Raadsvoorstel Gezinsadvocaat
Tekst van het document
Raadsvoorstel Registratienummer Raadsvergadering
17940163 9 september 2025
Onderwerp
Gezinsadvocaat Het aandeel complexe scheidingen in de jeugdbeschermingsketen is hoog. Met inzet van de Gezinsadvocaat kunnen we hulpverlening aan deze gezinnen verbeteren en jeugdbeschermingsmaatregelen voorkomen. Om die reden willen we de Gezinsadvocaat structureel toevoegen aan ons hulpverleningsaanbod.
Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. Instemmen met de toevoeging van de Gezinsadvocaat aan ons hulpverleningsaanbod vanaf 1 januari 2026.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Bevoegdheid raad In dit voorstel vragen we u de Gezinsadvocaat onderdeel te maken van ons hulpverleningsaanbod. De inkoop van de Gezinsadvocaat is een concrete stap die we zetten om de instroom in specialistische jeugdhulp terug te dringen door in te zetten op preventiever aanbod. Het is een hulpvorm die niet valt binnen onze wettelijke taken of de kaders van de Jeugdwet. De Gezinsadvocaat kan daarmee worden gezien als de uitvoering van een zogenoemde ‘autonome’ taak waarvoor er geen specifieke opdracht ligt vanuit een (bijzondere) wet. Het aangaan van autonome taken is een bevoegdheid van de raad. Daarom leggen wij dit besluit aan uw raad voor. We willen deze stap nemen om de hulpverlening voor deze doelgroep te verbeteren en de kinderen die knel zitten in complexe scheidingen te beschermen. Op deze manier werken we aan de beoogde doelen vanuit de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en het lokale programma Jeugdhulp.
Aanleiding en doel Aanleiding De pilot Gezinsadvocaat loopt in 2025 af, maar we willen deze voorziening vanaf 2026 continueren. We zijn in 2023 middels een subsidie gestart met een pilot Gezinsadvocaat. In oktober 2024 is deze positief geëvalueerd om een vervolg te krijgen in 2025. Daarnaast is een kosten-baten analyse uitgevoerd. Eind 2025 loopt de subsidie van de Gezinsadvocaat af. Gezien de uitkomsten van zowel de evaluatie als de kosten-baten analyse willen we vanaf 2026 deze voorziening continueren en voor een periode van minimaal twee jaar vast onderdeel laten uitmaken van ons
2
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
hulpverleningsaanbod.
Doel We willen met de Gezinsadvocaat de hulpverlening van complexe scheidingen verbeteren en de inzet van kinderbeschermingsmaatregelen in deze gezinnen voorkomen. We willen de Gezinsadvocaat een vaste plek geven in ons hulpverleningsaanbod. Hiermee maken we een bewuste keuze om hulp te bieden buiten de kaders van de Jeugdwet. Met dit raadsvoorstel vragen we u in te stemmen met de toevoeging van de Gezinsadvocaat aan ons hulpverleningsaanbod vanaf 2026. Relevante besluitgeschiedenis Geen relevante besluitgeschiedenis. Argumentatie voorgestelde politieke keuzes 1.1 De Gezinsadvocaat draagt bij aan onze gemeentelijke doelstellingen om de instroom in de jeugdbeschermingsketen terug te dringen. Een complexe scheiding is een scheiding waarbij ouders door aanhoudende, ernstige conflicten het belang en welzijn van hun kinderen én het wederzijdse belang uit het oog verliezen. Dat gaat vaak gepaard met een langdurige juridische strijd. Landelijk wordt genoemd dat er in 70-80% van de gezinnen met een kinderbeschermingsmaatregel, zoals een ondertoezichtstelling of uithuisplaatsing, sprake is van een complexe scheiding. Uit onderzoek door Significant Public in 2022 is in landelijke cijfers te zien dat ook het aandeel kinderen van
3
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
