Raadsvoorstel Transitievisie Warmte 2.0

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

15371390 10 oktober 2023

Onderwerp

Raadsvoorstel Transitievisie Warmte 2.0 In 2045 is ’s-Hertogenbosch klimaatneutraal. Een aardgasvrije gebouwde omgeving levert hier een belangrijke bijdrage aan. In deze Transitievisie Warmte 2.0 geven we aan welke stappen we de komende jaren zetten om de CO2-uitstoot in de gebouwde omgeving terug te dringen.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten:  de Transitievisie Warmte (TVW) 2.0 vast te stellen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding In deze TVW actualiseren we onze plannen op basis van de afspraken uit het Bestuursakkoord, de Bouwstenen TVW 2.0 en nieuw Rijksbeleid. In het Klimaatakkoord is afgesproken dat gemeenten elke vijf jaar een TVW vaststellen. Toch komen wij anderhalf jaar nadat de raad de TVW 1.0 heeft vastgesteld al met een TVW 2.0. We doen dit om uitvoering te geven aan de afspraken uit het Bestuursakkoord, en om nieuwe inzichten en nieuw Rijksbeleid te vertalen naar concrete beleidsvoorstellen. Daarnaast geven we in deze TVW ook uitvoering aan twee door de raad aangenomen moties, i.c. de motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0 en de moties Versterk buurtinitiatieven in de warmtetransitie. Deze moties beschouwen we hiermee als afgedaan. Beoogd doel In het Bestuursakkoord hebben we afgesproken dat we in deze bestuursperiode energiebesparing stimuleren en extra stappen zetten om van het aardgas af te gaan. In 2045 zijn we klimaatneutraal. Daarom willen we de CO 2-uitstoot als gevolg van het aardgasgebruik in de buurten terugbrengen naar nul. We verkennen we wat de mogelijkheden zijn om buurten aardgasvrij te maken. We richten ons hierbij in het bijzonder op huishoudens die te maken krijgen met energiearmoede.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis

    

Transitievisie Warmte 1.0 Bestuursakkoord 2022-2026 Bouwstenen Transitievisie Warmte 2.0 Motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte 2.0 Motie Versterk buurtinitiatieven in de warmtetransitie

Argumenten 1. De Besparingsaanpak biedt ondersteuning aan alle doelgroepen. In deze TVW onderscheiden we zes doelgroepen waarvoor we elk een passende aanpak hebben ontwikkeld. Zelfredzame woningeigenaren kunnen aan de slag met een uitgebreid pakket aan maatregelen. Belangrijke onderdelen zijn het isolatieprogramma (= collectief isolatieaanbod door de gemeente) en de stratenblokaanpak (= ondersteuning van buren die samen verduurzamen). Voor niet-zelfredzame woningeigenaren met energiearmoede ontwikkelen we een maatwerkaanpak waarbij wij hen verregaand ontzorgen bij de verduurzaming van hun woning. Voor corporatiehuurders hebben we prestatieafspraken met de woningcorporaties gemaakt die (veel) verder gaan dan de landelijke afspraken. Voor particuliere huurders zetten we in op communicatie met verhuurders en huurders en onderzoeken de mogelijkheid om huurders met energiearmoede te ondersteunen bij hun ‘initiatiefrecht verduurzaming’. Tot slot komt er een apart maatwerkadvies voor eigenaren van een monumentale woning. Bestaande instrumenten – zoals het Slim Wonen Advies en het Bossche Bespaarteam – worden voortgezet. 2. Deze TVW biedt ondersteuning aan buurtinitiatieven in buurten waar de gemeente een ‘lichte rol’ heeft.

In de Bouwstenen TVW 2.0 heeft de raad bepaald dat in buurten waar de gemeente een ‘lichte rol’ heeft, woningeigenaren zelf verantwoordelijk zijn voor het verduurzamen van hun woningen. Naast de Besparingsaanpak voor individuele woningeigenaren, ondersteunen wij – op verzoek van de raad – buurtinitiatieven met een (fysiek www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

