raadsvoorstel grafrechten onbepaalde tijd

Raadsvoorstel Registratienummer

17377427

Raadsvergadering

25 februari 2025

Onderwerp

Grafrechten voor onbepaalde tijd Uitgifte van grafrechten voor onbepaalde tijd wordt mogelijk door het wijzigen van de verordening begraafplaatsrechten 2025 door de raad. En het vervolgens aanwijzen van begraafplaatsdelen daartoe door het College.

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. De Verordening Begraafplaatsrechten 2025 gewijzigd vast te stellen, onder intrekking van de huidige Verordening begraafplaatsrechten 2025; www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. In te stemmen met het vormen van een bestemmingsreserve om financieel risico te spreiden en toekomstige kosten van de begraafplaatsen uit te betalen.

Aanleiding We geven invulling aan het amendement van de raad om grafrechten voor onbepaalde tijd mogelijk te maken binnen de gestelde kaders. Op 8 oktober 2024 heeft uw raad het Beleidsplan begraafplaatsen 2024 en de bijbehorende verordeningen vastgesteld. Daarbij is een amendement Grafrechten voor onbepaalde tijd mogelijk maken aangenomen, om ‘het Beleidsplan vast te stellen, met dien verstande dat de mogelijkheid om grafrechten voor onbepaalde tijd uit te geven wenselijk is en mogelijk wordt gemaakt voor een particulier graf of particulier kindergraf, op de door het college daartoe aangewezen delen van een begraafplaats’. Voorliggend voorstel betreft een verdere invulling van het amendement om grafrecht voor onbepaalde tijd mogelijk te maken. Na uw besluitvorming over dit voorstel zal ons college een besluit nemen om delen van begraafplaats(en) aan te wijzen voor dit type grafrecht.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Beoogd doel We willen grafrechten voor onbepaalde tijd op daartoe aangewezen delen van een begraafplaats mogelijk maken. En daartoe als eerste stap de verordening Begraafplaatsrechten 2025 gewijzigd laten vaststellen, inclusief de bijbehorende tarieven. Uitgangspunt daarbij is ondermeer haalbaarheid vanuit financiële betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. En een bestemmingsreserve te vormen ter dekking van toekomstige onderhoudslasten. Relevante besluitgeschiedenis Raadsbesluit Beleidsplan begraafplaatsen 2024 en bijbehorende verordeningen, inclusief aangenomen amendement 8 oktober 2024: Vergadering Gemeenteraad 08-10-2024 Gemeente 's-Hertogenbosch Argumenten 1.1. Vaststellen van de verordening begraafplaatsrechten is een bevoegdheid van de raad. In de beheersverordening is ten gevolge van het amendement al een subartikel opgenomen over grafrechten voor onbepaalde tijd. In de vigerende verordening begraafplaatsrechten 2025 is dit type grafrecht en bijbehorend tarief nog niet opgenomen, omdat eerst een voorstel voor tarifering moest worden uitgewerkt. Dat voorstel ligt nu voor.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1.2. Dit type grafrecht toepassen op aan te wijzen delen van een begraafplaats ten behoeve van bepaalde type graven. Het amendement richt zich op de uitgifte van een particulier graf voor onbepaalde tijd of een particulier kindergraf voor onbepaalde tijd. Er worden geen specifieke type graven vermeld. In bijgaande verordening is verwerkt om dit type grafrecht mogelijk te maken voor reguliere particuliere graven en islamitische particuliere graven, zowel voor volwassenen als voor kinderen tot 12 jaar, op daartoe door ons college aan te wijzen delen van een begraafplaats. Voor alle overige -niet aangewezen- graven geldt uitgifte van grafrecht voor bepaalde tijd, met de optie om dit grafrecht steeds weer te verlengen met naar keuze 5, 10, 15 of 20 jaar. Rechthebbenden kunnen dus ook nog steeds deze keuze maken en afstemmen op hun persoonlijke situatie, wensen en financiën. Het graf kan door verlenging desgewenst van generatie op generatie in stand kan worden gehouden. De tarieven van dit type grafrecht en verlengingsopties heeft uw raad in oktober 2024 vastgesteld en staan in bijgaande Verordening. 1.3. Voorstel voor tariefbepaling met een balans tussen gevolgen voor rechthebbende en gemeente. Huidige tarifering als basis Het huidige tarievenstelsel van de gemeente ’s-Hertogenbosch kent een totaaltarief voor het grafrecht.

