RIB Lokale Inclusie Agenda
Tekst van het document
Bundel van de Raadsvergadering van 22 september 2021
4.A
Raadsinformatiebrief Lokale Inclusie Agenda en woonwensenonderzoek voor inwoners met een beperking 0..Raadsinformatiebrief BIJLAGE 1: Lokale Inclusie Agenda: iedereen doet en telt mee! BIJLAGE 2: Wonen voor inwoners met een beperking 2021
4.A Raadsinformatiebrief Lokale Inclusie Agenda en woonwensenonderzoek voor inwoners met een beperking 1 0..Raadsinformatiebrief
Raadsinformatiebrief Reg.nr.
:
11017126
:
8-6-2021
: B&W verg. : :
Onderwerp: Lokale Inclusie Agenda en woonwensenonderzoek voor mensen met een beperking
1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij u over de stand van zaken met betrekking tot de beleidsuitvoering. 2) Samenvatting Alleen samen maken we van ’s-Hertogenbosch een inclusieve gemeente, waar iedereen mee kan doen. Wij willen dat mensen met een handicap zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. Op 12 mei 2020 verzocht u ons met de motie ‘nu snel een Bossche inclusieagenda’ om in goede samenwerking met het Gehandicaptenplatform en eventueel andere organisaties een Lokale Inclusie Agenda voor mensen met een handicap op te stellen. We lichten op basis van zes levensdomeinen toe wat we gaan doen om tot een goede uitvoering van het VN-verdrag te komen middels de Lokale Inclusie Agenda. Toegankelijkheid is een thema dat door de hele organisatie verweven is. De uitkomsten van het woonwensenonderzoek en de Lokale Inclusie Agenda liggen in elkaars verlengde. Daarom zijn de uitkomsten van het woonwensenonderzoek waar u op 12 november 2019 via een motie om verzocht opgenomen in de Lokale Inclusie Agenda. Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over zowel de Lokale Inclusie Agenda als de uitkomsten van het woonwensenonderzoek. Lokale Inclusie Agenda Toegankelijkheid raakt ons allemaal. Iedereen telt mee en we kunnen daarbij allemaal helpen. In het bestuursakkoord #073 #samen #duurzaam #vernieuwend staat dit daarom extra onderstreept.
De uitdaging is erin gelegen om meer bewustzijn te ontwikkelen rondom inclusie in de maatschappij. Hiervoor kijken we kritisch naar de mate waarin inclusie nu als gebrek wordt ervaren door mensen met een handicap. We gaan aan de slag met de actiepunten uit de Lokale Inclusie Agenda. We betrekken ervaringsdeskundigen vaker aan de voorkant. In ontwerpfasen van gebouwen tot infrastructuur, bij belevingsparcours in de openbare ruimte, in verschillende klankbordgroepen zoals Regiotaxi en leerlingenvervoer, door burgerparticipatie bij de Omgevingsvisie of bij het toetsen op toegankelijkheid van winkelcentra. Samen met het Gehandicaptenplatform willen we de inzet en betrokkenheid van ervaringsdeskundigen vergroten door het hanteren van het uitgangspunt; niets over ons, zonder ons. We verstevigen samenwerkingsverbanden op het gebied van onder meer mantelzorgondersteuning, Bosch Sportakkoord en onafhankelijke cliëntondersteuning. We werken met partners aan actiepunten zoals bemiddeling en facilitering van stages voor jongeren en bij steeds meer gemeentelijke aanbestedingen nemen we Social Return op. We werken aan de verbetering van toegankelijkheid zowel sociaal, fysiek als informatief. Zo worden meldingen of knelpunten in de openbare ruimte (zoals geleidenlijnen en aanverwante voorzieningen) opgepakt, adviseren we evenementenorganisatoren (evt.
op locatie) over toegankelijkheid en realiseren we honderd procent toegankelijke stembureaus. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
2
Ook de woonomgeving maken we toegankelijker en meer bruikbaar voor mensen met een handicap.
Woonwensenonderzoek voor mensen met een beperking De gemeente ’s-Hertogenbosch streeft naar een inclusieve samenleving. Prettig wonen in een omgeving waarin je fijn kunt leven, is voor iedereen van belang, ook voor mensen met een beperking. Om beter zicht te krijgen waaraan mensen met een beperking behoefte hebben, is in samenwerking met het Gehandicaptenplatform in het najaar van 2020 onderzoek gedaan naar hun woonwensen. Aan het onderzoek namen 179 mensen met uiteenlopende beperkingen deel. Een deel (31) heeft meegewerkt aan het beantwoorden van verdiepende vragen. De verdiepingsslag was nodig omdat de beperkingen en daarmee ook de woonbehoeften sterk uiteenlopen. We kunnen dan ook niet spreken van één groep mensen met een beperking. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek gaan we zodra de omstandigheden dat toelaten met de verschillende doelgroepen en relevante partners nader in gesprek. Daarbij bekijken we wat de resultaten voor de verschillende doelgroepen inhouden en om welke vervolgacties dat vraagt.
3) Wij bieden u dit stuk ter informatie aan.
Steller
: Van Mook
Tel.
: 06- 252 187 60
: s.vanmook@s-hertogenbosch.nl
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
3
1) Aanleiding Alleen samen maken we van ’s-Hertogenbosch een inclusieve gemeente, waar iedereen mee kan doen. Uw Raad heeft dit omarmd met twee moties in 2019 en 2020 waarmee u aangeeft dit onderwerp belangrijk te vinden. Met deze raadsinformatiebrief presenteren we de Lokale Inclusie Agenda voor mensen met een handicap en informeren we u over de uitkomsten van het woonwensenonderzoek onder mensen met een handicap. Inclusie betekent dat mensen met een handicap meedoen in de samenleving, gelijke kansen krijgen en erbij horen. Waar we naar toe willen is dat iedereen zoveel mogelijk zelfstandig woont tussen andere mensen en in de buurt van voorzieningen. In juli 2016 heeft Nederland het VN-Verdrag voor de rechten van mensen met een handicap ondertekend. Het VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Wij streven met de Lokale Inclusie Agenda naar een inclusieve samenleving waarin iedereen gelijke kansen heeft om zelf te beslissen wat te doen. Een handicap kan zichtbaar en onzichtbaar zijn (slechtziend, blind, doof, psychische problemen, chronisch ziek, lichamelijke of psychische kwetsbaarheid). Gemeenten hebben in Nederland de maatschappelijke opdracht gekregen een inclusieve samenleving te realiseren.
Dit betekent dat wij open staan en luisteren naar de oplossingen van ervaringsdeskundigen zodat mensen met een handicap zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. We hebben daarom in nauwe samenwerking met het Gehandicaptenplatform en organisaties gewerkt aan een Lokale Inclusie Agenda en een woonwensenonderzoek. We hebben beide onderdelen integraal verwerkt in deze Raadsinformatiebrief.
