze vergunning, conform het raadsbesluit van 13 juli 2021, reg.nr. 11100591. Een en ander is hieronder gevisualiseerd in onderstaand figuur.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Beoogd doel In de Duurzame Polder willen we via een integrale gebiedsontwikkeling 16 windturbines realiseren op het grondgebied van onze gemeente. Hiermee dragen we bij aan onze klimaatdoelstellingen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Onze ambitie is om in 2045 klimaatneutraal te zijn. We werken hard aan onze duurzaamheids- en klimaatdoelstellingen. Dat doen we onder andere door in te zetten op energiebesparing c.q. het verminderen van de energievraag bij woningen, bedrijven en instellingen en door het opwekken van grootschalige duurzame energie op eigen grondgebied mogelijk te maken. Wij willen actief en concreet werken aan de overgang (transitie) van fossiele energie naar hernieuwbare energie. Daarmee leveren we onze bijdrage aan het zoveel mogelijk voorkomen van klimaatverandering. Want hoe langer we wachten, hoe groter de negatieve gevolgen worden. Met het project Duurzame Polder geven we verder invulling aan deze doelstellingen. In de Duurzame Polder willen we de mogelijkheid bieden om via een integrale gebiedsontwikkeling 16 windturbines te ontwikkelen op het grondgebied van onze gemeente, waarmee een versnelling wordt ingezet ten opzichte van de RES-opgave. Het VKA met Ontwikkelperspectieven toont aan waar deze plannen beoogd zijn, en daarmee ook waar windturbines niet mogelijk zijn. Onder het kopje Argumenten wordt dit verder toegelicht. Relevante besluitgeschiedenis      

  

Raadsinformatiebrief ontwerp Programma Duurzame Polder met Plan-MER, 3 december 2024, reg.nr. 17012166 Raadsinformatiebrief uitgangspunten financiële participatie Duurzame Polder en lokaal eigendom, 12 november 2024, reg.nr. 17119323 Raadsbesluit Besteding vrijvallende Essent-gelden voor de energietransitie, 8 oktober 2024, reg.nr. 16859333 Raadsinformatiebrief Voortgang Duurzame Polder, 4 juni 2024, reg.nr. 16377272 Discussienotitie Concept Voorkeursalternatief Duurzame Polder, 18 maart 2024, reg.nr. 15940416 Raadsinformatiebrief Concept Voorkeursalternatief Duurzame Polder, 16 januari 2024, reg.nr. 15735306 Raadsinformatiebrief MER-varianten en proces Duurzame Polder, 5 september 2023, reg.nr. 15176862 Raadsinformatiebrief financiële participatie Duurzame Polder, 16 mei 2023, reg.nr. 14952399 Discussienotitie Denkrichtingen en varianten inrichting Duurzame Polder, 17 april 2023, reg.nr. 14772225 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

      

Raadsinformatiebrief Zienswijzennota NRD MER en beantwoording adviezen NRD MER Duurzame Polder, 14 maart 2023, reg.nr. 14757316 Raadsinformatiebrief Notitie Reikwijdte en detailniveau en proces Duurzame Polder, 7 juni 2022, reg.nr. 13830860 Bestuursakkoord van de gemeente ’s-Hertogenbosch 2022-2026, 31 mei 2022, reg.nr. 11524587 Raadsbesluit Aanwijzen gevallen adviesrecht gemeenteraad bij aanvragen omgevingsvergunningen voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten onder de Omgevingswet, 13 juli 2021, reg.nr. 11100591 Raadsbesluit Regionale Energiestrategie 1.0, 18 mei 2021, reg.nr. 10876152 Raadsbesluit Duurzame Polder, 6 oktober 2020, reg.nr. 9841637 Raadsbesluit Vaststelling Visie energielandschap, 7 juli 2020, reg.nr. 9693101

