Raadsvoorstel Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch G
Tekst van het document
Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering
079618431756 9 december 2025
Onderwerp
Vaststelling Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch De gemeente 's-Hertogenbosch is een belangrijke vestigingslocatie voor data- en ICTbedrijvigheid. Het Innovatie Kwartier Den Bosch (IKDB), met daarin onder andere Grasso en Grenco, neemt hier nu al een sleutelpositie in. Dit gebied heeft de potentie om verder uit te groeien tot een internationaal innovatiemilieu in de toekomst. We willen dit gebied, ook als onderdeel van de doorontwikkeling van de Brede Binnenstad, ontwikkelen tot een hoogwaardig en levendig stedelijk gebied waar innovatief werken met data en ICT, kennisuitwisseling, leren, wonen en beleven samenkomen. Met het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch worden daarvoor de kaders gegeven en wordt voortgebouwd op het in 2024 vastgestelde Ontwikkelplan met bijbehorend Ruimtelijk Raamwerk.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1.
het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch vast te stellen.
2.
in te stemmen met ontwikkelingen binnen de kaders van het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch. Dit betekent dat overeenkomstig besluitpunt 2 onder c van het raadsbesluit van 13 juli 2021 (reg.nr. 11100591) voor een aanvraag omgevingsvergunning passend binnen deze kaders geen advies als bedoeld in artikel 16.15a Omgevingswet vereist is.
3.
op grond van artikel 4.19 Omgevingswet de welstandscriteria als bedoeld in het Beeldkwaliteitsplan Innovatie Kwartier Den Bosch vast te stellen als wijziging van de Welstandsnota (Actualisering Welstandsnota 2011).
4.
voor de realisatie van de gebiedsontwikkeling Innovatie Kwartier Den Bosch een gemeentelijke grondexploitatie te openen.
Bevoegdheid raad De gemeenteraad is bevoegd om kaderstellende besluiten te nemen. Voorliggend besluit om het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch vast te stellen is een dergelijk besluit.
2
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Aanleiding en doel Aanleiding Voor de (her)ontwikkeling van het IKDB is het nodig de kaders te bepalen voor de verdere planuitwerking. Hiervoor is uw raad bevoegd gezag. De beoogde ontwikkeling van het IKDB past niet in het omgevingsplan. Vanuit uw bevoegdheid tot het stellen van kaders is het nodig dat uw raad voor deze ontwikkeling de kaders vaststelt. Deze kaders bieden de basis voor de verdere planuitwerking. De verwachting is dat de realisatie van het gebied 10 tot 20 jaar in beslag gaat nemen. Het Ontwikkelkader IKDB zorgt voor een samenhangende gebiedsontwikkeling, ook binnen de doorontwikkeling van de Brede Binnenstad. Eind 2022 is voor een langjarige samenwerking in de ontwikkeling een samenwerkingspartner geselecteerd Deze partner krijgt de verantwoordelijkheid voor het beheer van het IKDB en de exploitatie van het ecosysteem, inclusief beheer van de gebouwen en het gebied. In samenwerking met onze partners hebben we een haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn verwerkt in het Ontwikkelplan IKDB met bijbehorend Ruimtelijk Raamwerk, die uw raad op 10 september 2024 heeft vastgesteld. Sinds september 2024 zijn nadere onderzoeken uitgevoerd op het gebied van milieu en erfgoed. Daarnaast is het Beeldkwaliteitsplan opgesteld.
Het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch borduurt voort op het Ruimtelijk Raamwerk en het Ontwikkelplan, aangevuld en verfijnd met het resultaat van de nadere studies/onderzoeken. Dit heeft geleid tot een (concept) Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch. De inhoud van het Ontwikkelkader is ook met de PPS-partners afgestemd. Het concept Ontwikkelkader (inclusief het concept Beeldkwaliteitsplan) heeft vervolgens in het kader van participatie/omgevingsdialoog ter inzage gelegen voor reacties. Ook heeft nog een inloopbijeenkomst over het concept Ontwikkelkader plaatsgevonden voor de omgeving. Deze participatie/omgevingsdialoog is verwerkt en heeft geresulteerd in het (definitieve) Ontwikkelkader dat nu ter besluitvorming aan u voor ligt.
3
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Doel Doel van het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch (IKDB) is om dit gebied, als onderdeel van de Spoorzone in de Brede Binnenstad, te ontwikkelen tot een hoogwaardig en levendig stedelijk gebied waar innovatief werken met data en ICT, kennisuitwisseling, leren, wonen en beleven samenkomen. Voor de verdere planuitwerking van de ontwikkeling van het IKDB zijn kaders van uw raad nodig. Deze kaders zijn opgenomen in het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch. In september 2024 stelde uw raad al het Ontwikkelplan en Ruimtelijk Raamwerk vast voor het IKDB. Het Ontwikkelkader is opgesteld op basis van deze stukken en daarbij is ook gebruik gemaakt van de resultaten van erfgoed- en milieuonderzoeken die sindsdien zijn uitgevoerd. Ook is sindsdien het Beeldkwaliteitsplan opgesteld. De voorgenomen ontwikkelingen in het Ontwikkelkader dragen bij aan het doel en de ambities voor het IKDB. De ambitie is dat het IKDB een plek wordt waar de nieuwste data-innovaties ontstaan en dat het zich verder ontwikkelt tot een internationaal innovatiemilieu. Daarvoor is een omvangrijk en gecombineerd programma met kantoren, voorzieningen en woningen nodig. Dit zien we echt als must-have voor dit gebied. Het IKDB moet op die manier hét gebied worden waar innovatief werken met data en ICT, kennisuitwisseling, leren, wonen en beleven samenkomen.