2) Inhoud Lokale Inclusie Agenda Toegankelijkheid raakt ons allemaal. Iedereen doet en telt mee en we kunnen daarbij allemaal helpen. ’s-Hertogenbosch is een inclusieve gemeente, een plek waar iedereen mee kan doen. Wij kunnen niet alles tegelijk, maar wij willen dat iedereen zich op alle vlakken in het dagelijks leven even gewaardeerd voelt. We vinden het belangrijk om daarmee door te gaan en wat we doen te verankeren in ons beleid. We informeren uw Raad hierover, omdat we met de actiepunten uit de Lokale Inclusie Agenda het VN-verdrag goed kunnen uitvoeren. De gemeente ’s-Hertogenbosch omarmt het VN-verdrag. Iedereen doet en telt mee in ‘s-Hertogenbosch. In het bestuursakkoord #073 #samen #duurzaam #vernieuwend staat dit daarom extra onderstreept. Om te zorgen dat iedereen mee doet en mee telt hebben wij een Lokale Inclusie Agenda gemaakt, niet óver maar mét mensen met een handicap. Daarom werken we nauw samen met het Gehandicaptenplatform en onder meer Stichting Zet Brabant, Studio Corvers en anderen. We focussen ons de komende jaren op zes levensdomeinen. Binnen deze levensdomeinen refereren we in de Lokale Inclusie Agenda naar de artikelen uit het VN-verdrag. We geven daarbij aan wat we al doen en wat de acties zijn op korte dan wel middellange termijn. De actiepunten voortkomend uit het woonwensenonderzoek zijn hierin verweven.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
4
Onderwijs en ontwikkeling We willen dat mensen omkijken naar elkaar, steun geven en elkaar helpen. Zoals dat past bij het karakter van onze gemeente, want samen zijn wij ‘s-Hertogenbosch. Maar er speelt meer. De rol van gemeenten op het gebied van onderwijs ligt met name bij de huisvesting. We willen oog hebben voor het bredere plaatje voor mensen met een handicap zoals passend, inclusieve onderwijshuisvesting en schoolpleinen of begeleiding van school naar werk. We genereren meer stageplekken door te bemiddelen bij of faciliteren van stages. Thuis Waar we naar toe willen is een woonomgeving die toegankelijk en bruikbaar is juist en ook voor mensen met een handicap. Maar ook dat er goede mogelijkheden zijn om buurtbewoners te ontmoeten waar het (sociaal) veilig is. We werken preventief aan een weerbare samenleving. Tevens gaan we vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) gaan we meer aandacht besteden aan de informatievoorziening over aanpassingen. Het kan gaan over criteria om voor een aangepaste woning of voor woningaanpassingen in aanmerking te komen. De uitkomsten van de nadere gesprekken met de verschillende doelgroepen en relevante partners vertalen we in aandachtspunten bij de advisering van nieuwbouwprojecten over levensloopbestendig en aanpasbaar bouwen. Werk en inkomen Het hebben van een handicap mag volgens ons geen drempel zijn om mee te doen.
We willen dat iedereen een bijdrage kan leveren aan en onderdeel is van de samenleving. Betaald werk is niet altijd de beste optie. We werken nauw samen met Weener XL, het Voortgezet Speciaal Onderwijs en praktijkonderwijs over mogelijke vervolgtrajecten voor jongeren zoals het vinden van een passende (vervolg-) opleiding en/of (leer-)baan of een reguliere baan al dan niet met loonkostensubsidie. Maar ook als werkgever willen we blijven voldoen aan de Wet banenafspraak. Dit brengen we periodiek in beeld. Daarnaast kopen we sociaal in en nemen we Social Return op in ons inkoopbeleid. Door socialer te ondernemen kunnen we extra banen realiseren. Hierdoor wordt de arbeidsmarkt toegankelijker voor mensen met een handicap. Vrije tijd Wij vinden het belangrijk dat mensen met een handicap kunnen deelnemen aan activiteiten en locaties kunnen bezoeken aansluitend op de eigen interesses. Inwoners met een handicap komen op het gebied van meedoen verschillende drempels tegen. Om binnen de diverse wijken en gebieden beter zicht te krijgen op de aandachtspunten rondom toegankelijkheid en de oplossingen hiervan, organiseren we regelmatig én samen met deskundigen een belevingsparcours. We verbeteren de informatievoorziening naar evenementenorganisatoren zodat we meer goede toegankelijke voorbeelden gaan zien als Theaterfestival Boulevard of het Inclusieve park.
Zo hebben we vanaf de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 een tweede stemmal. We werken hiermee toe naar honderd procent toegankelijke stembureaus. Wij werken aan verbetering van toegankelijkheid zowel sociaal, fysiek en informatief.
Vervoer Wij willen dat iedereen zelf regie voert over het dagelijks leven om medemensen te ontmoeten en op basis daarvan sociale verbanden aan te gaan. We verstrekken maatwerkvoorzieningen zodat inwoners kunnen participeren en zelfredzaam zijn. Wij faciliteren hiervoor hulpmiddelen zoals een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
5
sportvoorziening, vormen van assistentie of ondersteunende technologieën. Als gemeente ‘sHertogenbosch hebben we aandacht voor goed en toegankelijk vervoer. Via een eenvoudig te gebruiken webapp kun je bijvoorbeeld rechtstreeks naar een vrije parkeerplek in de Bossche binnenstad rijden. Mensen met een handicap kunnen daardoor goed parkeren in de buurt van belangrijke voorzieningen. Welzijn, gezondheid en ondersteuning In de gemeente ’s-Hertogenbosch bevorderen we het welzijn van inwoners. We merken dat er nog dingen beter kunnen in de toegang naar hulp. We werken aan een traject ter verbetering van de functie en positionering van onafhankelijke cliëntondersteuning. Binnen dit levensdomein hebben we speciaal aandacht voor mensen met een handicap die hulp nodig hebben vanuit de Wmo. Voor de volledigheid verwijzen wij naar bijlage één; de Lokale Inclusie Agenda. We geven daarbij aan wat we al doen en wat de acties zijn op korte dan wel middellange termijn. Woonwensenonderzoek voor inwoners met een beperking De gemeente ’s-Hertogenbosch streeft naar een inclusieve samenleving. Prettig wonen in een omgeving waarin je fijn kunt leven, is voor iedereen van belang, ook voor mensen met een beperking. Om beter zicht te krijgen waaraan mensen met een beperking behoefte hebben, is in het najaar van 2020 middels een enquête onderzoek gedaan naar hun woonwensen.
Dit onderzoek vormt een verdieping op het woonwensenonderzoek uit 2019 onder alle inwoners en hangt samen met de Lokale Inclusie Agenda. Via de Bossche Omroep zijn alle inwoners met een beperking opgeroepen aan het onderzoek deel te nemen. Voorafgaand het onderzoek heeft het Gehandicaptenplatform contact gehad met verschillende zorginstellingen om het onderzoek aan te kondigen en hen te vragen de vragenlijst te verspreiden onder hun cliënten of deze met hen in te vullen. Aan het onderzoek namen 179 mensen met uiteenlopende beperkingen deel. Een deel (31) heeft meegewerkt aan het beantwoorden van verdiepende vragen. De verdiepingsslag was nodig omdat de beperkingen en daarmee ook de woonbehoeften sterk uiteen lopen. We kunnen dan ook niet spreken van één groep mensen met een beperking. Omdat het onderzoek door een kleine groep is ingevuld en mogelijk juist mensen met een verhuiswens hebben deelgenomen, kunnen de uitkomsten niet één op één worden door vertaald naar een behoefte of opgave. In het onderzoek is onderscheid gemaakt in: mensen met een visuele beperking, mensen met een auditieve beperking, mensen met een verstandelijke beperking, mensen met een fysieke beperking, mensen met psychische problemen, mensen met autisme of mensen met ADHD en ‘anders’ (mensen zijn bijvoorbeeld mantelzorger of hebben niet aangeboren hersenletsel).
Op verzoek van het gehandicaptenplatform is aan doven en slechthorenden een aantal specifieke vragen gesteld, die door 29 mensen zijn ingevuld. De uitkomsten van het onderzoek zijn in het bijgevoegde rapport opgenomen (bijlage 2: onderzoeksrapport ‘Wonen voor inwoners met een beperking 2021’). Hierna gaan wij in op enkele uitkomsten en conclusies op hoofdlijnen van het onderzoek.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
6
Tevredenheid met de huidige woning en redenen waarom de woning (nog) niet is aangepast. De mensen die tevreden zijn wonen vaak al aangepast. De woning is bijvoorbeeld rolstoeltoegankelijk gemaakt en deuren, keuken of badkamer zijn al aangepast. Een deel van de respondenten heeft de gewenste aanpassingen zelf aangebracht. Om prettiger te wonen is vooral als wens aangegeven dat de woning aangepast moet worden; sanitair en de keuken. Verder noemen mensen een (trap)lift, het drempelvrij maken of het plaatsen van schuifof automatische deuren. Als redenen waarom aanpassingen (nog) niet zijn uitgevoerd wordt genoemd dat aanpassingen soms (bouw)technisch niet mogelijk zijn. Respondenten geven aan dat verhuurders niet altijd bereid zijn om aanpassingen te doen of dat de huurder zelf geen aanpassingen mag (laten) uitvoeren. Respondenten roepen op om niet alleen aanpasbaar en levensloopbestendig bouwen als uitgangspunt te nemen maar om daarnaast te luisteren naar de wensen van inwoners met een beperking. Het heeft geen zin om alle nieuwbouw voor íedereen geschikt te maken. Een passende woning gaat om maatwerk. Kijk daarom naar het individu en betrek hen meer bij plannen ook in de ontwerpfase. Veel van de hiervoor genoemde aspecten hebben te maken met fysieke beperkingen en spelen veel minder bij mensen met een psychische aandoening.
