raadsvoorstel prorgamma sociale structuur 15369447 15369447

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

15367901 10 oktober 2023

Onderwerp

Raadsvoorstel programma Sociale Structuur Het programma sociale structuur versterkt de gemeenschap door het stimuleren en benutten van mogelijkheden van inwoners om in verbondenheid mee te doen en naar vermogen te kunnen bijdragen in vrijwillige en informele inzet voor elkaar en voor de leefomgeving.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: het programma sociale structuur De kracht van samen vast te stellen. Aanleiding De waarde en de kracht van vrijwillige inzet is onbetaalbaar. Het draagt bij aan gemeenschapszin: omzien naar elkaar, zorg en ondersteuning voor elkaar en voor de leefomgeving. Omdat de waarde gemeenschapszin niet vanzelfsprekend is, werkt het programma sociale structuur aan het waarderen, ondersteunen en benutten van vrijwillige en informele inzet. ’s-Hertogenbosch bezit veel sociaal kapitaal. De waarde van vrijwillige en informele inzet heeft impact en kleurt de kwaliteit van onze samenleving. Maar ook in onze gemeente staan deze verbindingen onder druk. Soms is dat begrijpelijk omdat inwoners druk zijn met werk, gezin of mantelzorg. Er zijn ook andere redenen dat gemeenschapszin onder druk staat: Individualisme neemt toe, omzien naar elkaar spreekt niet vanzelf. Het wantrouwen in overheid en organisaties groeit omdat er geen goede aansluiting is bij leefsituaties van inwoners. Armoede, stress en eenzaamheid belemmeren meedoen en heeft daarmee invloed op vrijwillige inzet. Vergrijzing geeft druk op de arbeidsmarkt, op beschikbaarheid en betaalbaarheid van zorg.

Het programma sociale structuur draait om het waarderen, ondersteunen en benutten van vrijwillige inzet van inwoners met als droom de sociale basis te versterken. Samenleven is een werkwoord. De directe leefomgeving van inwoners is daarbij van invloed op de inzet van inwoners: openbare ruimte en gebouwen kunnen uitnodigen tot www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

ontmoeten en verbinden. Het programma sociale structuur is erop gericht om het ontmoeten en verbinden van inwoners te versterken. Zo wordt gestimuleerd dat inwoners die niet makkelijk uit zichzelf meedoen verbonden kunnen raken. De werkwijze en instrumenten van de gemeente zijn in de aanpak onderwerp van ontwikkeling, gericht op groter eigenaarschap van inwoners. Zo dragen we bij aan groeiend vertrouwen in elkaar, dat is belangrijk voor een sterke sociale basis.

Beoogd doel Aan de hand van dit programma versterken we, samen met en door inwoners, de sociale basis in 's-Hertogenbosch door 1. de kracht van vrijwillig initiatieven te waarderen en te ondersteunen 2. meer inwoners die uit zichtzelf niet makkelijk meedoen te laten participeren en 3. te zorgen voor meer plekken in de fysieke leefomgeving die uitnodigen om te ontmoeten en te verbinden. De inzet van vrijwilligers is belangrijk voor buurten, dorpen en de stad en geeft veel inwoners ook voldoening en zingeving. Het netwerk, dat tot in de haarvaten van de gemeenschap reikt, is ook van betekenis voor inwoners die door allerlei oorzaken – niet goed verbonden kunnen zijn. Dat krijgt op heel veel manieren gezicht: vervoer met de Seniorenbus maakt contact mogelijk, meewerken op de Graafse Akker is leuk én geeft waardering. De sociale structuur in 's-Hertogenbosch en de dorpen gaat daarmee over gezelligheid, mensen uit isolement halen, bijdragen aan sportieve vrije tijd, in groepsverband of kleinschalig, in je straat of stadsbreed. De aanpak richt zich niet op één inhoud. De aanpak sluit aan bij waar vrijwilligers actief zijn en daar waar netwerken voor vrijwilligerswerk dat versterken. De aanpak is geen one size fits all omdat mensen en buurten verschillend zijn. Het programma sociale structuur kent drie hoofdlijnen: 1.