Argumenten 1.Het VKA en de Ontwikkelperspectieven geven invulling aan de bestuurlijke kaders Het VKA voldoet aan de door uw raad meegegeven kaders zoals hiervoor genoemd onder het kopje Aanleiding. De afstand van minimaal 1 kilometer van de windturbines tot aan de bebouwde kom van omliggende kernen wordt gehandhaafd. Ook wordt bijgedragen aan de ambitie om als gemeente klimaatneutraal te zijn in 2045. Dit doen we door de opgave naar voren te halen en nu meer opwek mogelijk te maken dan de RES-opgave tot 2030 (in combinatie met andere projecten), met maximaal 16 windturbines. Er kunnen binnen het VKA 16 windturbines worden gerealiseerd, mits toekomstige initiatiefnemers hiervoor een passend plan indienen en voldoen aan de gestelde voorwaarden. Het is echter mogelijk dat het aantal van 16 turbines niet gehaald wordt, door de afweging van andere belangen (zoals landschap of woon-en leefklimaat) of optredende risico’s (zie kopje Kanttekeningen en risico’s). De ontwikkeling van windenergie wordt begeleid met een integrale gebiedsontwikkeling en er wordt ingezet op een eerlijke lusten -en lastenverdeling (financiële participatie). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Ontwikkelperspectieven

VKA

2. Met het VKA en de bijbehorende uitgangspunten in het Programma is een evenwichtige belangenafweging gemaakt Energiedoelstelling Met het voorliggende VKA kan aan de bestuurlijke opgave van de energie-opwek, zoals benoemd bij Argument 1, worden voldaan. Met het VKA Duurzame Polder zetten we ook stappen in het energieonafhankelijk worden van andere landen. Daadwerkelijke invulling van deze energiedoelstelling hangt echter wel af van toekomstige initiatiefnemers en het daarbij voldoen aan wet- en regelgeving (zie kopje Kanttekeningen en risico’s). Bij de keuze van het VKA, hebben we zorgvuldig de andere belangen in ogenschouw genomen en afgewogen, zoals we hieronder beschrijven. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Milieueffecten omwonenden Door in het VKA vast te houden aan de bovenwettelijk door uw raad ingestelde 1 km tot de bebouwde kom, ontstaat een geluidsbelasting van maximaal 42 dB Lden voor de bewoners in de omliggende kernen. Daarmee worden (negatieve) gezondheidseffecten zoveel mogelijk beperkt. Die afstand van 1 km kan niet worden aangehouden voor individuele woningen in de polder, gelet op de energiedoelstelling. Er wordt voor woningen gestreefd naar een geluidsbelasting van maximaal 45 dB Lden, met een mogelijkheid tot afwijking tot de grenswaarde van 47 dB Lden. Landschap en natuurwaarden De komst van een grootschalig windpark heeft een aanzienlijke impact op het landschap. In het Programma Duurzame Polder zijn diverse toetsingscriteria opgenomen om de turbines toch zo goed mogelijk in het landschap te situeren. We vinden het belangrijk dat het project evenwichtig is en rechtdoet aan het belang van natuur. Het belang van de realisatie van de opwek van duurzame energie kan de aantasting van de natuurwaarden rechtvaardigen, zolang de negatieve effecten voor de natuurwaarden zoveel mogelijk worden beperkt en/of (volledig) worden gecompenseerd (conform wet- en regelgeving). Daarnaast is van belang dat met de ambities in de Ontwikkelperspectieven wordt gestreefd naar versterking van natuurwaarden in het gebied die niet of nauwelijks beïnvloed worden door windenergie.