en digitaal) Platform Energiecollectieven. In dit platform voor en door buurtinitiatieven kunnen inwoners elkaar ontmoeten en kennis delen. Daarnaast starten we met het ondersteunen van beginnende buurtinitiatieven. Tot slot kunnen deze buurten uiteraard ook gebruik maken van de isolatieaanpak, de Stratenblokaanpak en de VvE-aanpak. 3. De voorgestelde Warmtenetaanpak gaat uit van de in onze gemeente beschikbare duurzame warmte (in plaats van buurten). De voorgestelde Warmtenetaanpak gaat uit van de in onze gemeente beschikbare duurzame warmtebronnen waarmee meerdere buurten van duurzame warmte kunnen worden voorzien. Deze aanpak lijkt meer kansrijk dan de eerdere aanpak die uitging van individuele (onderzoeks)buurten om daar vervolgens een warmtebron bij te zoeken. Bijkomend voordeel van deze aanpak is dat aan meer buurten perspectief gegeven kan worden. 4. De voorgestelde Warmtenetaanpak gaat uit van twee parallelle sporen: het aardgasvrijgereed maken van de aangewezen buurten en het ontwikkelen van de warmtebron. De voorgestelde Warmtenetaanpak werkt langs twee sporen die parallel doorlopen worden, om uiteindelijk – als betaalbaarheid en leveringszekerheid gewaarborgd zijn – samen te komen in buurtuitvoeringsplannen. In het eerste spoor wordt de potentie van de warmtebron uitgebreid onderzocht en wordt de warmtebron gereed gemaakt om warmte te leveren aan het warmtenet.

In het tweede spoor worden de woningen die als eerste op de bron aangesloten worden, aardgasvrijgereed gemaakt. Deze aanpak heeft meerdere voordelen. In de eerste plaats leidt het aardgasvrijgereed maken van een buurt direct tot CO 2-reductie en een daling van de energielasten voor de betrokken bewoners. Daarnaast wordt een buurtuitvoeringsplan pas opgesteld als duidelijk is dat de warmtebron voldoende potentie heeft. Door deze getrapte aanpak is er voldoende tijd om inwoners goed en stapsgewijs bij het proces te betrekken en een meer realistisch handelingsperspectief bieden. 5. Met het Jaarplan Warmtetransitie krijgt de raad jaarlijks inzicht in de voortgang. Met het voorgestelde Jaarplan Warmtetransitie wordt de raad steeds in het eerste kwartaal van ieder jaar geïnformeerd over de voortgang van de warmtetransitie, de resultaten van uitgevoerde evaluaties en de beoogde maatregelen voor het komende begrotingsjaar. De eerstvolgende TVW (3.0) wordt in 2028 aan de raad voorgelegd. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In het jaar voorafgaand aan TVW 3.0 evalueren we de TVW 2.0 en komen met een raadsvoorstel ‘Bouwstenen TVW 3.0’. Kanttekeningen en risico’s 1. Wat doet de aardgasprijs? Een kopgroep van woningeigenaren is al aan de slag met het verduurzamen van hun woningen. Maar verreweg de grootste groep woningeigenaren heeft tijd nodig om de warmtetransitie te accepteren, en te beseffen dat ook zij er deel van uitmaken en zelf actie moeten ondernemen. Onze aanpak en die van het Rijk is gericht op het verleiden, stimuleren en ontzorgen van woningeigenaren. Maar ze moeten het uiteindelijk wel zelf doen. De hoge aardgasprijzen zijn op dit moment verreweg de belangrijkste prikkel voor grote groepen woningeigenaren om hun woning te verduurzamen. Volgens het CBS verbruikten Nederlandse huishoudens vorig jaar 15% minder aardgas als gevolg van de hoge aardgasprijzen. Mede hierop hebben wij onze jaarlijkse CO 2-reductiedoelstellingen gebaseerd. Als de aardgasprijzen weer gaan dalen, dan heeft dit weliswaar positieve effecten op de koopkracht en energiearmoede, maar neemt het gevoel van urgentie voor verduurzaming af. 2. Wat doet het Rijk? Het huidige kabinet maakte vaart met de verduurzaming van de gebouwde omgeving: met wet- en regelgeving, afspraken met verhuurders, communicatie en (financiële) ondersteuning van woningeigenaren.

Ook voor gemeenten heeft het Rijk tijdelijke middelen beschikbaar gesteld voor de warmtetransitie. Onze aanpak is hier op afgestemd. De vraag is of een nieuw kabinet de lijn van dit kabinet zal voortzetten, versterken of juist afzwakken. 3. Is het beoogde warmtenet haalbaar? Ondanks het feit dat de vooruitzichten voor een omvangrijk warmtenet in onze gemeente positief zijn, moet in de komende maanden/jaren nog een groot aantal vragen beantwoord worden voordat de definitieve haalbaarheid van het warmtenet kan worden bepaald. Voorbeelden van nog te beantwoorden vragen zijn: Hoe groot is de bruikbare www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