Uitgangspunt is een programma van maximaal 105.000 m² BVO binnen de programmatische en ruimtelijke aangegeven kaders van dit Ontwikkelkader. De innovaties die hier zullen worden ontplooid, richten zich op de maatschappelijke thema’s waarin de Bossche onderwijsinstellingen uitblinken en waar de samenleving om vraagt. Bijvoorbeeld op het gebied van health & well-being, bouw & techniek, (agri)food en crime & safety (openbaar bestuur). Een aantal sleutelbegrippen staat hierin centraal: ontmoeten, interactie, samenwerken en innoveren. Het is de bedoeling dat het IKDB een uniek ecosysteem wordt met een sterke, verbindende community van studenten, talenten, werknemers en partijen zoals onderwijsinstellingen en bedrijven. Daarnaast bevindt het IKDB zich op een strategische locatie in de Spoorzone en binnen de Brede Binnenstad. Het IKDB wordt getransformeerd tot een levendig hoogstedelijk gebied met een eigen
4
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
identiteit. Op die manier krijgt het gebied een onderscheidend karakter en draagt het bij aan de verdere doorontwikkeling van de Spoorzone en de Bossche Brede Binnenstad. Op basis van de vastgestelde kaders kan de planuitwerking worden opgepakt door het indienen van aanvragen om omgevingsvergunning. Een aanvraag omgevingsvergunning dient te passen binnen deze kaders. Bovendien dient een aanvraag in overeenstemming te zijn met een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Vervolgens kunnen wij medewerking verlenen aan de ontwikkeling door het afwijken van het omgevingsplan via een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Relevante besluitgeschiedenis
Wensen en bedenkingen op voorgenomen collegebesluit, voornemen college: deelname in twee CV/BV’s Innovatie Kwartier Den Bosch, 1 april 2025, reg.nr. 17518649; Raadsbesluit Voorbereidingskrediet mobiliteitshub Innovatie Kwartier Den Bosch, 25 februari 2025, reg.nr. 17388238; Raadsbesluit Ontwikkelplan Innovatie Kwartier Den Bosch (IKDB), 10 september 2024, reg.nr. 16578505; Wensen en bedenkingen op voorgenomen collegebesluit, Economische Visie ’s-Hertogenbosch 2035, 10 september 2024, reg.nr. 16564076; Raadbesluit Opnemen Verbinding over het spoor in verkenningsfase structuurfonds, 14 november 2023, reg.nr. 15423825; Collegebesluit Intentieovereenkomst Innovatie Kwartier Den Bosch, 13 februari 2023, reg. nr. 14706013; Collegebesluit Selectie partner Innovatie Kwartier Den Bosch, 1 november 2022, reg.nr. 14396255 Bindend adviesrecht buitenplanse omgevingsplanactiviteiten en categorieaanwijzing als bedoeld in artikel 6.5 lid 3 Bor voor 100 woningen, d.d. 4 oktober 2022, reg.nr. 14223443 Raadsbesluit Volgende stap Innovatie Kwartier: verbouwing Grenco-hallen, 12 juli 2022, reg.nr. 13943869
5
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Collegebesluit Ontwikkel- en tenderstrategie Innovatie Kwartier, 22 februari 2022, reg.nr. 11838221 Raadsinformatiebrief Position Paper Spoorzone ’s-Hertogenbosch: ‘de Brede Binnenstad; motor van de koploper’, 11 januari 2022, reg.nr. 11783668 Aanwijzen gevallen adviesrecht gemeenteraad bij aanvragen omgevingsvergunningen voor buitenplanse omgevingsplanactiviteiten onder de Omgevingswet, d.d. 13 juli 2021, reg.nr. 11100591 Raadsbesluit Innovatiedistrict en visie Grenco-terrein, 6 oktober 2020, reg.nr. 10276008 Raadsinformatiebrief Spoorzone ontwikkelt met (veer)kracht door, 7 juli 2020, reg.nr. 10077703 Collegebesluit Intentieovereenkomst Spoorzone, 26 november 2019, reg.nr. 8229610 Raadsbesluit Verbouwing Grasso tot ICT-bedrijvencentrum, 27 februari 2019, reg.nr. 8644631 Raadsbesluit Ontwikkelrichtingen en aanpak Spoorzone ‘s-Hertogenbosch, 6 maart 2018, reg.nr. 7475064 Collegebesluit Intentieovereenkomst projectgebied EKP-terrein, 27 februari 2018, reg.nr. 6239569 Raadsbesluit Ontwikkelkader EKP-terrein, 30 januari 2018, reg.nr. 6920848 Raadsbesluit Hoofdkeuzes Bedrijvencentrum Grasso, 11 juli 2017, reg.nr. 7005734 Raadsbesluit Nota Hoogbouw, 17 juni 2003, reg.nr. 03.0461 Argumentatie voorgestelde politieke keuzes 1.
De kaders bieden een heldere basis voor de beoogde herontwikkeling die moet voldoen aan de eisen van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Plangebied Het IKDB maakt onderdeel uit de Spoorzone en is gelegen in de Brede Binnenstad van ’s-Hertogenbosch. De gemeente ’s-Hertogenbosch ziet het geheel van de historische binnenstad en de dynamische omgeving van de Spoorzone als een bruisend stedelijk gebied: de Brede Binnenstad. Het plangebied wordt begrensd door het Grasso Fabriekscomplex en de afslag Nelson Mandelalaan aan de noordzijde, de Nelson Mandelalaan en het spoor aan de oostzijde, de Paardskerkhofweg aan de westzijde en de woonwijk Boschveld aan de west- en zuidzijde.