Daarom bekijken we of de uitkomsten op dit onderdeel aanleiding zijn om vanuit de Wmo (eventueel met corporaties) meer aandacht te besteden aan de informatievoorziening over woningaanpassingen. We willen de uitkomsten vertalen in specifiekere aandachtspunten in de advisering bij nieuwbouwprojecten voor deze doelgroepen over levensloopbestendig en aanpasbaar bouwen. Tevredenheid met de huidige wijk Over het geheel genomen noemen respondenten die tevreden zijn met de wijk vooral de rust, het aanwezige groen, de nabijheid van voorzieningen, een centrale ligging en goede bereikbaarheid/OV. Ook sociale contacten dragen bij aan de tevredenheid met de wijk. Belangrijk hierbij is dat wat een prettige woonomgeving is, mede bepaald wordt door de aard van de beperking. Zo is voor iemand met autisme een rustige woonomgeving nabij groen prettig. Terwijl voor iemand met een mobiliteitsbeperking of iemand die blind is juist wenselijk kan zijn nabij voorzieningen te wonen. Op de vraag wat moet veranderen noemen veel mensen de verkeersveiligheid. Zij vinden het gevaarlijk om als voetganger over te steken, straten zijn te smal en auto’s rijden te hard. Verder wordt aandacht gevraagd voor goed onderhoud van straten en toegankelijkheid van trottoirs voor rolstoelen, rollators en scootmobielen; trottoirs zijn vaak te smal, tegels zitten los en de op en afritten zijn te steil.
Meldingen of knelpunten in de openbare ruimte (zoals geleidenlijnen en aanverwante voorzieningen) worden opgepakt. Bij nieuwe aanpassingen aan de infrastructuur en bij onderhoudsprojecten betrekken wij het Gehandicaptenplatform voor advies. Dit is niet nieuw. Om binnen de diverse wijken en gebieden beter zicht te krijgen op de aandachtspunten rondom toegankelijkheid en de oplossingen hiervan, organiseren we regelmatig én samen met deskundigen een belevingsparcours. De uitkomsten van het woonwensenonderzoek onderstrepen het belang van de bruikbaarheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
7
Verhuiswens De belangrijkste redenen om te willen verhuizen hangen samen met de woning, maar ook gezondheidsredenen en persoonlijk omstandigheden spelen een rol. Uit het verdiepend onderzoek blijkt dat bij veel van de respondenten de verhuiswens vooral te maken heeft met de beperking. In de overige gevallen gaat het onder andere om de verstandhouding met buren, sloop van de woning, de wens om dichter bij familie te wonen. Niet iedereen is even actief op zoek of al even lang bezig met de zoektocht. Problemen die men tegenkomt zijn het beperkte aanbod geschikte/aangepaste woningen, een mismatch tussen wens en aanbod en een te hoog inkomen voor een sociale huurwoning maar te laag voor een koopwoning. Uit het verdiepende onderzoek komt naar voren dat het woningaanbod niet altijd goed vindbaar is. Voor mensen die wegens fysieke beperkingen een andere woning nodig hebben wordt vanuit Wmo in overleg met de corporaties een match gemaakt. Maar voor mensen die een andere woning wensen is dat veel minder eenvoudig. We nemen dit mee in de vervolggesprekken met de betreffende doelgroepen. Belangstelling voor doof-vriendelijke woonvormen Zoals eerder aangegeven is aan mensen met een auditieve beperking een aantal aanvullende vragen gesteld. De vragenlijst voor doven en slechthorenden is door 29 personen ingevuld, waarvan een deel niet in de Gemeente ’s-Hertogenbosch woont.
Van deze groep geeft iets meer dan de helft aan behoefte te hebben aan een doof-vriendelijke woonvorm, met de Gelderhorst in Ede als concreet voorbeeld. Maar ook ‘zelfstandig wonen waarbij gebarentaal de voertaal is’ vindt men aantrekkelijk. Vervolg Het onderzoek wijst uit dat de afzonderlijke groepen relatief klein zijn en hun behoeften vanwege de beperkingen vaak heel specifiek zijn. Zij zijn daarom meer gebaat bij maatwerk of oplossingen die aansluiten op de eigenschappen van de beperking dan algemene maatregelen. Het is niet mogelijk en ook niet nodig om elk nieuwbouwcomplex vergaand aangepast te realiseren. Belangrijker is per geval of per complex goed te kijken naar de individuele of doelgroep specifieke behoefte. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek gaan we zodra de omstandigheden dat toelaten met de specifieke doelgroepen en relevante partners nader in gesprek. In die gesprekken bekijken we wat de resultaten voor de verschillende doelgroepen inhouden en om welke vervolgacties dat vraagt. Wij beschouwen de moties ‘Nu snel een Bossche Inclusieagenda’ en ‘Woonwensenonderzoek inwoners met een beperking’ hiermee als afgedaan.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
8
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
drs. B. van der Ploeg
drs. J.M.L.N. Mikkers
Bijlagen: 1. Lokale Inclusie Agenda: iedereen doet en telt mee! 2. Rapportage woonwensenonderzoek voor mensen met een beperking.
Ter inzage: -
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
9
1 BIJLAGE 1: Lokale Inclusie Agenda: iedereen doet en telt mee!
2021 ‘Iedereen doet en telt mee’ gemeente ’s-Hertogenbosch
- 2025
‘Iedereen doet en telt mee’
2021 - 2025
gemeente ’s-Hertogenbosch Lokale Inclusie Agenda 2021 - 2025
Voorwoord ‘s-Hertogenbosch werkt aan een toegankelijke gemeente voor iedereen, ook voor
inwoners met een handicap. Iedereen moet een eerlijke kans krijgen om mee te doen binnen de mogelijkheden die men heeft.
Ongeveer 1 op de 10 mensen in Nederland heeft een handicap die invloed heeft op het dagelijks leven. We willen niet dat mensen daardoor belemmeringen ervaren of
zelfs buiten de samenleving staan. In onze gemeente gaat dat al goed. Maar we zijn er zeker nog niet.
In juli 2016 heeft Nederland het VN-Verdrag voor de rechten van mensen met een
handicap ondertekend. Het VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. In een inclusieve samenleving krijgt iedereen gelijke kansen om zelf te beslissen wat men wil doen. Maar dat is voor iedereen anders. Denk aan inwoners met een fysieke handicap, een psychische kwetsbaarheid,
visueel beperkt, niet aangeboren hersenletsel, chronisch ziek of doof. Dit betekent
dat wij open staan en luisteren naar de oplossingen van ervaringsdeskundigen zodat mensen met een handicap zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven.
In de Lokale Inclusie Agenda laten we zien hoe we de komende jaren deze gelijke
kansen aan inwoners met een handicap gaan bieden. Waarbij er volop ruimte is om in te spelen op nieuwe ontwikkelingen. En om tijdens de uitvoering bij te sturen op basis van input van de ervaringsdeskundigen. De agenda is dus niet in beton
gegoten. Het is een (start)document waarin gewerkt wordt met een toekomstvisie ook na 2025.