De inkomsten voor de gemeente zijn nodig om de kosten te dekken die we maken voor het hebben en in stand houden van de begraafplaatsen (aanleg en vervanging) en het onderhoud van de begraafplaatsen en voor de kosten van de lijkbezorging (begraven, plaatsen urn, as verstrooien). Onbepaalde tijd: grafrechten en kosten blijven doorlopen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De term ‘onbepaalde tijd’ betekent dat de termijn niet op voorhand is bepaald. Zolang aan de voorwaarden wordt voldaan, loopt het grafrecht door. Voor tariefbepaling en gevolgen voor begroting nemen we als uitgangspunt dat grafrecht niet beëindigd wordt. Dat houdt in dat de kosten op termijn niet meer te dragen zijn door de inkomsten. We streven naar een tarief met een balans tussen gevolgen voor rechthebbende en gemeente. Wij vinden het haalbaar vanuit financiële betaalbaarheid en uitvoerbaarheid om voor een volwassenengraf het totaaltarief te bepalen op € 34.503. En voor een kindergraf (onder 12 jaar) op de helft daarvan, namelijk € 17.251,50. En een graf voor een kind onder 1 jaar op een kwart daarvan, namelijk € 8.625,75. Deze tarieven komen overeen met de referentietermijn van 100 jaar en een indexering van 2,5%. Dit tarief achten wij het maximaal haalbare gelet op de balans tussen de gevolgen voor rechthebbende en gemeente en dit sluit het meest aan bij het aangenomen amendement, hoewel dit op termijn leidt tot onvoldoende dekking van de steeds doorlopende kosten. Wij hebben op basis van genoemde uitgangspunten alle opties overwogen en een keuze gemaakt die recht doet aan het amendement, een betaalbaar tarief betekent voor belanghebbenden, zonder hierbij ons tariefstelsel overhoop te moeten gooien. Deze afweging is hieronder toegelicht.

Indexering De gemeente ’s-Hertogenbosch indexeert jaarlijks de tarieven. De indexering is afhankelijk van de inflatie en verschilt per jaar. De tarieven zijn in 2025 met 4,28% geïndexeerd. Het Centraal Planbureau verwacht in de periode 2025-2032 de inflatie tussen 2 en 3%. We hebben voor het nieuw te bepalen tarief gerekend met een indexering van 2,5%. Eenmalig tarief www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hiermee kiezen we voor een eenmalig tarief voor het uitsluitend recht (inclusief onderhoud) op een particulier graf voor onbepaalde tijd dat aansluit bij de huidige tarieven en systematiek voor particuliere graven voor bepaalde tijd. Inzet op een kostendekkend tarief is feitelijk niet uitvoerbaar omdat geen tarief kan worden bepaald voor een onbepaalde periode. Als gekeken wordt naar het equivalent van een langere periode, blijkt dat bij een hogere jaarlijkse indexering, of een hoger veelvoud van de termijn, het tarief in de loop der tijd snel oploopt. We zijn tot een tarief gekomen dat hoort bij een referentietermijn die een vijfvoud is van de huidige uitgiftetermijn van 20 jaar (dus 100 jaar) en waarbij rekening is gehouden met inflatie van 2,5%. Het tarief voor een referentietermijn van 100 jaar is bepaald door de geïndexeerde tarieven van 2025, 2045, 2065, 2085 en 2105 bij elkaar op te tellen. Dat tarief is € 34.503. Dit betekent in theorie dat dit tarief voor 100 jaar kostendekkend is en niet voor onbepaalde tijd.

Optie 2: Splitsing grafrecht Alternatief: splitsing tarief. We hebben in onze afweging ook gekeken naar een alternatieve optie waarbij er een splitsing is van het huidige tarief voor het grafrecht in een tarief voor het uitsluitend recht en een tarief voor het onderhoudsrecht. Het uitgangspunt daarbij is om het uitsluitend recht eenmalig in rekening te brengen bij de uitgifte van het graf en de kosten voor het onderhoudsrecht te berekenen voor bepaalde tijd en na verloop van deze termijn het onderhoudsrecht telkens opnieuw, elke 20 jaar, in rekening te brengen, met indexering. Voor een dergelijke werkwijze is een herziening van het huidige tarievenstelsel, ook voor de overige tarieven/grafrechten, noodzakelijk. Hierdoor worden de kosten voor rechthebbenden meer gespreid: lager bij uitgifte, maar uiteindelijk in totaal hoger doordat elke 20 jaar onderhoudsrecht moet worden betaald. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