6
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Luchtfoto met daarop centraal het plangebied
7
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Toetsingskader gebiedsontwikkeling Het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch is de volgende stap richting de gewenste transformatie van het gebied. De opgave, ambities en visie voor het gebied zijn vertaald in kaders en uitgangspunten. Met het Ontwikkelkader willen we heldere uitgangspunten en spelregels vastleggen voor de uitwerking van de verschillende bouwplannen voor de nieuwe gebouwen en inrichtingsplannen voor de buitenruimte. De (toetsing)kaders gaan onder meer over stedenbouw, beeldkwaliteit, landschappelijke inrichting, programma, ruimtelijke invulling, verkeer, parkeren, duurzaamheid en milieu. Door al deze thema’s in samenhang te beschouwen, wordt toegewerkt naar de gewenste samenhangende gebiedsontwikkeling. De verwachting is dat de transformatie van het gebied 10 tot 20 jaar gaat duren. Het Ontwikkelkader IKDB draagt bij aan de sturing op integrale samenhang om de gemeentelijke ambities waar te maken. De kaders zijn op basis van het eerder (september 2024) vastgestelde Ontwikkelplan en Ruimtelijk Raamwerk verfijnd en aangevuld. Met deze kaders wordt geborgd dat met de ontwikkeling van het IKDB een hoogwaardig stedelijk gebied wordt gecreëerd waarin werken, leren, beleven en wonen centraal staan.
Het is een toetsingskader dat enerzijds voldoende zekerheid biedt voor de omwonenden en andere belanghebbenden en anderzijds voldoende flexibiliteit biedt om de plannen de komende jaren te kunnen uitwerken, en zo in te kunnen spelen op (nieuwe) programmatische behoeftes en ontwikkelingen. Het Ontwikkelkader vormt daarmee een duidelijk toetsingskader voor alle toekomstige deelplanuitwerkingen in het IKDB. Alle ontwikkelingen binnen het plangebied dienen binnen dit kader verder te worden uitgewerkt. Programma Het IKDB bestaat globaal uit het volgende programma (zie ook hoofdstuk 6 van het Ontwikkelkader):
Het accent ligt op werken, leren, experiment en innovatie, wonen en gezamenlijke voorzieningen. Uitgangspunt is een programma van maximaal 105.000 m² BVO bestaande uit circa 50.000 m² BVO werken en leren, circa 35.000 m² BVO wonen en gedeelde voorzieningen, circa 15.000 m² BVO mobiliteitshub en circa 5.000 m² BVO commerciële voorzieningen. Deze verschillende functies zijn essentieel om tot het ecosysteem te komen en tot een ideale en goedwerkende gebiedsmix.
8
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
In het te realiseren werk- en onderwijsprogramma van circa 50.000 m² wordt onder meer ruimte geboden aan bedrijven uit verschillende levensfasen, van startups tot gevestigde bedrijven. Deze mix is essentieel voor het functioneren van het innovatie-ecosysteem, waarin bedrijven van elkaar kunnen leren, met elkaar kunnen samenwerken en zo innovaties tot stand kunnen komen. Het programma moet zodanig gerealiseerd worden dat ontmoeting, interactie en innovatie worden gestimuleerd. Binnen een succesvol ecosysteem is kennisuitwisseling en kennisdeling van groot belang. Het IKDB is er daarom op gericht om het bedrijfsleven samen te brengen met onderwijs, kennisinstellingen en overheid, waarin leren en innoveren centraal staat in een hybride leeromgeving, buiten de muren van de onderwijsinstellingen of de bedrijven zelf. Hiervoor zijn gemeenschappelijke voorzieningen, zoals onderzoek- en ontwikkelruimtes, van groot belang.
Het streven is om in het IKDB een omvang van ongeveer 400-500 woningen te realiseren, afhankelijk van de uiteindelijke woonproducten en grootte. Er wordt uitgegaan van uitsluitend huurwoningen waarbij gestreefd wordt naar minimaal 30% sociale huur, minimaal 40% middeldure huur en maximaal 30% vrije sector huur. Het woonprogramma moet een bijdrage leveren aan het aantrekkelijk laten zijn van het IKDB als vestigingsplaats voor innovatieve bedrijven en voor onderwijs. Bedrijven en onderwijs zien het wonen als een integraal aspect bij de gehele ontwikkeling. Het gaat hierbij om ruimte te bieden met name aan bewoners die in het IKDB gaan werken en leren. Het uitgangspunt is dat de mensen die in het IKDB gaan wonen, een bijdrage leveren aan het ecosysteem. Om grip te houden op de doelgroepen van het woonprogramma kiezen we ervoor het woonprogramma volledig in de huur te realiseren.
Er is binnen het IKDB in totaal ruimte voor 5.000 m² BVO commerciële voorzieningen. Binnen dit maximum van 5.000 m² BVO, wordt maximaal 1.500 m² BVO aan zelfstandige horecavoorzieningen, gefaseerd te ontwikkelen, toegestaan. Verder wordt binnen deze commerciële ruimte een (kleine) to go supermarkt van 300 m² voorzien, in afwijking van de Detailhandelsvisie ’s-Hertogenbosch 2023. Daarnaast wordt een nader te bepalen hoeveelheid oppervlak geboden voor kleinschalige leisurevoorzieningen. Tot slot wordt, in relatie tot de totale opgave binnen de Noordelijke Spoorzone, overige dienstverlening toegestaan.