Het werken aan een inclusieve gemeente heeft voor mij prioriteit. Ik geloof in een brede aanpak en heb er vertrouwen in dat we samen met onze partners datgene gaan doen wat nodig is voor onze inwoners met een handicap. Samen met hen
pakken we nu de uitvoering voortvarend op. Zodat ook inwoners met een handicap volwaardig mee kunnen doen in onze gemeente. Ufuk Kâhya 1
wethouder Welzijn
Inhoudsopgave Samenvatting.............................................................................................................. 3 Inleiding: inclusie in ’s-Hertogenbosch ....................................................................... 6 Wat is inclusie?........................................................................................................ 6 Inclusieve gemeente................................................................................................ 6 Levensdomeinen ..................................................................................................... 7 Niet over maar met cliëntparticipatie ....................................................................... 7
1. Onderwijs en ontwikkeling.................................................................................... 9 1.1
Doel ............................................................................................................... 9
1.3
Wat doen we al?............................................................................................ 9
1.2
Wat gaan we doen?....................................................................................... 9
2. Thuis .................................................................................................................. 11 2.1
Doel ............................................................................................................. 11
2.3
Wat doen we al?.......................................................................................... 11
2.2
Wat gaan we doen?..................................................................................... 11
3. Werk en inkomen ............................................................................................... 13 3.1
Doel ............................................................................................................. 13
3.3
Wat doen we al?.......................................................................................... 13
3.2
Wat gaan we doen?..................................................................................... 13
4. Vrije tijd .............................................................................................................. 15 4.1
Doel ............................................................................................................. 15
4.3
Wat doen we al?.......................................................................................... 17
4.2
Wat gaan we doen?..................................................................................... 15
5. Vervoer .............................................................................................................. 19 5.1 5.2
Doel ............................................................................................................. 19 Wat doen we al?.......................................................................................... 19
6. Welzijn, gezondheid en ondersteuning .............................................................. 21 6.1
Doel ............................................................................................................. 21
6.3
Wat doen we al?.......................................................................................... 22
6.2
Wat gaan we doen?..................................................................................... 21
2
Samenvatting Wat is de Lokale Inclusie Agenda?
Het VN-Verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor
iedereen. Het verdrag is een mensenrechtenverdrag. De samenleving moet ervoor zorgen dat mensen met een handicap volwaardig mee kunnen doen. Dus dat
iedereen moet kunnen sporten en werken. Iedereen moet op een geschikte plek
kunnen wonen. Iedereen moet toegang hebben tot winkels en openbare gebouwen. En iedereen moet van A naar B kunnen komen.
De gemeente ’s-Hertogenbosch omarmt dit verdrag. Iedereen doet en telt mee in
‘s-Hertogenbosch. In het bestuursakkoord #073 #samen #duurzaam #vernieuwend staat dit daarom extra onderstreept. Ook de Raad heeft in mei 2020 het College gevraagd om te komen met een ‘Bossche inclusie-agenda’.
Om te zorgen dat iedereen mee doet en mee telt, hebben wij een Lokale Inclusie
Agenda gemaakt. Hierin staat wat we gaan doen om iedereen met een handicap de kans te geven om mee te doen. Wat gaan we doen? Om iedereen mee te laten doen, focussen we de komende jaren op een aantal
levensdomeinen. Binnen deze levensdomeinen geven we aan wat we al doen en wat de acties zijn op korte of middellange termijn. De Lokale Inclusie Agenda richten we in naar deze levensdomeinen. Op de volgende bladzijde is dit vertaald naar een uitvoeringsagenda.
3
Uitvoeringsagenda Levensdomein Onderwijs en ontwikkeling
Thuis
Werk en inkomen
Vrije tijd
Doel
1. Meer stageplekken genereren
Acties
Bijdrage aan bemiddeling of faciliteren van stages Actieplan ‘de Brede Jongerenaanpak 16 – 27 jaar’ gereed Overig: nadere verkenning inclusief inrichten van schoolpleinen Overig: ontwikkelagenda OOGO met inclusief onderwijs als onderwijs Overig: nadere verkenning naar het inclusief inrichten van schoolpleinen 2. Goed aansluiten op Met de uitkomsten van woonwensen woonwensenonderzoek gaan we met doelgroepen en partners in gesprek over passende vervolgacties. We stimuleren dat ontwikkelaars ervaringsdeskundigen betrekken bij de ontwerpfase Vanuit Wmo meer aandacht aan de informatievoorziening over aanpassingen Uitkomsten vertalen in aandachtspunten bij de advisering van nieuwbouwprojecten over levensloopbestendig en aanpasbaar bouwen. Volgen (landelijke) ontwikkelingen woonzorgvisie Overig: Preventief werken aan weerbare samenleving (regionaal programma) 3. Sociale inkoop > 100 Blijven voldoen aan PSO gecertificeerde quotomregeling (Wet bedrijven banenafspraak) Periodiek in beeld brengen quotomregeling (Wet banenafspraak) 4. Burgerparticipatie Wensen en belangen van mensen Omgevingsvisie met handicap meenemen in Omgevingsvisie Belevingsparcours toepassen voor (beleids)makers door mensen met een handicap ( beter zicht op toegankelijkheidsknelpunten) 5.
100% toegankelijke 2 stembureaus voorzien van stembureaus stemmal Overig: Stimuleren politieke partijen om mensen met een handicap met kwaliteit op te nemen in kieslijst. 6. Toegankelijke website Toegankelijk maken online kanalen Alternatief voor mindertoegankelijke informatie In samenwerking met partners constant proces verbeteren 7. Toegankelijkheid Pro actief vragen naar en evenementen stimuleren van toegankelijkheid bij evenementenorganisatoren Informatievoorziening, evt. op locatie extra advies Informatievoorziening verbeteren naar evenementenorganisatoren (middels kennisdeling over toegankelijkheid) 8. Actiepunten Bosch Samenwerkingsverband Sportakkoord verstevigen Sportmaatje+, inclusief sporten in de zwemwereld, aanschaf duofietsen
Tijdpad
2021 – 2024 2021 – 2024 2021 – 2025 2021 2021 – 2025 2021 – 2022
2021 – 2025 2021 – 2025 2021 – 2023
2021 – 2022 2021 – 2025 2021 – 2022 2021 – 2025 2021 2021 2021 – 2025 2021 2021 – 2025 2021 – 2022 2021 2021
4
Vervoer Welzijn, gezondheid en ondersteuning
‘
Overig: bewustwording- en activatiecampagne in aanloop naar Toegankelijkheidsprijs Overig: organisatie Toegankelijkheidsprijs Overig: openbare publicatie van de Slim Parkeren webapp Overig: duurzaam bestendigen verlengde pilot Slim Parkeren 9. Betere toeleiding naar Traject ter verbetering op de zorg (OCO) functie en positionering van OCO Samenwerkingsverband verstevigen 10. Netwerk Partners bij elkaar brengen (leren mantelzorgondersteuning kennen, kennisdelen) Focus verleggen naar mantelzorg voor mensen met een handicap
2021 2021 2021 2021 2021 – 2022 2021 – 2023
5
Inleiding: inclusie in ’s-Hertogenbosch Wat is inclusie? Inclusie betekent dat mensen met een handicap meedoen in de samenleving, recht hebben op gelijke behandeling en erbij horen. In juli 2016 heeft Nederland het VNVerdrag voor de rechten van mensen met een handicap ondertekend. Het VN-
Verdrag heeft het doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Wij streven naar een inclusieve samenleving waarin iedereen gelijke kansen heeft om zelf te beslissen wat te doen. Een handicap kan zichtbaar en onzichtbaar zijn (visueel beperkt, blind, doof, chronisch ziek, lichamelijke of psychische
kwetsbaarheid). Gemeenten hebben in Nederland de maatschappelijke opdracht
gekregen om de lokale samenleving inclusief te maken. Door maatregelen, beleid en de Lokale Inclusie Agenda op te stellen en uit te voeren. Dit doen we door open te
staan en te luisteren naar de oplossingen van ervaringsdeskundigen zodat mensen met een handicap zo zelfstandig en onafhankelijk mogelijk kunnen leven. Inclusieve gemeente Iedereen is anders maar iedereen telt mee. Gemeente ’s-Hertogenbosch is een plek waar iedereen mee kan doen. Waar het niet uit maakt wat je leeftijd, culturele
achtergrond, gender, inkomen, talenten of handicap(s) zijn. Meedoen op school, werk, clubs of verenigingen, of in de buurt is normaal. Iedereen kan een
gewaardeerde rol vervullen. Op basis van eigen interesses en talenten. Mensen
voelen zich geaccepteerd en horen erbij. Iedereen heeft dezelfde rechten en heeft waar mogelijk de regie over het eigen leven.