Gezien de ligging van de weidevogelgebieden en het ganzen- en smientengebied zal de realisatie van de windturbines naar verwachting leiden tot een aantasting van de aanwezige natuurwaarden en daarmee tot een mitigatie- en/of compensatieplicht. Deze natuurwaarden zijn hoofdzakelijk gelegen op agrarische gronden (graslanden). Het uitgangspunt is dat de gebieden van het Natuur Netwerk Brabant (NNB) gemeden worden. De NNB gebieden vallen wel binnen het VKA. Alleen bij het doorlopen van een ‘Nee, tenzij toets’, door toekomstige initiatiefnemer(s), zouden binnen het NNB mogelijk windturbines geplaatst kunnen worden. De toekomstige initiatiefnemer(s) staan aan de lat voor het uitvoeren van natuurmitigatie -en compensatie. In de vervolgfase, te weten bij de vergunningsprocedure inclusief Project-MER, weten we daarom pas de precieze compensatie-opgave. Daarbij nemen wij in ogenschouw dat er mogelijkheden zijn voor verplaatsing van de weidevogelgebieden en van het ganzen- en smientengebied. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Defensie De belangen van het Ministerie van Defensie in relatie tot het bestaande laagvlieggebied voor helikopters zijn voor zover mogelijk betrokken in de belangenafweging ten aanzien van het VKA. Het gebied voor het VKA ligt deels binnen het bestaande laagvlieggebied Maas-Waal. Het belang van de realisatie van de windturbines is onverenigbaar met het belang van Defensie bij de volledige handhaving van de Duurzame Polder als onderdeel van het bestaande laagvlieggebied Maas-Waal. Defensie verliest weliswaar een klein gedeelte van het bestaande laagvlieggebied door de realisatie van de windturbines, maar wordt hierdoor niet onbruikbaar of opgedeeld in meerdere secties. Via de noordzijde (grondgebied Oss) blijven de gebieden aan weerszijden van het VKA bereikbaar. Bij de belangenafweging is ook de overweging betrokken dat de realisatie van de windturbines op eenzelfde schaal als in de Duurzame Polder, elders binnen de gemeenten niet mogelijk is. Het Ministerie van Defensie onderzoekt momenteel op nationaal niveau de uitbreiding van laagvlieggebieden en/of intensivering van het gebruik van bestaande gebieden in het kader van Nota Ruimte voor Defensie. In 'sHertogenbosch is geen zoekgebied voor de uitbreiding van laagvlieggebieden voorzien.

Op regelmatige basis wordt overleg gevoerd met het Ministerie van Defensie, ook over de recente ontwikkelingen met betrekking tot de opgaven in de Nota Ruimte voor Defensie. Integrale gebiedsontwikkeling: Ontwikkelperspectieven en uitvoeringsstrategie Daarnaast wordt met de ambities die zijn opgenomen in de Ontwikkelperspectieven, gestreefd naar de positieve effecten van de integrale gebiedsontwikkeling. Denk aan de versterking van kwaliteiten op het gebied van bijvoorbeeld natuur, water of recreatie. In de perspectieven wordt verder onder andere voor het thema landbouw aangesloten bij de landelijke landbouwtransitie, en is voor het thema water het principe ‘water en bodem sturend’ opgenomen. Via de uitgangspunten in het Programma Duurzame Polder, worden toekomstige initiatiefnemers gevraagd hieraan bij te dragen via een integraal ruimtelijk plan. Dit gaat om zowel initiatiefnemers voor windenergie als andersoortige initiatiefnemers. De uitvoeringsstrategie houdt dan ook in dat de ambities in de Ontwikkelperspectieven gerealiseerd www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

en gefinancierd worden uit private initiatieven. Er zijn daarbij enkele prioritaire ambities geformuleerd die gekoppeld worden aan initiatieven voor windenergie. Indien dit niet in natura lukt, moet een bijdrage worden gestort in een nieuw op te richten fonds. Het voorstel voor dit fonds zal voor de zomer 2025 aan uw raad worden voorgelegd. Het klimaatlandschap is één van die prioritaire ambities. Het is denkbaar om buiten het Programma om, op zoek te gaan naar aanvullende financiering voor de realisatie van het klimaatlandschap. De verdere uitwerking van het klimaatlandschap in het Structuurfonds is gekoppeld aan het onderzoek naar de mogelijke rondweg De Groote Wielen. 3.Zienswijzen op ontwerp Programma en ontvangen advies van Commissie MER zijn meegewogen Ingediende zienswijzen en aanpassingen in het Programma Er zijn in ’s-Hertogenbosch 135 zienswijzen ingediend (en in Oss 18), waarvan 4 buiten de termijn (de geanonimiseerde zienswijzen zijn in bijlage 5 in te zien). In ’s-Hertogenbosch kon men naast schriftelijk en mondeling, ook zienswijzen digitaal indienen, maar in Oss alleen via schriftelijke brief, of mondeling op afspraak. Van de zienswijzen zijn ongeveer 90 stuks een gelijkluidend formulier met tien bezwaarpunten.