9
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Stedenbouw en openbare ruimte De stedenbouwkundige opzet gaat uit van een compacte hoogstedelijke ontwikkeling van hoge ruimtelijke kwaliteit, met een mix van functies gericht op ontmoeten en uitwisseling. Het Ontwikkelkader omvat een robuuste openbare ruimte en bestaat uit drie hoofd openbare ruimten, met het accent op langzaam verkeer, ontmoeting, vergroening en waterberging, die verbonden worden door een groene loper (Parallelweg) vanaf het station richting de Dieze. De bebouwing in het IKDB sluit zorgvuldig aan op de (bestaande én toekomstige) omgeving; de bebouwing heeft diversiteit in maat, korrelgroottes en bouwhoogtes waarbij de menselijke maat is gewaarborgd. Hierbij gelden spelregels voor verschillende bouwhoogtezones: laagbouw, midden hoogbouw, hoogbouw en hoogteaccenten; er zijn oplopende bouwhoogtes van 12-15 meter aan de westzijde (Boschveld) naar maximaal 60 meter bouwhoogte aan de oostzijde (zijde van spoor en Nelson Mandelalaan). In deze oostelijke zone is ruimte voor maximaal drie hoogteaccenten tot of lager dan 60 meter hoogte en één hoogteaccent tot 70 meter. De stedenbouwkundige uitgangspunten zijn opgenomen in hoofdstuk 4 van het Ontwikkelkader, in samenhang met de Ontwikkelkaderkaart (zie figuur hieronder).
In hoofdstuk 5 van het Ontwikkelkader is gemotiveerd hoe de beoogde hoogbouw aansluit op het kader van de Nota Hoogbouw en is een onderbouwing opgesteld waarbij wordt getoetst aan de tien punten van de Nota Hoogbouw (bijlage 4 bij Ontwikkelkader).
10
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Ontwikkelkaderkaart
11
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Erfgoedwaarden Het gebied ontleent mede zijn kracht/aantrekkelijkheid aan de aanwezigheid van het industrieel erfgoed. Dit industrieel erfgoed bepaalt mede de identiteit van het gebied. We gaan hier dan ook zorgvuldig mee om. Het Grasso kantoor is in het verleden al verbouwd tot bedrijfsverzamelcomplex met respect voor het historische karakter. In het Ontwikkelkader hebben de aanwezige industriële panden en elementen, zoals de Showroom, de Veilinghal en de verbindende corridor ter hoogte van de Grencohallen, een belangrijke functie en betekenis gekregen. Er wordt op een aantal plekken in het IKDB ruimte geboden voor transformatie van de betreffende gebouwen, met inachtneming van de erfgoedwaarden. Deze voorwaarden zijn geborgd in het Ontwikkelkader (hoofdstuk 3) en bijbehorende Ontwikkelkaderkaart. Milieu- en omgevingsaspecten Ten aanzien van de milieu- en omgevingsaspecten zijn diverse verkennende onderzoeken uitgevoerd en daaraan gerelateerde uitgangspunten opgenomen in het Ontwikkelkader (hoofdstukken 5, 8 en 9). Maatgevende milieu- en omgevingsaspecten voor het IKDB zijn geluid, natuur, windhinder, trillingen, waterberging en externe veiligheid. In het Ontwikkelkader is geanticipeerd op de mogelijkheid om van het vastgestelde geluidbeleid weg- en spoorweglawaai af te wijken met de verplichting om een lager binnengeluidsniveau te verkrijgen.
Het betreft een mogelijke afwijking van het geluidsbeleid onder de voorwaarden, zoals beschreven in paragraaf 9.3 van het Ontwikkelkader. Daarnaast zijn klimaatadaptief ontwikkelen en duurzaam en circulair bouwen belangrijke onderdelen voor de ontwikkeling, in lijn met het geldende gemeentelijke beleid. Op voorhand zijn in het Ontwikkelkader de mogelijke kansen en voorwaarden in beeld gebracht en als uitgangspunt meegegeven. Bij de toekomstige deelplanuitwerkingen dienen initiatiefnemers de richtlijnen van het Ontwikkelkader te volgen en onderbouwingen aan te leveren voor een ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ (ETFAL). Vergroening
12
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Het groen in het IKDB is ervaarbaar en draagt bij aan een prettige en gezonde omgeving. Uitgangspunt in het ontwikkelkader is behoud van bestaande bomen langs de Parallelweg, op het Edisonplein en de langs de randen van het gebied. Ook worden er in het innovatiebos een aantal bomen behouden. Voor de overige bomen wordt onderzocht of deze door verplaatsen behouden kunnen blijven. Als kappen nodig blijkt wordt bij voorkeur voorzien in herplant in het plangebied. Hiermee worden de stappen in het bomenbeleid gevolgd. Mobiliteit Het Ontwikkelkader gaat uit van duurzame mobiliteit volgens de zogenaamde STOMP-aanpak (Stappen, Trappen, Openbaar vervoer, Mobility as service en Privéauto) met een centrale mobiliteitsoplossing op gebiedsniveau en een (grotendeels) autoluw gebied. Met de mobiliteitshub wordt invulling gegeven aan de mobiliteit- en parkeeropgave voor het gebied. In de hub komt op een centrale plek in het gebied de parkeervoorziening voor verschillende vormen van mobiliteit (voor IKDB en de omgeving waaronder Bossche Stadsdelta). Deze voorziening ontwikkelen we in samenhang met de nieuwe langzaam verkeersverbinding over het spoor. De mobiliteitsuitgangspunten zijn opgenomen in hoofdstuk 7 van het Ontwikkelkader en de Ontwikkelkaderkaart. Fasering De herontwikkeling gebeurt niet in één keer, maar gefaseerd over een periode van circa 10 tot 20 jaar.
De precieze planning van de fasering is op dit moment nog niet bekend, dit is mede afhankelijk van de marktontwikkelingen. Voor de gedetailleerde inhoud van het Ontwikkelkader verwijzen we uw raad naar bijlage 1 bij dit raadsvoorstel. 2.
