Raadsvoorstel_Kantorenvisie 2023 's-Hertogenbosch

Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering

15186357 20 september 2023

Onderwerp

Raadsvoorstel Kantorenvisie 's-Hertogenbosch 2023 We willen dat er voldoende kwalitatieve kantoorruimte wordt ontwikkeld die past bij de veranderende marktvraag en de ambities van onze stad.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1.

De Kantorenvisie 's-Hertogenbosch 2023 vast te stellen met de gelijktijdige intrekking van de nota Kantorenbeleid ’s-Hertogenbosch 2017–2025 (reg. nr. 6995252)

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aanleiding De kantorenmarkt is volop in beweging en we willen Den Bosch doorontwikkelen als Datastad. In 2017 is door de Raad de huidige kantorenvisie opgesteld voor de periode tot en met 2025. In de tussentijd is er veel gebeurd op de kantorenmarkt. Met name de corona-epidemie en het thuiswerken hebben een grote impact gehad op wijze waarop wij kantoren gebruiken. De vraag naar kantoren is daardoor structureel veranderd. Daarnaast is met name de Noordelijke Spoorzone qua gebiedsontwikkeling volop in beweging. We zetten daar in op een intensieve combinatie van werken, wonen en verblijven. Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor het Innovatiekwartier waarmee we onze ambitie om ‘s-Hertogenbosch te positioneren als Den Bosch Datastad handen en voeten geven. Beide factoren geven aanleiding voor een herijking van de huidige kantorenvisie

Beoogd doel We willen de aantrekkelijkheid van de gemeente ‘s-Hertogenbosch als vestigingslocatie versterken voor kantoorgebruikers in het algemeen en voor data-en ict-bedrijvigheid in het bijzonder De Bossche markt werd lange tijd gekenmerkt door een overschot aan kantoormeters. Transformatie van (incourant) kantorenvolume is de afgelopen jaren daarom altijd een doelstelling van het gemeentelijk beleid geweest. Na Corona is de markt weer aangetrokken. Er is momenteel sprake van een krappe markt: de leegstand in ‘s-Hertogenbosch is relatief laag en voorlopig blijft dat zo. Meer dan voorheen richt de vraag zich op centraal gelegen locaties en leunt deze in toenemende mate op de zakelijke dienstverlening en op de data- en ict-sector waarbij kwaliteit en duurzaamheid van zowel pand als omgeving fors in belang zijn toegenomen. Het doel van de nieuwe kantorenvisie is het creëren van aanbod dat structureel aansluit op deze veranderende vraag om zo de aantrekkelijkheid van ’s-Hertogenbosch als voorname kantorenstad voor de regio en de Provincie, nu en naar de toekomst toe, te kunnen waarborgen. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de omvang en invulling van het Innovatiekwartier. De voorliggende kantorenvisie vervangt de ‘Nota Detailhandel’ Kantorenbeleid ’s-Hertogenbosch 2017–2025 (reg. nr. 6995252) uit 2017.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Relevante besluitgeschiedenis   

Raadsvoorstel “Actualisering Kantorenbeleid ’s-Hertogenbosch 2017 – 2025 (20 september 2017), registratienummer 6155667, Raadsvoorstel (raadsinformatie.nl); Raadsvoorstel ‘Innovatiedistrict en visie Grenco-terrein’, (6 oktober 2020), registratienummer 10276008, Raadsvoorstel (raadsinformatie.nl) Raadsvoorstel Volgende stap Innovatie Kwartier: verbouwing Grenco-hallen, (12 juli 2022), Registratienummer 13943869 11 (raadsinformatie.nl)

Argumenten 1.1 De transformatiedoelstelling van het vigerende kantorenbeleid is overbodig geworden Het huidige beleid kent een expliciete transformatiedoelstelling van incourante kantoren van tenminste 12.500 m 2 gemiddeld per jaar gericht op het uit de markt halen van overaanbod. Met Pettelaarpark als enige uitzondering, kenmerkt het huidige marktbeeld zich door krapte. Naar verwachting blijft ook in de nabije toekomst de markt in ‘sHertogenbosch krap. De kans dat er zich de komende jaren een situatie van overaanbod zal voordoen is daardoor zeer klein. Met het voorliggend beleid wordt daarom voorgesteld de huidige jaarlijkse transformatiedoelstelling van 12.500m2 te laten vervallen. Dit betekent dat de gemeente niet langer actief inzet op het realiseren van een transformatie-omvang. Er blijft echter wel sprake van flexibiliteit in beleid. Maatwerk blijft altijd mogelijk. Indien een kantoorpand niet door de markt wordt opgenomen vanwege het ontbreken van een reële marktvraag op de lange termijn, heeft behoud van een kantoorbestemming geen zin. 1.2 Een uitzondering voor kantoren op delen van bedrijventerrein De Brand I past niet bij het huidige marktbeeld Het vigerende kantorenbeleid kent de mogelijkheid om een uitzondering voor kantoren te maken op de planologische bedrijfsbestemming van drie kopkavels en van de zichtzone van bedrijventerrein De Brand I.