De kracht van vrijwillig initiatief waarderen, stimuleren, benutten en toekomstbestendig maken, ook door het beter in relatie tot professionele inzet te brengen; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. Het bevorderen dat mensen in kwetsbare situaties mee kunnen doen naar vermogen en verbonden zijn aan een vangnet 3. Een fysieke leefomgeving, als basis in de buurt, nodigt uit om te bewegen, te ontmoeten en te verbinden. Dat is niet zomaar maakbaar en zeker geen zaak van het stadhuis. Het draait om de kracht van samen in het samenspel van en met inwoners, de gemeente, professionals en ondernemers. Het is belangrijk aan te sluiten op wat er al is – er is al veel - en dat beter met elkaar te verbinden. Dat kan niet zonder waarden die richting geven: ruimte maken voor initiatief, vertrouwen, (kunnen) bijdragen naar vermogen vanuit wederkerigheid. Het programma sociale structuur is geen project, het is een beweging. Tot de aanpak behoort het realiseren van nieuwe vormen van partnerschap tussen inwoners onderling, tussen inwoners en gemeente en professionals waarbij meer wordt aangesloten bij de leefwereld en de ‘logica van bewoners’. In het uitvoeringsprogramma is een reeks van activiteiten opgenomen. Met o.a. NIO, Seniorenraad, inwonersinitiatieven en sociaal culturele centra wordt concreet gewerkt aan waar ondersteuningsbehoeften liggen, zoals zichtbaarheid en vindbaarheid, werving van vrijwilligers. De inzet van Galant en Verenigingsondersteuning wordt uitgebreid om organisaties sterk en toekomstbestendig te maken.

Er worden gerichte activiteiten uitgevoerd om mensen uit isolement te halen en met elkaar en met bestaande activiteiten te verbinden. Bij buurtteams, huisartsen, wijkpleinen wordt de vrijwillige en informele inzet beter bekend gemaakt om gericht te kunnen verwijzen. In de openbare ruimte wordt ontmoeten gestimuleerd via o.a. speelplekken, bankjes, buurtkamers. Daar worden ook professionele organisaties uit sport en cultuur en erfgoed bij betrokken.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis −

− − − − −

Bestuursakkoord 'Slagkracht en ambitie’. Met lef en energie de toekomst in. (bestuursakkoord Slagkracht en ambtie) Motie Winkelcentra opnemen in programma sociale structuur van de fracties PvdA, D66, Rosmalens Belang, CDA, Leefbaar 's-Hertogenbosch, VOOR Den Bosch en 50PLUS. (Raadsvergadering 28 maart 2023) Motie Vrijwilligerswerk toekomstbestendig van de fracties Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdA, CDA, VVD, Rosmalens Belang, 50PLUS, D66 en gewoon ge-DREVEN. (Raadsvergadering 22 september 2021) Collegebrief voortgang aanpak eenzaamheid. (Collegevergadering 11 juli 2023) Bestedingsvoorstel Brede SPUK 2023. (Collegevergadering 11 juli 2023) Beleidsvisie Maatschappelijke Ondersteuning. (Raadsvergadering 2 februari 2021)

Argumenten 1.

Actieve vrijwilligers zijn het hart van de sociale structuur. Wij willen deze inzet waarderen, benutten en bij voorkeur uitbreiden met als hoger doel de gemeenschapszin te versterken. De beste vorm van waarderen is de juiste vorm van ondersteunen realiseren. Samen met actieve vrijwilligers, informele organisaties en ondersteunende professionals worden acties benoemd en uitgevoerd om te bereiken dat vrijwilligers en hun organisaties voorbereid zijn op de toekomst. Dat gaat concreet over zichtbaar, vindbaar en toegankelijk kunnen zijn, meer en nieuwe vrijwilligers kunnen aantrekken, gastvrij zijn ook voor mensen die zich niet makkelijk (kunnen) verbinden, korte en eenvoudige lijnen ook voor nieuwe initiatieven, het ondersteunen van beheer en besturen van verenigingen en organisaties enzovoorts. Bestaande partners zoals Galant en Verenigingsondersteuning, Sportalliantie, FC Den Bosch Foundation enz. werken aan de verbinding tussen vrijwilligers, initiatieven, bedrijfsleven en de gemeente. In een reeks bijeenkomsten worden ervaringen en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

oplossingen uitgewisseld en bedacht, ook door van elkaar te leren. Met deze inzet en acties beschouwen wij de motie 'Vrijwilligerswerk toekomstbestendig’ als afgedaan. 2.