De (her)ontwikkeling kan sneller worden gerealiseerd binnen de kaders van het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch We willen de ontwikkelingen binnen het IKDB snel realiseren en doen dat binnen de door uw raad gestelde kaders. Daarom willen we de noodzakelijke procedurele stappen op een efficiënte wijze organiseren. De aanvragen omgevingsvergunningen voor deze ontwikkeling betreft een activiteit die in beginsel valt onder het adviesrecht van
13
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
uw raad als bedoeld in artikel 16.15a Omgevingswet. Deze gevallen zijn aangewezen in uw besluit van 13 juli 2021, reg.nr. 11100591 en van 4 oktober 2022, reg.nr. 14223443. Om de BOPA(s) voor de ontwikkeling te kunnen verlenen, is advies van uw raad nodig. Bij het besluit van 13 juli 2021 heeft uw raad ook besloten dat uw raad het geven van een advies niet nodig acht voor gevallen, waarvoor uw raad heeft ingestemd met een ontwikkeling in een gebiedsvisie, projectonderbouwing of infoplan voorafgaand aan de aanvraag omgevingsvergunning en heeft besloten dat er geen advies is vereist. Het nu voorliggende Ontwikkelkader kan worden beschouwd als een kader als bedoeld in dat raadsbesluit. Indien een aanvraag omgevingsvergunning past binnen de door uw raad gestelde kaders in het Ontwikkelkader achten wij het geven van een raadsadvies in het kader van die aanvraag niet efficiënt. Overeenkomstig uw besluit van 13 juli 2021 stellen wij uw raad daarom voor te besluiten dat er geen advies nodig is voor aanvragen omgevingsvergunningen die passen binnen de kaders die uw raad vaststelt voor deze ontwikkeling. De beoogde (her)ontwikkeling kan dan sneller worden gerealiseerd. 3.
Voor de locatie zijn nieuwe beleidsregels nodig om het uiterlijk en beeldkwaliteit van de nieuwe bebouwing goed te laten aansluiten op de omgeving Artikel 4.19 Omgevingswet bepaalt dat als in het omgevingsplan regels worden opgenomen over het uiterlijk van bouwwerken en de toepassing daarvan uitleg behoeft, de gemeenteraad beleidsregels vaststelt voor de beoordeling of een bouwwerk aan die regels voldoet. Deze beleidsregels zijn zoveel mogelijk toegesneden op de te onderscheiden bouwwerken. Aangezien de ontwikkeling ervoor zorgt dat de locatie (deels) een andere functie krijgt, is het nodig om het welstandsbeleid hierop aan te laten sluiten. Op grond van artikel 4.19 Omgevingswet worden voor het plan welstandscriteria geformuleerd in het Beeldkwaliteitsplan. Deze welstandscriteria worden onderdeel van de Welstandsnota (Actualisering Welstandsnota 2011).
14
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
De welstandscriteria uit het Beeldkwaliteitsplan Innovatiekwartier Den Bosch (BKP), wordt na vaststelling door uw raad onderdeel van de welstandsnota van de gemeente ’s-Hertogenbosch en vormt daarmee het toetsingskader voor de Adviescommissie Omgevingskwaliteit. De gefaseerde ontwikkeling van het IKDB over een periode van ongeveer 10 tot 20 jaar vergt een sturing op samenhang en (leef-, verblijfs- en beeld-) kwaliteit waarbij kan worden meebewogen met toekomstige ontwikkelingen en (woon)wensen. Daarom leggen we de essentie van het plan en het toetsingskader voor de beeldkwaliteit vast. Tegelijkertijd bieden we ruimte voor de uitwerking van de bouwplannen en de inrichting van de openbare ruimte. Het Beeldkwaliteitsplan geeft richtlijnen mee voor zowel de bebouwde als de openbare ruimte. Het BKP geeft de ambities weer voor de samenhang binnen de ontwikkeling, en gaat in op verdiepende ontwerpopgaven en aandachtspunten voor de verdere uitwerking. De nieuwe ontwikkeling sluit enerzijds aan op de bestaande context en neemt daarbij onder meer de aanwezige erfgoedwaarden als basis voor herbestemming en inspiratie. Anderzijds voegt het plan nieuwe lagen toe, waarbij innovatie nadrukkelijk zichtbaar en beleefbaar wordt binnen de gebouwde omgeving en de openbare ruimte. Voor de openbare ruimte staat een hoogwaardige groene omgeving voor o.a.
ontmoeting en beleving centraal, in verschillende sferen. De toetsingscriteria vormen een concreet toetsingskader aan de hand waarvan deeluitwerkingen worden uitgewerkt en getoetst. Het Beeldkwaliteitsplan is in nauw overleg met de Adviescommissie Omgevingskwaliteit tot stand gekomen en goedgekeurd. Voor de inhoud van het welstandbeleid wordt verwezen naar het Beeldkwaliteitsplan IKDB zoals opgenomen in bijlage 2 van het Ontwikkelkader. Het ontwerp welstandsbeleid voor de locatie is meegenomen in de omgevingsdialoog voor het Beeldkwaliteitsplan. Voor de resultaten daarvan wordt verwezen naar het kopje participatie en communicatie. 4.
Een gemeentelijke grondexploitatie is nodig om de totale kosten en opbrengsten binnen de gebiedsontwikkeling in samenhang te presenteren en financieel te bewaken.
