RIB Verduurzaming woningen huiseigenaren en collectieve warmtenetten

Raadsinformatiebrief Registratienummer

17006229

Onderwerp

Verduurzaming woningen huiseigenaren en collectieve warmtenetten Het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving brengt kosten met zich mee. Voor woningeigenaren en de gemeente. De raad wil inzicht in de mogelijkheden en kosten van woningisolatie, de ondersteuning van de gemeente hierbij, een beschrijving van het proces om te komen tot een warmtenet en een warmtebedrijf, inclusief kosten en financiering. In deze raadsinformatiebrief (RIB) biedt het college dit inzicht.

Aanleiding Op 4 oktober 2022 heeft de raad de motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0 aangenomen. Met deze raadsinformatiebrief geeft het college gehoor aan het verzoek in onderdeel I van deze motie. E.e.a. conform de toezegging van de wethouder in de raad van in de raadsvergadering van 10 oktober 2023 en de afspraken met één van de stellers van de motie op 10 januari 2024. Met het vaststellen van de TVW 2.0 heeft het college gehoor gegeven aan het verzoek zoals geformuleerd in de onderdelen II en III van de motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0. Tijdens de behandeling van het www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

raadsvoorstel TVW 2.0 op 10 oktober 2023 heeft de wethouder aangegeven dat ten aanzien van punt I – een tijds- en financiële planning voor de komende jaren – deze op hoofdlijnen in het bestuursakkoord en de begroting is weergegeven. Naar aanleiding van de discussie in de raad hierover, heeft de portefeuillehouder toegezegd dat het college in beeld brengt wat de financiële consequenties zijn van een warmtenet en de gemiddelde verduurzamingskosten van verschillende woningtypen. Op 10 januari jl. zijn hierover nadere afspraken gemaakt met één van de stellers van de motie. Afgesproken is om de raad via een RIB te informeren over (1) de mogelijkheden en kosten van de woningisolatie van drie typen woningen, (2) de ondersteuning van de gemeente hierbij en (3) een beschrijving van het proces om te komen tot een warmtenet en een warmtebedrijf, (4) inclusief kosten en financiering.

Beoogd doel De TVW 2.0 schetst de aanpak van de gemeente om te komen tot een aardgasvrije omgeving. Dit vraagt om het informeren van de raad over de consequenties hiervan voor woningeigenaren en de gemeente. De gemeente ’s-Hertogenbosch is klimaatneutraal in 2045. Dat betekent dat wij op dat moment geen (door de gemeente beïnvloedbare) CO2 meer uitstoten. Een belangrijke deelopgave is het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving. De verantwoordelijkheid voor het aardgasvrij(gereed) maken (isoleren) van woningen en gebouwen ligt bij de eigenaren. Het Rijk en de gemeente ondersteunen hierbij en de gemeente biedt woningen gebouweigenaren – in buurten die hiervoor geschikt zijn – de mogelijkheid om aan te sluiten op een duurzaam collectief warmtenet. Met deze raadsinformatiebrief informeren wij de raad over de kosten, het proces en de financiering van beide onderwerpen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis   

Motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0 Raadsvoorstel Transitievisie Warmte 2.0 Raadsvoorstel Rolneming gemeente in de warmteketen

Inhoud Mogelijkheden en kosten van woningisolatie Bij het inzichtelijk maken van de kosten van woningisolatie, gericht op het aardgasvrijgereed maken van een woning, gaan we uit van informatie van www.verbeterjehuis.nl, een website van de Rijksoverheid. Uitgangspunt is een slecht geïsoleerde woning uit de jaren ’50-’60 met schuin dak en kruipruimte (label F of G) die wordt geïsoleerd naar label B (op basis van schilisolatie), zodat deze verwarmd kan worden met een (hybride) warmtepomp of een middentemperatuur warmtenet. Bij het subsidiebedrag (ISDE) is uitgegaan van twee of meer isolatiemaatregelen. De besparing is berekend op basis van de gemiddelde gasprijs van januari 2024. NB: Onderstaande cijfers zeggen niets over de toename van de verkoopwaarde van de woning. Zo geeft de NVM aan dat duurzamere woningen een hogere woningwaarde hebben. Zo brengt een woning met label C gemiddeld 7,9% meer op dan een vergelijkbare woning met een G-label.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1. Tussenwoning Kosten (eenmalig)