De aanpak van het programma sociale structuur is gericht op het vergroten vertrouwen en eigenaarschap van inwoners door initiatief en inzet ruimte te bieden. De waarde van vrijwillige en informele inzet heeft impact en kleurt de kwaliteit van onze samenleving. Het is belangrijk die waarden door te geven aan de volgende generaties. De aanpak versterkt en benut de waarde van vrijwilligerswerk. Het speelt in op eigenaarschap van inwoners. Daarin ligt ook de uitdaging te bewegen naar een ‘andere overheid’. De vele actieve vrijwilligers zijn sociaal kapitaal waarbij aangesloten kan om samen de sociale basis van inwoners, ook van hen in kwetsbare situaties, te versterken. De aanpak is een impuls om - samen met inwoners en organisaties - te zoeken naar nieuwe vormen van samenwerken en partnerschap.

3.

De relatie tussen vrijwillige inzet en beroepskracht is van betekenis Vrijwillige inzet is op allerlei manieren van waarde. Van plezier met carnaval, sporten of culturele activiteit, tot en met maatjes voor mensen in armoede, stervensbegeleiding in het hospice enzovoorts. Er is veel ervaringskennis aanwezig bij informele inzet die een relatie naar professionele inzet relevant maakt. Dat is van belang voor zowel versterken van vrijwillige inzet als voor professionals. Beter naar elkaar verwijzen vraagt zichtbaar, toegankelijk en vindbaar zijn, zodat nog meer mensen in een netwerk kunnen meedoen en de juiste weg - eenvoudig - kunnen vinden. Dat vergroot sociale cohesie en verkleint de eenzaamheid. Daar ligt een relatie met de druk op zorg: meer benutten van informele activiteit kan het welbevinden, gezondheid en cohesie vergroten en daardoor het beroep op zorg verkleinen. Een sterke sociale basis snijdt aan meerdere kanten: deelnemen aan activiteiten biedt de kans om mensen te zien in wat zij meemaken en dat is een kans te signaleren wat en wie nodig is. Het netwerk van welzijns- en zorgprofessionals dat het vrijwillige netwerk goed kent, kan daar eerder naar verwijzen.

In de nieuwe periode van inkoop van de basisondersteuning (ingaande 1 januari 2025), wordt erop gestuurd dat professionals bijdragen aan de versterking van vrijwillige en informele inzet en zich daar zinvol mee verbinden zonder www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

eigenaarschap van vrijwilligers over te nemen. 4.

Meedoen zit in allerlei beleidsterreinen Als energiecoaches of huismeesters van een coöperatie in contact staan met mensen, kunnen zij van alles op het spoor komen, zoals armoede, psychische of relationele problemen. Of ook: signaleren dat iemand graag zou willen bijdragen aan een leefbare buurt of andere vorm van vrijwillige inzet. De geschiedenis van stad, buurt, dorp, kan een mooi middel zijn om mensen met elkaar in contact te brengen, van sport en cultuur weten we dat al langer. De aanpak van het programma sociale structuur is gericht in het vergroten van interdisciplinair werken en dat heel concreet – en aantrekkelijk – te realiseren in koppelkansen. Verschillende expertise werken samen, zowel binnen de gemeente als daarbuiten. Om daarin effectief te zijn, wordt aansluiting gezocht bij de directe leefomgeving van inwoners. Waar zij actief zijn en in de buurt waar zij wonen, ligt de basis van een sterke sociale basis. Daar worden meer en betere ontmoetingsplekken gerealiseerd, zoals speelplekken, buurtkamers, kunst in de openbare ruimte en daar worden sport en bewegen, cultuur, erfgoed bij ingezet. In gebiedsontwikkeling en bij onderhoud krijgen ontmoeten en verbinden plaats in de openbare ruimte.

5.

De buurt als basis van ontmoeten en verbinden. In een anonieme omgeving is het moeilijk tot verbinding te komen, ook in buurten waar de gemiddelde cijfers zeggen dat het goed gaat. Voor elkaar zorgen vraagt elkaar te kennen. Ontmoeten helpt om iets voor elkaar en voor de leefomgeving te betekenen in de gemeenschap. Hoe kan de directe gebouwde leefomgeving bijdragen om te bewegen, te ontmoeten en te verbinden? Het gaat letterlijk om ‘ruimte bieden’. In een stedelijke omgeving die verdicht, in een klimaat dat warmer en natter wordt, in de roep om snel veel te bouwen, is de druk op de openbare ruimte groot. De aanpak van het programma sociale structuur stimuleert dat er in gebiedsontwikkeling en bij onderhoud en bij maatschappelijke vastgoed (nog) meer oog komt voor de waarde van ‘publieke plekken’. Dat kan een bankje, een park, speelplek zijn in de openbare ruimte. Dat kan ook zijn door een buurtontmoetingsruimte, een functie in een wijkwinkelcentrum of de plint van een gebouw. Zo wordt de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

