Raadsvoorstel onderzoek Armoedebeleid
Tekst van het document
Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering
18632733 9 december 2025
Onderwerp
Rekenkameronderzoek Armoedebeleid gemeente ‘s-Hertogenbosch De Rekenkamer ’s-Hertogenbosch heeft onderzoek verricht naar het armoedebeleid in de gemeente ’s-Hertogenbosch en vraagt de gemeenteraad in te stemmen met haar aanbevelingen.
Voorgesteld besluit De rekenkamer stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: In te stemmen met de volgende aanbevelingen en het college te vragen deze voor de zomer van 2026 in samenhang verder uit te werken en aan de raad voor te leggen: a. Het eenvoudiger maken van de aanvraagprocedures voor inwoners; b. Meer gebruik te maken van maatwerk om de effectiviteit van het armoedebeleid te verhogen; c. Meer ruimte (tijd en middelen) te bieden voor vroegsignalering en nazorg; d. Het vergroten van inzicht in het niet-gebruik van regelingen en de mogelijkheden tot verbetering, inclusief de financiële gevolgen van het eventueel beter/vaker benutten van de regelingen; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
e. de informatiepositie van de raad te versterken door de armoedemonitor uit te breiden met data over doelbereik, effecten en niet-gebruik, en deze actief te gebruiken voor de verdere ontwikkeling van het beleid. Bevoegdheid raad Op grond van artikel 182 en 185 van de Gemeentewet doet de rekenkamer onderzoek naar de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid. Zij legt haar bevindingen, conclusies en aanbevelingen voor aan de gemeenteraad en doet ter zake zelf voorstellen, waarover de raad besluit. Aanleiding en doel Aanleiding De rekenkamer heeft onderzoek verricht naar het armoedebeleid in de gemeente ‘s-Hertogenbosch De Rekenkamer ’s-Hertogenbosch heeft naar aanleiding van gesprekken met fracties van de gemeenteraad besloten het onderwerp armoedebeleid op te nemen in het onderzoeksprogramma 2024-2025. Het doel van het onderzoek was inzicht te krijgen in: De omvang van de armoedeproblematiek; De doelen van het armoedebeleid; De regelingen en middelen die daarvoor worden ingezet. Het onderzoek had ook als doel om te beoordelen hoe de uitvoering van het armoedebeleid verloopt en welke resultaten worden geboekt. Tot slot geeft het onderzoek inzicht in het (niet-) gebruik van regelingen.
De hoofdvraag van het onderzoek was: ‘Wat is het beleid van de gemeente ’s-Hertogenbosch ten aanzien van de armoedeproblematiek in de stad, hoe is dit beleid vertaald in regelingen en beschikbare middelen en hoe effectief is dit beleid?’
2
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Het onderzoek ‘Armoedebeleid in de gemeente ’s-Hertogenbosch’ bestaat uit twee delen. Deel 1 (bestuurlijke nota) bevat een korte samenvatting, de bevindingen en de conclusies en aanbevelingen uit het onderzoek. In de Nota van Bevindingen (deel 2) vindt u het complete onderzoeksrapport. Het conceptrapport is voorgelegd aan de organisatie voor ambtelijk wederhoor (feitencheck). Dit heeft geleid tot aanpassingen in het rapport. Op 18 september 2025 stuurde de rekenkamer u al een brief met de voorlopige conclusies en aanbevelingen uit dit onderzoek, na verwerking van het ambtelijk wederhoor. Dit in verband met de behandeling van het Aanvalsplan ’sHertogenbosch Schuldenvrij 2026 en verder in de Commissie Sociaal van 23 september en in de raadsvergadering van 7 oktober 2025. Uw raad heeft deze inzichten kunnen betrekken bij de bespreking van het Aanvalsplan. Kernboodschap onderzoek en conclusies De bevindingen uit het onderzoek zijn in de bestuurlijke nota kort samengevat. De conclusies uit het onderzoek zijn als volgt. Conclusie 1: Gemeente werkt volgens een heldere visie op armoede, maar de doelstellingen zijn niet concreet uitgewerkt De rekenkamer heeft geconstateerd dat de gemeente een heldere visie heeft op het armoedebeleid en daar vanuit die centrale visie invulling aan geeft. Er is sprake van ruimhartige regelingen, die ook worden aangepast en aangescherpt.
Ook zijn nieuwe werkwijzen ontwikkeld, zoals Eerste Hulp Bij Geldzaken. Tegelijkertijd ontbreekt het aan concreet uitgewerkte doelstellingen. Hierdoor ontstaat versnippering in het beleid en komt een integrale aanpak nog onvoldoende van de grond.