Wij kunnen niet alles tegelijk, maar werken aan een geleidelijke verwezenlijking van de algemene toegankelijkheid, dus ook buiten het sociaal domein. We hebben de afgelopen jaren al veel gedaan in samenwerking met partijen en het
Gehandicaptenplatform. We vinden het belangrijk om daarmee door te gaan en wat we doen te verankeren in ons beleid om daarnaast te reflecteren op wat we doen. Voor nu presenteren we met gepaste trots de Lokale Inclusie Agenda. De
gemeenteraad blijft de voortgang met zorg en belangstelling volgen. Zo niet, dan 6
spreekt het Gehandicaptenplatform de gemeente daar op aan. Ook kan het
Gehandicaptenplatform aandacht vragen voor nieuwe onderwerpen die focus
verdienen. Er komt een vast aanspreekpunt bij de gemeente ’s-Hertogenbosch zodat het thema inclusie op de kaart blijft. Daar laten we het niet bij. De gemeente ‘sHertogenbosch werkt ook aan het programma Inclusieve Stad. Levensdomeinen Om de (mensen)rechten uit het VN-verdrag te realiseren, is het belangrijk dat de toegankelijkheid van onderwijs, werk, wonen, omgeving, informatie, gebouwen,
mobiliteit, passende zorg en ondersteuning, participatie en dienstverlening goed geregeld zijn. Een inclusieve samenleving heeft betrekking op verschillende
aspecten die voor iedereen van belang zijn. Om iedereen mee te laten doen, focussen we de komende jaren op deze zes levensdomeinen:
onderwijs & ontwikkeling thuis
werk & inkomen vrije tijd vervoer
welzijn, gezondheid & ondersteuning.
Binnen deze levensdomeinen geven we aan wat we al doen en wat de acties zijn op korte en middellange termijn. In sommige gevallen doen we een nadere verkenning voor we inzet plegen.
Niet over maar met ervaringsdeskundigen Artikel 4 VN-Verdrag Handicap
Niets over ons, zonder ons. Dat is de boodschap van het VN-verdrag voor mensen met een handicap.
Wij vinden het belangrijk dat de Lokale Inclusie Agenda aansluit bij de behoeften en wensen van inwoners die hier dagelijks mee te maken hebben. Daarom praten wij niet over maar met mensen met een handicap om te komen tot de Lokale Inclusie
7
Agenda. We werken daarvoor nauw samen met het Gehandicaptenplatform. Een
platform met een sterke vertegenwoordiging van mensen met een handicap. Ook
partijen zoals RADAR, Studio Corvers, Reinier van Arkel, Cello, Galant en Huis73
zijn of worden betrokken. Op die manier organiseren we ervaringsdeskundigheid op een structurele manier.
Wij benutten de informatie die de ervaringsdeskundigen aanreiken goed. Andersom
delen we via het Gehandicaptenplatform de informatie en ervaringen uit eerste hand. Dit geldt voor de uitvoering van het VN-verdrag, de Lokale Inclusie Agenda en
andere besluitvormingsprocessen. Zowel binnen het fysieke als sociale domein. Dit is verweven of vastgelegd in de verschillende beleidsterreinen. Net als het streven om participatie van ervaringsdeskundigen uit te breiden.
8
1.
Onderwijs en ontwikkeling
Artikel 8 en 24 VN-Verdrag Handicap
Binnen de hele maatschappij dienen we bewustwording te bevorderen ten aanzien van mensen met een handicap.
Iedereen heeft recht op onderwijs. Als het nodig is, worden maatregelen genomen om het onderwijs toegankelijk te maken. Iedereen krijgt gelijke kansen. De
optimale ontwikkeling van persoonlijkheid, talenten, creativiteit alsmede fysieke mogelijkheden staan daarbij centraal. 1.1
Doel
We streven dat mensen omkijken naar elkaar, steun geven en elkaar helpen. Zoals
dat past bij het karakter van onze gemeente, want samen zijn wij ‘s-Hertogenbosch. Maar er speelt meer. De rol van gemeenten op het gebied van onderwijs ligt met
name bij de huisvesting. Ook inclusief onderwijs, voorschool en lesmateriaal hebben specifieke aandacht nodig voor mensen met een handicap. We willen oog hebben
voor het bredere plaatje zoals begeleiding van school naar werk voor mensen met een handicap. 1.2
Wat gaan we doen? 1. School naar werk
Doel: leerlingen en studenten met een handicap kunnen goed een stageplek vinden. Dit doen we door te bemiddelen bij of faciliteren van stages. De gemeente levert als partner voor onderwijsinstellingen hieraan een bijdrage. In 2024 is het actieplan ‘de Brede Jongerenaanpak 16 – 27 jaar’ van Weener XL klaar. Hiermee genereren we meer stageplekken. 1.3
Wat doen we al?
9
Onderwijshuisvesting: Een wettelijke taak van de gemeente. De gemeente stelt
onder andere geld beschikbaar aan schoolbesturen voor de nieuwbouw of uitbreiding van scholen. Het schoolplein behoort hier ook toe. De nieuwbouw of uitbreiding
voldoet aan de bouwbesluiteisen passend binnen de beschikbare middelen. Ook wordt het ontwerp van nieuwe schoolgebouwen in de ontwerpfase ter toetsing
voorgelegd aan het Gehandicaptenplatform. Daar waar mogelijk wordt de feedback van het Platform meegenomen in het ontwerp. Nieuwe schoolgebouwen zijn
daardoor over het algemeen goed toegankelijk. In toekomstige ontwikkelingen zetten we in op het inclusief inrichten van schoolpleinen binnen de beschikbare budgetten.
Ontwikkelagenda Op Overeenstemming Gericht Overleg (OOGO): Een wettelijk verplicht overleg tussen de samenwerkingsverbanden passend onderwijs en gemeentebestuurders in een regio. Het OOGO stemt de samenwerking van
onderwijs en door gemeente gefinancierde hulp af. Vanuit de OOGO wordt gewerkt aan een ontwikkelagenda waar inclusief onderwijs onderdeel van is. Het concept wordt in de zomer van 2021 gepresenteerd op de thema conferentie onderwijsjeugdhulp in de regio Noord-Oost Brabant.
Leerlingenvervoer: In een klankbordgroep wordt gesproken over het beleid, de
uitvoering en de kwaliteit van het leerlingenvervoer. In deze groep, onder leiding van de afdeling leerlingenvervoer, participeren vertegenwoordigers van scholen die met deze vorm van vervoer te maken hebben, de vervoerder en het Gehandicaptenplatform.
10
2.
Thuis
Artikel 11 en 19 VN-Verdrag Handicap
Inwoners met een handicap moeten zelfstandig kunnen wonen. Zij moeten zelf
kunnen beslissen waar ze wonen en met wie. En daarbij de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben. Ook in het geval van calamiteiten. 2.1
Doel
Waar we naar toe willen is inclusie: iedereen woont zoveel mogelijk zelfstandig
tussen andere mensen en in de buurt van voorzieningen. Ook de woonomgeving is toegankelijk en bruikbaar. We willen dat er goede mogelijkheden zijn om buurtbewoners te ontmoeten waar het (sociaal) veilig is. 2.2
Wat gaan we doen? 2. Woonwensenonderzoek
Doel: we willen goed aansluiten op de woonwensen van mensen met een handicap.
Daarom hebben we een woonwensenonderzoek uitgevoerd onder inwoners met een handicap. Met de uitkomsten gaan we met doelgroepen en partners in gesprek over
passende vervolgacties. Vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) gaan we meer aandacht besteden aan de informatievoorziening over aanpassingen. Het
kan gaan over criteria om voor een aangepaste woning of voor woningaanpassingen in aanmerking te komen. De uitkomsten vertalen we in aandachtspunten bij de advisering van nieuwbouwprojecten over levensloopbestendig en aanpasbaar bouwen. 2.3
Wat doen we al?
Veiligheid: Vluchtwegen voor mensen met een handicap moeten duidelijk zijn aangegeven. In gemeentelijke gebouwen zijn bedrijfshulpverleners (BHV’ers)
aanwezig. In alle trappenhuizen zijn ‘escape chairs’ aanwezig die in geval van nood 11
gebruikt kunnen worden. BHV’ers worden getraind op het gebruik hiervan bij
ontruimingsoefeningen. Daarnaast is onze inzet binnen de Veiligheidsregio Brabant Noord gericht op verminderd zelfredzame mensen. Bij (regionale) oefeningen is er aandacht voor mensen met een handicap. Tevens werken we preventief aan een weerbare samenleving, vooruitlopend op eventuele risicovolle situaties en humanitaire noodsituaties, gewapende conflicten en natuurrampen.