De huidige marktomstandigheden vragen om een wijziging van deze insteek: www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

 Er is ruimte beschikbaar op de snelweg-ontsloten kantorenlocatie Pettelaarpark;  De dubbelbestemming kantoren/bedrijven voor de zichtzone van de Brand I is ingesteld om vastgoedeigenaren via een verhoging van de vastgoedwaarde ruimte te bieden om te investeren in de kwaliteit van bestaand vastgoed. Veel kwaliteitsverbetering kan worden gerealiseerd door het nemen van duurzaamheidsmaatregelen. Heden ten dage zijn er op dit vlak vanuit overheidswege de nodige instrumenten beschikbaar om kantoorpanden kwalitatief op te waarderen;  De beoogde realisatie van de kantoorpanden en -villa’s op de Rosmalenseplas is vergevorderd waarmee wordt voorzien in aanbod van een snelweg-ontsloten kantoorlocatie;  Bedrijfsgronden zijn de laatste jaren zeer schaars geworden;  Het aandeel van de kantorenvraag dat zich richt op-centraal-station-ontsloten locaties blijft groeien ten koste van de vraag naar snelweg-ontsloten kantoorlocaties. Vanwege deze argumenten wordt voorgesteld de uitzondering voor kantoren op de planologische bedrijfsbestemming van drie kopkavels en van de zichtzone van bedrijventerrein De Brand I, te laten vervallen. 1.3 De kantorenvisie levert belangrijke input op voor het programma van het Innovatiekwartier Op 12 juli 2022 heeft uw Raad ingestemd met het Raadvoorstel ” Volgende stap Innovatie Kwartier: verbouwing Grenco-hallen” (registratienr. 13943869).

Daarmee is een belangrijke stap gezet in de ontwikkeling van het InnovatieKwartier door de opwaardering van de Grenco-hallen als voorziening voor kantoor- en werkruimtes data/ICT, onderwijs en ambachten en de verbinding daartussen. Deze stap sluit aan op onze ambitie om het Innovatiekwartier in het kader van Den Bosch Datastad te ontwikkelen als nationale hotspot voor ICT/data. De kantorenvisie onderbouwt de voorwaarden waaraan het aanbod van ict/data-gerelateerde kantoorruimte moet voldoen om succesvol op de veranderde marktvraag te kunnen inspelen. Zo is het van belang het beoogde programma zoveel mogelijk te realiseren en het ict/data-gerelateerde kantooraanbod te clusteren om de economische voordelen voor bedrijven en het bredere ecosysteem te maximaliseren. Dit aanbod moet voorzien in kwalitatief hoogwaardig kantoorruimte dat flexibel kan worden ingericht, thuiswerken faciliteert en anticipeert op de kleinschaligheid van de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

individuele gebruikers. Deze kwaliteitsbehoefte vereist ook hoogwaardige gebouwvoorzieningen zoals een centraal ontvangstpunt, flexibele vergaderfaciliteiten en co-working spaces voor het faciliteren van ontmoeting, gezondheid, duurzaamheid en technologie in de nabijheid van stedelijke voorzieningen zoals lunchgelegenheden, supermarkten en persoonlijke verzorging. Het verdient aanbeveling dit aanbod te laten vergezellen met beleid gericht op het versterken van vestigingsklimaat voor data en ict. Door in te spelen op deze voor de data/ict-markt essentiële wensen voorziet het Innovatiekwartier in de toekomstige ruimtevraag van de data- en ict-sector in ’s-Hertogenbosch.