gescheiden ouders zeer sterk oververtegenwoordigd is binnen alle vormen van jeugdhulp met verblijf. Ook de voorlopige cijfers van het CBS van 2024 laten zien dat kinderen met gescheiden ouders meer jeugdhulp en jeugdbescherming krijgen. De Gezinsadvocaat draagt bij aan onze gemeentelijke doelstellingen vanuit het programma Jeugdhulp. We streven ernaar om het aantal kinderbeschermingsmaatregelen in het kader van (complexe) scheidingen terug te dringen. Daarnaast willen we kinderen in onveilige thuissituaties helpen door de inzet van passende hulp. De Gezinsadvocaat combineert juridische en orthopedagogische kennis om conflicten en escalaties tussen ouders te verminderen, samenwerking tussen ouders te bevorderen, en kinderbeschermingsmaatregelen zoals ondertoezichtstellingen en uithuisplaatsingen te voorkomen. De pilot Gezinsadvocaat is in oktober 2024 geëvalueerd. In 7 van de 12 afgeronde casussen is het toen door inzet van de Gezinsadvocaat gelukt om een dreigende kinderbeschermingsmaatregel af te wenden. 1.2 De Gezinsadvocaat is een kwalitatief goede toevoeging in onze hulpverlening voor scheidingsproblematiek. De Gezinsadvocaat is een unieke interventie in ons aanbod voor scheidingsproblematiek. Als ouders gaan scheiden moeten er juridisch zaken geregeld worden, zoals het opstellen van een ouderschapsplan of convenant.
Ook indien ouders niet formeel getrouwd zijn (geweest), heeft het de voorkeur dat er goede afspraken worden gemaakt ten behoeve van de kinderen. In complexe scheidingen zien we dat dit hierin een juridische strijd ontstaat waarbij ouders ieder worden bijgestaan door een eigen advocaat. Op dit moment hebben we al ingekochte hulpverlening die ingezet kan worden bij (complexe) scheidingen. Deze hulpverlening blijkt in de praktijk niet altijd passend. Veel hulpverlening richt zich op co-ouderschap en gezamenlijke gesprekken tussen ouders, terwijl het in complexe scheidingen door conflicten of onveiligheid voor ouders vaak niet mogelijk is om gezamenlijk gesprekken te voeren. Daarnaast is een lopend juridisch proces voor deze hulpverlening vaak een contra-indicatie. Tot slot is er op dit moment geen hulpverleningspartij die de gehele context en aanverwante problemen van de scheiding meeneemt in hun traject. Zo is er vaak oog voor hulpverlening voor kinderen of voor ouders, maar is er onvoldoende oog voor of kennis van
4
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
ouderschapsplannen, convenanten, financiële vraagstukken of huisvestingsproblemen. Dit leidt er in de praktijk toe dat wij vanwege de conflicten in een gezin regie voeren, maar er geen (hulpverlenings-)partij is die het gezin kan verder helpen. De Gezinsadvocaat koppelt een duo van een advocaat-mediator en gedragswetenschapper aan een gezin. Vanuit deze werkwijze kan de scheiding juridisch worden afgedaan en wordt er gekeken wat de individuele gezinsleden nodig hebben op het gebied van hulp of ondersteuning. Er is hierin specifiek aandacht voor vragen en thema's die invloed hebben op conflicten tussen ouders op dat moment of in de toekomst. De Gezinsadvocaat leidt tot de-escalatie en hernieuwde samenwerking tussen ouders in een scheidingssituatie. In een meerderheid van de gezinnen bereiken ouders met hulp van de Gezinsadvocaat overeenstemming en wordt een (vernieuwd) ouderschapsplan of convenant opgesteld. Dit draagt bij aan een stabielere en meer constructieve omgang tussen ouders en daardoor komen kinderen minder in de knel. In gezinnen waar er sprake is van dreigend contactverlies van kind(eren) met een van beide ouders, lukt het de Gezinsadvocaat om bij te dragen aan het behoud van ouder-kind relaties met specifieke aandacht voor communicatie en betrokkenheid van beide ouders. Waar nodig wordt ingezet op parallel ouderschap.