maatschappelijke en sociale functie van wijkwinkelcentra (zoals beschreven in de Detailhandelsvisie) evenals van plinten van gebouwen, meegenomen in de aanpak van dit programma (hiermee zien wij de motie ‘Wijkwinkelcentra opnemen in programma sociale structuur’ als afgedaan). Het is belangrijk in te spelen op kansen die – soms onverwachts soms door goed te ontwikkelen en te plannen – ontstaan. 6.

Het verschil voor actieve vrijwilligers, mensen in kwetsbare situaties en in openbare ruimte en gebouwen in buurten vraagt een participerende houding en werkwijze van de gemeente en andere professionals. De kracht van samen is geen zaak van het stadhuis en is niet top-down vanuit de gemeente te ‘fixen’. Het programma sociale structuur is niet alleen gericht op samen met inwoners resultaat bewerkstelligen. Meer werken vanuit logica van bewoners vraagt ook andere gedrag, andere werkwijzen en instrumenten van medewerkers van gemeente en andere professionals. De aanpak sluit aan bij en geeft invulling aan de concernbrede organisatiewikkeling van de gemeente. Daartoe wordt een lerende aanpak gehanteerd en gewerkt met een interdisciplinair team en zoals onder punt 1 al opgemerkt, met nieuwe vormen van partnerschap met inwoners en beroepskrachten.

Kanttekeningen en risico’s 1.

De breedte van de sociale structuur is een valkuil. Bij wie ligt eigenaarschap binnen de gemeente? Het programma is niet gericht op één bepaalde inhoud. Het raakt heel veel afdelingen van de gemeente. Het vraagt dus veel ‘grensverkeer’ binnen de gemeente. Het werken vanuit losse beleidsdoelen en financieringsstromen sluit niet aan bij de logica van inwoners. Daarin liggen uitdagingen voor de gemeente en professionals. Het gaat om loslaten, sociale structuur kent geen blauwdruk. Om in te spelen op deze risico’s, wordt gewerkt aan meer interdisciplinair en opgavegericht werken, met de buurt als basis. Er worden brugfuncties ingevoerd om tussen de diverse sectoren samenhang te bevorderen vanuit aanvullende expertises. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2.

Het is een risico om geen oog te hebben voor verschil van context in buurten en initiatieven. Er zal een diversiteit aan acties nodig zijn die niet standaard toepasbaar zijn. Dat vraagt flexibiliteit. Het risico ligt in systeemdenken en standaardisering, waar maatwerk nodig is. Het betrekken van inwoners, juist buurt- en opgavegericht, is een manier om dit risico voor te zijn. Het aansluiten bij actieve inwoners heeft tot risico te weinig oog een aandacht te hebben voor wie niet zichtbaar is of niet tot inzet komt. Inclusief werken is een aandachtspunt in het samenspel tussen gemeente en (netwerken van) inwoners.

3.

Inwoners en bestaande netwerken worden over het hoofd gezien. Vanuit de inzet van professionals kunnen bestaande netwerken en initiatieven over het hoofd worden gezien. Dit terwijl juist de zeggenschap van bewoners en het leren(d) in samenwerking met professionals patronen doorbreken en structuren kan versterken. We realiseren ons dat niet alle initiatieven altijd in beeld zijn. De werkwijze is erop gericht dat ieder op de juiste tijd en plaats ondersteuning kan vinden, zowel bij elkaar als via de gemeente. We maken gebruik van goede voorbeelden in en buiten ’s-Hertogenbosch om van te leren.

4.

Probleemgericht werken is sterker dan kansengericht en preventief werken. De zuigkracht van aandacht voor waar het niet goed gaat, is groter dan het investeren in een netwerk dat voorkomt dat het fout gaat. Het hart van het programma is om aan te sluiten bij de kracht van samen in bestaande vrijwillige inzet, zonder daarbij zorgvragen uit het oog te verliezen.

5.