De samenvatting en behandeling van de zienswijzen leest uw raad in de ontwerp Zienswijzennota ontwerp Programma en planMER Duurzame Polder (bijlage 3 bij dit voorstel). De zienswijzen leiden tot een zestal kleine wijzigingen in het ontwerp Programma (zie de Lijst van voorgenomen wijzigingen in bijlage 4 bij dit voorstel): twee wijzigingen hebben betrekking op Oss (1. het opnemen van een beschrijving van een alternatief voor Oss’ grondgebied ingediend door een initiatiefnemer en 2. het opnemen van de juiste versie Energieopbrengstberekening voor Oss). De derde wijziging heeft betrekking op grondgebied ’sHertogenbosch; het expliciet benoemen dat belangen van grondeigenaren ten westen van de Grintweg zijn meegenomen bij het Programma. De vierde wijziging betreft een tekstuele aanpassing in de paragraaf natuur. Daarnaast worden twee ambtshalve wijzigingen doorgevoerd (tekstuele aanpassing in paragraaf 3.7 Afweging en in hoofdstuk 5 - inzake integrale gebiedsontwikkeling). Voor het overige blijft het Programma ongewijzigd. Gelijkluidend formulier www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De zienswijzen zijn zorgvuldig beschouwd en beantwoord in een Zienswijzennota. De meest voorkomende bezwaren zijn thematisch samengevat en beantwoord in de nota. De thema’s van het circa 90 keer ingediende standaardformulier, ingediend door omwonenden, zijn: (1) verschillen in afstandsnormen tussen beide gemeenten (2+3) nut en noodzaak / deze opgave is niet nodig vanwege elektriciteit op zee (4) gebruikte visualisaties in planMER (5) ook varianten voor zonne-energie opstellen (6) Vrees voor invloed op gezondheid (7) rekening houden met nieuwe inzichten (8) compensatie bij negatieve milieueffecten (9) vrees voor schade aan de ecologie (10) onvoldoende onderbouwing locatiekeuze (11) keuze voor windenergie, in plaats van woningbouw of Defensie. Hoewel we begrip hebben voor de ingebrachte zorgen, leiden deze zienswijzen niet tot aanpassing van het Programma. Unieke zienswijzen: maatschappelijke organisaties, mede-overheden, ontwikkelaars en particulieren Daarnaast zijn diverse andere zienswijzen ontvangen. Een aantal overheden / organisaties hebben individuele zienswijzen ingediend, te weten het waterschap, de provincie, Brabant Water (deze laatste heeft alleen in Oss ingediend).

Ook zijn individuele zienswijzen ontvangen van een viertal natuur -en landschapsorganisaties, van een energiecoöperatie, van drie bewonersorganisaties (twee Bossche organisaties, waarvan één alleen met een formulier, en een organisatie in Oss), van een initiatiefnemer uit Oss en van een verenigde groep van ontwikkelaars uit ’sHertogenbosch. Tot slot heeft een groot aantal particulieren en een klein aantal bedrijven individuele zienswijzen ingediend. De zienswijze van de provincie betreft primair een aantal aandachtspunten omtrent natuur. Het waterschap wijst op een aantal punten ter overweging inzake het waterbelang. De zienswijzen zijn beantwoord conform de uitgangspunten over natuur uit het Programma en de beschrijvingen over water in de MER. De suggestie van het waterschap voor een nul-meting zal nader worden onderzocht. In de zienswijzen van de natuur -en landschapsorganisaties wordt gewezen op een aantal aspecten uit de ontwikkelperspectieven, en met name aandachtspunten voor natuur. De zienswijzen zijn in lijn met het Programma en zijn ongegrond. Wel is naar aanleiding van de zienswijze van een natuurorganisatie een tekstuele aanpassing in de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