Subsidie (eenmalig)

Besparing aardgas (jaarlijks)

Besparing in euro’s (jaarlijks)

Terugverdientijd (in jaren)

Dakisolatie

€5.400

€1.600

400 m3

€550

7 jaar

Spouwmuurisolatie

€1.100

€310

180 m3

€260

3 jaar

Vloerisolatie

€1.950

€530

80 m3

€120

12 jaar

HR++-glas

€3.800

€900

65 m3

€90

32 jaar

Totaal

€12.250

€3.340

725 m3

€1.020

9 jaar

Kosten (eenmalig)

Subsidie (eenmalig)

Besparing aardgas (jaarlijks)

Besparing in euro’s (jaarlijks)

Terugverdientijd (in jaren)

Dakisolatie

€5.700

€1.700

420 m3

€600

7 jaar

Spouwmuurisolatie

€2.350

€700

400 m3

€580

3 jaar

Vloerisolatie

€2.050

€550

130 m3

€190

8 jaar

HR++-glas

€4.000

€1.000

70 m3

€100

30 jaar

Totaal

€14.100

€3.950

1.020 m3

€1.470

7 jaar

2. Hoekwoning

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

3. Twee-onder-één-kap woning Kosten (eenmalig)

Subsidie (eenmalig)

Besparing aardgas (jaarlijks)

Besparing in euro’s (jaarlijks)

Terugverdientijd (in jaren)

Dakisolatie

€6.000

€1.800

440 m3

€650

6,5 jaar

Spouwmuurisolatie

€2.450

€720

410 m3

€600

3 jaar

Vloerisolatie

€2.600

€700

170 m3

€240

8 jaar

HR++-glas

€4.500

€1.100

80 m3

€110

31 jaar

€ 15.550

€ 4.320

1.100 m3

€1.600

7 jaar

Kosten (eenmalig)

Subsidie (eenmalig)

Besparing aardgas (jaarlijks)

Besparing in euro’s (jaarlijks)

Terugverdientijd (in jaren)

Dakisolatie

€9.000

€2.700

700 m3

€1.000

6,5 jaar

Spouwmuurisolatie

€3.500

€1.000

600 m3

€900

3 jaar

Vloerisolatie

€3.800

€1.000

250 m3

€360

8 jaar

HR++-glas

€6.000

€1.400

100 m3

€140

33 jaar

€ 22.300

€ 6.100

1.650 m3

€ 2.400

7 jaar

Totaal 4. Vrijstaande woning

Totaal

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Financiering woningisolatie Naast de in de bovenstaande tabellen aangegeven subsidiebedragen (de ISDE-subsidie), kunnen woningeigenaren de verduurzaming financieren uit eigen middelen of een lening. Uit onderzoek van De Nederlandse Bank en het NIBUD uit begin 2022 blijkt dat vier op de vijf huiseigenaren de verduurzaming uit eigen middelen (spaargeld of overwaarde) kan financieren. Eén op de vijf woningeigenaren heeft hier moeite mee. Mede naar aanleiding van dit onderzoek heeft het Rijk de voorwaarden van de Energiebespaarlening bij het Warmtefonds aangepast. Woningeigenaren kunnen nu een Energiebespaarlening afsluiten tegen een zeer voordelig (vast) rentetarief zonder afsluitkosten tot een bedrag van maximaal €27.000. Dit is in verreweg de meeste gevallen voldoende om de verduurzaming te financieren. Huishoudens met een jaarinkomen lager dan €60.000 betalen geen rente. Als het daarnaast ook ontbreekt aan afloscapaciteit, dan wordt deze op nul vastgesteld. Ondersteuning gemeente bij woningisolatie De gemeente ondersteunt huishoudens op verschillende manieren bij het verduurzamen van hun woning. De belangrijkste ondersteunende maatregelen zijn: 

Het Bossche Energieadvies (voorheen het Slim Wonen Advies). Hierbij krijgen huiseigenaren een verduurzamingsadvies aan huis en op maat.



