RIB Proeftuin t Zand

Raadsinformatiebrief Registratienummer

15191091

Onderwerp

Raadsinformatiebrief voortgang Proeftuin ‘t Zand In Proeftuin ’t Zand leren we met bewoners en verhuurders hoe we bestaande woningen van het aardgas af halen.

Aanleiding In (Proeftuin) ’t Zand leren we samen met bewoners en verhuurders hoe we woningen van het aardgas af kunnen halen. Kort geleden is de haalbaarheidsstudie opgeleverd. In 2021 stelde uw raad de Transitievisie Warmte 1.0 vast. Onderdeel van de Transitievisie Warmte is het aardgasvrij maken van bestaande buurten waaronder de startbuurt ’t Zand. Met deze raadsinformatiebrief informeren we u over de voortgang in Proeftuin ‘t Zand.

Beoogd doel We praten u bij over de ontwikkelingen in Proeftuin ’t Zand. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis

  

Raadsvoorstel - Transitievisie Warmte 1.0 ’s-Hertogenbosch, 11774914 Discussienotitie Rolneming gemeente in warmteketen, 14044655 Wethoudersbrief Rijksbijdrage ’t Zand Proeftuin Aardgasvrije Wijken, 26-10-2020

Inhoud We willen leren hoe je woningen collectief van het aardgas af kunt halen Daarom zijn gemeenten gestart met zogenaamde proeftuinwijken. Proeftuinwijken zijn onderdeel van het nationaal programma Aardgasvrije Wijken. In de proeftuinen wordt onderzocht op welke wijze, haalbaar en betaalbaar, woningen van het aardgas af kunnen. Door ervaringen van gemeenten in deze wijken wordt gekeken hoe de aanpak verder kan worden uitgerold in Nederland. Gemeente ’s-Hertogenbosch is met Proeftuin ’t Zand is een van de 66 gemeenten die mee doet met de proeftuinen voor aardgasvrije wijken. En heeft daarmee een rijksbijdrage ontvangen. Voor Proeftuin ’t Zand is er een ambitieus plan bedacht door bewoners, en later omarmd door de woningcorporaties, Enpuls Warmte Infra (dochteronderneming Enexis) en gemeente ‘s-Hertogenbosch. Kenmerkend aan het plan is een innovatief (laagtemperatuur) warmtenet waarover de bewoners zeggenschap hebben. Figuur 1 laat het Proeftuingebied zien en Figuur 2 het energieconcept.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Figuur 1: Geografische afbakening van project Proeftuin 't Zand.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Figuur 2: Het oorspronkelijk plan (energieconcept) van Proeftuin ’t Zand. Het plan begint bij het goed isoleren van de woningen. Vervolgens wordt warmte uit de naastgelegen Dommel gehaald en uit de zonthermie-panelen op de daken. Met het water worden huizen en andere gebouwen verwarmd. Hiervoor is een ondergronds buizenstelsel (een warmtenet) nodig om de warmte naar die gebouwen toe te krijgen. In de woningen komt een warmtepomp die de temperatuur opkrikt naar 50 graden voor ruimteverwarming. Bewoners verkrijgen zeggenschap over hun warmte.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Uit de uitwerking leren we dat een verbetering op het energieconcept nodig is. De gemeente heeft samen met de initiatiefnemers en partners, een uitvraag opgesteld om het plan uit te werken en te toetsen. Uit deze haalbaarheidsstudie blijkt dat de beoogde techniek complex en kapitaalintensief is, en relatief veel ruimte nodig heeft, met name in de (kleine) woningen. Dat heeft gevolgen voor de financiën, de businesscase is ondanks de rijksbijdrage niet sluitend te krijgen. Met het oorspronkelijke plan is het niet mogelijk om de bewoners van het proeftuingebied van betaalbare warmte te voorzien. Ook de ambitie van de buurtcoöperatie om de rol van professioneel warmtebedrijf te vervullen, is niet kansrijk vanwege de benodigde kennis en kunde en draagvlak. Er zijn door het ingenieursbureau oplossingsrichtingen aangegeven om het wel haalbaar te maken. Zo wordt geadviseerd om het warmtenet geschikt te maken voor hogere temperaturen, zodat een warmtepomp in iedere woning niet meer nodig is. Isoleren is en blijft belangrijk, tot een niveau dat de kosten zich goed verhouden met de baten. Verder wordt geadviseerd om het warmtenet in publieke handen te brengen. Daarmee wordt voldaan aan de behoefte van bewoners om niet overgeleverd te zijn aan een marktpartij met een winstoogmerk.