paragraaf 4.4 Natuur voorgesteld. De overige zienswijzen van deze organisaties leiden niet tot aanpassing van het Programma. De zienswijze van de Bossche bewonersorganisatie komt voor een groot deel overeen met het gelijkluidende formulier en leidt niet tot aanpassingen. De zienswijze van de initiatiefnemer uit Oss leidt tot een extra beschrijving van hun opgestelde alternatief voor windenergie in het Programma. Ook wordt de juiste versie van de Energieopbrengstberekening in het Programma opgenomen. De zienswijze leidt niet tot aanpassing van het Programma. De zienswijze van de groep van ontwikkelaars wijst op het kunnen ontwikkelen van woningbouw in de Duurzame Polder. Deze zienswijze leidt tot een kleine aanpassing van het Programma, waarin expliciet wordt beschreven dat er geen ruimte wordt geboden voor een woningbouwontwikkeling aangrenzend aan de Groote Wielen, afgezien van de eerder aangewezen locatie van de Bunders. Inhoudelijk leidt de zienswijze niet tot aanpassing van het Programma. De zienswijzen van particulieren wijzen op een groot aantal onderwerpen. Veelvoorkomend zijn: de zorg voor de leefomgeving, met name voor gezondheid en daarmee samenhangende onderwerpen als geluid, uitstoot van stoffen, slagschaduw, verlichting, horizonvervuiling. Daarnaast zorgen over de invloed op watergebieden, de natuur, het landschap en het woongenot in het algemeen.

Ook zijn er diverse bezwaren geuit over de nut en noodzaak, het onderzoeken van alternatieven, het proces en transparantie, waardevermindering woningen, en horizonvervuiling. Hoewel we de zorgen goed begrijpen, leiden de zienswijzen niet tot aanpassing van het Programma. Reflectie Het is duidelijk dat er veel zorgen leven bij een groep omwonenden over het VKA / dit project. We hebben begrip voor deze zorgen. We hebben daar zoveel mogelijk rekening mee gehouden in het VKA. We zijn ons bewust van de impact van een initiatief voor een grootschalig windpark en de gevolgen daarvan voor de leefomgeving van bewoners. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Tegelijkertijd levert dit project een belangrijke bijdrage aan de versnelling van de energietransitie, als uitvoering van uw kaders, om in 2045 als gemeente klimaatneutraal te zijn. De mogelijkheid om een aantal van de zorgen van omwonenden weg te nemen is beperkt, aangezien het vaak gaat over de uitvoering van politieke besluiten, zoals de besluiten over 16 windturbines / het klimaatneutraal zijn in 2045 en het verschil in de 1 en 2 km afstandsnormen. De bovenwettelijk door uw raad ingestelde afstand van 1 kilometer tot de bebouwde kom helpt bij het creëren van een relatief lage geluidsbelasting in de omliggende kernen. Het vergroten van deze afstand, zoals in Oss 2 km, betekent echter dat de beoogde opwek niet behaald kan worden, omdat het gebied waar de windturbines dan geplaatst kunnen worden te klein is. Oplegnotitie bij planMER Daarnaast heeft de Commissie MER op 10 maart 2025 een advies gegeven over de planMER. Wij hebben uw raad daar al eerder over geïnformeerd via het raadsinformatiebulletin van 13 maart 2025. We hebben de aanbevelingen ter harte genomen en betrokken bij de stukken. We hebben voorafgaand aan het advies, medio februari, al het conceptadvies ontvangen en een toelichting van de Commissie gekregen. Op die wijze konden wij goed anticiperen op dit definitieve advies, dat in overeenstemming is met het conceptadvies.