De Straataanpak. Hierbij ondersteunt de gemeente buren die gezamenlijk hun woningen willen verduurzamen van verduurzamingsadvies tot en met offerteaanvraag.



De VvE-aanpak. Hierbij ondersteunt de gemeente VvE’s die hun bezit willen verduurzamen.



Isolatieaanpak, gericht op het ontzorgen van woningeigenaren met een collectief verduurzamingsaanbod.



Hulp bij Isoleren, gericht op het volledig ontzorgen van woningeigenaren die niet zelfstandig in staat zijn om hun woning te verduurzamen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voor meer informatie over ondersteuning van huishoudens bij het verduurzamen van hun woning verwijzen wij naar de TVW 2.0 en het Jaarverslag Transitievisie Warmte 2.0. Proces warmtenet Met de Wet collectieve warmte (Wcw) en de Wet gemeentelijke instrumenten warmte (Wgiw) reguleert de wetgever het proces om te komen tot een warmtenet1. Op hoofdlijnen ziet dit proces er als volgt uit. 1.

De gemeente stelt een warmteprogramma (opvolger van de TVW 2.0) op en geeft hierin aan in welke buurten zij de komende tien jaar aan de slag gaat met een warmtenet.

2.

De gemeente bepaalt de ‘warmtekavels’. Dit zijn de gebieden waarbinnen een collectief warmtenet door een warmtebedrijf kan worden aangelegd. Een warmtekavel kan uit meerdere buurten bestaan.

3.

De gemeente wijst een warmtebedrijf aan dat de opdracht krijgt om een ‘kavelplan’ uit te werken. Een kavelplan beschrijft hoe het warmtenet wordt aangelegd en geëxploiteerd.

4.

De gemeente start met het opstellen van een buurtuitvoeringplan. Hierin wordt samen met bewoners, netbeheerder, warmtebedrijf en verhuurders beschreven welke stappen er door wie wanneer worden gezet, om de gebouwen in buurt te isoleren en aardgasvrij te maken.

5.

De gemeente kan besluiten om na een redelijke termijn (wettelijke richtlijn = 8 jaar) de levering van aardgas naar de buurt te laten beëindigen. Dit noemen we de ‘aanwijsbevoegdheid’. Hiervoor moet de gemeente het Omgevingsplan aanpassen.

De Wcw ligt op dit moment ter behandeling bij de Tweede Kamer. Inwerkingtreding van de wet wordt in de loop van 2026 verwacht. De Wgiw is aangenomen door de Tweede Kamer en ligt op dit moment ter behandeling in de eerste kamer. Het is de bedoeling dat de wet per 1 juli 2025 van kracht is. 1

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

6.

De gemeente inventariseert welke huishoudens binnen het warmtekavel gebruik willen maken van het warmtenet. Huishoudens die geen gebruik willen maken van het warmtenet (‘opt-out’), moeten aantonen dat zij overstappen op een alternatief dat qua duurzaamheid gelijkwaardig is aan het warmtenet.

7.

Het warmtebedrijf stelt een investeringsplan op dat inzicht biedt in (A) de noodzakelijke investeringen voor de aanleg van het warmtenet en (B) de borging van de leveringszekerheid. Dit plan wordt getoetst door de Autoriteit Consument & Markt (ACM).

8.

Sluitstuk van het proces is de aanleg en exploitatie van het warmtenet door het warmtebedrijf.