15
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Volgens het besluit van uw raad op 10 september 2024 gaan we hier verder invulling aan geven. De gemeente en samenwerkingspartners gaan gezamenlijk het IKDB tot ontwikkeling brengen. Hiertoe voeren ze gezamenlijk de grondexploitatie van de gebiedsontwikkeling. Samen met onze partners streven we er naar om in december 2025 een samenwerkingsovereenkomst te hebben uitgewerkt voor de oprichting van de PPS. In de haalbaarheidsfase zijn de uitgangspunten en ambities uit het Ontwikkelplan verwerkt in een financiële verkenning. Het voorliggende Ontwikkelkader wijkt in essentie niet af van het Ontwikkelplan. Ten aanzien van het Ontwikkelplan is geconcludeerd dat de grondexploitatie sluitend is. Naast de grondexploitatie van de PPS wordt er ook binnen het grondbedrijf een gemeentelijke grondexploitatie voor het project geopend. Deze gemeentelijke grondexploitatie is beperkt in omvang en omvat in feite alleen de inbrengwaarde van de gemeentelijke gronden en panden, de plankosten die de gemeente maakt in haar publiekrechtelijke rol, de aanvangskosten van het ecosysteem en de financieringslasten van het project. De gemeentelijke grondexploitatie sluit op dit moment financieel neutraal. Met de grondexploitatie die door de PPS wordt gevoerd en de gemeentelijke grondexploitatie ontstaat een samenhangende en volledige weergave van de financiële aspecten van deze gebiedsontwikkeling.
Dit zorgt ervoor dat de financiële haalbaarheid van het plan gedurende de gehele looptijd goed bewaakt kan worden en waar nodig kan worden bijgestuurd. Risico’s en risicobeheersing Tal van factoren zijn van invloed op een complexe gebiedsontwikkeling als het IKDB, om deze conform de gemeentelijke ambities tot realisatie te brengen. 1.
Keuzes bij uitwerking om aan ambities te voldoen in relatie tot haalbaarheid programma en betaalbaarheid totale
16
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
planontwikkeling In het kader van de totstandkoming van het Ontwikkelkader zijn verschillende milieuonderzoeken verricht. Conclusies uit deze onderzoeken zijn in hoofdstuk 8 en 9 van het Ontwikkelkader opgenomen. De maatgevende milieu- en omgevingsaspecten zijn geluid, natuur, windhinder, trillingen, waterberging en externe veiligheid. Hieruit blijkt dat op sommige locaties in het gebied, bij de uitwerking van deelplannen, maatregelen of planaanpassingen nodig kunnen zijn om te kunnen voldoen aan de wettelijke normen en het gemeentelijk beleid. In het bijzonder speelt dit tenminste bij het realiseren van woningen aangrenzend aan het spoor, waarbij spoorweglawaai een belemmering kan vormen om te voldoen aan de wetgeving en het beleid. Indien dit aan de orde is, zal hiertoe een nadere afweging moeten worden gemaakt. Daarnaast vormen de aspecten stikstof en netcongestie in het algemeen meer externe zaken die een risico kunnen vormen in het vervolg (maar waar zo goed mogelijk op ingespeeld wordt). Bij een concrete planuitwerking is in ieder geval op de maatgevende milieu- en omgevingsaspecten nader onderzoek nodig om aan te tonen dat het betreffende (deel)plan haalbaar is. Dergelijke aspecten zoals geluid, trillingen, externe veiligheid, groen en water, dienen als leidend principe meegenomen te worden in het (stedelijk) ontwerp.
Gelet op de ligging van het plangebied nabij het spoor en een drukke verkeersweg, het beoogde programma en de vele vereisten vanuit de wet- en regelgeving, kan het een uitdaging vormen om aan alle ambities tegelijkertijd te kunnen voldoen bij deeluitwerkingen. Het voldoen aan de gestelde ambities is het uitgangspunt, maar kan gepaard gaan met (extra) te nemen maatregelen, die kostenverhogend zouden kunnen zijn. Alle deelplannen worden uitgewerkt op basis van de ambities, ook wat betreft geluid en externe veiligheid, zoals opgenomen in het Ontwikkelkader. Het is mogelijk dat bij bepaalde uitwerking van deelplannen keuzes gemaakt moeten worden, wanneer blijkt dat er geen andere oplossingen zijn die aan alle ambities voldoen, rekening houdend met de haalbaarheid van het programma en betaalbaarheid van de totale planontwikkeling. In deze uitwerking worden onderbouwde keuzes gemaakt, rekening houdende met de haalbaarheid van het programma en betaalbaarheid van
17
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
de totale planontwikkeling. Het doel is om een aantrekkelijk innovatiekwartier te ontwikkelen waarin het beoogde innovatie ecosysteem volop tot wasdom komt. Deze uitwerkingen dienen inzicht te geven in de nadere afweging van keuzes met bijhorende motivering, die rechtdoet aan de gemeentelijke ambities en beleidsuitgangspunten voor het IKDB. 2. Doorlooptijd gebiedsontwikkeling en wijziging van marktomstandigheden De gebiedsontwikkeling Innovatie Kwartier Den Bosch betreft een ontwikkeling van 10 tot 20 jaar. Dit brengt risico’s vanuit de marktwerking met zich mee aan de kant van zowel de kosten als de opbrengsten. De grootste onzekerheden binnen het project zijn de stikstofproblematiek, netcongestie en de macro economische marktomstandigheden. Bij toenemende doorlooptijd neemt ook de onzekerheidsfactor toe. Dit kan gevolgen hebben voor de planning, de te behalen ambities en/of het uiteindelijke financiële resultaat van de ontwikkeling. Het project wordt gefaseerd in ontwikkeling gebracht. Als risico's zich in de toekomst daadwerkelijk voordoen dan biedt dit de mogelijkheid om bij te sturen. Binnen het grondbedrijf is daarnaast weerstandsvermogen opgebouwd om risico’s financieel te kunnen opvangen. Hierin is het project Innovatie Kwartier Den Bosch ook meegenomen.
3. Exploitatie en beheer Mobiliteitshub en openbare ruimte De gemeente ontwikkelt en exploiteert de Mobiliteitshub in dit plangebied en neemt de openbare ruimte na oplevering in beheer. De Mobiliteitshub en het beheer van het openbaar gebied vallen niet onder de grondexploitatie van het project. Over dit project wordt uw raad apart geïnformeerd. Voor de beheerskosten verwijzen wij naar de tekst onder kopje financiën.