In zekere zin is er daarmee sprake van uitgifte voor bepaalde tijd. Een rechthebbende moet immers telkens opnieuw de keuze maken of deze het grafrecht wil behouden en het onderhoudsrecht voor een nieuwe periode wil betalen. Dat kan ertoe leiden dat een rechthebbende mogelijk eerder afstand doet van het grafrecht omdat deze dat niet meer wil. Het sluit minder aan bij het amendement en bij de wens van nabestaanden die een grafrecht voor onbepaalde tijd willen en daarmee zo min mogelijk verplichtingen in de toekomst om dit grafrecht te borgen. 1.4. Tariefaanpassing as verstrooien zonder familie. Los van bovenstaande, stellen we nog een andere wijziging in de Verordening begraafplaatsrechten 2025 voor. In de huidige verordening is een tarief ter hoogte van € 78,21 opgenomen voor bovenstaande vorm van asverstrooiing zonder bericht achteraf, en € 82,38 met bericht achteraf. Deze tarieven zijn relatief hoog, ook in relatie tot de mogelijkheden die Dela hiervoor aan nabestaanden biedt op haar eigen locaties buiten de gemeente. Hierdoor kiezen minder nabestaanden voor deze vorm van asverstrooiing op begraafplaats Rosmalen. Wij willen nabestaanden de mogelijkheid bieden om voor een billijk en kostendekkend tarief de as te laten verstrooien op begraafplaats Rosmalen.

Wij stellen voor het betreffende tarief te verlagen naar € 52,50 (zonder bericht) respectievelijk € 57,50 (met bericht) per overledene. Deze tarieven zijn in de voorliggende verordening verwerkt.

2.1. Vormen van een bestemmingsreserve. Huidige financiële werkwijze De uitgifte van graven voor onbepaalde tijd leidt op korte termijn tot extra inkomsten bij de exploitatie van de begraafplaatsen. De inkomsten uit grafrechten komen volledig ten goede aan de exploitatierekening van de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

begraafplaatsen in het jaar van uitgifte of verlenging. Dat betekent dat in het jaar van uitgifte dit graf leidt tot hoge inkomsten. Bij de voorgestelde optie genereert dit graf daarna echter geen inkomsten meer. Alle jaarlijkse inkomsten worden in de huidige werkwijze ook in het betreffende jaar uitgegeven. Op lange termijn ontstaat er een tekort. Op het moment dat de begraafplaats vol is, zijn er alleen inkomsten uit verlengingen. Voor de graven voor onbepaalde tijd is dat niet toepassing. De ontvangsten moeten in het geval van onbepaalde tijd de kosten voor de komende 100 jaar opvangen.

Bestemmingsreserve Om gelijkmatige verdeling van de opbrengsten over de jaren mogelijk te maken stellen we voor een bestemmingsreserve grafrechten in te stellen. De ontvangen grafrechten worden in deze reserve gestort. Jaarlijks wordt een gedeelte van de ontvangen grafrechten onttrokken uit deze reserve. De inkomsten uit grafrechten worden daarmee op een gestructureerde manier gespreid. Dit leidt tot een evenwichtigere verhouding tussen de jaarlijkse kosten en baten. Na 100 jaar zijn er geen baten meer vanwege dit graf terwijl de kosten gewoon doorgaan. De ontstane tekorten op de begroting worden vanaf dat moment in principe gedekt uit de algemene middelen. Bij de optie die uit de afweging komt, kan de gemeente te zijner tijd er alsnog voor kiezen om een extra onderhoudsrecht in het leven te roepen. Dat zal mogelijk wel tot weerstand bij rechthebbenden leiden, maar juridisch mag het. Door de komende uitgifte van graven voor onbepaalde tijd heeft het werken met een bestemmingsreserve het grote voordeel dat de jaarlijkse inkomsten van de grafrechten (de jaarlijkse onttrekkingen) beter in verhouding blijven met de jaarlijkse kosten. In vergelijking met de huidige werkwijze is daardoor het financiële risico bij de exploitatie van de begraafplaatsen aanzienlijk lager. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Kanttekeningen en risico’s 1.