De oplossingsrichtingen van het ingenieursbureau, aangevuld met een aantal denkrichtingen van bewoners, worden nu opgepakt. De resultaten van de haalbaarheidsstudie zijn in Bijlage 1 samengevat in 5 vragen: 1. 2. 3. 4. 5.

Waar halen we de warmte vandaan? Hoe krijgen we de warmte naar de woning? Hoe houden we de woning warm? Wie beheert het warmte-systeem? Is het (financieel) haalbaar?

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bij de vragen is stil gestaan wat het originele plan was, wat we hebben geleerd, en welke conclusie we hieruit trekken met de vervolgstap. Er is ook een infographic opgesteld voor de bewoners, deze is toegevoegd als Bijlage 2. De volledige haalbaarheidsstudie is toegevoegd als Bijlage 3. We dienen een aanvraag in tot wijziging van het plan bij de subsidieverlener, om met behoud van de subsidie het plan te wijzigen. Omdat Proeftuin ’t Zand een rijkssubsidie heeft gekregen, moeten eventuele wijzigingen ter goedkeuring worden voorgelegd aan de subsidieverlener. Parallel wordt de haalbaarheid van het gewijzigd plan getoetst en wachten we de honorering van de aanvraag niet af. De kans op toekenning van de aanvraag wordt als kansrijk geacht maar zal tijd in beslag nemen. Een nieuwe fase dient zich aan voor de buurtvertegenwoordiging. Het plan is ooit begonnen bij één buurtbewoner uit passie voor duurzaamheid. Deze bewoner heeft een klein aantal hardwerkende medebewoners weten te verzamelen met dezelfde passie. We hebben gezamenlijk gemerkt dat de buurtcoöperatie nog onvoldoende representatief is als vertegenwoordiger van de buurt. We hebben geleerd dat voor goede participatie we de rollen, belangen en verantwoordelijkheden scherper moeten verwoorden. Voor de bewoner moeten de vragen behapbaar zijn en niet te complex.

Verder moet er ruimte zijn om de adviezen van de bewoners te implementeren. Voor verdere groei dient er een nieuwe fase aan voor de buurtvertegenwoordiging. Eén waarbij de techniek niet centraal staat, maar wat de transitie naar aardgasvrij betekend voor de bewoner, de woning, en zijn/haar maandlasten. In april is een start gemaakt met het betrekken van een brede vertegenwoordiging van buurtbewoners.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De bewoners zijn op de hoogte gesteld van de voortgang. Gelijktijdig met deze brief, ontvangen alle bewoners in het proeftuingebied een brief over de voortgang. Deze brief is mede opgesteld met een aantal actieve bewoners. We organiseren ook een bewoners-evenement voor jong & oud. Dit evenement is met veel enthousiasme georganiseerd samen met bewoners. Er is aandacht voor waar we nu staan, en de vervolgstappen. De brief en de bijeenkomst maken onderdeel uit van een gezamenlijk communicatie- en participatieplan. Ondertussen zitten we niet stil, de buurt isoleren is in gang gezet. Zo heeft woningcorporatie Zayaz aangekondigd versneld haar woningen te verduurzamen en is BrabantWonen ook gestart. Parallel worden er gemeente-breed instrumenten ontwikkeld om ook particulieren eigenaren op weg te helpen. Isoleren is en blijft een belangrijke stap naar aardgasvrij. In 2024 verwachten we duidelijkheid te hebben op welke wijze Proeftuin ’t Zand betaalbaar en duurzaam van het aardgas af kan. De komende maanden werken we gezamenlijk aan een bredere buurtvertegenwoordiging, versneld isoleren van woningen en een haalbaar energieconcept. We verwachten in 2024 de uitkomsten van het verdiepend haalbaarheidsonderzoek naar een warmtenet met hogere temperaturen. Bij een positieve uitkomst wordt het ontwerp verder uitgewerkt, zodat bouwers er een prijs en planning op kunnen afgeven.

Daarna volgen de contractfase en realisatie, waar enige tijd overheen gaat. Het oorspronkelijk plan had als doel om uiterlijk 2028 een betaalbaar en duurzaam alternatief op aardgas te kunnen bieden aan alle inwoners in de proeftuin. We koersen nu af op een gewijzigd energieconcept, maar het doel is en blijft een aardgasvrij ’t Zand in 2028. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. 2. 3.

Resultaten haalbaarheidsstudie samengevat Infographic haalbaarheidsstudie Onderzoeksrapport haalbaarheidsstudie

Registratienummer Raadsvergadering Portefeuillehouder Sector/Afdeling Inlichtingen

8 juni 2023 M.J.J. van der Geld /SO/ECONOMIE & ENERGIE R.P.J. van der Sande r.vandersande@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704