Handboek toegankelijkheid openbare ruimte: dit is een voortdurend punt van
aandacht in projecten voor de verbetering van de toegankelijkheid in de openbare ruimte. Meldingen of knelpunten in de openbare ruimte (zoals geleidenlijnen en
aanverwante voorzieningen) worden opgepakt. Bij nieuwe aanpassingen aan de
infrastructuur en bij onderhoudsprojecten betrekken wij het Gehandicaptenplatform
voor advies. Het handboek toegankelijkheid wat in samenspraak is opgesteld zetten we in bij de uitvoering van voorzieningen in de openbare ruimte. Zo zorgen we voor eenheid. GeoWeb is een organisatie brede kaartviewer waarin je een
verscheidenheid aan ruimtelijke informatie kunt raadplegen. De applicatie is
opgebouwd uit thematische sites waar projecten en toegankelijkheid in de wijk er één van is. De Geoweb applicatie is honderd procent bruikbaar.
‘Aanpasbaar bouwen’: We willen dat partijen hun gebouwen bereikbaar,
toegankelijk en bruikbaar maken voor inwoners met een handicap. Dit doen we
onder meer via richtlijnen over aanpasbaar bouwen. We stimuleren het betrekken en koppelen ervaringsdeskundigen en woningcorporaties bij het realiseren van
adequate woonvormen en woonruimteverdeling, bij het levensloopbestendig en
aanpasbaar (ver)bouwen van woningen en bij het transformeren van panden. We willen de uitkomsten van het woonwensenonderzoek vertalen in specifiekere aandachtspunten in de advisering bij nieuwbouwprojecten.
12
3.
Werk en inkomen
Artikel 27 en 28 VN-Verdrag Handicap
Inwoners met een handicap hebben recht op werk dat bij hen past. Zij krijgen net als iedereen de kans op een baan waarmee zij geld verdienen.
Personen met een handicap hebben recht op een behoorlijke levensstandaard voor henzelf en voor hun gezinnen en op de verbetering van hun levensomstandigheden. 3.1
Doel
Het hebben van een handicap mag nooit een drempel zijn om mee te doen. We willen dat iedereen een bijdrage kan leveren aan en een onderdeel is van de
samenleving. Betaald werk is niet altijd de beste optie. Soms zijn vormen van
vrijwilligerswerk of dagbesteding een betere oplossing. Weener XL is het werk- en
ontwikkelbedrijf van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het is er voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Weener XL biedt een totaalpakket, waarbij passend werk en participatie voorop staan. 3.2
Wat gaan we doen? 3. Divers personeelsbeleid
Doel: we willen blijven voldoen aan de Wet banenafspraak en quotum
arbeidsbeperkten die vanaf 1 april 2015 geldt. Wij brengen dit periodiek in beeld. Bij de gemeente ’s-Hertogenbosch werken diverse PSO-doelgroepen (Prestatieladder
Sociaal Ondernemen). Daarnaast koopt de gemeente sociaal in. In 2021 kopen we bij meer dan 100 PSO gecertificeerde bedrijven in. 3.3
Wat doen we al?
13
Personeelsbeleid andere werkgevers: Gemeenten hebben de taak om werkgevers te stimuleren mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen. De gemeente ‘s-Hertogenbosch stimuleert dit op allerlei manieren. Bijvoorbeeld met een
vergoeding voor aanpassing van de werkplek of loonkostensubsidie. Ook is Social Return opgenomen in ons inkoopbeleid: door socialer te ondernemen kunnen we
extra banen realiseren. Hierdoor wordt de arbeidsmarkt toegankelijker voor mensen met een handicap. Aanbestedende diensten, waaronder gemeenten, kunnen bij het
verlenen van opdrachten sociale voorwaarden stellen in de vorm van Social Return. Samenwerking Weener XL met Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO),
praktijkonderwijs: Binnen Weener XL streven we naar bijstandsonafhankelijkheid
en realiseren toeleiding naar (regulier) werk. We ondersteunen mensen optimaal in hun ontwikkeling en verzilveren hun loonwaarde. We activeren mensen en laten
mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt participeren in de samenleving. Het is belangrijk dat jongeren met een handicap na hun opleiding kansen hebben op een
goed vervolgtraject. Daarom werken Weener XL, het VSO en praktijkonderwijs nauw samen. Ook zijn er goede afspraken gemaakt tussen Regionale Meld- en
Coördinatiefunctie (RMC), jobcoaches en onderwijs. Gezamenlijk voeren wij
uitstroomgesprekken over jongeren tot 23 jaar (in de toekomst wellicht tot 27 jaar) over mogelijke vervolgtrajecten, zoals het vinden van een passende (vervolg-)
opleiding en/of (leer-)baan of een reguliere baan al dan niet met loonkostensubsidie.
14
4.
Vrije tijd
Artikel 9, 21 en 30 VN-Verdrag Handicap
Inwoners met een handicap moeten bij en in alle gebouwen kunnen komen. Zij
moeten gebruik kunnen maken van alle voorzieningen. Straten, wegen en pleinen zijn of maken we goed bereikbaar.
Bij toegankelijkheid hoort ook dat iedereen goed omgaat met mensen met een
handicap. Personen met een handicap hebben het recht op vrijheid van mening en meningsuiting middels elk communicatiemiddel van hun keuze.
Iedereen heeft het recht om iets te doen in zijn vrije tijd. Iedereen moet kunnen genieten van muziek, toneel, boeken, sport en spel of vakantie. Als iemand daarvoor aanpassingen nodig heeft, moeten die er komen. 4.1
Doel
Wij vinden het belangrijk dat mensen met een handicap kunnen deelnemen aan
activiteiten en locaties kunnen bezoeken. In je vrije tijd moet je kunnen doen wat je wilt. Inwoners met een handicap komen op het gebied van meedoen verschillende
drempels tegen. Het is belangrijk dat we niet enkel naar de mensen kijken met een handicap maar juist naar het complete publiek. Daar ontstaan vaak knelpunten of
onbegrip, je kunt beperkt zijn maar de maatschappij maakt er een handicap van. Wij werken aan verbetering van toegankelijkheid zowel sociaal, fysiek en informatief. 4.2
Wat gaan we doen? 4. Omgevingsvisie
Doel: wij willen dat de wensen en belangen van mensen met een handicap worden meegenomen in de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie is immers een middel om
15
richting te geven aan toegankelijkheid. Door burgerparticipatie nemen we de wensen en belangen van alle doelgroepen mee om te komen tot kwaliteit en inclusiviteit. Met name waar het gaat over keuzes bij de inrichting van de openbare ruimte. De uitkomsten van het woonwensenonderzoek onderstrepen het belang van de
bruikbaarheid en toegankelijkheid van de openbare ruimte. Om binnen de diverse wijken en gebieden beter zicht te krijgen op de aandachtspunten rondom
toegankelijkheid en de oplossingen hiervan, organiseren we regelmatig én samen met deskundigen een belevingsparcours. 5.
Stembureaus*①
Doel: we willen komen tot honderd procent toegankelijkheid van de stembureaus. Op dit moment is 92 procent van de stembureaus volledig toegankelijk. Vanaf de
gemeenteraadsverkiezing in 2022 worden twee stembureaus voorzien van een
stemmal. Mensen met een visuele beperking kunnen dan stemmen met speciale audio-ondersteuning.
6. Website van de gemeente
Doel: we willen dat de website (www.s-hertogenbosch.nl) en subdomeinen in zijn geheel voldoen aan het ‘Besluit digitale toegankelijkheid overheid’. We zijn actief bezig met het toegankelijk maken van onze online kanalen. Onze grootste sites
hebben een onafhankelijke toets gehad en worden toegankelijk gehouden op basis
van deze resultaten. De stand van zaken, plan van aanpak en ambities zijn te lezen op www.s-hertogenbosch.nl/toegankelijkheid. Voor minder-toegankelijke informatie bieden we een alternatief. In samenwerking met ICT, inkoop, leveranciers, andere
gemeenten en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) verbeteren we dit constante proces.