De Gezinsadvocaat blijkt in veel gevallen effectief in het stabiliseren van gezinsconflicten, zonder zware juridische maatregelen. De Gezinsadvocaat is onafhankelijk en neutraal naar ouders toe. Dit maakt dat de Gezinsadvocaat voor gezinnen status heeft en ouders hierdoor meer openstaan voor de hulp en begeleiding. Er vindt in de praktijk uitwisseling plaats van expertise tussen de Gezinsadvocaat, toegang- en regiemedewerkers van de gemeente en eventuele hulpverlening. De Gezinsadvocaat is ook actief geweest in gezinnen waar eerder al een ondertoezichtstelling is opgelegd, om de gezinsvoogd te helpen tot een goed plan van aanpak te komen. De Raad voor de Kinderbescherming heeft al aangegeven dat zij in 's-Hertogenbosch niet tot onderzoek zullen overgaan als het een mogelijkheid is om de Gezinsadvocaat in te zetten.
5
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
1.3 De Gezinsadvocaat zorgt op de lange termijn voor een besparing in kosten. Bij een complexe scheiding maken ouders meer gebruik van het aanbod van gemeenten, zoals jeugdhulpinterventies en de inzet van Veilig Thuis en jeugdbescherming. We hebben op basis van de pilot een kosten-baten analyse uitgevoerd voor de Gezinsadvocaat. De vraag die hierbij centraal stond is hoe de kosten die gepaard gaan met de Gezinsadvocaat zich verhouden tot de (gemiddelde) kosten van een eventuele ondertoezichtstelling. We hebben gekeken naar de gemiddelde looptijd van een ondertoezichtstelling en de gemiddelde kosten van een ondertoezichtstelling inclusief ingezette specialistische jeugdhulp. Dit hebben we vergeleken met de gemiddelde kosten van een traject van de Gezinsadvocaat inclusief ingezette specialistische jeugdhulp. De gemiddelde looptijd en kosten van een ondertoezichtstelling zijn betrouwbaar, gezien de hoeveelheid data die hierin is meegenomen. Er zijn een aantal beperkingen aan de gemiddelde kosten van de Gezinsadvocaat. We hebben maar een beperkt aantal dossiers kunnen meenemen in deze analyse, omdat niet voor alle dossiers de benodigde informatie bij ons voorhanden was. Daarnaast hebben deze trajecten een relatief korte duur, en weten we niet of er nog meer specialistische jeugdhulp ingezet gaat worden waardoor de gemiddelde kosten hoger zullen uitvallen.
De analyse laat zien dat de Gezinsadvocaat op de lange termijn kosten gaat besparen. De kostenbesparing komt voort uit minder inzet van ondertoezichtstellingen en minder lange inzet van specialistische hulp. De besparing komt hiermee ten goede van het totaalbudget voor het sociaal domein. Echter, bevat de analyse een aantal beperkingen en overwegingen waardoor het niet met volle zekerheid te zeggen is dat de kostenbesparing er op deze manier uit zal komen te zien. Door over een aantal jaar opnieuw een kosten-baten analyse uit te voeren, krijgen we hier meer zicht op. 1.4 Met de inkoop van de Gezinsadvocaat kiezen we ervoor onze kinderen te beschermen, ook buiten de kaders van de Jeugdwet. Complexe scheidingen hebben grote gevolgen voor de kinderen. Je kunt hierbij denken aan stress, slechtere prestaties op school, laag zelfbeeld, gehechtheidsproblemen en/of emotionele problemen. Ook kan het kind terecht komen in een wereld van loyaliteitsconflicten met als gevolg dat ze een van de ouders niet meer willen zien. De
6
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