Proces warmtebedrijf Het proces om te komen tot een warmtebedrijf is niet door de wetgever beschreven. Wel is bepaald dat het warmtebedrijf integraal verantwoordelijk is voor de hele warmteketen (van productie tot distributie, opslag en levering). Tevens is bepaald dat het warmtebedrijf voor minimaal 51% in handen moet zijn van één of meerdere publieke partijen. De nieuwe marktordening die de Wcw voorschrijft, zorgt ervoor dat publieke partijen (gemeenten, netbeheerders, waterschappen en drinkwaterbedrijven) zich aan het oriënteren zijn op hun mogelijke rol in de warmtetransitie. Private partijen die actief waren in de warmtevoorziening (zoals Eneco, Vattenfall en Ennatuurlijk) trekken zich juist terug. Uw raad heeft vorig jaar aangegeven dat de gemeente een rol in een publiek warmtebedrijf moet krijgen. Met het raadsvoorstel Rolneming gemeente in de warmteketen heeft uw raad ingestemd met een verkenning naar de oprichting van een publiek warmtebedrijf, waarin de gemeente aandeelhouder is. Tegelijkertijd worden er op provinciaal niveau gesprekken gevoerd tussen de provincie Noord-Brabant, Energie Beheer Nederland (een staatsdeelneming) en Enexis (netbeheerder) over een op te richten regionaal warmtebedrijf. Deze www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

ontwikkelingen zijn nu nog in een verkennende fase. De verwachting is dat regionale warmtebedrijven op termijn zullen participeren in de gemeentelijke warmtebedrijven. Vergelijkbare ontwikkelingen vinden plaats in andere gemeenten. Wij hebben hierover contact met onder andere Eindhoven, Tilburg en Oss om kennis uit te wisselen en waar mogelijk samen op te trekken. Bijvoorbeeld op het vlak van inhuren van adviseurs of het gezamenlijk aanbesteden van projecten. ’s-Hertogenbosch verkent op dit moment de mogelijkheden voor collectieve warmtenetten in De Groote Wielen Noord, de Proeftuin ’t Zand en drie buurten in Noord. Als in een van deze projecten wordt gekozen voor de aanleg van een warmtenet, dan komt het college met een voorstel hoe de aanleg en exploitatie hiervan te organiseren en welke rol de gemeente hierin kan nemen. Kosten en financiering warmtenet De investering in een warmtenet voor de partij die het warmtenet aanlegt bedraagt gemiddeld € 7.500 per aangesloten huishouden2. Een buurt in ’sHertogenbosch- kent gemiddeld 700 huishoudens x € 7.500 betekent een gemiddelde investering van zo’n € 5,3 miljoen voor de aanleg van een warmtenet per buurt. Het warmtebedrijf kan hiervoor deels subsidie aanvragen bij het Rijk (de zogenaamde Warmtenetten Investerings Subsidie).

Daarnaast zullen de aandeelhouders van het warmtebedrijf zelf een deel zelf moeten financieren (de gemeente kan als aandeelhouder bijvoorbeeld geld inbrengen uit de vrijgevallen Essent-gelden). Het resterende deel zullen zij moeten lenen bij (op de publiek sector gerichte) financiële instellingen. Een warmtenet wordt in principe kostendekkend aangelegd. Dat betekent dat met de aansluitbijdrage van de huishoudens en ondernemers die op het warmtenet worden aangesloten, het vastrecht dat huishoudens en ondernemers betalen en de variabele warmteprijs tezamen ervoor zorgen dat de investering in 30 jaar wordt terugverdiend. 2

Review kostenkentallen warmtenetten (Nplw).

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd, en gaan ervan uit dat wij met deze raadsinformatiebrief uitvoering hebben gegeven aan de motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen Geen bijlage(n). Registratienummer

17006229

Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

M.J.J. van der Geld SO/ECONOMIE & ENERGIE R. van der Zee (r.vanderzee@s-hertogenbosch.nl)

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704