Naar aanleiding van het advies, is het onderdeel over de locatieonderbouwing aangevuld. Wat betreft de adviezen op het onderdeel over de diepgang van de onderzoeken, overwegen wij dat het gevraagde detailniveau beter past bij het Project-MER van toekomstige initiatiefnemers. In die fase zijn de posities van de windturbines bekend en worden ook de daadwerkelijke milieueffecten inzichtelijk. Naar aanleiding van het advies zijn in het Plan-MER twee aanvullingen gedaan die zijn opgenomen in een Oplegnotitie bij het planMER (zie bijlage 6): (1) het onderdeel locatieonderbouwing is aangevuld; (2) er is een uitgebreide reactie op het advies van de Commissie MER opgenomen. Hiermee is invulling gegeven aan het advies en kan uw raad op het VKA en de Ontwikkelperspectieven besluiten. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Financiële participatie Met de vorig jaar door ons vastgestelde uitgangspunten voor financiële participatie voor de Duurzame Polder (12 november 2024), streven we naar een maximale verdeling van de lusten en lasten, waarbij iedereen mee moet kunnen doen. Dit doen wij door in te zetten op een omgevingsfonds en minimaal 50% lokaal eigendom, het liefst in coöperatieve vorm. Hierbij is het uitgangspunt dat omwonenden, ongeacht inkomen, mee kunnen profiteren van de ontwikkelingen in de Duurzame Polder. Daarnaast heeft uw raad op 8 oktober 2024 besloten om een derde van de vrijvallende Essent-gelden te reserveren voor een publieke investering in de Duurzame Polder. Met uw raadsbesluit wordt ingestemd met het VKA. Dit is een kaderstellend besluit op planniveau, waarin nog niet duidelijk is hoe de concrete plannen vormgegeven zullen worden. Gelet op deze fase waarin we zitten, is het op dit moment nog niet mogelijk concrete ideeën of plannen te presenteren voor financiële participatie. De komende tijd zal met potentiële initiatiefnemers het gesprek worden aangegaan, waar dit onderwerp ook aan de orde zal komen. Hierbij zal ook uw besluit over de vrijvallende Essent-gelden worden betrokken. De initiatiefnemers dienen, als onderdeel van hun planuitwerking, met eigen ideeën en plannen voor financiële participatie en lokaal eigendom te komen.

Dit toetsen we vervolgens aan de door ons vastgestelde principes. Kanttekeningen en risico’s 1. Risico’s en kanttekeningen vergunningverlening

Initiatiefnemer(s) Het VKA is opgesteld op basis van ruimtelijke overwegingen, zonder rekening te houden met bestaande grondposities / eigendommen. Dit brengt een risico met zich mee voor het behalen van de gestelde energiedoelstelling, omdat we op dit moment geen afspraken hebben met initiatiefnemer(s) voor windenergie. Hierdoor bestaat de kans dat er geen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

aanvraag omgevingsvergunning wordt ingediend voor de realisatie van windturbines. We hebben wel verkennende gesprekken gevoerd met de nu bij ons bekende initiatiefnemers en daaruit zijn, tot op dit moment, geen onoverkomelijke bezwaren van ontvangen. Natuur Op het gebied van natuur is een aantal nadere onderzoeken uitgevoerd om meer zicht te krijgen op de haalbaarheid en vergunbaarheid ten aanzien van natuurwaarden. Deze onderzoeken zijn bij de stukken van het Programma en planMER gevoegd. De conclusie op het aspect natuur is dat er in dit project risico’s spelen, omdat naar verwachting diverse natuurwaarden worden aangetast in dit project. Niettemin verwachten wij dat deze negatieve effecten gemitigeerd dan wel volledig gecompenseerd kunnen worden, waardoor aan alle wet- en regelgeving kan worden voldaan. Dit moet nader worden onderzocht in de fase van de omgevingsvergunning (met een Project-MER). 2. Risico’s voor uitvoering: netaansluiting Toekomstige initiatiefnemers dienen rekening te houden met de risico’s van netaansluiting. Het is hun verantwoordelijkheid om een tijdige aansluiting voor hun toekomstige plannen te krijgen.