18
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Financiën Artikel 13.11 Omgevingswet verplicht de gemeente de kosten te verhalen voor bij algemene maatregel van bestuur aangewezen bouwactiviteiten of gebruiksactiviteiten op grond van een nieuw toegedeelde functie. Deze kostenverhaalplichtige plannen zijn limitatief opgesomd in artikel 8.13 van het Omgevingsbesluit. Het dient te gaan om kosten die toerekenbaar en proportioneel zijn. De kosten die moeten worden verhaald, staan opgesomd in de zogenaamde kostensoortlijst in artikel 8.15 Omgevingsbesluit. Bij het verlenen van de omgevingsvergunning met een BOPA (dan wel bij het wijzigen van het omgevingsplan) zal het kostenverhaal worden geregeld. Voor een nadere toelichting verwijzen wij uw raad naar argument 4. In deze fase zijn de financiële consequenties voor beheer van de openbare ruimte nog niet duidelijk. Bij verdere uitwerking van de plannen vindt de beheertoets plaats. Daarmee wordt getoetst op de beheeruitgangspunten en welke beheerkosten er na realisatie mee gemoeid zijn. Naar verwachting worden de beheerkosten hoger dan standaard, gezien de ambitie voor een beoogde inrichtings- en beheerkwaliteit die hoger is dan standaard. Na het vaststellen van het definitief ontwerp worden de beheerkosten inzichtelijk gemaakt. Na overdracht worden deze meegenomen bij de jaarlijkse toekenning van beheerbudgetten in de begroting.
Duurzaamheid Met de gebiedsontwikkeling IKDB wordt gewerkt aan een hoogwaardige stedelijke omgeving met een duurzame, gezonde en leefbare toekomst. Duurzaamheid is in de ontwikkeling en exploitatie van het gebied geen sluitstuk. Sterker nog, het is een belangrijk onderscheidend aspect in wat het IKDB is en waar het voor staat. Daartoe is in het Ruimtelijk Raamwerk al een duurzaamheidsweb opgesteld, met ambities op het gebied van klimaatadaptatie, biodiversiteit, duurzame energie, circulariteit, Paris Proof en gezondheid. Deze uitgangspunten sluiten aan bij ons vastgestelde duurzaamheidsbeleid en zijn daarom overgenomen in het Ontwikkelkader. Bij de uitwerking
19
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
van de (deel)plannen worden de klimaatadaptieve ambities, natuurinclusieve, circulaire en energetische principes uit het duurzaamheidsambitieweb gehanteerd. Het ambitieweb kent per duurzaamheidsaspect drie niveaus: de wettelijke eis, de daar bovenliggende minimumambitie en een maximumambitie. Het uiteindelijke te behalen resultaat wordt gebaseerd op een onderzoek binnen het duurzaamheidsaspect, maar ook tussen de verschillende aspecten. Het betreft een complex van afwegingen op het gebied van materialen, systemen, ruimte en kosten en opbrengsten. Bij de realisatie van ambities boven de wettelijke eisen gaat het eerder om de optimale mix van het totaal aan ambities, dan om de maximale score op 1 duurzaamheidsaspect. Daarmee doen we meer dan enkel en alleen vanuit normeringen en beleidsuitgangspunten (bijvoorbeeld ten aanzien van groen en materialen). Bij elke deeluitwerking zal inzicht worden gegeven hoe hier mee om wordt gegaan. Per thema is in hoofdstuk 8 Duurzaamheid en gezondheid een aantal uitgangspunten voor het IKDB opgenomen. Voor een uitgebreide inhoudelijke beschrijving van de thema’s wordt daarnaar verwezen.
Participatie en communicatie Participatie/omgevingsdialoog tot concept Ontwikkelkader Tijdens de planontwikkeling voor het IKDB is zowel online (sociale media, nieuwsbrief, interactieve IKDB website, vragenlijsten) als offline (brieven, flyers, inloopbijeenkomsten) gecommuniceerd met de omgeving. Van de inloopbijeenkomsten is een participatieverslag gemaakt, zoals opgenomen in bijlage 9 van het Ontwikkelkader (bijlage 1 van dit raadsvoorstel). Ook is daarin een tijdlijn weergegeven van wanneer de inloopbijeenkomsten zijn georganiseerd. In totaal zijn vijf inloopbijeenkomsten georganiseerd in de periode 2023 t/m 2025. De bijeenkomsten waren verschillend van opzet, om een zo volledig mogelijk beeld te krijgen hoe het gebied op dit moment functioneert en welke wensen, ideeën en aandachtspunten de omgeving heeft voor de toekomst. De
20
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
onderwerpen waarvoor input is opgehaald hadden met name betrekking op de thema’s “openbare ruimte, stedenbouw, voorzieningen, werken & wonen en tijdelijke invulling”. Dit ging enerzijds om diverse ideeën en suggesties voor de planuitwerking, en anderzijds ook om zorgen over uiteenlopende aspecten (denk aan verkeersdruk, hoogbouw, overlast of voldoende groen). De verkregen input is destijds voor zover mogelijk verwerkt in het Ontwikkelplan en het Ruimtelijk Raamwerk. Het Ontwikkelkader is aan de hand daarvan opgesteld. In algemene zin is in het Ontwikkelkader rekening gehouden met een zorgvuldige overgang naar de bestaande omgeving, waarbij de plannen op een duurzame, klimaatbestendige manier moeten worden ingepast. Ook zijn mogelijke (hinder)effecten op de omgeving als duidelijke aandachtspunten benoemd in hoofdstuk 9 van het Ontwikkelkader. Een deel van de input uit de participatie was heel specifiek of concreet. Dergelijke voorstellen voor een nadere uitwerking, zoals ideeën voor functies, dienen later te worden betrokken bij de deelplanuitwerkingen. Participatie/omgevingsdialoog op concept Ontwikkelkader Het concept Ontwikkelkader hebben we vervolgens als onderdeel van de omgevingsdialoog gedurende vier weken ter inzage gelegd. Binnen deze termijn heeft iedereen schriftelijk en mondeling een reactie kunnen indienen.