signalen die hierbij komen kijken voor kinderen in een complexe scheiding zijn te vergelijken met de signalen bij kindermishandeling en huiselijk geweld. De Gezinsadvocaat richt zich specifiek op gezinnen met kinderen. Door de route van zorg en recht in één traject aan te bieden, ontstaat er rust en veiligheid voor alle gezinsleden. Het belang van de (ontwikkeling van de) kinderen staat bij de Gezinsadvocaat op de eerste plaats. Door inzet van de Gezinsadvocaat kunnen we negatieve gevolgen van een scheiding voor kinderen zoveel mogelijk beperken. Als gemeente hebben wij vanuit de Jeugdwet de taak om ondersteuning en hulp te bieden bij opgroeiproblemen en psychische problemen van kinderen en om het opvoedkundig klimaat in gezinnen te versterken. De inzet van de Gezinsadvocaat hangt samen met deze taken, maar gaat verder dan dat. Er wordt gekeken naar de scheidingselementen die juridisch van aard zijn, mogelijke conflictpunten tussen ouders en bredere ondersteuningsvragen dan opvoed- en opgroeiproblemen alleen. Tegelijkertijd is deze integrale aanpak juist hetgeen dat de Gezinsadvocaat zo effectief maakt, omdat er een plan komt waarin rekening is gehouden met alle vragen van alle gezinsleden. Dit sluit aan bij de beweging die we vanuit de Hervormingsagenda Jeugd te maken hebben. 1.5.
De Gezinsadvocaat onderdeel te maken van het gesloten circuit reserves sociaal & zorgfonds In uw financiële verordening is het Sociaal & Zorgfonds aangewezen als een gesloten circuit reserve. Dit betekent dat alle middelen binnen het sociaal domein beschikbaar blijven voor het sociaal domein. Wanneer de rechtbank een jeugdbeschermingsmaatregel oplegt, zijn wij op grond van de Jeugdwet verplicht de kosten daarvan te betalen. Dit geldt ook voor de (specialistische) jeugdhulp die tijdens deze jeugdbeschermingsmaatregel wordt ingezet. Al deze kosten dekken we uit jeugdhulpbudgetten die onderdeel zijn van het gesloten circuit sociaal & zorgfonds. Uit de pilot en de kosten-batenanalyse blijkt dat de inzet van de Gezinsadvocaat dure maatregelen zoals ondertoezichtstellingen (OTS) en jeugdhulp voorkomt. Daarom stellen wij voor om de dienstverlening van de Gezinsadvocaat te dekken uit de bestaande jeugdhulpbudgetten (zie verder onder financiën).
7
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Risico’s en risicobeheersing
1. De kosten voor de inzet van de Gezinsadvocaat komen volledig voor rekening van de gemeente. Het risico bestaat
2.
3.
dat inwoners de Gezinsadvocaat gaan zien als route om ‘gratis te kunnen scheiden'. Om dit te voorkomen hebben we een gezamenlijk afwegingsmoment, waarin middels een risicotaxatie instrument goed wordt afgewogen of inzet van de Gezinsadvocaat passend en noodzakelijk is voor het betreffende gezin. De keuze om de Gezinsadvocaat in te zetten, wordt altijd multidisciplinair genomen. De kostenbesparing die naar voren komt uit de kosten-batenanalyse is uitgevoerd op een klein aantal zaken dat door de gezinsadvocaat is opgepakt. We weten op basis van een groot aantal casussen dat een ondertoezichtstelling gemiddeld €161.895,- per cliënt kost. Op basis hiervan gaan we ervanuit dat de inzet van de Gezinsadvocaat kosten bespaart. Het lange termijneffect kunnen we pas na verloop van tijd in beeld brengen. We blijven de inzet van de Gezinsadvocaat monitoren en over twee jaar voeren we opnieuw een kosten-batenanalyse uit om hier meer inzicht in te krijgen. Het risico bestaat dat door groei van Jeugdwet uitgaven (los van enkel de dienstverlening van de gezinsadvocaat) op de lange termijn blijkt dat er toch extra middelen nodig zullen zijn voor het sociaal domein. Dit is afhankelijk van veel factoren waaronder ook Rijksbeleid. We blijven tweemaal jaarlijks de meerjarenprognose van de reserves sociaal domein met uw raad delen.