3
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Conclusie 2: Inwoners ervaren belemmeringen (zie rapport) in toegang tot regelingen, wat het bereik ervan niet stimuleert. Digitale aanvraagprocedures, bureaucratie en een gebrek aan maatwerk zorgen ervoor dat kwetsbare inwoners afhaken of regelingen niet aanvragen. Ruim een kwart van de geïnterviewde inwoners vindt het lastig om hulp aan te vragen door de hoeveelheid papierwerk en verantwoordingen, doordat ze het digitaal moeten aanvragen en door het gebrek aan een vast contactpersoon. Informele netwerken zijn belangrijk voor de inwoners voor het vinden van informatie over gemeentelijke hulp en indienen van aanvragen. Conclusie 3: Vroegsignalering krijgt geen opvolging en er ontbreekt in veel gevallen nazorg om te voorkomen dat inwoners ‘weer in de problemen’ komen. De gemeente verstuurt brieven naar inwoners in het kader van vroegsignalering, maar volgt het niet op. Hierdoor worden potentiële inwoners die geholpen kunnen worden gemist. Armoederegelingen van de gemeente kennen nauwelijks nazorg; er ontbreekt een ‘vinger aan de pols’ die ervoor zorgt dat de inwoners niet weer in problemen komen. Conclusie 4: Er is onvoldoende inzicht in het niet-gebruik van regelingen. Het gebruik van regelingen schommelt tussen 43% en 60%. De gemeente beschikt niet over informatie over inwoners in armoede die niet bereikt worden. Daardoor blijven doelgroepen onder de radar.
Conclusie 5: Beperkte effectiviteit Inwoners benoemen dat het huidige beleid werkt als vangnet, maar nauwelijks als springplank. De gemeentelijke regelingen zorgen vooral voor tijdelijke financiële verlichting, maar dragen weinig bij aan structurele bestaanszekerheid of sociale participatie. Hierbij lopen de verwachtingen uiteen: inwoners hopen op een structurele verbetering van hun
4
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
bestaanszekerheid, terwijl de gemeente inzet op participatie en slechts beperkte financiële verlichting kan bieden. De gemeente is hierin beperkt, omdat zij vanuit het Rijk geen inkomenspolitiek mag voeren. Doordat de regelingen primair gericht zijn op individuele inkomensondersteuning, ontbreekt een bredere bijdrage aan sociale deelname. Volgens inwoners dragen de regelingen niet bij aan hun sociale participatie; slechts enkelen hebben via deze weg een stap richting bijvoorbeeld onderwijs gezet. Wel dragen sommige maatschappelijke partners indirect bij aan sociale participatie door een laagdrempelige ingang en ondersteuning bij vragen te bieden. Ten slotte blijkt dat er binnen de gemeentelijke regelingen nauwelijks gebruik wordt gemaakt van maatwerk. Conclusie 6: Beperkte monitoring en sturing Structurele monitoring van effecten ontbreekt nagenoeg, waardoor inzicht in langdurige impact beperkt blijft. De gemeente heeft geen inzicht in niet-bereik en het effect van huidige regelingen. Hierdoor ervaart de gemeenteraad dat hij lastig kan bijsturen. Conclusie 7: Onvoldoende middelen voor (beter) benutten van regelingen In de afgelopen jaren werden de budgetten voor de uitvoering van armoederegelingen volledig benut. Als alle regelingen beter/vaker worden benut zijn de budgetten mogelijk ontoereikend.
Verder wordt er aangegeven dat de middelen voor vroegsignalering en nazorg beperkt zijn. De rekenkamer heeft zes aanbevelingen geformuleerd voor college en raad. De reactie van het college op het rapport en het nawoord van de rekenkamer vindt u in bijlagen 1 en 2 van de bestuurlijke nota.
5
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Doel Wij leggen dit voorstel voor om de raad inzicht te geven in de omvang van de armoedeproblematiek, de doelen van het armoedebeleid, de regelingen en middelen die daarvoor worden ingezet en in het (niet-) gebruik van de gemeentelijke regelingen. Tot slot om de raad te laten besluiten over het oordeel van de rekenkamer over beleid en uitvoering van het armoedebeleid verloopt en de resultaten die worden geboekt. Relevante besluitgeschiedenis Bestuursakkoord 2022–2026 – 31 mei 2022 Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij 2022, Voortvarend verder – 13 juli 2021 Monitor Armoede en Schulden 2023 – april 2023 Aanvalsplan ’s-Hertogenbosch Schuldenvrij 2026 en verder – 7 oktober 2025 Argumentatie voorgestelde politieke keuzes De rekenkamer beveelt aan: 1. Om de aanvraagprocedures eenvoudiger te maken De rekenkamer vindt dat de administratieve lasten van inwoners omlaag moeten, dat digitale processen vereenvoudigd moeten worden en dat mensen met lage digitale vaardigheden alternatieven geboden moeten worden. Bied laagdrempelige inloop aan, met één aanspreekpunt voor inwoners om het niet-gebruik te verkleinen. 2. Om de effectiviteit te verhogen via maatwerk Het onderzoek wijst uit dat er behoefte is aan ruimhartige ondersteuning en toegankelijke dienstverlening, met ruimte voor maatwerk voor werkenden, zelfstandigen en kwetsbare groepen.