potentie van de warmtebronnen? Welke aanvullende isolatiemaatregelen zijn noodzakelijk om alle beoogde buurten/woningen hierop aan te sluiten? Hoe groot is dan de onrendabele top? Langs welk tracé kan deze warmte het beste naar de verschillende buurten (en woningen) worden getransporteerd? Welke investeringen vraagt dit van de gemeente en/of het warmtebedrijf? Hoe hoog wordt de prijs per warmte-eenheid? NB: Gelijktijdig met dit raadsvoorstel wordt een voorstel over rolneming in de warmteketen aan uw raad voorgelegd. 4. Gaan alle onderdelen van onze nieuwe Besparingsaanpak werken? Van de 10 onderdelen van onze Besparingsaanpak zijn er zes nieuw. Van twee onderdelen – de VvE-aanpak en de Isolatieaanpak – zijn positieve ervaringen uit andere gemeenten bekend. De overige nieuwe onderdelen zijn grotendeels ‘onbekend terrein’. De komende jaren gaan we ontdekken wat werkt en wat niet en welk aanpassingen noodzakelijk zijn. 5. Kunnen we het benodigde personeel vinden? De krapte op de arbeidsmarkt blijft onverminderd groot. Op dit moment slagen we er nog in om openstaande vacatures in de warmtetransitie te vervullen, maar het aantal sollicitanten loopt snel terug.

De komende maanden en jaren zal de situatie op de arbeidsmarkt naar verwachting verder verslechteren, aangezien veel gemeenten en marktpartijen op hetzelfde moment dezelfde vacatures uitzetten om personeel voor de warmtetransitie te werven. Hierdoor heeft de arbeidsmarkt een belangrijke invloed op het tempo van de warmtetransitie. 6. Wet natuurbescherming en isolatie Een uitspraak van de Raad van State op 2 augustus van dit jaar maakt duidelijk dat de eigenaar van een woning verantwoordelijk is voor het uitvoeren van ecologisch onderzoek voorafgaand aan het treffen van isolatiemaatregelen in een spouwmuur of dak. Het uitvoeren van dergelijk onderzoek is tijdrovend en kostbaar. Hierdoor is de kans aanwezig dat sommige woningeigenaren hun isolatieplannen uitstellen of beperken. Dit heeft invloed op het tempo van de warmtetransitie. Met een door de gemeente opgesteld soortenmanagementplan (SMP) is apart ecologisch onderzoek per woning in veel gevallen niet nodig. Eind dit jaar verwachten we meer www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

duidelijkheid te hebben over de mogelijkheden en planning voor een SMP voor ’s-Hertogenbosch, alsmede de maatregelen die wij in de tussentijd nemen om natuurinclusief isoleren te faciliteren. Financiën De voorgestelde Besparings- en Warmtenetaanpak worden grotendeels gefinancierd uit de in het Bestuursakkoord beschikbaar gestelde (werk)budgetten. Voor 2024 gaat het om een bedrag van € 450.000 (dit is exclusief de formatie-uitbreiding uit het Bestuursakkoord). De financiering van maatregelen in het kader van Isolatieaanpak en de Maatwerkaanpak Energiearmoede worden gefinancierd uit de aangevraagde NIP-gelden. Voor 2024 gaat het in totaal om een bedrag van € 1,7 miljoen. Duurzaamheid De warmtetransitie en deze TVW zijn gericht op het terugdringen van het aardgasverbruik en daarmee de CO 2uitstoot in onze gemeente. Participatie en communicatie Bij het opstellen van de TVW 2.0 hebben we op verschillende manieren ideeën en wensen van inwoners en (professionele) stakeholders verzameld en meegenomen. Dit hebben we gedaan door middel van een Digipanelonderzoek, een bijeenkomst met buurtinitiatieven en diverse verkennende gesprekken (zie ook hoofdstuk 5).

Onze communicatieaanpak is gericht op vier doelen: informeren (Wat gaan we doen? Wat betekent dit voor u?), draagvlak creëren (Waarom is het nodig?), bewustwording creëren (Wat is mijn rol? Wat kan/moet ik concreet doen?) en aanzetten tot actie (zie ook hoofdstuk 6). www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Transitievisie Warmte 2.0 2. Bronnenonderzoek (Rapportage Verkenning gemeentelijk warmtesysteem gemeente ’s-Hertogenbosch) Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

15371390 kaderstellend M.J.J. van der Geld Bedrijvigheid: 25 september 2023 SO/SO/ECONOMIE & ENERGIE R. van der Zee r.vanderzee@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer Raadsvergadering 10 oktober 2023 Onderwerp

Raadsvoorstel

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 12 september: besluit: Vaststellen Transitievisie Warmte 2.0 Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 10 oktober 2023 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704