Kanttekeningen en risico’s 1. De toekomst ligt niet vast. De kanorenvisie schetst en onderbouwd een toekomstbeeld van de Bossche kantorenmarkt. Dit beeld is tot stand gekomen op basis van een analyse van ontwikkelingen en aannames omtrent de toekomstige vraag naar kantoren. Dit neemt niet weg dat de toekomstige ontwikkeling van de Bossche kantorenmarkt inherent onzeker is. De onvoorziene impact van Corona die via een cultuuromslag omtrent thuiswerken de kantorenvraag structureel heeft beïnvloedt, is illustratief voor dit gegeven. Het benadrukt het belang dat we koersvast en tegelijkertijd wendbaar moeten zijn om effectief te kunnen anticiperen op de sterk in beweging zijnde vraag naar Bossche kantoorruimte. Met het schetsen van de visie is een stip op de horizon gezet. Mocht blijken dat andere prioriteiten nodig zijn en/of marktveranderingen hebben plaatsgevonden die de huidige uitgangspositie wijzigen, dan wordt daar in overleg met de stakeholders op ingespeeld. 2. De ontwikkeling van de Bossche kantorenmarkt is afhankelijk van de gezamenlijke inzet alle stakeholders De rol van de gemeente op de Bossche kantorenmarkt is te omschrijven als één van de uitvoeringspartners in een samenwerking van meerdere betrokken partijen. Zo is de gemeente is een belangrijke maar zeker niet de exclusieve uitvoeringsorganisatie in de ontwikkeling van het Innovatiekwartier.

In andere kantoorgerelateerde ontwikkelingen vertegenwoordigt de gemeente een meer beperkte rol in de vorm van aanjager en facilitator. De mate waarin ‘swww.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hertogenbosch haar positie als prominente kantoorstad voor de regio en de provincie weet te behouden is afhankelijk van alle betrokken partijen zoals kantoorgebruikers, vastgoedeigenaren, makelaars en ontwikkelaars. De gemeente zet bij elke kantoorontwikkeling in op het maken van heldere afspraken met alle relevante stakeholders om te waarborgen dat ‘s-Hertogenbosch ook naar de toekomst toe een attractieve vestigingslocatie blijft voor kantoorgebruikers in het algemeen en voor data- en ict-bedrijvigheid in het bijzonder. Financiën Het monitoren van de Bossche kantorenmarkt is van groot belang om tijdig te kunnen anticiperen op ontwikkelingen die leiden tot onevenwichtigheden in termen van vraag en aanbod. In de reguliere begroting is daarvoor jaarlijks €5000,- gereserveerd als onderdeel van het Economisch Actieplan. De monitoringsdata wordt meegenomen in de openbaar toegankelijke Economische monitor van de gemeente. Duurzaamheid Voor de toekomstbestendigheid van kantoren is duurzaamheid essentieel. De huidige energiecrisis maakt nogmaals duidelijk dat duurzaamheid niet alleen met het oog op het milieu noodzakelijk is maar eveneens van belang is om op lange termijn financieel gezonde bedrijvigheid te kunnen waarborgen.

Bij nieuwbouwontwikkelingen zet de gemeente daarom in op het stimuleren van duurzaamheid daarbij inspelend op de groeiende behoefte van kantoorgebruikers aan hoogwaardige duurzame kantoorpanden. Vanaf 1 januari 2023 moeten alle kantoorgebouwen een geregistreerd energielabel C of beter hebben. Kantoorgebouwen die daar niet aan voldoen zijn vanaf dat moment in overtreding. Handhaving van de label C verplichting is onderdeel van de gemeentelijke inzet om bestaande kantoorpanden te verduurzamen. Ter bevordering van verduurzaming van zowel panden als de bedrijfsvoering van kantoorgebruikers is een zakelijk www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

energieloket opgericht.1 Het loket voorziet in het verschaffen van informatie en advies richting vastgoedeigenaren en kantoorgebruikers. Uiteindelijk ligt de realisatie hiervan wel bij de vastgoedeigenaren en kantoorgebruikers zelf. Participatie en communicatie De kantorenvisie is tot stand gekomen na consultatie met diverse stakeholders. Er is gesproken met de commissie Economische Zaken van VNO-NCW ’s-Hertogenbosch, individuele pandeigenaren, met de bestuursverenigingen van de voornaamste Bossche kantoorlocaties en met meerdere individuele kantoorgebruikers. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Kantorenvisie 's-Hertogenbosch 2023

1

Zakelijk Loket 's-Hertogenbosch | Regionaal Energieloket www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Registratienummer

15186357

Bevoegdheid raad

kaderstellend

Portefeuillehouder

R.J.J. Geers

Commissie

Bedrijvigheid: 4 september 2023

Sector/Afdeling

SO/ECONOMIE & ENERGIE

Inlichtingen

M. Klerkx M.Klerkx@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 15186357 Raadsvergadering 20 september 2023 Onderwerp

Raadsvoorstel Kantorenvisie 's-Hertogenbosch 2023

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van 4 juli 2023: besluit:

1.

De Kantorenvisie 's-Hertogenbosch 2023 vast te stellen met de gelijktijdige intrekking van de nota Kantorenbeleid ’sHertogenbosch 2017–2025 (reg. nr. 6995252)

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch- van 20 september 2023 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704