Let er daarbij op dat in de uitvoering ook de ruimte wordt gevoeld om daadwerkelijk maatwerk te leveren.
6
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
3. Om te zorgen voor voldoende ruimte voor vroegsignalering en nazorg Vroegsignalering en nazorg worden eerder gezien als een bijtaak, zo staat in het onderzoeksrapport. Zorg als gemeente dat er voldoende ruimte (tijd en middelen) is om zowel problemen vroeg te signaleren als nazorg (vinger aan de pols) te bieden voor geholpen inwoners om terugval te voorkomen en daarmee de effectiviteit te vergroten. 4. Om het inzicht in het niet-gebruik te verbeteren Het onderzoek leidt tot de aanbeveling om systematisch in kaart te brengen wie geen gebruik maakt van regelingen, waarom dat zo is, en hoe dit kan worden verbeterd. Als alle regelingen beter/vaker worden benut heeft dit financiële gevolgen. De budgetten voor de armoederegelingen zijn mogelijk ontoereikend. 5. Om versnippering te voorkomen, en monitoring en evaluatie te versterken De armoedemonitor moet worden uitgebreid met data over doelbereik, effecten en niet-gebruik. De rekenkamer adviseert om deze informatie actief te gebruiken voor de verdere ontwikkeling van het beleid. Volgens het onderzoek kan hiermee ook versnippering van beleid worden voorkomen. Houd vervolgens de monitoring op gemeentelijk niveau bij. 6.
Om de informatiepositie van de raad te versterken De rekenkamer vindt dat ervoor gezorgd moet worden dat de raad heldere informatie krijgt over doelen, resultaten, effecten en bereik en niet-bereik van de regelingen en het armoedebeleid, zodat hij goed kan sturen. Risico’s en risicobeheersing Met de aanbevelingen en daaraan gekoppelde besluitvorming hoopt de rekenkamer een verbetering aan te brengen in het armoedebeleid en het bereik van de gemeentelijke regelingen. Mocht uw raad deze aanbevelingen niet overnemen dan bestaat het risico op een niet-effectieve en efficiënte uitvoering van het armoedebeleid en beperktere mogelijkheden voor de raad om zijn kaderstellende en controlerende rol goed in te vullen.
7
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Financiën Niet van toepassing. Duurzaamheid Niet van toepassing Participatie en communicatie In het onderzoek zijn diverse gesprekken gevoerd en interviews afgenomen met betrokken inwoners, medewerkers, bestuurders en raadsleden van de gemeente ’s-Hertogenbosch. De ambtelijke organisatie en het college hebben de gelegenheid gehad om te reageren op het conceptrapport. De reactie van het college en het nawoord van de rekenkamer zijn als bijlage 1 en 2 bij de bestuurlijke samenvatting (deel 1 onderzoeksrapport) gevoegd. Hoogachtend, Rekenkamer ’s-Hertogenbosch Secretaris,
Voorzitter,
drs. H.W.M. Wouters
dr. G.W. Goedmakers
Bijlagen 1. Onderzoeksrapport Armoedebeleid ’s-Hertogenbosch – deel 1 - Bestuurlijke nota (met collegereactie en nawoord) 2. Onderzoeksrapport Armoedebeleid ’s-Hertogenbosch – deel 2 - Nota van Bevindingen
8
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Registratienummer Sector/Afdeling Inlichtingen
18632733 Griffie/rekenkamer E. Wouters Rekenkamer@s-hertogenbosch.nl
9
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Besluit van de raad Registratienummer 18632733 Raadsvergadering 9 december 2025 Onderwerp
Rekenkameronderzoek Armoedebeleid gemeente ‘s-Hertogenbosch
De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van de rekenkamer van 22 oktober 2025 besluit: In te stemmen met de volgende aanbevelingen en het college te vragen deze voor de zomer van 2026 in samenhang verder uit te werken en aan de raad voor te leggen: a. Het eenvoudiger maken van de aanvraagprocedures voor inwoners; b. Meer gebruik te maken van maatwerk om de effectiviteit van het armoedebeleid te verhogen; c. Meer ruimte (tijd en middelen) te bieden voor vroegsignalering en nazorg; d. Het vergroten van inzicht in het niet-gebruik van regelingen en de mogelijkheden tot verbetering, inclusief de financiële gevolgen van het eventueel beter/vaker benutten van de regelingen; e. de informatiepositie van de raad te versterken door de armoedemonitor uit te breiden met data over doelbereik, effecten en niet-gebruik, en deze actief te gebruiken voor de verdere ontwikkeling van het beleid Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van 9 december 2025, De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch,
10
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
De Griffier,
De voorzitter,
ValidSigned door drs. W.G. Amesz op 10-12-2025
drs. W.G. Amesz
drs. J.M.L.N. Mikkers
11
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704