Financiële effecten van grafrecht voor onbepaalde tijd. Er is sprake van een ontbrekende dekking voor onderhoudskosten na afloop van de periode waarvoor grafrechten zijn betaald (100 jaar). De netto contante waarde van het onderhoud over een termijn van 100 jaar, met een indexering van 2,5% bedraagt ca. € 23.000 per graf. Dit bedrag zit in het voorgestelde tarief verdisconteerd. Daarna loopt de netto contante waarde van het onderhoud verder op, en is deze over 200 jaar ca € 170.000 per graf. Beheer- en onderhoudskosten lopen door, terwijl er voor die graven geen inkomsten meer zijn. Een bestemmingsreserve spreidt het risico, maar uiteindelijk dekken de inkomsten de kosten niet meer en zal het tekort gedekt moeten worden uit de algemene middelen. Los van de hierboven aangegeven consequenties, hangen de daadwerkelijke effecten van diverse onzekere factoren af. Zoals de behoefte aan dit type grafrecht, aanwezigheid rechthebbenden op lange termijn, kostenwijzigingen voor instandhouding en beheer, etc. Deze gaan we monitoren. Zoals aangegeven is de optie aanwezig om alsnog onderhoudskosten in rekening te gaan brengen als uit het monitoren blijkt dat dit financieel gewenst of noodzakelijk is. Andere variabelen waarmee de gemeente de exploitatie kan beïnvloeden zijn wijzigingen in het onderhoudsniveau en/of de tarieven.

2.

Dit type grafrecht heeft onherroepelijke effecten op de begraafplaats. De uitgifte van particuliere graven voor onbepaalde tijd betekent dat de gemeente in principe de verplichting aangaat om de begraafplaats tot in lengte van jaren in stand te houden. Dit heeft effecten op de capaciteitsbenutting, de exploitatie en het beheer (zoals onderhoud, administratie van rechthebbenden en veiligheid en aansprakelijkheid van graftekens) van de begraafplaats. Ook is er sprake van een ruimteclaim, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

waardoor op de plekken waar graven voor onbepaalde tijd zijn uitgegeven, een beperking geldt voor toekomstige gebiedsontwikkeling. Financiën De voorgestelde tarieven voorzien niet in de dekking van de kosten op de langere termijn. Een bestemmingsreserve spreidt het risico, maar uiteindelijk (na 100 jaar) dekken de inkomsten de kosten niet meer en zal het tekort gedekt moeten worden uit de algemene middelen. We gaan de financiële effecten monitoren, met inachtneming van de opties genoemd in kanttekening 1 Duurzaamheid n.v.t. Participatie en communicatie Wij hebben onze gesprekspartners, stichting Solamen en werkgroep Islamitisch begraven in ’s-Hertogenbosch, geïnformeerd over de besluiten van de raad d.d. 8 oktober 2024. Daarop is positief gereageerd. Over de aanwijzing van typen graven en over de voorgestelde tarieven hebben wij afgestemd met stichting Solamen. Wij vervolgen dit overleg om tot een aanwijzingsbesluit van de delen op de begraafplaats(en) te komen. Zodra ervoor gekozen is om op de begraafplaatsen Orthen en/of Ketsheuvel delen aan te wijzen om particuliere graven uit te geven voor onbepaalde tijd, past Solamen haar reglementen en tarievenlijst daarop aan. Solamen zal dan haar tarievenlijst voorleggen aan ons college. Daarbij is de insteek dat de tarieven wel in de pas lopen met die van begraafplaats Rosmalen.

Door de www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

verschillen in ambiance en exploitatie van de begraafplaatsen hoeven ze, net als in de huidige situatie, niet 1-op-1 hetzelfde te zijn. De besluiten van uw raad en de verordening communiceren wij op de gebruikelijke wijze. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen 1. Verordening begraafplaatsrechten 2025. Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

17377427 verordenend R.J.J. Geers Bedrijvigheid: 10 februari 2025 Stadsbeheer/SB/BEH & PROG OR/PROG S. Ilbrink s.ilbrink@s-hertogenbosch.nl www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 17377427 Raadsvergadering 25 februari 2025 Onderwerp

Grafrechten voor onbepaalde tijd

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van: 21 januari 2025 besluit: 1.

de verordening Begraafplaatsrechten 2025 gewijzigd vast te stellen, onder intrekking van de huidige Verordening begraafplaatsrechten 2025;

2. in te stemmen met het vormen van een bestemmingsreserve om financieel risico te spreiden en toekomstige kosten van de begraafplaatsen uit te betalen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch- van datum 25 februari 2025 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704