7. Toegankelijkheid bij evenementen
Doel: we willen dat bij alle evenementen bewust wordt nagedacht over de
toegankelijkheid voor mensen met een handicap. Ook vragen we actief naar
toegankelijkheid bij organisatoren en initiatiefnemers en geven we informatie hoe dit te verbeteren. Het Gehandicaptenplatform is bereid op locatie hierover extra advies te geven. Om onze informatievoorziening te verbeteren naar
16
evenementenorganisatoren toe willen we jaarlijks een kennisdeel sessie plannen met een diversiteit aan onderwerpen waaronder toegankelijkheid.
8. Bosch Sportakkoord Doel: wij willen de maatschappelijke kracht van sport optimaal benutten, ook voor mensen met een handicap. De gemeente ’s-Hertogenbosch werkt daarom samen
met 75 organisaties aan het versterken van sport. Op 1 februari 2020 is het Bosch Sportakkoord ondertekend. Belangrijke partners zijn onder andere; Tolbrug
Specialistische Revalidatie, Reinier van Arkel, Gehandicapten Platform, Stichting
Fietsmaatjes en Stichting Flik-Flak. Samen pakken we actiepunten op met betrekking tot inclusie en toegankelijkheid zoals Sportmaatje+, inclusief sporten in de zwemwereld en de aanschaf van duo-fietsen.
① We stimuleren politieke partijen, in aanloop naar de gemeenteraadverkiezing van
2022, om mensen met een handicap met kwaliteit op te nemen in kieslijst. 4.3
Wat doen we al?
Winkels en ondernemers: Lokaal getrainde vrijwilligers toetsen diverse winkelcentra op toegankelijkheid, bereikbaarheid en bruikbaarheid voor rolstoelgebruikers. Het
panel kijkt onder meer naar de inrichting van winkels, wat er op straat in de weg staat en de bruikbaarheid van voorzieningen: winkels, pinautomaten, brievenbussen,
glascontainers. Het panel stelt een advies op en benadert ondernemers en partners
om te kijken naar oplossingen bij gesignaleerde knelpunten. Waar mogelijk wordt ook horeca getoetst.
Toegankelijke toiletten: Goede toiletvoorzieningen voor mensen met een handicap zijn belangrijk voor een gemeente die gastvrijheid hoog in het vaandel heeft. Op
verschillende plekken in de gemeente zijn daarom openbare toiletten te vinden die
17
toegankelijk zijn voor mensen die afhankelijk zijn van een rolstoel. Op de website van het Gehandicaptenplatform vind je hiervan een overzicht: Inventarisatie bruikbare toiletten (Gehandicaptenplatformshertogenbosch.nl)
Toegankelijkheidsprijs: Wij vinden het belangrijk om organisaties, verenigingen of
inwoners die zich buitengewoon inzetten voor toegankelijkheid, bereikbaarheid en/of gebruiksvriendelijkheid extra in het zonnetje te zetten. Daarom organiseren wij elk
jaar in de week van de Toegankelijkheid een prijsuitreiking voor deze zogenoemde held(en). Zo creëren wij bewustwording over toegankelijkheid voor personen met
een handicap en stimuleren we personen en organisaties op een positieve manier om zich in te zetten voor personen met een handicap.
Regionaal Samenwerkingsverband ‘Uniek Sporten de Meierij’: Ook voor mensen
met een handicap is sporten en bewegen een belangrijke vrijetijdsbesteding. Daarom stimuleren wij passend en inclusief sporten en bewegen onder de naam 'Uniek Sporten De Meierij'. Gemeente ’s-Hertogenbosch is kartrekker van dit samenwerkingsverband van zes gemeenten. Het verband brengt op
www.unieksporten.nl passend en inclusief sport- en beweegaanbod voor mensen
met een handicap in kaart en verbindt zo vraag en aanbod. Inmiddels maken bijna
4.000 unieke bezoekers uit ’s-Hertogenbosch gebruik van www.unieksporten.nl. Ook bieden we trainingen aan over omgang met en aanbod voor mensen met een
handicap. Sinds 2020 verschijnt elk kwartaal een online nieuwsbrief met daarin
aandacht voor toegankelijkheid en inclusie van mensen met een handicap in de sport. Via de aanmeldbutton op de homepage van www.unieksportenbrabant.nl schrijf je jezelf in.
18
5.
Vervoer
Artikel 9 en 20 VN-Verdrag Handicap
Inwoners met een handicap moeten bij en in alle gebouwen kunnen komen. Zij moeten gebruik kunnen maken van alle voorzieningen.
Inwoners met een handicap moeten zich zoveel mogelijk zelfstandig kunnen verplaatsen, van deur tot deur. Dit met hulpmiddelen die zij daarvoor nodig
hebben. Zij moeten ook makkelijk zelfstandig met het openbaar vervoer kunnen reizen. 5.1
Doel
Wij willen dat iedereen zelf regie voert over het dagelijks leven om medemensen te ontmoeten en op basis daarvan sociale verbanden aan te gaan. Wij faciliteren
hiervoor hulpmiddelen, vormen van assistentie of ondersteunende technologieën. Als gemeente ‘s-Hertogenbosch hebben we aandacht voor toegankelijk vervoer. Vervoer is op maat, beschikbaar en kan gebruikt worden. 5.2
Wat doen we al?
Maatwerkvoorziening: We verstrekken maatwerkvoorzieningen zodat inwoners
kunnen participeren en zelfredzaam zijn. Het Persoonsgebonden budget (PGB) is een leveringsvorm van een maatwerkvoorziening. Zo stemmen we wensen en
behoeften van mensen met een handicap af op de mogelijkheden die wij bieden. We bieden ook een sportvoorziening als blijkt dat een inwoner zonder sportvoorziening niet kan deelnemen aan het maatschappelijk verkeer.
Slim parkeren webapp: Voor mensen met een handicap is het belangrijk dat ze
goed kunnen parkeren in de buurt van belangrijke voorzieningen. Wij dragen hier op verschillende manieren aan bij. Zo hebben we in 2020 de succesvolle pilot ‘Slim
parkeren’ gedaan. Met een eenvoudig te gebruiken webapp kun je rechtstreeks naar een vrije parkeerplek in de Bossche binnenstad rijden. Door openbare publicatie van
19
de webapp kan iedereen met een Gehandicaptenparkeerkaart in de gemeente ‘sHertogenbosch er gebruik van maken.
Ook onderzoeken we hoe we deze pilot duurzaam kunnen bestendigen. Voor meer informatie:
Website: www.denbosch.nl/slimparkeren
Slim parkeren webapp: www.denbosch.nl/parkeerapp Regiotaxi: Voor mensen met een ziekte, handicap of afhankelijkheid van anderen hebben wij de Regiotaxi als aanvulling op het openbaar vervoer. De Regiotaxi
vervoert mensen van deur tot deur en binnen de regio voor een gereduceerd tarief.
Zo kunnen mensen gemakkelijk van A naar B komen. Het Gehandicaptenplatform is vertegenwoordigd in de klankbordgroep Regiotaxi.
20
6.