Op het gebied van de netcapaciteit is de afgelopen tijd overleg gevoerd tussen de provincies Noord-Brabant en Gelderland, het ministerie van Klimaat en Groene Groei, de gemeenten rond de Maas en netbeheerder TenneT over de mogelijke aansluiting van de energiepocket Noordoost Brabant op het landelijke 380 KV- netwerk nabij Wijchen (Gelderland). Met deze nieuwe aansluiting komt er oplossing voor de huidige capaciteitsproblemen in Noordoost Brabant. Dit jaar is gestart met de verkenning voor dit nieuwe 380/150 kV- station. Het is duidelijk dat hier nog meerdere jaren aan plan- en besluitvorming voor nodig is. 3. Risico voor energie-opwek Gewijzigde regelgeving afstandsnormen De door uw raad ingestelde afstandsnorm voor de windturbines bedraagt 1 km tot aan de bebouwde kom. Er zijn eind 2023 nieuwe landelijke concept afstandsnormen gepubliceerd. Deze normen houden in dat een afstand van twee keer www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

de tiphoogte van de windturbines tot aan (individuele) woningen moet worden aangehouden. Uitgaande van het hoogste type (T2) windturbine, gaat dit om maximaal 522 meter. Bij kleinere type turbines wordt deze afstand vanzelfsprekend kleiner. De discussie over de nieuwe landelijke conceptnormen is nog gaande. De datum van inwerkingtreding van de nieuwe normen is nog onduidelijk. De nieuwe normen hebben mogelijk gevolgen voor het aantal te kunnen realiseren windturbines, de hoogte van windturbines, en daarmee de te realiseren energie-opwek. Er zouden daardoor, gelet op de aanwezige individuele woningen in de polder, naar verwachting minder turbines gerealiseerd kunnen worden dan nu in voorbeeldopstellingen ingetekend. Hierdoor zou mogelijk niet meer volledig aan de kaders van uw raad kunnen worden voldaan, zoals de realisatie van 16 turbines. Indien de nationale afstandsnormen van kracht worden en een zodanige impact hebben op uw eerder vastgestelde kaders, dan informeren en betrekken we uw raad daar actief bij (zo nodig met nieuwe kaders). Vooralsnog is er geen zicht op de vaststelling of inwerkingtreding van de landelijke normen. Defensie We verwijzen inzake het laagvlieggebied naar het kopje ‘Defensie’ onder Argument 2. Inzake mogelijke radarverstoring is een verkennende radarverstoringstoets uitgevoerd, waarover we uw raad eerder hebben geïnformeerd.

Hieruit blijkt dat er mogelijk belemmeringen zijn wat het voldoen aan de normen van de nieuwe gevechtsleidingradar van Herwijnen betreft. Hier zijn wel mitigerende maatregelen voor te nemen, maar worst case kan het leiden tot minder turbines dan het beoogde aantal van 16 windturbines. In de vergunningsfase moet dit nader worden onderzocht op basis van de definitieve locaties van turbines. 4. Risico’s en gevolgen bij niet besluiten door uw raad Indien uw raad niet zou instemmen met dit raadsvoorstel, betekent dit dat wij als gemeente ’s-Hertogenbosch achterblijven bij het behalen van de doelstellingen van RES 1.0. Ook is de kans dan groot dat de provincie of het rijk de bevoegdheid van de gemeente over het project over zal nemen; waarbij mogelijk o.a. de eerder ingestelde bovenwettelijke afstandsnorm van 1 km onder druk kan komen te staan.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Financiën Een grote en complexe ontwikkeling met een groot maatschappelijk belang (energietransitie), veel belanghebbenden en meer opgaven dan enkel de realisatie van de energieopgave, kost geld. Het uitgangspunt is dat de voorbereidingskosten van de ruimtelijke procedures op de uiteindelijke ontwikkelaars verhaald worden. Er is in de Bestuursovereenkomst van 2021 een budget gereserveerd voor Duurzame Polder van € 3 miljoen tot en met de fase van het VKA. Een bedrag van € 1 miljoen is gedekt door bijdragen van de vier partijen (provincie Noord-Brabant, het Rijk en gemeenten Oss en ’s-Hertogenbosch), terwijl daarnaast € 2 miljoen als voorfinanciering is afgesproken met de provincie. Deze voorfinanciering loopt inmiddels. De (voor)financiering voor de fase na vaststelling van het Programma (de fase na voorliggend raadsbesluit in 2025) moet nog aanvullend beschikbaar worden gesteld. In het geval dat niet alle kosten verhaald kunnen worden, dragen volgens de Bestuursovereenkomst beide gemeenten en provincie ieder 1/3e risico voor deze (meer)kosten. Voor de interne uren van de gemeente vindt dekking plaats vanuit de beschikbare middelen van het programma Duurzaamheid. Tot slot heeft uw raad onlangs besloten dat een derde van de vrijkomende Essent-gelden gereserveerd wordt voor een publieke investering in de Duurzame Polder. De wijze waarop zal nog worden uitgewerkt.