Binnen de termijn van terinzagelegging is een inloopbijeenkomst gehouden. Hier zijn circa 30 mensen op af gekomen. Hier zijn met name positieve reacties gehoord, hoewel de meeste mensen het Ontwikkelkader nog vrij abstract vinden en vooral benieuwd zijn naar en ook wel op zoek zijn naar de concrete uitwerking. Ook zijn er zorgen voor overlast (auto-)parkeer en autoverkeer van bestaande woonstraten geuit, ten gevolg van de toename van programma. Verdere thema’s die aan bod kwamen: (auto)verkeersontsluiting voor bestaande woningen in de toekomstige situatie, fasering en tempo realisatie deeluitwerkingen, verandering straatbeeld Paardskerkhofweg, bouwhoogtes en overgang naar bestaande woningen, en positieve reacties op groene
21
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
innovatiebos, nieuwe verbindingen door het plangebied en over het spoor voor langzaam verkeer en doorzetting van bestaande functies en meer reuring in het gebied. We hebben twee schriftelijke reacties ontvangen. De schriftelijke reacties gaan in op het belang van groene gevels, de vraag hoe in aanmerking te komen voor een woning. Het aspect groene gevels is een uitdrukkelijk onderdeel van het Ontwikkelkader en het Beeldkwaliteitsplan Innovatie Kwartier Den Bosch. De toewijzing van toekomstige woningen is nu nog niet bekend, maar zal bij de uitwerking van de plannen voor IKDB per fase duidelijk worden. Deze reacties zijn van een gemeentelijk beantwoording voorzien en hebben niet geleid tot aanpassing van het Ontwikkelkader. Het verslag van de participatie op het concept Ontwikkelkader IKDB treft u aan in bijlage 2 van dit raadsvoorstel. De volledige reacties op het concept Ontwikkelkader IKDB (geanonimiseerd) zijn als bijlage 3 bij dit raadsvoorstel opgenomen. Vervolgens zijn er enkele ambtshalve aanpassingen doorgevoerd. Het gaat om enkele omissies, zoals weggevallen zinnen en tekstuele verbeteringen. Overleg met derden Het ontwikkelkader is op 8 september ambtelijk met de provincie besproken. De provincie is van de ontwikkelingen op de hoogte en onderschrijft deze. Zij heeft verder geen aandachtspunten.
22
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Het IKDB grenst aan een waterpersleiding dat onderdeel uitmaakt van de A-watergangen van het Waterschap Aa en Maas. Het ontwikkelkader is daarom ook voorgelegd aan het Waterschap. Het Waterschap constateerde dat de ontwikkeling het functioneren van de A-watergang niet raakt. Zij heeft geen verdere opmerkingen. Verder hebben we ook Prorail, de Gasunie, TenneT/Enexis, de Veiligheidsregio en Rijkswaterstaat van de ter visie legging van het concept Ontwikkelkader op de hoogte gesteld. Ook hebben wij de Wijkraden van het Boschveld en de Binnenstad hierover geïnformeerd. Deze partijen hebben geen reactie ingediend. Communicatie Vervolgprocedure Nadat uw raad de kaders heeft vastgesteld, kan de deelplanuitwerking plaatsvinden die leiden tot aanvragen omgevingsvergunning. Op basis van deze deelplanuitwerkingen, zullen wij een besluit nemen over het verlenen van omgevingsvergunningen voor Buitenplanse omgevingsplan activiteit (Bopa) die passen binnen de kaders. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
drs. B. van der Ploeg
drs. J.M.L.N. Mikkers
23
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Bijlagen 1. Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch; a. Bijlagen Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch 2. Verslag participatie op concept Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch 3. Volledige reacties op concept Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch (geanonimiseerd) Registratienummer 079618431756 Portefeuillehouder R.J.J. Geers Commissie Omgeving: 25 november 2025 Sector/Afdeling SO/P&P Inlichtingen M. de Miguel Capdevila m.demiguelcapdevila@s-hertogenbosch.nl 06-22242538
SO/ROS P. van Dongen p.vandongen@s-hertogenbosch.nl 06-11373299
24
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Besluit van de raad Registratienummer 079618431756 Raadsvergadering 9 december 2025 Onderwerp
Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch
De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van het college van 4 november 2025, besluit: 1.
het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch vast te stellen.
2.
in te stemmen met ontwikkelingen binnen de kaders van het Ontwikkelkader Innovatie Kwartier Den Bosch. Dit betekent dat overeenkomstig besluitpunt 2 onder c van het raadsbesluit van 13 juli 2021 (reg.nr. 11100591) voor een aanvraag omgevingsvergunning passend binnen deze kaders geen advies als bedoeld in artikel 16.15a Omgevingswet vereist is.
3.
op grond van artikel 4.19 Omgevingswet de welstandscriteria als bedoeld in het Beeldkwaliteitsplan Innovatie Kwartier Den Bosch vast te stellen als wijziging van de Welstandsnota (Actualisering Welstandsnota 2011).
4.
voor de realisatie van de gebiedsontwikkeling Innovatie Kwartier Den Bosch een gemeentelijke grondexploitatie te openen.
25
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s--Hertogenbosch van 9 december 2025, De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,
De voorzitter,
ValidSigned door drs. W.G. Amesz op 10-12-2025
drs. W.G. Amesz
drs. J.M.L.N. Mikkers
26
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704