Werken vanuit ruimte en vertrouwen met de nadruk op “wat kan er wel”, betekent niet dat alles kan. Er is vanuit vrijwilligers behoefte aan soepel contact met de gemeente, helderheid bij wie je waarvoor moet zijn, aan ruimte voor nieuw initiatief en aan doorzetten van waar al jaren met passie aan gewerkt wordt. Het programma sociale structuur ziet dat het waarderen, versterken en benutten. Dat betekent niet dat alles kan, nu kan of past in wat financieel, haalbaar of ook wenselijk is. In het partnerschap van inwoners en gemeente en professionals is ook spraken van belangen die niet kunnen sporen. Ook daarin kunnen partners elkaar vinden. Een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

“Nee”, tijdige terugkoppeling en het in relatie blijven, zijn cruciaal in de kracht van samen.

Financiën Er zijn twee financieringsbronnen om de doelen te realiseren die in het uitvoeringsprogramma concreet zijn uitgewerkt in drie hoofdlijnen. 1. Het programmabudget zoals de gemeenteraad bij het bestuursakkoord meerjarig heeft begroot (in 2023 100.00 en vanaf 2024 600.000 structureel). 2. Het college zet de rijksmiddelen SPUK/GALA onderdeel Sociale Basis in voor de uitvoering van het Programma Sociale Structuur, zodat ad hoc besteding wordt voorkomen en samenhang wordt bevorderd. De gemeenteraad is daar voor 2023 afzonderlijk over geïnformeerd via de RIB van 11 juli 2023. Nadere informatie inzake de integrale besteding SPUK/GALA volgt in december 2023. 2023

2024

2025

2026

Programmalijn 1: Vrijwillige inzet waarderen, stimuleren en benutten SPUK/GALA

€ 105.000

€ 90.000

€ 90.000

€ 60.000

Programmabegroting

€ 100.000

€ 200.000

€ 200.000

€ 200.000

Programmalijn 2: Meer inwoners doen

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

mee en dragen bij naar vermogen SPUK/GALA

€ 182.000

€ 210.000

€ 210.000

€ 174.000

Programmabegroting

€

0

€ 200.000

€ 200.000

€ 200.000

Programmalijn 3: Openbare ruimte en gebouwen nodigen uit tot bewegen, ontmoeten en verbinden SPUK/GALA

€ 30.000

€ 12.000

€ 12.000

€

Programmabegroting

€

0

€ 200.000

€ 200.000

€ 200.000

Totaal

€ 417.000

€ 912.000

€ 912.000

€ 834.000

0

Duurzaamheid n.v.t.

Participatie en communicatie www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Er is in de periode januari 2023 tot nu toe met een veelheid van organisaties en netwerken gesproken over wat zij bijdragen en wat zijn nodig vinden naar de toekomst. Op 24 maart jl. hebben leden van de gemeenteraad een werkbezoek ingericht met vertegenwoordigers van informele initiatieven uit de stad om vanuit hun perspectief richting te geven aan het programma (zie bijlage 3). De Adviesraad Wmo & Jeugdhulp is positief over de hoofdlijnen, evenals Netwerk Informele Ondersteuning (NIO) en het Seniorenplatform. Zij geven graag samen invulling aan nieuwe vormen van partnerschap gericht op inhoud (samen acties uitzetten), proces (hoe in wederkerigheid samenwerken) en toetsing (liggen we op koers). De participatie wordt - ook in samenhang met andere programma's - stap voor stap uitgebouwd, met initiatieven en netwerken in buurt, dorp en stad. Daartoe wordt een reeks events georganiseerd en wordt de kracht van een veelheid aan vrijwillige inzet zichtbaar en vindbaar gemaakt. Daarnaast worden inwoners en professionals die nog niet betrokken zijn bij de sociale structuur geïnformeerd en uitgenodigd om onderdeel te worden van deze beweging via een persbericht.

De gemeenteraad wordt jaarlijks geïnformeerd over de voortgang van het programma en zal tussentijds via het tertiaalbericht Sociaal Domein op de hoogte worden gehouden van ontwikkelingen binnen de sociale structuur van 's-Hertogenbosch.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bijlagen 1. Plan van aanpak programma sociale structuur: De kracht van samen Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

15367901 kaderstellend M.A.B. van der Sloot Sociaal: 27 september 2023 MO/VOLW/O&R B. Eigeman b.eigeman@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 15367901 Raadsvergadering 10 oktober 2023 Onderwerp

Raadsvoorstel programma Sociale Structuur

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van: 12 september 2023 besluit: het programma Sociale Structuur De kracht van samen vast te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s--Hertogenbosch van datum 10 oktober 2023 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704