Duurzaamheid We zijn op weg naar een duurzame gemeente. We willen in 2045 een klimaatneutrale gemeente zijn. Hieraan werken we hard door aan de ene kant in te zetten op energiebesparing c.q. het verminderen van de energievraag en aan de andere kant, parallel hieraan, door opwek van (grootschalige) duurzame energie op eigen grondgebied mogelijk te maken. Het voorliggende VKA is daarom een belangrijke stap voor het behalen van deze doelstellingen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Participatie en communicatie Het ontwerp Programma Duurzame Polder en het planMER zijn op 16 december 2024 gedurende zes weken ter inzage gelegd. Zoals benoemd, zijn hierop in ‘s-Hertogenbosch 135 zienswijzen ontvangen. De zienswijzen geven aanleiding tot het doorvoeren van enkele, kleine wijzigingen in het Programma. Wij hebben hiervan de indieners van zienswijzen na ons besluit op de ontwerp Zienswijzennota in kennis gesteld. Ook hebben wij hen gewezen op de mogelijkheid tot inspreken bij de raadsinformatiebijeenkomst Informeren en ontmoeten, voorafgaand aan de raadsvergadering van 7 mei 2025. Nadat uw raad heeft besloten op het VKA en de Ontwikkelperspectieven, zullen wij het Programma en definitieve Zienswijzennota vaststellen. Ook hierover informeren we de indieners van de zienswijzen. Ook zetten we standaard communicatiemiddelen van de gemeenten en het project Duurzame Polder in om het nieuws over uw raadsbesluit en de vaststelling van het Programma te verspreiden. Denk daarbij aan de website, de nieuwsbrief en het Gemeenteblad. Vervolgens start de vergunning- en project-MER fase. Zodra er een aanvraag omgevingsvergunning is gedaan, en een ontwerpbesluit van de vergunning gereed is (BOPA), krijgt uw raad de gelegenheid om advies te geven op deze ontwerpvergunning.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Voorkeursalternatief Duurzame Polder Ontwikkelperspectieven Duurzame Polder Ontwerp Zienswijzennota ontwerp Programma en planMER Duurzame Polder Lijst van voorgenomen wijzigingen ontwerp Programma Duurzame Polder Ingediende zienswijzen (geanonimiseerd) Oplegnotitie bij planMER Duurzame Polder

Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

17444893 kaderstellend M.J.J. van der Geld Bedrijvigheid: 14 april 2025 SO/ROS J.M.H. Helming j.helming@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 17444893 Raadsvergadering 7 mei 2025 Onderwerp

Voorkeursalternatief en Ontwikkelperspectieven Duurzame Polder

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 25 maart 2025 besluit: In te stemmen met het Voorkeursalternatief en Ontwikkelperspectieven Duurzame Polder, met inachtneming van de op 25 maart 2025 door het college vastgestelde ontwerp Zienswijzennota ontwerp Programma en planMER Duurzame Polder, Lijst van voorgenomen wijzigingen op het ontwerp Programma Duurzame Polder en de Oplegnotitie bij het planMER. Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van 7 mei 2025 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier, De voorzitter, ValidSigned door drs. W.G. Amesz op 08-05-2025

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704