Financiën We zijn op grond van de Jeugdwet verplicht de kosten te betalen voor ondertoezichtstellingen die door de rechtbank worden opgelegd. Uit een kosten-batenanalyse van 179 casussen blijkt dat de gemiddelde doorlooptijd bij een OTS 56 maanden (4,7 jaar) bedraagt. In vrijwel alle gevallen is daarnaast specialistische
8
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
jeugdhulp nodig. De gemiddelde totale kosten voor OTS en jeugdhulp bedragen in deze casussen €161.895,- per kind. In de pilotperiode is in 7 van de 12 gezinnen met de inzet van een gezinsadvocaat een ondertoezichtstelling voorkomen. De doorlooptijd ligt tussen de 12 en 18 maanden. De kosten van de gezinsadvocaat liggen in de conservatieve schatting gemiddeld rond de € 37.000, - per kind. Onze verwachting is dan ook dat de totale kosten van de jeugdhulp door inzet van de gezinsadvocaat op termijn lager uitvallen dan wanneer we niet investeren in het voorkomen van een ondertoezichtstelling. We dekken de kosten van de gezinsadvocaat daarom binnen de bestaande jeugdhulpbudgetten (‘nieuw voor oud’). Het is belangrijk om de financiële effecten van de gezinsadvocaat te bezien als onderdeel van een breder geheel. Tweemaal per jaar, bij de voorjaarsnota en de managementrapportage, informeert het college uw raad over de meerjarenprognose van het gesloten circuit Sociaal & Zorgfonds. Bij het opstellen van deze prognose worden alle relevante ontwikkelingen met financiële impact binnen het sociaal domein in samenhang beschouwd. Participatie en communicatie Participatie Het voorstel is voorgelegd aan de Adviesraad Wmo en Jeugdhulp. Zij zien de toevoeging van de Gezinsadvocaat aan het hulpverleningsaanbod als waardevolle toevoeging voor gezinnen die vastlopen in een complexe scheiding.
Ze zien de unieke combinatie van juridische en gedragswetenschappelijke expertise als essentieel
9
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
voor situaties waarin juridische conflicten en emotionele spanningen samenkomen. De Gezinsadvocaat sluit aan bij de ambitie om tijdig en licht te interveniëren en niet pas als problemen zijn geëscaleerd. Daarnaast heeft de Adviesraad een aantal aanbevelingen meegegeven op het gebied van de toegankelijkheid tot de hulp, een duidelijke werkwijze en blijvende monitoring van de effectiviteit. Deze aanbevelingen zullen worden meegenomen in de inhoudelijke uitvoering van de Gezinsadvocaat. Communicatie Wij zullen u via het tertiaalbericht informeren over de toevoeging van de Gezinsadvocaat aan ons hulpverleningsaanbod en het vervolg.
Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
drs. B. van der Ploeg
drs. J.M.L.N. Mikkers
Bijlagen
10
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
1. Notitie kosten-baten analyse gezinsadvocaat
Registratienummer Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen
17940163 P. Slikker Sociaal: 27 augustus 2025 MO/JEUGD/O&R KPMH van de Meent k.vandemeent@s-hertogenbosch.nl 06-25401199
11
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
Besluit van de raad Registratienummer 079617940163 Raadsvergadering 9 september 2025 Onderwerp
Raadsvoorstel Gezinsadvocaat
De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van, van het college, van 24 juni 2025 besluit: In te stemmen met de toevoeging van de Gezinsadvocaat aan ons hulpverleningsaanbod vanaf 1 januari 2026.
Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 9 september 2025, De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,
De voorzitter,
ValidSigned door drs. W.G. Amesz op 10-09-2025
drs. W.G. Amesz
drs. J.M.L.N. Mikkers
12
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie adres: Postbus 12345 5200 GZ ‘s-Hertogenbosch KvK nr 17278704