Welzijn, gezondheid en ondersteuning
Artikel 25 VN-Verdrag Handicap
Iedereen heeft het recht op medische hulp en goede zorg. Mensen met een
handicap moeten overal alle vormen van goede zorg (en revalidatie) kunnen krijgen. Gratis of betaalbaar. 6.1
Doel
In de gemeente ’s-Hertogenbosch nemen wij onze rol in het bevorderen van welzijn
van inwoners serieus. We werken constant aan verbetering in de toegang naar hulp. Binnen dit levensdomein hebben we speciaal aandacht voor mensen met een handicap die hulp nodig hebben vanuit de Wmo. 6.2
Wat gaan we doen? 9. Onafhankelijke cliëntondersteuning (OCO)
Doel: Wij willen in 2022 de toeleiding naar zorg voor mensen met een handicap verbeteren. Dit doen we door in te zetten op OCO. OCO geeft inwoners
ondersteuning en advies op het gebied van zorg en ondersteuning, jeugdhulp, participatie, onderwijs, welzijn, wonen, werk en inkomen. Onafhankelijke
cliëntondersteuners zijn mensen die kennis hebben van de manier waarop de
(lokale) zorg of hulp is ingericht. Hierdoor kunnen zij inwoners goed helpen bij vragen of problemen. Inwoners kunnen gratis gebruik maken van een onafhankelijke
cliëntondersteuner. ’s-Hertogenbosch heeft zich aangemeld voor het koplopers
programma OCO, een traject ter verbetering van de functie en positionering van OCO. Dit doen wij onder andere samen met het Gehandicaptenplatform,
Seniorenplatform, Cliëntenraad Participatiewet en MEE de Meent Groep. 10. Netwerk mantelzorg ondersteuning Doel: Wij willen het netwerk van mantelzorgers voor mensen met een handicap
versterken. Recent is het netwerk mantelzorg-ondersteuning opgezet. Om partners met raakvlakken op dit thema bij elkaar te brengen, te leren kennen en te delen. In
21
het beleidsplan Wmo ligt de focus momenteel op jonge mantelzorgers en mantelzorgers met een andere culturele achtergrond. Voor 2023 ligt de focus op mantelzorg voor mensen met een handicap. 6.3
Wat doen we al?
Adviesraad Wmo en Jeugdhulp: Acceptatie en participatie zijn essentieel om
iedereen het gevoel te geven er bij te horen. Binnen de gemeente is een Adviesraad Wmo en Jeugdhulp ingesteld die gevraagd en ongevraagd advies kan geven.
22
1 BIJLAGE 2: Wonen voor inwoners met een beperking 2021
Wonen voor inwoners met een beperking 2021
Onderzoek & Statistiek 10 mei 2021
Inhoud
Samenvatting en conclusies
4
1.
8
2.
3.
4.
5.
6.
Inleiding 1.1
Aanleiding
8
1.2
Aanpak van het onderzoek
8
1.3
Leeswijzer
9
Achtergrond van de respondenten
10
2.1
Wie hebben de vragenlijst ingevuld?
10
2.2
Welke gezondheidssituatie is van toepassing?
10
2.3
Welke woonsituatie is van toepassing?
11
2.4
Maakt u gebruik van zorg aan huis?
11
Bent u tevreden met uw huidige woning?
13
3.1
Wat vindt u het meest prettig aan uw woning?
13
3.2
Wat mist u of zou er veranderd moeten worden aan uw woning?
14
Bent u tevreden over de wijk waarin u woont?
15
4.1
Wat vindt u het meest prettig aan uw wijk?
15
4.2
Wat zou er veranderd moeten worden aan uw wijk om prettiger te kunnen wonen?
16
Wilt u verhuizen en waarom?
17
5.1
Wilt u verhuizen?
17
5.2
Binnen welke termijn wilt u verhuizen?
18
5.3
Wat is de belangrijkste reden dat u wilt verhuizen?
18
5.4
Waar zou u het liefst wonen?
20
In wat voor woning zou u willen wonen als u gaat verhuizen?
21
6.1
Huren of kopen?
21
6.2
Hoeveel kamers zou uw woning moeten hebben?
21
6.3
Wat voor soort woning zou u zoeken?
22
7.
Heeft u behoefte aan zorg aan huis?
23
8.
Wat zijn belangrijke aspecten van de toekomstige woning?
24
9.
Wat zijn belangrijke aspecten van de toekomstige wijk?
26
10. Volgens respondenten belangrijke aspecten voor inwoners met een beperking om prettig te kunnen wonen
2
28
11. Tips van respondenten over hoe inwoners met een beperking prettig kunnen wonen
29
12. Doofvriendelijk wonen
32
12.1
Is er behoefte aan een doofvriendelijke woonvorm?
32
12.2
Wat voor soort doofvriendelijke woonvorm zou u aantrekkelijk vinden?
32
12.3
Wat mag beslist niet ontbreken in een doofvriendelijke woonvorm?
33
12.4
Wat mag er niet ontbreken in een doofvriendelijke wijk?
33
12.5
Tips van respondenten over hoe doven / slechthorenden prettig kunnen wonen?
33
3
Samenvatting en conclusies De gemeente ’s-Hertogenbosch heeft in nauwe samenwerking met het Gehandicaptenplatform ’s-Hertogenbosch en vanuit het VN-verdrag over de positie van mensen met een handicap, een woonwensenonderzoek uitgevoerd onder inwoners met een beperking. Vragen die in het woonwensenonderzoek centraal staan zijn: Zijn inwoners met een beperking tevreden met hun woning en de wijk waarin zij wonen? Denken zij er wel eens over na om te gaan verhuizen? Hoe zouden zij dan willen wonen? De resultaten van het onderzoek kunnen worden gebruikt om bij plannen voor nieuwbouwwoningen en bij renovatie van bestaande woningen nog beter aan te sluiten op de wensen van inwoners met een beperking. Tussen medio november 2020 en eind januari 2021 konden inwoners met een beperking schriftelijk of digitaal een vragenlijst invullen. In totaal hebben 179 mensen dit gedaan. Aan doven en slechthorenden is er een aantal specifieke vragen over doofvriendelijke woonvormen gesteld. Deze vragen zijn door 29 mensen ingevuld. Aan ongeveer 80 respondenten die in de vragenlijst aangegeven hadden dieper te willen ingaan op hun woonwensen zijn enkele aanvullende vragen gesteld per mail of telefonisch. 31 respondenten hebben hieraan hun medewerking aan verleend. Het is niet bekend waar inwoners met een beperking wonen (buiten zorginstellingen).
Bovendien verschillen de specifieke behoeften al naar gelang de beperking. Resultaten van dit onderzoek zullen daarom vooral als indicatief moeten worden beschouwd. Om zoveel mogelijk inwoners met een beperking te bereiken die niet in een zorginstelling wonen, is het onderzoek onder meer aangekondigd in de Bossche Omroep, op websites van corporaties, GHP en Platform Klink. Aanpassingen, toegankelijkheid, zelfstandigheid en buitenruimte stemmen tot tevredenheid Respondenten die tevreden zijn met de huidige woning zijn dit doorgaans omdat zij in een aangepaste woning wonen. De woning is bijvoorbeeld rolstoeltoegankelijk gemaakt met aangepaste deuren, heeft een lift, een aangepaste keuken en/of badkamer. Vaak is de woning door de bewoners zelf verbouwd en naar eigen smaak ingericht. Een gelijkvloerse woning, ruimte, licht en uitzicht dragen eveneens bij aan de tevredenheid. Ook zelfstandig wonen en de aanwezigheid van buitenruimte in de vorm van een tuin of balkon wordt sterk gewaardeerd. Wat zou er veranderd moeten worden aan de huidige woning om prettiger te wonen? Om prettiger te kunnen wonen, hebben respondenten vooral aangegeven dat hun woning aangepast moet worden. Het gaat dan met name om sanitaire voorzieningen of de aanpassing van de keuken.
Verder noemt men het installeren van een (trap)lift, het drempelvrij maken van de woning of het plaatsen van andere deuren, schuifdeuren, of deuren die automatisch open gaan. Een andere indeling van de woning, bijvoorbeeld met een (slaap)kamer en badkamer beneden is ook iets wat de woning prettiger maakt om in te wonen. Daarnaast wordt ook aangegeven dat de woning beter geïsoleerd zou moeten worden, het is er te koud, te vochtig of te gehorig. Onderhoud van de woning en ook binnenruimten en publieke ruimten in het complex zou her en der ook beter mogen. Uiteenlopende redenen waarom aanpassingen (nog) niet zijn uitgevoerd Redenen waarom gewenste aanpassingen in de woning (nog) niet zijn uitgevoerd zijn divers. Soms zijn aanpassingen (bouw)technisch niet mogelijk, soms zijn verhuurders niet bereid om aanpassingen te doen, mag de huurder zelf geen aanpassingen (laten) uitvoeren, zijn deze te kostbaar of gaan er lange procedures aan vooraf. Andere redenen zijn, dat men toch al van plan is te verhuizen of dat men het nog zo lang mogelijk zonder aanpassingen wil uithouden.